Skip to main content

Full text of "Disputationes theologicæ in primam tertiam partem D. Thomæ. ... Auctore R.P. Roderico de Arriaga è Soc. Iesu Lucroniensi Hispano, ... Tomus primus octauus .. Disputationes theologicae in tertiam partem D. Thomae. De incarnatione diuini Verbi. Vniuersi cursus theologici tomus sextus; auctore R.P. Roderigo de Arriaga e Societ."

See other formats


- 


H[r N*/ia 

^ A LC 

j' 8 

\ 15 

L 1 

< 

M j 

5 Wf 

ROMA 


/gur-sf* 






Digitized by Google 



Digitized by Google 


DISP VTATIONES 

THEOLOGICA 

I N 

T E R T IAM PARTEM 

D. THOMA 

D E 

INCARNATIONE 

DIVINI VERBI. 

VNIVERSI CVRSVS THEOLOGICI 

TOMVS SEXTVS; 

■Jt 

Auflore R. P. Roderico de Arriaga e Societ, Iesv, 
Lucromenp Hifyano, S. Theologia Dotlore, Gr in Capere* Regiaque 
Pragenp Vniuerptate olim Profe/fore ; nunc eiupltm Vnmrptatis 
Cancellario, 



ANTVERPIA, 

EX OFFICINA PLANTINIANA 
BALTHASARIS -MORETI. 

M. DC. L. 





Digitized by Google 


ILLVSTRISSIMO 

A C 

. .• * \ *♦ , I » 

REVERENDISSIMO 

D O M IN O 

. ,t .< 

D. GEORGIO LIPPA I, 

ARCHIEP. STRIGQNIENSI, 

REGNI HVNGAR'I£ PRIMATI, PRINCIPI, 
LEGATO NATO, SACRiE C JBSAKEM 
REGIiEQVE M A I E STATIS CONSILIARIO, 
DOMINO AC PATRONO MEO COLEN- 
DISS1MO, 

Vitam , Honorem , Felicitatem. 



■ AhT dicari obfecjuio, vt (quod potiflimum 
M. fpcdk») in tcclcfia Dei ftu&urn fcratJi 
JyFI Tuo Nomine illuftrari , vt in Japientum 
f 'frP corona gratiam inueniat-Tuo Honore» 
*** irifigniri, vt aeftimeturi Tua Humani- 
tate veftiri, vt placeat; Tua Virtute animari, vtviuat; Tuo 
Patrocinio Foueri , vt perennet. Te profe&o digna haec 
cft materies, De Divini Verbi Incarnatione. 


Myfterium lan e admirabile cogitatu, vfque ad ecftafim; 
pulchrum cognitu , vique ad incffabilitatis confcflionem ; 
dulce atque iucundum amatu, vfque ad immenfitatem: 
altius captu Angelico, quia abfeonditum a feculis; profun- 

• 2 dius 



! 


Digitized by Google 


IV 

dius comprehenfione humani, quia cxlefte; latius & am-. 
piius omni extcnfione creata , quia Diuinum eft . Diuinif- 
iima proinde Myfteria quis cognofceret plenius, cultius 
adoraret, & amaret fanaius, quam cui cum Archiepifco- 
pali munere caelitus datum eft nolle ac. dilpenfare Myfte- 
ria Regni Dei? Q uis fortius tueretur, 8c cuftodiret rechus, 
quam qui cum Apoftolici Regni Hungariae Primatu My- 
ftcria Confiliorum aperit, orainatque ad florentem Re- 
gnorum ftatum falutemque Patrite communem omnia_> ? 
Cui I n c a r n.at i o n i s Dominic® opus , Myfterium illud 
Brachium Dei, reuclaretur aptius quam ei qui Ecclefi® D e i 
pro Brachio eft, vt eam lubleuct, oc Patri® pro Columna, 
vt eam fuftentet_> ? 

Sed idem quoque Diuin® Incarnationis Myfterium hu- 
maniflimum eft, quod Verbum abbreuiatum, Devm-Ho- 
minem 8c Hominem-D e v m in vno Christo complc- 
ftitur, atque in eo Maieftatem cum humilitate, Virtutem 
cum infirmitate, ALternitatem cum mortalitate, Ocium cum 
terrd, Infima cum fummis modo quodam fupra omnem mo- 
dum humaniffimo coniungit. Illud igitur Myfterium a mel- 
lifluis C®lis deftillatum Patrono debetur, & vero etiam de- 
tur humaniffimo, qu i Verbi Diurni ad hominem fc inclinaif- 
tis totamque humanitatem induentis faftatoreft, vt parem 
Dignitati Submiffionem,Eminenti® Clementiam, Poteftari 
Benignitatem, Au&ontati Comitatem, Sapienti® a(Tocict_> 
Pietatem ; Sc quam proximi ad D e v m accedat laudatiffimd 
Humanitate. Vtvnde,Diuo id aflerente Gregorio,DEv$ 
Humana patitur, inde Homo humanitate formatus ad Di- 
uina fubleuetur. Et lane per Modeftiam Tuam, Illvstr me 
Pr®svl, liceat mihi affedu pro calamo vti,& ladeo candore 
feribere eam veritatem, fiue quam ego mecum tacitus dudum 
reuoluo, fiue quam boni omnes indubitanter intelligunt, Sc 
affirmate laudant. Nempe Natura & Diuina gratia Magnum 
tc facit . Genio & ingenio pari felicitate & excellentia pr®- 
ftas . Do&rinam cum Virtute iungis raro & illuftri commer- 
cio. Religione in D e v m, Fide in Reges, Pietate in Patriam, 
Cura Paftorali in Ecclefiam nulli fecundus es. Honores fu- 
giendo aflfecutus, non alijs quam ampliffimorum meritorum 

gradibus 



Koogle 


gradibus omnia fumma confcendis. Regni Cancellarius cum 
vbique Fidei, Iuftitis, Veritati ac Bono publico primasdarcs, 
iure quodam equitatis, & lege gratitudinis Regni Primas 
creatus es, publicas Pacis Arbiter, & Tutor Pietatis. Equidem 
haec Te lingula Magnum faciunt, Tuique Uluftrilfimi Nomi- 
nis ac Generis monimentum aere vel auro perennius gloriolae 
perpetuitati velut in manus tradunt. Vbi Vulgata legit, Intret 
poffulatio mea in conffeclu tuo, Ambrofius vertit. Intret dignitas 
mea . & ingeniose , vt aflfolet, ad Pfal. 1 1 8 . ita difeurrit : Sunt 
Chriftianorum dignitates Pietas, Iuftitia , Sobrietas: has dignitates 
allegas Deo, oit Te exaudiat. Parcet mihi Modcftia Tua II- 
l v s t r M E P r 1 N c EP s, fi dixero Do&rinam, Ingenium, Pie- 
tatem, Iultitiam , ccterafque quibus ornaris Virtutes, tuas 
fuifle dignitates; & quidem eo nobiliores, quo magis in- 
trinfecas, quae intrarunt in confpe&um Dei, addam & 
Sacrati ffi mi Ferdinandi III. Imperatoris noftri,& totius 
Aulae Cxfarex, vt Te ad faftigium externarum dignitatum 
eleuarenti has nihil verbo petens dum re ipsa allegafti, quid 
non impetrafti, extorfifti iure ? Extoxfifti dixi , I l l v s t r M E 
Antistes, quia fi vmquam vemm, certe in te veriflimum 
agnofeo quod olim Imperator Adrianus dixerat, Reipu- 
blicae alta officia non liberaliter k Principe donanda , fed 
meritorum armis a fubditis violenter comparanda. Inter 
haec autem tua merita etfi omnia maxima, vna Te ego ma- 
xime Virtute Maximis parem profiteor, facillimi benignit 
fimaque Humanitate, qua & infimos quofque alloquio di- 
gnaris tuo, & minimorum fupplicum vota prius quam 
audias exaudis , & modeftilfime admittis fingulos , & vr- 
banifsime refpicis vniucrfos. An non de Te Hieronymus 
fcripfilTe dicendus erit , dum cum Thcophilo eximis hu- 
manitatis Antiftite ita loquitur Epiftola 62. Non quaris Mo- 
nachos Ttbifubieclos.Gr ideo magis fubieilos habes: Tu effers offu- 
lam, illi colla ffubmittunt ; exhibes Te militem <Sr Ducem-, impetras 
welut ornus ex pluribus , & ost fis ornus in pluribus ; nemo plus im- 
petrata libero, quam qui feruire cogit. Legerat fan£ Hieronymus, 
magnum illum Prophetam Domini Eliam totum k naturi 
ad feueritatem & Maieftatem cffbrmatum didicifTe (haud 
dubie cum rubore) in monte, Dominum Deum, non in 

* 3 fpiritu 




i by Google 



vj 

fpiritu grandi confringente faxa, non in arborum mon- 
tiumque commotione, non in igne omnia deuorante re- 
periri, fed in aura fuaui, aura leni, aura humana . Raro apud 
montes, apud fublimes Principes aura flat lenis: frequen* 
tifsimi e contrario funt fuperbix Boreae, faftus turbines, ira- 
rum grandines , quae & annofas ipfas quercus fubuertunt, 
ipla confringunt faxa; fed non in turbine Dominus. Ta 
in paucis altum Ecclcfia: montem, ciuitatem in fublimi aedi- 
ficatam aura fuauis, aura lenis, aura humana comitatur fem- 
per. Quid ergo mirum, fi Tua haec Humanitas Incarnati 
Numinis exemplo, aptius dixerim , ipfo veftita Deo, Ma- 
gnetem cordium humanorum , &c fummorum affeftuum 
illicium efficiat, fi illa Tibi omnium vota 5c decentifsimos 
conciliauerit amores . Inde tibi Vitam, Honorem, Felicita- 
tem faueant, voueantque annos deluis annis vniuerfi, quia 
humanus & fuauis es inuefitus. Aut quid miram, fi Te nu- 
manatusDcus in hoc Sexto Tomo requirat? Requirit &Tc 
per illum minima haec Societas noftra, quae per Pannoniam 
Auftriamque diffufa hac Humanitatis Tuae Luce recreatur, 
& radiat afsidue; fentitque iucundos fibi reddi quofeum- 
que in ea vinei Dominica labores, quibus Tus benignitatis 
fidus blandifsime affulget, & gratiofifsime fauet affabilis 
ferenitas. Requiro ego & Te, qui fimul ac A uls Cacfares 
Te partem facile principem Prags intueri ac nofle, fimul 
pcrftringi atque allici ccepi Tua lingulari Humanitato ,• 
quam ita Tibi deinceps infitam ac propriam agnoui, vt eam 
apud Te non hofpitari, fed habitare domi fuae habuerim 
exploratum . Cum enim ego , homo cetera fere ignotus ac 
peregrinus, vulgata foliim do&rins ac librorum in lucem 
editorum aliqua fama tibi nominatus & commendatus 
fiiiflem, ci me ftatim amplexus es comitate , ac beneuo- 
lentia, qua amiciffimum; eo fauore, ac gratia , quofami- 
liariflimum ; ea prolixitate & communicatione affcdfuum , 
qua & me Tibi sternum deuinxifti, & Tuum, hoc eft 
humanifsimi Prsfulis nomen, vi&uris ad perpetuam grath 
tudinem charadreribus animo meo infculpfifti. Habes igitur 
materiem Operis huius Magnitudine & Humanitate Tua 
longe dignilsimam. 



Digilized by Google 


V1J 

Quocirca fine nunc facilis, ac patere, Illvstr me ac 
Hever me Domine, vt meo omnifque noftrac So- 
cietatis nomine humanitatem Tuam velut lacra quadam 
Apotheoii venerer, dum eidem afliimptam hyponaticc a 
Verbo Diuino humanitatem fubmifsa animi deuotiono 
dico confecroque. Memoratus ille Tuus in me meamquea 
Tibi deuotifsimam religionem affedtus nullo id negptio 
impetrabit, vt fimul cum Opere obftridtifsiriiUm Tibi Ope- 
ris Au&orcm eo digneris oculo , quo ferenas omnia ; ea 
, fronte, qua tractam e caslo modeniam refers; eo vultu * 
quo manfuctudinem Chrifti fpiras & lenitatem. Ita Te_> 
Deus Optimus Maximus ad maiorem fui Nominis gloriam 
in pulchritudine Pacis & plenitudine annorum, Ecclefiae, 
Regno, Societati noftrx , Bonis omnibus, faluum &c inco- 
lumem feruet . Ita vouet_> 


Illvstr me ac Re v e r m ^ Dominationis Tv.e 


minimus in Chrifto Jeruus 

R ode rictu de Arr i aga 
e Societ. Iesv. 



Digitized by Google 


FACVLTAS 

R. P. PROVINCIALIS BOHEMIA. 

SOCIETATIS IESV. 

‘ c o Ioarmes Dakazar, Prouincix Bohcmix Societatis I e s v Prxpo- 
| litus Prouincialis , luxea potcftatcm ad id mihi factam ab admodum 
j Rcucrcndo Patie noflro Vincentio Carrafa , Ptxpofito Generali , fa- 
! cultatcmdo, vt Tomus VI. de Incarnatione Divini Verbi, 
a R. P. Rodcrico dc Arriaga, Societatis noftrx Presbytero, ac S. Theologi* Do- 
ctorc confcriptus , & ab aliquot Theologis noftris rite examinatus & probatus, % 
in lucem edatur . In cuius ici fidem iubfcripfi, & offici) ligillo muniui . Pragx 
xxv. Martij m. dc. xlvii. • 

loannes Dakazat. 



APPROBATIO CENSORIS. 

extvs hic Tomus de Incarnatione Divini Verbi 
a R. P- Rodcrico dc Arriaga, e Societate Ie s v, S. Th. Dodorc, 
iv Cxlarcx Rcgixquc Pragenfis Vniuerfitatis Cancellario , fubti- 
liter, pcrfpicuc ac folidc confcriptus, in nullo Fidei Onhodoxxaut 
bonis moribus aducrlatur : quapropter cumdcm digniflimum ccnfui qui lucam 
alpiciat. Adtum xii. Nouembris m. dc. xlix. 

Cuil. Holognino S. Th. Lic. Ecclefia (fa th. B. Mane 
Can. (gr Lik. Cenfer t/intuerp. 


SVMMA PRIVILEGII 

REGIS CATHOLICI. 

IHILIPPVS IV. Hifj> amarum &• ludiarum Rex Catholicus, &■ Potcn - 
i tiffmiss Belgarum ‘Princeps , Diplomate fuo finxit, nequis R. Patris Rodc- 
' rici dc Arriagd e Societate I e s v S. Thcologix ProfclToris Dilputa- 
tiones Theologicas in Summam Theologicam Diui Thomx , preter 
Balthafaris iMoreti 'voluntatem odio modo intra nouenmum imprimat, aut ahln terra- 
rum impreffas , in Germame Inferioris ditiones importet , wcnalcfvc habeat . .Qui fecis 
faxit, confifcatione librorum (cf alia graui pani mulSiabitur , 'Vti latius patet in lit- 
teris datis BruxeUx xxiv. ‘Decembris, m. dc. xlvii. 

Signat. 

Steenbuyfe. 



igitized by Google 


Di 


1 


R. P.RODERICI DE ARRIAGA 

E SOCIETATE IESV 

TRACTATVS 

DE INCARNATIONE. 

TRACTATVS PRIMVS, 

DE FINE ET NECESSITATE 

MYSTERII INCARNATIONIS. 

P800EMIYM. 

r i s his , qua ad Deum in fe tm nat Veium quam 
if edant , g/ que ad atlus morales tam m genere 
te pertinent .quaque independentiaper fe omnino funt 
' , aggredimur cum D.Thoma augufiiffmum ftj pro- 
Imarnat urnis myflermm ; in quo ‘Dem <gJ omnipo- 
nfericordU , (fif m mimicos infiniti amoris eam fecit 
oSlenfonem, qualem nec alnjfime quidem Seraphmorum mentes concipere, vix forte 
apprehendere , nifi lumine Fidet tlluflrate , potuijfenti ve paulo inferi iis, dijfutatione 
fcilicct prima, oflcndemus. 

Pniis veri quam difficultates ipfts in particulari aggrediamur, aduertc circa nto- 
ecm Incarnatio , qua myjlcrmm hoc declaratur , Primo, ettamfi ea non fuerit pmc» u- 
pnfcis Latinis nota,merito tamen ah Bcclefia demae mfiitutam ad nouum etiam non tucrir , 
rnyft trium figmficandum 'j quia, iuxta (ficeroncm lib.t. Acadern. initent is nouis rebus acn abEc- 
voua hcct admuenirt ‘-vocabula. In quo pttnflo ego adhuc non adeo ejfem fcrupulofus, untdai* 
Vt necejfario pro nouis Vocabulis nouoa res figmficandas requirerem ,• cum cmm Vota 
non ex notura rei, fed ex placito Q) voluntate Reipublica fuerint injhtutt , nec mt- 2j£ ,#wo ' 
nor hodie in Re publica pote fi as jit ad nonas voces infiituendos, abolendos priores, 
quam ohm fuerit j cur quafo etiam pro folo libitu non poffit Reipublica Cbrftiana 
antiquas voces aliquas abolere , (V nouas mflituere, etiam non recurrendo ad eant 
ttecejfitatem rerum nouarum,qua haud dubii necejfario nouas etiam exigunt voces i 
Sed de hoc fatu. 

Circa tasndem etiam Vocem Secundo aduertendum ,per eam plus fignificari quam 
Hia videatur pro fe ferre, vt bene aduertit D. Athanafius Orat, de Deipara t Jolitm 
evimjonat Verbum m carnem defiendijfc ,aut carnem ajfumpfijfe: ubi nihddcani- ■»». 
ma aut de tota humanitate dicitur. p^utaergo caroist Scriptura non femtlpro totoho- 
mine vfurpatur , iuxta illud Gencfis 6 . Omnis quippe caro corruperat viam 
fuairij (eyl.ffatx 40. Videbit omnis caro pariter quod os Domini locutum 
Tomvs VI. A «fo 


Digitized by Google 



a. Rod. de Arriaga Traflatus ‘De fine & necefSit.myflcr.Incarn. 
eftj & alibi ficph, ideo Incarnatio fignificat totius humanitatis ajfumptionem i Verbo 
tam anima quam cor foris Jeu carnis. Denique, licet Incarnatio denotet Jolunt aHionem 
tpfam 'onitiuam feu ajfumptmam humanitatis adpcrfonam diuinam s Theologi ume » 
fub cius titulo de tis omnibus agunt , qua naturam ajfumptam (V ajfuir.pt tonem ip- 
fam concernunt : qmd^r nos , ipfo incarnato Det Verbo bene /anente , frafla- 
bimus. 

DISPVTATIO PRIMA. 

De exiilentiJi & conuenientid Incarnationis. 


SECTIO PRIMA. 


fanihm tuam, vt confummetur prauaricatio, er 
finem accipiat peccatum , & deleatur imifuaas , 

rAn de faCto ext, terit hoc myHtrium. 

vngatur Santlus SanElernm. Scito erto , & 

0 t e t quidem hoc beo fusi dif- ammaduerto : Ab exttm fermenta , x. ETdrx u 
potari tum contra ludios, tum vt atrum adificetur Ierufalem,vfijucad Cbri- 
contra Gentiles , Virum Dcuj fium ducem venturum , hebdomada fefittm,& 
iam fit fadus homo* feu, Vtrjim hebdomada fexagmta dua (ideft, fcxaginta no- 

1 ncarnat io Verbi diuim iam reip* uem in vniucifum) erunt: c r rarfum ad<ficobi- 

sa extitetit * quia tamen difpuu- tur (ideft, intra hoc tempus) platea & muri m 

ferifturi- tio hxetota quanta controucififticaeft,aut forte angufhd umporum, id cft, ad bxcutilirnum tem- 

tu v : Rj Air n-., n U..r ru,ri r. ~*ii 



feripturiftica , & olim a fandis Patnbus pari 
emuitiomsingcnij ac diligentis Laude pcctra&a- 
ta* i quibus multi Recenuores fpcciales Trada- 
tus confecerunt * & quia nobis cum Ch(iftianis 
fermo eft, veritatem huius myfterij non difeu- 


pus per Nehemiam, z.Lfdrxz. Et pofl hebdo- 
mades fexapmta duae (fimulcum alus feptctn 
fupri polius; atioquin citius eifet futura mors 
Cluifti quam eius adueiuus ;id quod fuie dubio 
non poteft dici,) accidetur (fhrijiue : Cr non erit 


liemus ex profello , iedeam cx Fide vt omnino ttu t populus , qui eum negaturus tff. Et ctuita - 
certam hipponemus: qui voluerit aliqua eruditi temo- finUuartut u dijjipabit populus , id eft 
Sc dtlucidd in hoc pundo congefta videre , 1 ^ Romanus * cum duce venturo , td cft cum Tuo: 
gatPatremGrcgor.de Valentia Torao4.difp.i. & finis eius vafiaas , & poflfintm betit fiat ut 4 
quxft. I. pundo z. & ). Franci (cum Suanum defolatio . Confirmabit autem pstftum multis 
Tomox. difp.izj. Adamura Tannerum To- hebdomada vna, id eft feptuagefima prxdica- 
mo 4. difpur. 1. qnzft. 1 . dub. 1* Petrum Hur- tionis Chrifti : & in dimidio hetdomadu eius 


vliimx deficiet hoflta & facn fictum , id cft, ab- 
rogabirur lex vetustd' era 1» templo abomina- 
tio defolationu: & vfcjue ad coit fummdi tonem & 
finem perfeuerabit defolatio. Quod tcftimo- 


taduro tum Tomo de Fide difp.z 1 . tum Tomo 
de Incarnatione difp. 7, 

TreUtar . Nos bteuiflimi Primo dicimus , contra Iu- 

toatralu- daps clariflimi eam veritatem probari exdiuer- J _ f __ y 

dustnmb. veteris Tcftamenti tcftiraoniis : inter niom cuidcnciffimum proChtiftianis fusidif- 

quz primum cftcGcnefis cap.49. vbi Patriarcha cutiunt P.Suarcz.Tanncrus & Hurtadus fupri, 
lacob de ludi ait , Non auferetur fceptrum de eftqtte, attenta computatione ,quod fctltcet neb- 
Jtida, Scc. donec ventat tjui mittendus tjh & ip - domades i lix luu annorum, at tenta etiam hifto* 
fi erit expeSario Gentium. Conftat autem ex ria tota Euangelici, & ponderato tempore ab eo 
Hiftoricis manifefti circa tempus aduentus edido de renouando templo, quod promulga- 
Chnfti Domini ablarum fuifte ex integro fec- uit Artaxerxes Longimanus anno zo. Imperij , 
paum de ludi, & trar.fl itum in Herodem ahc> quo Necmix concedit plenam facultatem redu* 
nigenam. Neque vllus alius tunc poteft exeo- ccndi captiuos in icrufalem , & templum xdi- 
gitari Medias quam Chriftus , quem nos ag- ficandi ; ponderaro inquam hoc tempore vfqao 
nofeimus. Quod enimlofcphus Iid. 7.de Bello adCbrmunvnuenientur plani illiiidc anni i 
ludaicocap. j z. dicat, cum Mefliam fuilTc Ve- Danicle predidi , eiiamii inter Audoics ali— 
fpalianuro , cft fumma ftuluria * cum Vcfpaba- qua, parua umen , dilTcnfio (it, an anni illi fine 
nus fuerit hoftis ludxorum, eorum que ruma loUres, an lunares * qui vndecira diebus fune 
potius, quam mromifliis Meftias, & (alus Ifrael: breuiores lolaribus. Dico parui momenti cfle 

neque fi fuifteOudxus,ct\m non fuerit ex tribu eam dillenlionem , quia (vt benenotauit Tan- 
Iuaa.exqui ori turum /uilfc Mefliam certifti- ncius ) facili cx hiftoru ipsi profana errari 
ruurn cft ex veteri T- liamenro, pouiillet Iofc- poteft in duodecim vcttrcdecim annis , qui fa- 
phus probabiliter eam ftultitiam defendere. 
x Secundam teftimonium ,illmiquccfticacifti> 
muin dclumicur ex Daniclis cap 9. Ammad- 
merte fermontm , <$■ uaelltge v>fionem. Septua- 


Trahatur 
5 scando 


dum illam diuerfitatcm inter annos lolares Sc 
lunares per hebdomades illas. Qua de re vide 
prxter (uprA citatos Salianum noftntra To- 
mo 5. Hiltorix veteris Tcftatnenti annomun* 


r«wr« tof- g mtit hebdomades ubbrtuiata /in/ , id cft, adhuc di j6o9.&Tomo $. anno ZJ44. & Tomod. 

ic&int,fuptr populum tunm ,&fuper vrbem anno 4086. vbi rem accmau^fimi dilcutit j Se 

undem 


Tr»b*tur 
Tir/re con 
ira tofdtm 


Trobatur 
Quarti 
t »ntr4 iaf- 


obitHi» 

ludicrum 

COHI TU dt- 

cicftbu- 


De extflentta & conuementta tncariiaiinUu c A 

undem defendit eam fentcntiam , q,w , nnos r u „, ^ ^COT. t. 3 

“» d '<* *■>«*. qui modus numerandi annos * S ‘n' u ' m P°ul,a bona allcgotici eipli. 

co.nmnniffimuafuil apud ludio, ; quia eo mo- tem^ordt ' 8 ""' ' pfi P l a "' l '" ctJ ^ ct <1= binis 
i° * verba Daniehs & compu, ano ancoram c, T t fn**- CU,n 5 u, ‘ J ' , “« conftct.non poile 
uxra receptas Uironologus nobllillime con- cip ,, v bi'f " Vl conft ' lt « Ifail 

ueniunr. " ‘ »P- 1 1. vb, dicitur in oduemu MciSi://iW 

Prirer duo hic rcftlmonia, qui maximi fa- ; t f ‘ rd “’ " m ^ *“•- 

aeni Chrilhams, qmaper ea tempns etiam ip- r ~ •*"/"**! «reraWnr , 

fum aduemus Chrtlti c (enotatur , Vpi™ £ T£Z.^TjT, “ * -/«’ 

numera «Iu qui, lutlfats h.s qui de Chrifto f J "Z/ "»«»/*»« «'»/< «r«m /er 

Hiliorn EccleluftKi nattam, elanlW oben- nfX.ILth " 7 *“ 7 '* 1 ' £ ' dr/«/a*«»r 
dum, iam Mediam in Lege promi lium vernili ei •* b "’ f“f’ r f"™"” ‘frdu : & 

u Jl 7 fliL* d :r r ’uT “““P*"™ & pantu-' , manum-. 

, Mc d|am : id quod Luci t. cernitur impie- fonanr im ’ &C ' Jwconinitflittcrabrer vt 
<um. Mtchii j. nariuitas Medii pridiemrr lunliTu""' dcb '"‘ ,ulltca " jd «bten- 
fiuura in Bcthlehem : quod Luci 2. faftam & eodim^ ‘ dcb “'«golp, ritualiter rntelligi, 

Agimus. Icremii } r. prid.crtur mfanram oc- busdlis P rardlCtlu "« de fclic.ati- 

cilro i quam narrat Marrhiut & Hiftorii etiam c ,. - 

•udfr* V ‘' d ' A "o ull >is Ciiat fertur dixillc Teifoim/ ” rCa ,lxraicos > qui etiam nouum 6 
uudtta ea corde latius edi, apud Herodem edi t»,c Si" adn V t,l,M ■ dicimus .i fortiori ftaW 
porcum quam tpltus Herodis 61 , um , co quod ‘ Um °">"'b"S loci, allatu 

vtludius non comedebat carnem porcinam vetet, ™""'«"o,cx quibus T"T 

nuet aitos ament occilbj infames iofius indi, f, fote vcmn, Deum ntaxtmi ex ^ 

fertur fuiflc v„„ s „ ipii», hbis. Ad£,o Ma i£“,“ p - 5 . duas faera^m 

El| r T^^ l P61 - 7 '- ‘a. I.mulcum d ‘"“ 

tclla.dcqua Balaam Num 24. narratu, a Mat. ZZ ‘mLl "T ‘ fl « c * ,w 
ch*° 1. cap. Reduus Cht.ft, ex etgypto, q„em f T 1 & V ’? «>“ 

Ofeas 1 r .cap. yerbts illts lignuioun. f a ■ ^««pr f«,., &c. tum 

rjnT A, "”“"”' J ■ in quo P a flim «fleri» 

arn e-n ' n J ' Clt ‘° loann,! • « pwceilia ipfiar rlbZ ann,s '• / »/”-<»e.p«rrar 

ante Chtiftum, Malachu pndiibr , mdc- ,Z,T'^ “?“ d D, " m .& Deu 

muntut m omnibus Euangcliftis. Ttanlimm , 7 cur. f«!t* m 
Cbtifttaulque Legis ad G «n!’tes,d= quo Ifali" ± V’Z‘Z"“! " "‘Z i ^ »d'»«-//er,« 

? dluctfi ili) Ptopfteti,re ipsa omnes iplts ocu & Q“'locus adeo clarused pro el ve- 

lu videmus. Ingtclfus , piius letoloiyiam fu- nm lefet^s '? fi ‘ llb > d' 1 * '"numera 

per afinam, dc quo Zachatu 9 . apud Mat- -n/. n.f, SpeaiIltcr su """ infer». fuis in 

thium 2, cap & ai, os Euangcbdas leguu danna nT’ " u P ar dv«ates tam circa filb- 
n 1^1 i venden i m m «tenentium ex tempfo dc cu "dL,nnas'tef7 ' ’ C,rcl i,lius «r- 

rno 1 f i 1 4 A ,mp C, i rc P ct "ur apud iinncm &num "fum difl? 7 "P ru P" d '° . dum my- 
rap.x. Piodino ludi ptidiSa PfalmoioS Te 7 a d | " nus ' 
dcpifiuoeuisexApoliolam feu Epifeopatu, & ethnicfsd,im,' <I ' 1C ' C ' rC ?i ‘e 83 ’’ 05 fcn InBdcl « 
loco , Ibus fuccedio alterius, hoc cfl Ma.hu, cn[ 7 , U ' V C " n ' 'i 1 ' Sc "P'««s faeras «ii. 

Adorum i. amanecur. Venditio Chnfti nrn ' i ? al| unde myftenum hoc in fenon /it 
«.guna argenteis, dcquaZaXi* . Jom nun,fc(t “"’ . podi direde illos de d", i" f T" 

n'bu, fcreEuangebftn oarrarurfcondemnotio 2 Ti '“T' ^ '»>« “t & 

padio, raors.poutio ex accto , de quiblflem f 'e™ d ' ,,mu, - P«fuadendo eis alia m,' 
nuas & Ilaio. padim, Sc Pfal. 68 . £, me j ° C ' * clc “ationem ad 

F>'-<r.n,m' «et. , ab ommbus Euaigel.d» ° Qui au, em bnt 

^ r|fiCU “ & Rcluncd, ° • Alce„C & eiXmcT^n j C ' BOtt ? tmy ^ ria rtdd u"'"r 
f 1 . s P', r "ov fana, , de quibus pfi| m i, c ' ,Idcnter orcd 1 btl,3 > tet,g, Tomo j. dumde Fide 
loct»2.fbui4 V&Cl ’ * Puhn. 67. ageremi 1» enim proprius eft huius difficuita- 
1 riter hic teilimonia , illa etiam vehementer " s £ cus:v| d«"tur ibidifo. 
f.iucnt qtubus Deus pndixit fe abrogaturum tendfnU m °,' n P arI, oular, obiicipodhnt ad of- 

legcrafctip,im,&uouamin(iituturum S inei>u. nd hoc myrtermm includere in Ii re- 

rum Iudios.bc vocaturum Gentes: ieremii,, fetb eiFe' ^(TL < i Uam 'c 7 1 uah ’ nm debeteon- 

Exechielisic.Iiaiia.dcti.Malachii, o/ei ' ™ i' f l 7 r,b,i 5 ' ,nf,i «plicabuntur, dum 

H*c& alia teilimonia, qu* apud citatos videri mus dc quo in fe Verbum recipit 

Tednn ’ fjCi “ n ‘ ’ fup P°' ita «**>« veten" e^tm ^xim/d * " rcrm '" a ""^ ' ind. 

Teba. n enti , quam ludii admittunt certum cnln ’ "'“""e deltimirut tor, ratio dubitandi 

aduentum Chrifli, vt v,x podimus indigere ,d C" ' ,dc ' ot . infrr ' i '"dc , Deum mutat, 1 
credendum pu affe<aionc. Et quidem Contra ! q pfi om, ’ ,no ^pugnat. Et faris de exi- 
ludios 1.1U, 6, hic bretuter tctigV. 'TL TI*”' 1 '' q “° d P" mu "' '*> funda- 

Vanas obieaiones ludiorum , mde maximi 2 ‘ r q"" denominamur, 

8U " L ^ a1 "’ ^ d '‘" n ' 

non itrnt m, picta, vide foLlas apud Stwrex 

Upra ’ In eo ' nira cl> «mr ludio- 
rum, quod ea, quar Ipiriraaliter i Deo pronuba 
T« M V s Vi. r 

. * A 1 


SECTIO 


4 Rod. de Arriaga Tradatus 

SECTIO SECVNDA. 
Istrum naturaliter poffit cognofci lucar- 
natio exi flens. 

I ««Ii,. T"Y VPUCITSR poteft vfurpari rJ nator a- 
nit txtjim liter pro prxfcnU quxftioac : Primo , «c 

tim *n ptfiit Agnificar aduin puri naturalem; id cA, qui ncc 
im turmltttr j Q f c fi u fupematuralis, neque quid quam fu per- 
tintja. (unponat ; fle de noc quxri potcA , an 

fufficiat ad cognoscendum hoc my Acrium exi - 
Acns. Secundo modo pote A vfurparj pro adu , 
qui in (e quidem abfoluri At naturalis ■> habear 
tamen pro obiedo rem fupernaturalem vt exi- 
Aentcra ; ac proinde At prxfuppoAtiuc (altem 
(upcrnaturalis. Si loquamur in primo fcnAi , 
vix vlla potcA cfle difficultas ; cum enim hoc 
my Acrium At in fc quid fupcrnaturale > fle cog- 
nitio illius vt cxiAcntis eo ipfo prxfuppoiuc 
illud exiftrre , profero iam eo ipfo Aipponct 
aliquid fupernaturalc; eritergo eo ipfo ea cogni- 
tio prxfuppoAtiui fupecnacuralis , ac proinde 
non erit pure naturalis , iuxia primum fenfum 
quxAioms. Quod A in lecundo loquamur, tunc 
maior erit dubitandi rado: nam multi funtadus 
naturales in (e proprii fle formaliter , qui tamen 
prxtupponunc aliquid fupcrnaturale; cuiufmodi 
cA intuitio miraculi, memoria quam habet dx- 
mon dc grana amifsa; dolor quem habet de fu* 
pernatutali poenitentia quam homines faciunt , 
flec. Quxrimus ergo. Virum , po Aquam iam 
Incarnatio cxiAic , valeat intellectus humanus , 
aut certi Angelicus illam uofceic adu , iuxia 
dida, in fc naturali. 

8 H,mc qnxAioncm totam Ane diAindione i 
Qutrmm- nobis tradita difeutiens quidam Rcccmior Ac 
’*** re Q*>Ddet : Naturaliter cA cuidcns phyfici 
lilremi’ dari negationem xternam dcArudiuatn pro toti 
iv. xtcriiitatc cxiAcntix cognitionis , affirmantis 
fctio aut euidenter cxiAcmiam miraculi , aut 
etfcdus fupcrnaturalis: c A enim phy Aci cuidcns 
dari negationem xternam miraculi; cum qui 
negatione ncccflano dc incuitabilitcr cohxrcc 
negatio cognitionis. Hoc argumentum valdi 
oblcuti propoAtum non vtgee. Et quidem 
obfcuricas patet dare ; quid enim necciiarium 
fuit dicere, dari negauonem xternam dcAru&i- 
itam pro toti aacrmtaic exi Acntix cognitionis, 
bis ibi repetendo xternam fle dcArudiuam pro 
tora xternitate ) Secundi , obfcurus cA ille 
modus loquendi : Negatio dcArudma cogni- 
tionis: etenim negatio non deAruit proprie lor- 
inara quam negat : dcAruere enim , i c hola Aici 
loquendo, folura denout id quod cA cauda A- 
uc efficiens Aue formalis corruptionis; at uega- 
tio hominis v.g. non c A caulla non-exi Acntix, 
fedcA ipfiffima non-ex i Aentu; idcoquc vci ho- 
mo non dicitur ponere fc , ita neque negatio 
hominis dicitur cauflaicnon-homincm fcu ne- 
gationem hominis. Et licet aibedo dicatur canf- 
fa formalis albi , quia in albo iam includitur 
aliquid amplius , nempe fubicdjum i pfum ; 
vnde rede dicitur , Ratione complexi illius ai- 
bedo eA cauda formalis albi ; ac non potcA di- 
ci, AlbcdocA caulla formalis albedinis ; ergo 
non pote A dici, Negatio hominis cA eaulfa non- 
cxiAcntix , quia oumiuo idem funt illa duo : 


De fine & necefiit .my fler. I near n. 

ac proinde non potcA dici, Negatio lucis e A de- 
Arudiua exiAcntix lucis ; fcd debet dici,EA 
ipfa non-exi Acnua lucis. Quidquid ver6 dc eo 9 
modo loquendi At, accipe illud antecedens duo- 
bus verbis claris fle obum,ac pafliin ab omnibus 
receptis , vti edam initio fc&ionis duos qux Aio* 
nis lenius explicans ifiud propofui : Euidcns cA 
non dari per totam xtermtatcm cognitionem 
intuitiuam miraculi , quia euideus cA non dari 
naturaliter miraculum ; A autem hoc non cA , 
neque illius intuitio erit naturaliter ; quia in- 
ruitio fupponit cxiAcntiam rei quam videt. 

Eccc argumentum clari propoAtum : iam vero s»n tm* 
oitendo illud nihil probare; quia ( vt (xpedixi, f* cdfupp». 
fic ex omnium ferme hominum ienfuconAat ) *" r «■/*• 
non omnia qux«aliquo modo prxfupponunt 
rem fupernaturalem , funt eo ipfo in fc proprii fmptnuitmH 
fle formaliter fupcrnaturalia. Dolor, quem ha- rsU. 
bet dxraon de gratia amifsa (fle idem ellct A ha- 
buidet viiioncm beatam , fle illam amiAAct) 
cA adusin fe naturalis ,flc naruraliffimus; non 
enim dxmon habet a&us fupernaturales vo- 
luntatis ;fle tamen ille dolor nccclfaiib prxfup- 
pomt fui ^e gratiam. Item, nullus hucufquo di- 
xit, Si coram me gladio amputetur pes homi- 
ni, & proliciatur procul , ac deinde illi vnutur v 
me a«u naturali intclledus non agniturum ibi 
fadumaliquid (upra naturam: neque enim ideb 
illi duo adus vilionis erum in fe lupematura- 
les , ncc apprehendo inde nccclfano (eruta: fle 
hoc idem curihs contingit in Angelo. Qu a enim 
probabilitatis apparentia dici poccA, non po- 
tui fle dxmoncm adu naturali videre fepararam 
Lazan animam , fle corpus carens illa , ac (A j Mm txl ’_ 
detur , iuxia probabilem ieotentiam , qux pro fiunt, vi~ 
hoc pundo omnino admittenda cA, forma ca- dari nntn- 
daucns ) eumdem dxmoncm prxfentcm ibi m r *^ #r * 
Bcthania naturaliter non vidiifo illius fornix 
cadaucricx cxiAcntiam in eo corpore) Deinde , 
quis docet, eumdem dxmoncm adu naturali non 
potu i fle vocem audire, qua illum £ icpulchro 
cxcitauit Chii Aus ? aut quod non nouerit de- 
lude idem dxmon Lazaium adu eodem modo 
naturali , quo piius ante mortem noucrarrum- 
dem viueee > lis cognitis , dxmon neceflanb , 
imo neccilariiffimi per adus naturales euiden- 
ter cognoutc» Lazarus refufcitatus c A; ergo adus 
formaliter fle in fe naturalis potcA necedurib 
ftipponcrc aliquid fupcrnatuialc. Idem in mul- 
tis aliu exemplis clare conAit ; rt A dxmon vi • 
deat corpus penetrare murum, vel duobus tm 
locis poni: hxccnim omnia iam fada etiam nos 
adibus natuuliflimis clareflt intuitiu^ videmus. 

His poAtis, adargumentum dicimus, illud non 30 
c.de ad rem ; quia, vt obferuaui fupra, non du- 
bitamus-, an adu omnino naturali , (im qui ncc 
in fe , nec cx parte fuppoAtionis includat ali- 
quid fupcrnaturale , poffit Incarnatio aut ali— 
quod opus iniracuiolum cognofci: fle vero ne- 
que potcA vllos hac dc re dubitare; quia A ob- 
icdum, quod non exi Alt , non potcA intuitiub 
videri ; ergo intuitio rei Airaculolir non poterte 
exi Aere nullo prxuio miraculo: hoc foliun pro- 
bat argumentum , fle nihil ampiibs , idcoquc 
non clt ad rcm;qu>a quxAto prxfens cA, Vtrum 
data iam cxiAcnui illius obicdi , ac proinde 
fuppoAco illo miraculo , fcu fuopofiia iam In- 
carnatione, poffit per a dum iortnaliicr in fe 
nxiuulcui 


Difp. i. De cxiftcntia & comententia Incarnationi*. j 


naturalem videri;vti diximus potoide ab Ange- 
lo vel dxmonc naturali aifku vider» (afcicauoncm 
Lnziri. De boc puncto nihil dicir argumentum 
illud; non ergo cR ad rem. 

Itu*™"», His eTgo confidis terminis relidis , ad qux- 
tnam ptfi- fltonem m fecundo & proprio cius lenio Rc- 
fpondeo Primo* probabilius cfle, non polle tale 
'^yfteitum iwutiiui cognolci ab Angelo) nam 
t»r»Utir ,n obicdis fupernaturalibus, qux Angelus 

npufu. in fc agnolcitjVti tunc vilia beata, amor Dei, Oc 
ctli) attns tam intcllc&us quam volu maris, qui 
fblent ctle ra.unni cognolcibdcs a lubiectoj 
lemiuncur enim quali per experientiam; licet 
inquam & in his <Sc tn ai-js obicetis, quoad mo- 
dum iblum ruprrnanualibus, vc rcltmino vifus 
czco, teuocaiio ad vitam, &c. pollic clic reflexa 
cognitio naturalis 5 in alijs tamen obicdis pure 
fupernaturalibus , quatis cR Incarnatio, & qux 
rnm funi adus cognitionis tc amoris , non ha- 
bemus fundamentum ad dicendum , ca poile 
naturaliter cognolci,fic veto neque ad id negan- 
dum, vc fufius dixi Tomo x.dc Angelis dtlp. io. 
i n. 40. vbi in rc dubia conci uti probabile dic, 
aliquas ex his rebus lupct naturalibus p^c na- 
turaliter rognofci ab Angelis, aliquas 
qma ex conceptu lupcjnatura luatis non 

repugnat eas nolci pdflquam iam ii-inel exi- 
lium ; neque item ex eodem conccpru deduci- 
tur, quod polluit: inde probabile ell, aliqua pof- 
fc, aliqiu vero non t qux autem illa luit, nullo 
modo poffumus nos decnlere. Hoc tamen circa 
myRcnutn incarnationis probabile valde eR,il- 
lud efle i numero earum rerum, qux naturali- 
ter cognolct non poHunt^quia cR e maxime fu* 
pcrnaturaltbus , Sc concernit myltcrium Tnni- 
taris; quod valdi ell alienum ab omni naturali 
cognitione, vt paulo poti deducam fefl. 3. vbi 
tangam etiam vnam vel alteram obicctioncm 
qux pollet Heri, ad probandum naturaliter An- 
gelum cognito defetlu naturalis lubfiRcntixin 
humanitate Chnfti, polle (altem per dilcurlum 
in eius cognitionem venire ; hic enim Iblum 
agimus de cognitione immediata. 

SECTIO TERTIA. 


Edo inferretur certi ea poflibilirasrx illa non- ufab, 
repugnantia , meriti) tamen eam probationem 
dici negauuam, quia ht negando repugnantias* 
non vcio pofitiue oitendendo tplam poflibili- 
tatem. 

Aducnc Secundo, Duplicem inprxfemi pol- Qwtftnf* 
fc clic quxRtooem : vnam,anfetlusi omni re- i**r*mr, 
uclationc dchoc myficuo poflit illius pqlfibib- ** 
tas oRcudi ; aliam , an (altem fide luppolita ad- 
ducere pollimus rationes aliquas ad perfuaden- n*t»r»lntt 
dum eam pollibilitatem j qux vel liut per mo- —(t». 
dum congruentiarum, vel certe line cflicacia ar- 
gumenta m nobis cxciuta occaiione iplius reuc- 
iationis. 

Aducnc Tenid, Adhuc duo alia polle quxri. n 
Primum, An fit i nobis hoc my Renum demon - 
Rrabile aliquo cx prxdidis modis . Secundum, 

Au potfibilis fit creatura aliqua fubRantialis, 
aliquis Angelus v. g. qui naturaliter pollet no- 
(ccic huius myRcnj pollibilitatem . Quoad hoc 
vltimum , quiadc Oidicultas videtur cilc cora- 
munts ad quxRionem 1 x. ptimx Parcis de Vi- 
fione Dei, Sc Tom. x. de Angelis, An fit pofli- 
bilis fubRanru naturaliter capax vifionis beatx, 
illa enim eo ipfo nofccre polia in Deo hoc my- 
ficrium vtpoflibilc;dc illi egi; & quii cR cti.un 
ea qux Ilio cOTnmuuis ad alus materus. Anen- 
tia lupei naturalia, quale cR hoc mylterium,pof- 
fint naturaliter per fpedes proprias cognofci - r 
ideo nihil m prxlcntt Ipecialitcr de hoc pundo 
dicendum fora, (ed ea qux in prxdidis locis 
tradidi fupponeoda fuilleut, fctlicet talia entia 
lupernaruralua nulla Jubilantia naturali polit - 
bili cognofci polle naturaliter antequam fintj 
quia nec talis res naturaliter cxiftit,vt pollic per 
le immediati vel per (pecies a fe produ&as con- 
currere ad fui cognitionem ; nec Deus vt audior 
naturalis vtyiaur polle ptbduccrc fpecies dc illis 
rebus fupernaturalibus. Prxtct hoc inquam ni- 
hil amplius fuillet hic dicendum, nifi poR eos 
Tomos editos incidiflcin in Recentioreiu quem- 
dam, qui ia manufcripus mirabilia doct; cuca 
hoc pun&um, qux nuiicaui neccflarid , licet 
btcuiter, examinanda. 

SVDSECTIO PRIMA. 


Vtrum ratione naturali pojft ojlcndi 
pojfbihtua huitu myficrij. 

v T T) R 0 H 110 aduerce Primb, Po Hi hi litarem ali- 
TtfhHim A cuius re» dupliciter oftendi poflej vel pofi- 
rri tiue, vel folum negatiui. Pofuiui, quando vd 
t* 1 ”":, ^ pofteriori ex effettu illius oAenditarexiRen- 
pttp gius, aut in fc ipsa res ita videtur. Sic ignis 

exiftemia & ex fumo vt ex eRe&u, dc ex ipfius 
ignis vifione fuadetur .Vei a priorijvt fi in cauf- 
sa quidditatiifc cognita cognofceretur poffibitt- 
tas illius effedus j vel fi cx fpeciebus proprifs 
infufu d Deo res ilki vt potens exi flere nolcc- 
retur. Ncgatiue vero dicitur nofei poflibilitas 
rei , quando Jblucndo argumenta, qo* contra 
cam heri polfunt, concluditur, illam non repu- 
gnare. 

OlMIi*. Dices : Eo ipfci qubd oftendatur nullam ede 
repugnantiam in aliqua rc, oRendituc pofiriu& 
illam efle pofiibilcm ; quia podibilc cR quid- 
quid nullam dieic repugnantiam . Relpoadeo, 
Tomvs VI. 


Proponitur er rdjcitttr finguUris do {trino 
cutufdum Re conti oris. 

rc igitar agens in prxfcmi dc cognofci- * 9 
biliute Incarnationis vnuictfaluct docet, 
repugnare vllum effedum fupernaturalcm cog^ 
uofei naturaliter^ vnde conlequenter ncc Incar- 
natio poterit. Vt vero eam propofitionem pro- CulufiUm 
bet,fcquetmbus formalibus vabisiudifcuriit: »**«J*»»* 
Noto.eRedlum fupernaturalcm vad cognitam f| * 
arguere cuidcnter xternum quemdam Itatum t , 0 p 9m , m , 
oppofitum xtcrnx non- futuritioni eiufdem cf- 
fedusjquam noo-fiitur itionem cuidcnter & na- 
turaliter cognofcirous vt podibilcm. Quia vc 16 
in x ternis idem cR ede & polle, (altem fecun- 
dum edcntiam vuiufque ( vt facili colligitur 
cx Aridotcle in vltimis capitibus lib.x. dc Cxlo) 
fi quis naturaliter cognofceret ede podlbilem. 
eff.dum fiipematuralcm, cognofceret naturali- 
ter cfle potli biles duos Ratus oppofitos inter fc 
identificatos cum fua polfibiluatc cilcndi) cR 
• a j autem 


Digitized by Google 


»4 

It eijtuur, 


trimi, 

Seeundi, 

T trlii, 

Qutrti, 


6 Rod. rffe Arriaga Tranatus De fine & nece fit. myfter. fncarn. 


autem poffibtltrascuidenter indefc&ibilis; cog- 
no ferret ergocutdcntcr duos flatus contingentes 
falcem dcnomimtiue oppofitos inter fc, & iden- 
tificatos realiter cum vno tertioj Oc eidem ratio- 
ne neque pollet naturaliter cognoiccrc myde- 
rium Trinitatis, quia modus cognolcendi in 
multis (equitur modum edendi obic&orum. At- 
que inter alia in oppolitionc & identitate cx 
hoc principio obfcumis adhuc difeurrens vide- 
tur inferre, eum, qut potcd cognoiccrc plura vt 
plura, polle habere tot a&us quot furn illa plu- 
ra ; & cuin , qui poteti cognoiccrc identitatem 
prxdicati cum fuDie&o, polle habere cognitio- 
nem ptxdicati identificatam cum cognitione 
fubieai . Adducit in huius rei conti rm at ionem 
potentiam vitiuam;qux vitibilia vno momento 


Quinto, non intel!igo,quid hic Au&or velit t f 
tigntheare per xternum quemdam illum (latum 
oppotitum xtcrnx non-f uturitioni : etenim ego 
(tacum non-fmuritioni oppotitum non agnolco 
alium quam fu tu titionem j ticuu (latum oppo- 
titum non-extdcmiz non agnolco alium quam 
exi dent iam ; ergo ille (latus seremus oppoticus 
xtcrnx non-futuritioni nihil poterit cflr aliud 
quam xrerna fuiuritio , (eu xterna exidentia. 
lam autem rogo, quomodo cx eo, quod Ange- 
lus naturaliter nofccret poffibilemcdc diumitus 
refurredionem mortuorum, loqueretur eam rc- 
furrc&ioncm ede ab «terno? Ego, vt verum fa- 
tear , hanc fcquelam nullo modo capio. Addo, 

Edo id noluillct dicere hic Auftor , cur ad eos 
a # tci minos ob(cuios, ts£ tertium flatum oppofl sum 

apparentia non potell didmguere, niti appareat « terna non-futuntiom,lkc. recurrit, fle non po- 
in obicdis diftantia aut diftmdlio localis ; hanc tius claris verbis dixit. Sequeretur ab cterno 
aurem non potcd vifus cognoiccrc , niti radij clTc & non ede ilJum ctfc&um? 
vifuales terminentur ad diuerfa organa iptius Scxtb, videtur non efle ad rem quod additur. Suti, 

vifus. Vndc fi naturaliter portemus cognoiccrc /» aterns» tdem efle ac pojfe faltem fecundum 
Trinitatem, quia ibi cil identitas cficntix cum cffentiam. Si emm loquatur dc Dco,qui folus 
relationibus didin&is , podemus nos habere cil omnino xtemus, vcrilfiroum quidem dicet: 
cognitionem fimpliccm creatam ideqtificatam at quidauxlo inde ad creaturas ? U ver6 loqua- 
cum oppotitis relationibus : quoti in creatura tur ddHhs extra Deum, ego nihil prxtcr Deum 
nulla ratione fieri potcd. Ex hac eadem do&rina agno^Kmnino xternqp: nihil agnofco,in quo 
infen (qnancum potui capere) non pofle Ange- idem fit ede Sc poffe, pofle 6c cllc; neque capio, 
lum, 6c d fortiori hominem , naturaliter cogno- quomodo ad hanc probatidnem inducatur An- 
£cere,Dciim ellc liberum jqu ia cum libertas Dei Jtoteles . Quod fi per illam limitationem quam 
dicar pcrfc&ioncm contingentem identificatam addit. Saltem fecundum ejfeu nant, vehi loqui eo 
* 15 fcnfu quo folemus dicere, Edcntiascdcxtcrnas; 

id cd , Semper ede venim diccrc , quod homo 
fit animal rationale . Certi in hoc (cnfu tam in 
cffc&ibus naturalibus quam in lupcrnaturali- 
bus id habet locum. Et dc albcdme dici potell, 
quod tit ab xcerno difgreganua vifus; & ab 
xrerno de homine did potcd , quod pollic ede 
albus,& poffit ede non-albus. Vuaque podiU- 
hras ed xterna. Quid ergo qoxfo ad icpugnan- 
riam quam quxrimus t 

Septimo, penitus meum captum exccdit,quo- 1 6 
modo pod hxc datim mfctar.Stquu tognofee- Stfimi. 
ree naturaliter tffe pojfibitcm effetium Juperua- 
turalem , cognojceret naturaliter pofjibilee ejfe 
. , „ duos flatui atirttos cpvojites mter Jt, & tdtutt - 

dero , valdi in eo difcurfu peccatur, 8c fortade fleat os cum fui pojjibtunte efftndt . Qui enim 
aliquis inucriiretur qui cam do&nnam vellet funt dii duo datui?QiK>d (i illi opponuoturin- 

imuUAi fi /lilrndim «m nrtn iniii*nn*«>r pm- Cm ..im» J illi — A-rf 


neccflarix, & hanc perfedtionem nos & Angeli 
non podimus habere in nodris aftibus , non 
poflumus nofccre Deum creartc liberi mun- 
dum, aut potuillc illum antea create, aut illum 
definiere, Scc. In quo pun&o vlteriiis fulirtimc 
difcurnr, & vix potcd intclligi quid dicere velit. 

Ego,vt veiuin fatear, ctti proj olitiones om- 
nes huius difeurfus feorfim optime ^mclltgam, 
connexionem tamen illarum nullo modo capio; 
multa autem video omnino talia, multa inutili- 
ter in rem prxlentem addo&a, qux fonc non 
maiori indigerent refutatione quam attenta ic- 
dtione, idcoquc alicui (tipcrfluum videri portet 
mc in cis refutandis hxrcre. Quia tamen contra 
claritatem, quam ego maximi in do&nna defi- 


amplccli.fi dilcuflam eam non inueniret, iudt- 
caui me debere, licet breuircr,eam difcutcrc. 

Primi ergo, non capio, quomodo tora ea 
quam fingit oppofitio datuum illorum duorum 
xtemorum proueniat illi rei (upetnaturali ex 
cognitione nodra,cum datus illi obie&orum 
fint ante cognitionem: non cnipi funt quia cog- 
nolcuntur.fed cognofcuncur quia funt. 

Secundo, non capio,quomodo magis illi duo 
datus prouenianc ex cognitione naturali cotum 
quam cx fupernaturali. 

Tertio, non mtclligo, quomodo ex eo, quod 
Deus naturaliter nofcar illum effectum portibi- 
lem , non liquantur illi duo datus : quid enim 
ad hocquxTo obed aut proded, cognitionem il- 
lam naturalem ede crcacurr magis quiro Dei, 
aut i contrario ? 


rer fe,quid auget difficultatis, quod illi nofnrt- 
tur naturaliter magis quam ii -aiuinitus ? nonna 
ca repugnantia tota iam ponitur in ipfis dati- 
bus? quid ergo addit royderi) cognitio uamrafi^ 
illorum) In hoc autem ipfo, Secundo, non capio, 

3 ux tit illa poflibillias eadem numero curo qua 
los idcntincat. Nonne ab cremo iunt pofiibt- 
lcs duo datus hominis, hominis albi , hominis 
non-albi; quia ab xrctno ed podibile hominem 
ede album, Sc ab xrerno cd podibile hominem 
nOn ede album ? Hi duo datus lunc quoad ext- 
ftentum repugnantes timui , quoad poffibilico- 
tem nullo modo : quilibet cx his idcnuticatur 
cum fud podibilitare : quxfo , an ideo idenrifi- 
cantur cum vna eaderoque numero podibvliw- 
ce, fcu cum vno eodem que tcnio,vri in tn 7 de- 


no Trinitatis ? Rogo vltcrius , quomodo luee 
Ouanb.non pcrcipio,quomodo in ipfis effe- confequentia umetur per illam propofitionem 
Aib s na.undibus non fcquantur illi duo datus quam hic M\x,Efi autem poffibUtta* mdtftlh- 
oppotiti, quandoquidem naturaliter cognofci bdu ? Quid enim hinc quxlo ad identitatem 
poliunt vt podibilcs. cum vno indiuifibili tenio 1 An non hoc argu- 

mentum 




«7 

Rti/dHinur 
ioraliar 14 
fiw Au 

S»rn. 


Utiut 

f» >■•<**. 
J*q M >t*T 
mad .m 
afltnAi. 


Difp. i. De extjlcnh* & conuenientia Incarnationis. Sed. 3. 7 


1 mentum ficu eodem modo potcd in poiEbili- 
tate hominis , «Se in poflibilitatc carenti* homi- 
nis ; Terno, in hoc ipfo pundo non capio, cur 
addatur ea limitatio , Duos Jlatui contingentes 
f-thetn denominxnuc . Cum enim dixerit hic 
A udor duos illos datus ede indefcdibiles Se 
nece darios, profedo iam videtur contrariari G- 
bi, dum cos dicit contingentes. Prztcrci fi per 
ri fui st os dcnomuuutnc vult limitare oppofuio- 
nem , vt non Iit ea oppofitio nili ab cxtrtnfcco, 
certi in hoc fitnfu nullo modo repugnat ea op- 
pofitio j nam ego polium dici umul Se femcl 
amatus, odio habuus,exiftcns,non-cxideni de- 
nominaciuc, fi ab vno amor, ab altero non , ab 
vno dicar exidens, ab altero non-exiltcns; cr^o 
per eam limitationem, qu* videtur pofita ad fe- 
ciendam credibiliorem illam illationem , aufer- 
tur tota repugnantia quam hi volebant irniu- 
ccrc. 

Quod autem inde infetr, eadem fcilicet ratio- 
ne probari , non pode naturaliter cognofci my- 
ftenum Trinitatis, quia modus cognofcendi Ic- 
quitur in multis modum edendi obicdorum , 
maxime autetn m oppolitionc Se identitate} ac 
proinde fi Trinitas coguofccrctur natqralitcr , 
deberet homo pode habere vnam fimplicem 
cognitionem idencificaum cum oppofitis rela- 
tionibus : id quod crcaturf omnino repugnat: 
hoc inquam nuhi videtur adeo improbabiliter 
didum, ve non videam, quomodo potuerit ca- 
dere in virum dodum. Primo enim, 'fi modus 
cognofccndi (equitur modum edendi , Se quia 
in oollrisadibus non cd myltenum Trinitatis, 
idc6 illud non poduraus cognofccrc; cur quzlo 
hic Audor non intulit, nec nos pode naturaliter 
cognofccrc Deum ede a fc, cum nos non lubca- 
nius cognitionem a lc ? cur non intulir, nos non 
pode cognofccrc Deum ede fubdantiam , ede 
«ternum, immenfum, omnipotentem; quando- 

2 u. dem lubctc non poduraus cognitionem qu* 
e luMhntia,xicrna,iramcnfa, omnipotens ) Se- 
cundo miror, quod non aduertit lc debe* ea- 
dem confequcncia inferre, ne quidem fupeuu- 
curabter pode nos coguofccrc Ttini«tcm;qyia 
illud axioma non magis dicit cognitionem na- 
turalem debete imitari modum edendi obicd», 
quam debeat cumdem /nodum imitari cognuio 
lupcrnaturalis: cur enim vna magis quim altera 
adimilabitur obicd ojvt pasce m cognitione An- 
gelica . Rogo enim , cur magis debet adimilari 
homini phyficc in ratione fubdami*,&c. cog- 
nitio naturalis, quam habet Angelus de eo ho- 
mine, quim cognitio infula de eodem homine) 
Imo cum cognitio mfufa fit perfedior , potion 
inre requireret maiorem adimi lauonem . Deni- 

2 uc, neque vlb protfus adignatur ratio, cur ip- 
u limet Dei cognuio adimilati non debeat ob- 
iedo,feu,cur non debeat imitari modum edendi 
obiedi : nam ratio escatur* ad hanc firoilicudi- 
nemed omnino ira pertinens; cura etiam cogni- 
tio creata poflit obieda fc aluora , mfetibra, 
«qualia, cognofccrc. 

Quod item addit jper modmn limitationis 
(fortade ne ea propofitio vniuer falis adeb iudi- 
cari poflet abfurda ) Soitem tn mnhu cognitio- 
nem imitor t obit&um ; videtur mihi Primo ad- 
huc non ede vera ; quia ego plan£ non video 
mulu ilia, ia quibus coguuio naturalis Angeli 


de homine imitetur hominem , nifi in ratione 
emis creari , in quo ipfc Angelus imitatur ho- 
mmem, Se addit infupcr innumeras alias imtra- 
tiones, quarum nullam habet cognitio.^ecundb, 
cum ea limitatio non determiner, qux debeant 
illa ede mulca, tn quibus ede debet imitatio; ne* 
que i contrario excipiar illa , in quibus non cd 
nccedum ede imitationem ; quis non datim vi- 
dear ex tali anteccdctui vago contra omnes regu- 
las Logic* inferri confequcntiam illam : Ergo 
cognuio T 'nuunt is debet tmiton T nniintem m 
prodicots edo, quod eodem tndtuifibilu res iden- 
tificetnr tribus dtJhnOte.Wi fi v. g. quis diceret. 

Aliqui homines currunt,crgo Petrus currit; pef- 
fime certi concluderet. Vides efgo per illam li- 
neationem iterum reddi plane nullum difcur- 
fum eius Audoris. 

Alia qu* addit, fcilicet, eum qui cognofcit 19 
plura vt plura, debere pode habere tot adus ijlns* 
quot funt illa plura ; & qui cognofci: identita- ct g* m V 
tem prxdicati cum fubicdo,poHc habere cogni- jjjj K 
tionem fu b i edi identificatam cum cognitione buQum: 
prxdicati, non habent maiorem veritatis appa- 
rentiam: Primd, quia non oftcndit,cur id magis Sttmeiit 
debeat reperiri tn cognitione naturali quim in idrtfmn- 
cognitione fupcrnaturali . Ac proinde cum fal- r " r im e *l' 
tem diuinitus nofccrc p-oflimus Trinitatem, & 
umen nec quidem diuinitus habere pollimus luimm 
adum identiheatura tribus relationibus didin ■ fupenuun- 
dis,iam eo ipfo corruit argumentum. Secundb, 
auia nec odcndir k cur Deus, qui cognofcit di- 
di ngui rcalncr Petrum i Paulo, non debear ha- 
bere cognitionem Pauli rcaluer didmdam i 
cognitione Pari; Se nos qui idem cognofcimus, 
debeamus polle habere cos adus dilhu&os: et- 
enim, vt paulo ant& in fimili dixi, ratio creati a^ 
hoc pundum cd omnino pe#accidens. Neque 
v inquam odendi poterit repugnantia in eo, 
quod aliquis Angelus podibiiis non podit cog- 
nofecre Petrum & Paulum vt podibilcs per 
duos adus didindos, fcd tantum per vnicum r 

mdiuifibilcm aduro. 

Denique, cfliis non datim videat falfidimum 10 
ede quod dicitur, eum, qui cognofcit plura vt Pkrjftln- 
plura, pode habere tot adusjquot funt illa. plura 
cognita. Etenim fi h*c ratio valeret, (cqueretur, * f ' 
neque Angelum, neque hominem, neque vllam 
creaturam pode nofccrc plura ohicda quam 
fmt adus podibilcs ipfius cognofccntis . Elt 
autem certum, quod Angelus naturaliter potcd 
cognolcerc arenas maris , arborum folia, grana 
frumenti, Sic. item qubd podit cognofccrc h*c 
ede infinita quoad podibilitatem, ac prqindc ea 
ede pluta longe quam fint adus podibilcs ip- 
fius. Et vero licet illa ex vna parte comparata 
cum adibus non edent plura, quia tamen Se ilia 
ft.ipfos adus nofcere potcd, haud dubie obie- 
da ab iplo cognofubilia funt plura quam adus 
ciufdcm Angeli ; quia in obicdis includuntur 
ipfi adus & alia inhnita. Secundo, Angelus po- 
tcd cognofccrc obieda t infinite ddbmia mw:r 
fc, & exidentia in diuerfis fubiddis; ipfe autem 
non potcd habere cognitiones fuasdidantes iq- 
■finite,& in diuerfis lubiedis exi dentes. Terno, 
potcd agnofccre obieda impenarabilia ; ipfo 
autem non potcd habere adus impenarabiles. 

Quarto , cognofcit materialia obieda habena^ 
pattes extenhonis ; ipfius autem adus eam cx- 
A 4 tenfionem 


8 Rod. de Arriaga Tra&acus Defwc&necejsit.myjter.lricdrri . 


tenfioncra non poffunt habere. Haec Sc alia ad- 
duci pofliint, aa oftcndendum principium illud 
e(Te penitus improbabile; fed fufficiac in rc clara 
hxc tetigi fle. 

ii Illud auirm exemplum porentixvlfiux.quod 
Rtitnjit»- hic A udor indicat optimum , mihi videtur Sc 
V" adcd falfum,& adeb extra rem, imo ipfi Audori 

tU contrarium, vt non facili capiam. Quomodo fit 

rmm jtu- huc intrufum. Primo enim, qubd dicat, poten- 
ftertt. tiam vifiuam foliim diftinguerc diflantiam ob- 
icdornm, ex co qu6d radij vifualcs intrent per 
organa dtftin dia potentis, cft mihi improbabile: 
dc quo fufius dicam Tomo fequcnti occa (ion e 
prxlentix Chrifti Domini in Euehariftia ; & 
Tomo Philofophico dixi fatis multa. Nunc duo- 
bus verbis id oftendo:Primd,quia viito ilia Abn 
cft reflexa fupra fuos adus,ncc vider ingreflum 
fpecierum, imo neque, an fint fpecics vllx. Se- 
cundo, quia non habet locum, quando obieda 
funt vnum poft aliud linei reda. Tertio, quia 
obicdum iam diftans linea reda ad vnum pal- 
mum , Sc poftea ad duos , tres , etiam centum, 
agnofeitur a me iam efle vicinius quam antei; 
Sc tamen per eimdem omnino lineam redam eft 
fada illa Icparatio . Quartb, quia faltera in au- 
ditu non videtur efle locus huic inflantis : et- 
enim etiam auditus percipit, an fonus ex altiori 
an ex inferiori loco vcniat;& tamen fpccies cum 
alcendunt, vel cum defccndunt ad aures, inuer- 
tunt fuam lineam redam, Sc intrant eodem mo- 
do ad tympanum auditus . Alia multa eo loco 
dicam, vt oftendam videri & percipi immediati 
ipforum obiedorum diflantiam . Secundb, 
quidquid fit de veritate eiitsdodrinx, profedb 
efl omnino impertinens ad rem prsfcntem;quia 
cum intentum huius A udiori* iit vniucrfalc ad 
omnes cognitiofles naturales, etiam fpirituales 
tam Angelorum quim hominum , mirot vehe- 
menter cum non confiderafle totam difficulta- 

11 tem adhuc manere in fuo robore. Nam licet vi- 
fus ob fpecialem fuam imperfcdionein non 
poflit nifi ex eo inuerfo ingreflq fpecierum di- 
ilinguerc obieda, certi Angelus videns vno in- 
tuitu naturali ea omnia obiv<da, nolcic eorum di- 
ftantiam; & tamen ipfc nec habet ingreflum di- 
uerfum fpecierum, neque poieft habere adus eo 
modo diflantes; Sc cum videt radios folares ex 
Sole diffundi per fpatia quali infinite maiora, 
non tamen ide6 ipfc habet in fuo intcllcdu 
adhis exeuntes ex vno pundo,& fe diffundentes 
per alia fpatia maiora. Quod denique illa inflan- 
tia lic contra cum Auoorem, patet; quia efto 
concedamus cx ingreflu ad diuerfas panes pu- 
pillx fleri illam difttndioncm, admittere tamen 
dcbct.incrcdibilitcr efle maiorem eam diflantiam 
quam oculus percipit , dum edum intuetur , 
quini fit dt flantia panium pupillx.ad quam in- 
trant fpccies, vcl.vt hic loquitur, ndij vifuales: 
vndeneceflum cft,vc innumera in camdcm om- 
nino panem conuenianr. Iam hinc argumentor: 
"Viflo percipit illam diflantiam maximam;& ta- 
men illi nequaquam aflimilatur,fed potius in ea 
diflimilatur;ergo cx hoc capite etiam poflet no- 
fccrc aliam mitiorem, eflo ilii nonaflimilaretur. 
Probo confcquenriam ex illo principio com- 
muni : Sicut Ic habet fimplicrtcr ad fimpliciter, 
«ita (e habet magis ad magis; ergo fi potefl cog- 
nofcerc vifus diflantiam vt miUc, nou habendo 


In fuis adibus eam diflantiam , fed foliim vt 
duo; profedo ratione aflimilationis pntem et- 
iam nofcere diflantiam vt duo, efto non habeat 
illam In fc } ac proinde efto ipfias adus nullo 
modo inter fe ai flent. Vides inde debilitari po- 
tius totum difeurfum huius Audoris , vt pro- 
pterea merito dixerim me non videre quomodo 
illa inflantia huc fit intrufa. 

Iam ad vicinum ij lationem ; qubd proprii 1$ 
Angelus & homo non poffint nofcere Deum 1'lnmmib’ 
efle liberum , quia libertas Dei dicit perfeci io- 
nem contingentem identificatam neccllarix , 
quam nos non poflumus h-bere. De qua do- 
drini illud Primo dico , meo iudicio clle con- 
sariam omnibus fere Philofophis Sc Theolo- 
gi : fupponunt enim omnes communiter ratio- Dtimigl 
nejnaturali probari, Deum efle liberum in ope- 
rando, Deum efle Dominum creaturarum, ac 
roinde pofle cis pro fuo libitu vti ; id autem 
aud dubii requirit libertatem . Id ipfum per- 
fuadent omnes homines Dcnm agnolcentcs.qtu *"• 
fuum Deum aut Deos inuocam in necefluati. 
bus, preces ad illum fnndunt;vbi omnino fup- 
ponunt illum polle velle iuuare , Sc verb liberi. 

Secundi , ideo mihi maximi difplicet ille dii— 
curfus;quiafi nolimus confcquenriam dodrin* 
penitus abijeere , eodem plani modo debuiflet 
inferri, non pofle naturaliter ab Angelo cogno- 
fci,Dcum efle co^nofi entem, Deum cllc volen- 
tem etiam necellarib : etenim ficin libertas Dei 
dicit perfedionem liberam identificatam con- 
tingenti, Sc quia nos ca caremus, non poflumus 
notcere illum efle liberum;ita fine vlla vel pof- * 
fibili apparente difparitatc, c&m Deus vtcog- 
nofcens creaturas poflibiles Sc fcipfum dicat 
perfedionem identificatam realitcr ipfi Deo 
cognofccnu,A nos ac Angeli non poflimus ha- 
bere cognitionem identificatam nonis, profedtd 
nec poterimus vlla ratione cognofcetc Deum 
efle naturaliter cognofcniuum fui Sc creatura- 
rum . Hoc autem dicere eflet plus quam erro- 14 
neurtl ; quia fandus Paulus, dum docet cx vili*- ii tx fmm- 
bilibus cognofci Deum,non eft locutus dccog- p * ml 0 

nitione Det (lic liceat dicere) trunci,neque cog- ,Kr% 
nofcentis, neque volentis ; led maximi egit de 
cognitione Dei vt legiflatoris , vt potentis puni- 
re, Scc. Iam vides ad qux crahat vna propolitio 

f *roieda cum minori confideratione . Tcrrib, il- 
ud ipfum fnmmi difplicet, quia, ficut dixi, ne- 
quaquam oftendit , cur ad cognitionem fuper- 
naturalem libertatis Dei non fitneccflariom ha- 
bere in nobis eam perfedionem nece (Tanam 
identificatam contingenti, Sc id fit necelfarium 
in cognitione naturali; cum iuxta dida nullo 
modo probetur , naturalem cognitionem magis 
quam fupematuralem debere imitari moduoi 
eflendi obicdi,cum potius c contrario, quia lii- 
pernaturalis efl magis perfeda, magis exprimit 
obicdum, videatur ponon iure mutatura cum 
modum eflendi obiedi. Alia mulca, qux hac oc- 
cafione Audor hic docet de ea terminatione li- 
bera Dei, in quo pundo obfcurilfimc difcurrir, 
omitto libens , quia ad rem prxfentcm videntur 
mihi fufficere qux dixi; tum vt oblcuritas eius 
dodrinx nofcaiur, tum vt diuerforum princi- 
piorum, qux m ca aflumuntur, & quidem fine 
vlia vlceriori probatione, manifirlta (allitas de- 
prehendatur . Non efl ergo, ad ca recurrendum 

pro 


M 

Intmmstt»- 
ntt ptjfibr 
lumi (in* 
rmelmumn* 
«M ftllfl 

nmtmrmUtir 

eqnefii. 


Hu per 
fjvmmm 

» 
dem ii*r- 
fokiU eft 
b4t myftt- 
tutm. 


trobaim 

/flNMM 

Stinndb. 


Difp. i. De exi flentia conuenicntia Incarnationis. Sed. 3. 9 


j>ro priflktione noftrx fuppo(icionis,quia folum 
vt ptodSdiIij cft defendenda ob daum ratio- 
nem; quod kilicet obicda fupcrnaturalia, cum 
naturaliter non poffim exiltcrc, non valent et- 
iam naturaliter per fe aut per cognitionem fui 
deteimmare Angeli inteUedura.Et idem cft de 
alijs naturalibus intclledibus ad cognuionrm 
fui . Dem vero vt Audor natur* non videtur 
polle (pccics infundere d« obi edis, quse natura- 
liter non poliunt cxiftcrc. Et de hac fuppofitio- 
nc latis , qu* folum cft intelligenda de obiedls 
lupcrnaturalibus antequam cxtftant;nam poft- 

3 nam extiterunt , alia cft ratio : de qua prxee- 
enti ledione. Et de hac qu* Ilione vniucrfali 
quoad creaturas polfibiles latis . Nunc folum 
oifcutiendum, Veium homo vel Angelus aliquo 
modo, (altem probabiliter , potuerit in particu- 
lari huius myitcrij polii bilitatcin deprehendere. 

SVBSECTIO SECVNDA. 

Prior fors nojiro fen tenti*. 

P rima conclvsio : Seclusi omni reuela- 
tione,non folii m certd Se cuidemcr, v*t fup- 
ponimus , fed nec quidem probabiliter nofccre 
pollet Angelus aut homo hoc myftcrium, imo 
forte nec primam apprchenlioncm habui flet de 
illo fuz natur* relictus . Primam partem con- 
clufionis defendit Suarcz Tomo 1. dilp. 3. cum 
alijs, quos refert Se fequitur Tannerus dif- 
put. 1. &c. Lugodifp. i.fed. 1. Se Hurtadus 
difp. 8- fed. 4. cftquc communifliroa inter Au- 
dores. Probatur aurem ex multis Scripture lo- 
cis, qu* apud citatos videri poliunt; in quibus 
myftcrium iftud dicitur omnino abfconditum 
hominibus. Ratione idem fuadctur,quia nec il- 
lud m fe poteft videri : non* enim fe ollendit fo- 
ras, nec nabet etfcdus aliquos phylicos nobis 
roanifcftos.lncaufsa autem, quia nullam aliam 
habet nifi volictonem liberam fupematuralcin 
Dei, multo miniis cognofci poteft naturaliter. 
Confirmor Hoc myftcnum fupponir Trinitatem 
perfonarum lub eadem natura; aequi Trinitas 
naturaliter loquendo cognofci i nobis non po- 
teft, ergo neque hoc mylterium. 

Hinc autem probo fecundam panem conclu- 
fionis,fci licet, nec per primam apprchenlioncm, 
fedusa reuelarione, hoc myfteiium cogno Icen- 
dum ; nam ob illud principium naturale, Qms 
fuat emdem vm ttTttm,[Hnt eadem inter (e, cft 
tanta difficultas in Trinitate, ve feclusi reuc la- 
tione nec quidem excirata in nobis fuiflet fpecies 
de ea Trinitate, ergo nec de hoc myftcrio illam 
Trinkatem,vt dixt,fupponenrc. 

Secundo idem probo ; nam cum diftantia, 
quz repentur inter nos Se Deum, fit infiniu,non 
potuiflet venire alicui in mentem, Deo nonie- 
pugnare,pbyfic£ flcrealitervniri creacur*,maxi- 
mc cftm videretur necellarib ea vnio allatura 
aliquam in Deo mutationem; etenim ncc appa- 
rere facili poterat qui eflet vnio aliqua inrrin- 
fcca vtrique extremo , quz tamen non cilct ita 
vtrique intrinfeca, vt vtrumque per illam mu- 
taretur. !iu6 de fado,adhuc luppofita Fide, ex- 
treme laborant Theologi, vt oftcndanr, diurnum 
Verbum per eam vnionein non mutari ; cum- 
que ratio naturalia fuadeat manifcllc, nullam in 


Deo cadere polle mutationem , profcdb inde 
clari colligitur, non facile potuifle intcllcdui 
humano quidquam occurrere dc cius vnionis 
poffibilitarc. 

Tertio idem probo ex his qu* alibi diri, 
agens dc ditlindione fubfiftcntix, a naturi fci- 
liccc ex pnncipijs naturalibus nil penitus cctni, 
vndcpofllmus nos cogitare,pr*tcr naturam hu- 
manam v. g. dari aliquam lubfiftcmiam diftin- 
dam,qux pollet admitti in homine, & cius de- 
fcdum fupplerc pollet diuina , prout fit 111 hoc 
myftcrio. Vbi aduerto, hanc rationem non ha- 
bere locum in Angclo;quia hic naturaliter haud 
dubii nolcir lubUUcntiam dift indam , tam 00- 
ftrani quam alienam ; ergo ex hoc capite aon ei 
repugnaret naturaliter apprehenfio aliqua cius 
vnionis;nihilominus non videtur magis Ange- 
lus dubitaturus cx fc dc coniundionc vnius 
(ubfiftcntix cum natura alterius, maxime fi ain- 
bx (ubfiftcntix fint modi, quam nobis dc fado 
occurriflct, Pcrrum Se Paulum polle vniri inter 
fe ad coaftitucndam vnatn pcrfonani;iinb mul- 
to minus , quia quo infinite maior cft diftantia 
inicr Deum Oe hominem, quam inter duos ho- 
rni nes, co minus de vnionc phy fu a naturx di- 
uinz cum humana* cogitare pocuiflemus ; ergo 
ratione naturali ante rcuclationcm , nullam dc 
hoc myftcrio ne quidem apprchenlioncm ha- 
buiflemus. 

Quoad hanc fecundam partem contrarius cft 
nobis P. Hurtadus difp. 8. $ c ’o quod An- 
gelus comprehendens naturam humanam pellit 
difputarc in vtramque partem, vtrum ci huma- 
nitati repugna terminari fubfifteruii diuina : 
quid enim interdicic Angelo carn difpuutio- 
nem ) Eft etiam contrarius Cardinalis loannes 
de Lugo difput. 1. fed. 1. vbi refutatis aliqui- 
bus rationi bus,qux communiter adfetuntur ad 
probandum. Angelum fux naturx rclidum, dc 
hoc myftcrio ne quidem dubitaturum , conclu- 
dit nuni. 8. non fore Angelum tam alienum i 
fufpicione vnionis hypoftatic* quam aliqui 
volunt ; qoia multa lunt quz quotidie huma- 
num ingenium propria inueftigatione in du- 
bium vertit, Se dc quibus dubitat , vtrum in 
ordine ad potentiam Dei abfolutam repugnent; 
ergo mulco plura Angelicum ingenium mueni- 
re poteft dc quibus dubitando inquirar. 

Ego, quia non volo diuiuando diu hzrere, 
cenleo in hoc pundo primo aliqua, quz in fb- 
lutione dicuntur ab hoc Audore, non clTe con- 
rra nos; vn, quod in folutione primi argumenti 
dicit, potuifle Angelum dubitare de hoc n.yfte- 
rio, ficui nos agnofccntcs Deum habere intclle- 
dionem , & Deum efle intcllcdiuum dubita- 
mus, vtrum diuinitus per Dei potentiam poflt- 
mus efle intellediui per Dei intelledioncro j 
hanc inquam inftamtam dico non efle ad rem, 
quia dc ea nos non dubitamus nifi ratione ip- 
uus myftctij Incarnationis per Fidem noti: dici* 
mus cmm. Sicut humanitas poteft recipere effe- 
dum formalem fubfiftcnris per fubfiftcntiain 
diuinam , ita intclligcntis per intelledioncm : 
quod fi de hoc myftcrio nihil audiuillcmus , 
mulio adhuc minus dc intcllcdionc diuini 
communicata natur* noftrc occurrere aliquid 
nobis potuilfa. Quomodo ergo adducitur in- 
flantia, qu* tota quanta non nifi cx myftcrio 

hoc 


1 6 

Prtkmiwt 

Tertii. 


OiitSie 
itmtrm di- 
am P Hmt‘ 
tmd* O 
Cmrdinmlk 
Lm f*. 


Reffinds- 
le$r d,au 
Aimtifm- 
notmm. 


io Rod.de Arrjaca Tra&atus De fi ne & nece fit. myfier.Inatrn. 

SVBSECTIO TER1%. 


Ri fi rude- 
tur tkitBit 
md jusr- 
s*m ruti*' 


*9 

lUfrmde- 
turSuundi 
md dfftri 
nam Cui. 

**t+ 


hoc prxcognitodcfumitur,& multo magis du- 
bia qudm internum ipfum pro quo adfcitur? 
Quod item dicit itt quarta ratione, Angelum 
debere cognofcere omnem dependentiam cf- 
fentialem , vel naturalem, qu* eltin rututa hu- 
mana, quia eam comprehendit, ac proinde eum 
polle nolcerc,vrr6m natura humana poflit diui- 
nitus cllc fine fuJ filbfiftentid , hoc inquam et- 
iam ell valde difficile ; Primo , quia ciim hic 
Audor concedat potentiam obcdicntialem eire 
identificatam omniereatur*,& conlcquentcrci 
clTcotialcm , profedb fi antecedens, quod hic 
vfiirpar,efiet verum, fcqucrctur manirefte, An- 
gelum debere nofcere certo , nos efie eleuabiles 
ad vifionem beatam, & humanitatem nollram, 
fcu naturam nollram , dicere ordinem eflentia- 
lem obcdicntialem ad vnionem hypoftaticam. 
Qu* omnia & falfa funt , & contra hunc Au- 
derem ;quia faltem talem notitiam certam de eo 
myllerio & de alijs rebus fupernaturalibus ne- 
gat Angelo fu* natur* relido. Quomodo autem 
abfolutd fit refpondendum ad hoc de rcfpedu 
cflentiali,dixi in Philo(ophi£,& explicabo pau- 
16 p6ft. Prsetercd ea dodtina difplicet,eo quod 
licet Angelus nouillct humanitatem polle diut- 
nitus elfc fine fubfiftentil htlmana , non pro- 

S cerei fequitur,qu6d illi occurriflet, polle tunc 
diuina compleri; quia adhuc vrget ratio a no- 
bis fupra fada de dtllantia infinita inter Deum 
& nos,& de mutatione qu* videretur in Deum 
rcfundendajideo tunc «picaret Angelus data ei 
feparatione man furam naturam nollram fine 
omni fabfiftentia , aut certi polTc efie aliquam 
aliam creatam perlbnalitatem qu* compleretur. 

Secundd circa dodrinam eius Audoris di- 
co , Elio ollcnderer ratione eorum argumento- 
rum,qu* communiter adferunrur, non efie im- 
pofiibilem in Angelo dubitationem ciica hoc 
myllcrium.non umen propterei ab ipfo adduci 
vllum argumentum pofitiuum , quo probet in 
Angeli mentem pode venire talem cogitatio- 
nem . Cum enim inter Deum S< crcaruram fit 
infinira quam dixi diflantia, queque vnioni 
phyfic* maxime vidctul contraria , Deus item 
iit completifiimus,3c res omnino completa non 
videatur polle miri phy fici & fubftantialircc 
alteri , non apparet vnde Angelus contra h*c 
principia induceretur ad dubitandum , cum ali- 
qua faltem probabilitate dc hoc myllerio. Dico 
cum probabilitate ; nam vttum fient nobis oc- 
currunt mult* chim*r* , & Lucifero occurrit 
aequalitas fui cum Deo , ita admitti potcll , cafu 
aliquid circa hoc roylleriutn pottufle Angelo 
occurrere , per modum tamen rei repugnantis 
potilis, quim per modum veri poflibtlis ; ficut 
occurrit Philofophis vnio duorum animalium, 
hirci 6c ceruij& vero longi etiam infinities ma- 
ior ell ratio , cur hic appareat impoffibilis ea 
vnio , quim inter hircum & ceruum , ob eam 
infinitam, quam f*pi dixi inter Deum & crea, 
turam, diffimilitudincm & diflantum; & quod 
Deus fit omnino complctus,& omnis mutatio- 
nis incapax. Vnde concludo,omnibus penfatis, 
in rc dubii (quid fcilicet occurreret Angelo ) 
probabiliorem clle omnino communem lenten- 
tia m, docentem, nec quidem probabilem appre- 
henfionem de ea polfibilitate Angelum habi- 
turum, fi fu* natur* relinqueretur. 


Dms sii i nejlr* conxlujiones. 

S ECVNOA comclvsio : Argumenta , qu* 
contra hoc myltcrium fieri poliunt, folubi- 
lia lunt in fe . Ita omnes Dodores . Et ratio cft 
mani fella, quia verum non potcll opponi vero; 
ergo nullum potcll cllc argumentum naturale 
veri & bene concludens contra hoc myftcrium; 
ergo nullum ell quod folui non pofiir. Dubium 
igitur erit, vnftm nos poflimus eam Iblutioncm 
pro omnibus argumentis contra hoc myllciium 
radis inuenire . Multi vniuerfaliter fupponunr, 
poire nos tam in hoc quim in omnibus alijs 
Fidei myllerijs argumenta omnia folucte . Ego 
tamen rndico ( quod & Tomo primo docui, 
agens de adibus liberis Dei ) non polle nos 
lemper dirc&c talibus argumentis tefpondere, 
ollcndendo fcilicet vbi fit eorum vitium, vt ina- 
nifefti patet redi confidcrami difficultatem 
aduum liberorum Dei; addidi tamen,polTe nos 
indiredi tefpondere omnibus, quatenus ex mo- 
tiuis extunfecis Fidei, quibus ad credendum in- 
ducimur, & ex alijs rationibus pofiumus ollcn- 
derc , in argumento illo aliquod occultum crtb 
virium , ctli determinati a nobis illud nequeaq 
quia fuppofica aliunde cuidentia crcdibilitatis 
circa myllcria a Deo rcuciata , pofiumus inde 
colligere, my Aerium hoc a Deo rcuclatum efie 
verum , ctiainfi nos illud explicare non pc.fli— 
musj quia nemini mirum debet videri, fi in his 
qu* ad Deum (pedant, quia a nobis infiniti 
elidar, aliqua fine qu* debeamus credere, & qu* 
explicare aut percipere non pollimus; quando- 
quidem in iplis ciiam rebus quas manibus tra- 
damus occurrunt farpe difficultates a r.obis pe- 
nitus inexplicabiles : vt patet in continui com- 
pofitionc. 

Licet autem hanc dodrinam vniuerfaliter 
tradidetim ad aliqua mylletia fidei; in myllerio 
tamen prxfenti Incarnationis non apparet argu- 
mentum vllum alicui principio naturali inni- 
tcns.quoil non poflit a nobis facili folui.Sum* 
mura enim ab indudionc obijccre aliquis pof- 
fct,ex duabus naturis completis non fieri vnum 
per Ic; hoc autem facile (bluitur, quia ab indu* 
dione rerum naturalium non valet conlequen- 
tia in ordine ad potentiam abfolutam : poliunt 
enim fieri multa miracula, qu* tamen naturali- 
ter repugnant; im6 forte poflibtlis ell fubflamia 
etiam naturalis completa, qu* cum altera com- 
pleta cfficcrc polfit vnam tertiam per fc,ad mo- 
dum quo in entibus homogeneis vna parsaqu* 
v. g. licet quando ell feparata fit completa , po- 
telt tamen vniri per fe cum altera aqua, & con- 
llituerc tertium totum aquz per Ic. Sed de hoc 
infra fufius. 

Rclpondeti Secundo pollet ei obiedioni in 
przfcuti, non fieri vnum quid in hoc myllerio 
ex duabus rebus completis : nam humanitas (e* 
clusa fubfillcmia non ell quid completum. Non 
videtur autem repugnare , ex vna rc completa 
& altera incompleta heri vnum per Icjaut ccrcc 
non oflenditur adhuc repugnantia* 

Tertio fortafle refpondcrct quis, perfonalita- 
cem Filij prout vnitur humanitati etiam efie in- 


jo 

Omnia ar- 
gumenta, 
teutrm 

batmjfle- 
rtum affe- 
runtur , 
funt jolm- 
hUa. 


Omni Itu 
argumtntie 
tu em/ ra- 
num alla- 
tU i '.'itm.il 
frffumm 
rtfiendtre, 
htti wi 
dtrtllt. 


S eluitur 
ebuUtt af- 
ferrrt, tu 
dttabm M- 
turk '*•*- 
fit tu naa 
fieri vnum 
ftrfie. 


5* , 

j4her» Ju> 
luite : 


53 

Soluit ur 
tbtfuuitM 
iristxpro 
xtmi /*fe- 


>4 

OiuSit ex 
didu inft- 
Ttnupetfi 
uutursii- 
ttr tfltiUi 
pjfiiutu*- 
t*m ktnut 

Siluri» 



Difp. i. De exijkntia & ccmtnientiJi Incarnationis. Se£h 3 . n 


ccrap!c:im $ n.im licet re ipsa in fc fit com- 
pleta per naturam citumam , non tamen vnitoc 
Ipfa utura, feci ioia ncrfcmaHtas, quae vt ficcft 
quiri nuo npi.rum. Hjc tamen vhima (blatio, 
licet doftiinam vcrifirffm Fidei fupponar,ap- 
plicari huc nonpotcft, quia tangit difficultatem 
illam fumruam myfterij Trinitatis; quod (cili- 
cet eidem enritari iridiuifibilt realiter polline 
conueniie duo prxdfcata contradictoria-, qualia 
hxefunt: Natura diuina non vrntur immedia- 
te humati, tat t ; vnttnr veri perfonalim : quae , 
vt dixi, cft idem realiter cum ea naturtL 
Vndc potius oritur difficultas contra do&ri- 
nam paulo antb traditam; diximus enim fupri , 
myftcrium a&uum liberorum Dei pati talem 
difficultatem , cui non poiTumus nos clare re- 
fpondere ; ergo cdm hoc my Aerium Incarna- 
tionis eam difficultatem magni ex parte inclu- 
dar propter ea duo prxdicata contradi&oria v- 
nionis immediat* relationis, non verb natur*, 
eo ipfo videtur etiam non pofle refpondert cla- 
ri obie&iombas quae fiunt contra hoc myfte- 
rium ; cuius contrarium immediate anti tradi- 
dimus. Rcfpondco, in Incarnatione duo efle; 
vuum , in quo ponitur ipfum Trinitatis royfte- 
riom; fle quoad noc concedo libentiffiroi , non 
pofle nos plaufibtHter rcfpondere argumentis 
in contrarium allatis : alterum , & quod pro- 
prium eft Incarnationis , in eoconfiftit , quod 
fvniacur perfonahras immediati humanitati. 
Contra hanc ergo vnionem dixi non adferri 
vllum argumentum , quod difficultatem adeo 
grauera ingerat , vt folui a nobis non poflit; et- 
lamft contra primum, quod in eomy fterio repe- 
tittir,vt falicet fimui fle lerael non vniatut etiam 
immediate diuina natura, 8c fupponit diftcul- 
tarem Triniratis, admirtam argumemam efle 
difficile; ob difficultatem tamen ipfius myftcrij 
i nobis non explicabilis plaufibiliter,qm fcilicec 
pcrfonalitas non communicetur communicata 
natura , & b contrario producatur pcrfonalitas 
non produ&a natutj, quod nanira fit vna,pcr- 
fonaficas b contrario triplex. Et ex hoc capite 
iam dixi , non pofle plaufihfluer i nobis fatis- 
fieri argumentis contta hoc myftcrium fa&is. 
Nos autem fupri folum docuimus , my denum 
hoc Incarnationis , fecundfim quod fupra Tri- 
nitatem perfonarum addit , non adferte nonam 
difficultatem , cui non pollemus far clari rc- 
fpondere. 

Hinc oblides in contrarium: Ergo poteftof- 
\ tendi naturaliter poffibilitas huius myftcrij . 

’ Paret fcquela; quia poffibilitas rei oftenditur 
folutionc obiedtionum contra eam fa&amm 
cx illo prindpio vniuerfali , Deum pofle facere 
quidquid non implicat contradictorie m. De 
hac obicCionc fuse aliqui, qui dicunt aliud efle, 
nofcete hoc my fterium efle poffibik , aliud ve- 
rb, non fdre illud repugnate : fatemur cigo ex 
folqtioneobieCionum prouenire.vt non iciatur 
repugnanda; negant tamen proucnirc vt fetatur 
eius poffibilitas. Solutio h*c vt fonat cft im- 
probabilis: nam rl non fcirt repugnantiam non 
iignificat carent i am puram attus fcicnti* : hoc 
enim fcnfu & brutum fle lapis non Icit repu- 

{ jnantiam huius royftcn). Certum autem eft, ex 
oturione obie&tonum contta aliquod myfte- 
rtum uon folum ptoucnitc carentum fdentiar 


circa repugnantiam illius, led pofitiuam cogni- 
tionem 6c Icientificam , qui nofco harc argu- 
menta nihil probare; fle cum aliunde habeam 
principium vniuerfale , vt dixi , quod Deus 
poffit diuinitus producere qua: nou repugnant; 
profcCo, fi lanci fciucro omnia argumenta pro 
oftendendi ea repugnantia nulla efle, fdam eo 
ipfo etiam pofi.iui polfibilcm efle talem tem. 

Melius ergo rcfpondcri poteft ei obicCioni Vtra f»Hh 
( fle forralfe Au&orcs prtrceilcncts folutionis ,Jt ' 
poliunt m hanc trahi) aliud efle, pofle me faiis- 
Facerc argumentis, quae de fa&o afferuntur 
contraillud myftcrium ; Sc proprerei me fcire, 
fi prarrisd ea confiderentur , non repugnare vl- 
lo modo talem vnionem bype flati cara ; aliud 
autem , quod ego fimui fciam , nec pofle aliqua 
alia argumenta fieri per qua: probetur 'ca repu- 
gnantia , aut certi quibus ego non poffim la- 
tis facere. Vt autem res aliqua abfulucb non re- 
pugner, requiritur , vt ex nullo oitonino capite 
repugnet. Ideo dico, 1» fifaet nobis conflaret, 
nullum efle aliud argumentum in contrarium , 
exceptis his quibus nos re ipsi (aris facimus , 
profe&6 co ipfo quo clari rei ponderemus om- 
nibus, fcituros nos etiam cam vnionem nonro- 
ptignarc: fle fortafle hoc ( vrdixi ) intenderunt 
ilii Au&oces, duro docuerunt, nos non (cire, an 
repugnet, hoc eft, non fcire, an poffit ficti 
aliud argumentum oftendens eam repugnan- 
tiam, efto friamus rationem eorum qux te ipsi 
ad feruntur non repugnate. 

Tertia conclvsio : Etiam fuppofita Fide 
de hoc myftcrio non pofiiimus rationem natu- Tertia 
ralem pofuiuam adducere qua illud ptobemus; c ™££ a r ! 
non enim apparet vndcilU poffit dclumi, cum ££ 
nihil fimile m creaturis videamus , & efledus athotmy- 
huius myfterij nullus fit; loquor de eftedu phy- fieno, u 


fico; nam de moralibus effectibus non agimus 
hic in ordine ad probationem phy (icam cxilten- 


tiac myfterij. Congruentias item ad tam abfttu* M (ns pro- 
fam rerum inter le infiniti diftanrium phyfi- feri, 
caro vnionem non portu mus nifi ex ipsi Fide 
defumere ; quia nihil , vt dixi , in creatis vide- 
rftus, quod huius myftcrij vel leucm habeat fi- 
milttudinera:flr licet (vc firpi notaui ) ad inue- 
niend.is congruentias non multum requiratur; 
tamen quia aliquid (altem parum rcquincur,& 
nec quidem td in ptatfcati %perituc , iudico 
non poire vllas vilius momenti adduci con- 
gruentias. 

Rogabis , An Angelus videns humanitatem VttumAn - 
Chrim Domini non efle terminaram propna vi. 
fubfiftentil poffit inde naturaliter inferre my- dtntkumd» 
ftetij huius cxilUnciam , aut faltem poffibilita- 
tero. Hac de re egi Tomo t. de Angelis , vbi rtu pro- 
docui Primb , Angelum non videntem natura- fria 
lem fubfiftcntiam id humanitate Chrifti Piimb )*««**. «•*- 
dubitaturum , An Deus ob aliquas iuftas caudas ]*(■ *// /* 
le impediat , ne illam videat , etiamfi ibi iit. pjjp, my - 
. Secundo, (i hac de re noo dubuct, dubuatutum, 8rrij kmut 
An fine vili fubfiftnuia humanitas con(erue- atdfttm- 
tur. Tertio, efto fciret ibi efle aliquam Itob- 
ftftentiam , ignoraturum penitus qu* illa eflet : fibtlitaum. 
vnde conflat dc diuina nihil ipfum certb io eo 
calu illa unum ; fic Ibrcafle ncc apptehcnfio pri- 
ma hac de re fili liet illi excitata, etiam data ei 
hypochefi, obdidia fupra, fi aliunde ex reuela- 
uone id non nomdct . 



ii Rod. de Arriaga Tra&atus De fine & necefiit.myfierjncarn . 


SVBSECTIO QV ARTA. 

Solttuntur obiret tones contra nojiram 
fententum. 

$6 /"X biicies Pt imb : In mei lententia, poten- 
ti hitHi* V-/ tia obedicniialu, quam habet huhianitas 

frimMdf vt ^ verbo fuftentetur, cft cflentialis »pl» huma- 
pvmutA* nitat * i cr g° Angelos naturaliter eam apprehetj- 
•btiu»tuUi dens oofeit etiam eam habere talem capacita- 
tem , vt poffit a Verbo affiimi • ergo Se nouic 
poffibilitatem huius myfterij; hoc autem polito 
cum primam vidit humanitatem carentem 
proptia fubfiftcntia, metito potuit cogitare ter- 
minatam e(Te fubfiftcntia Dmina. 

StUutur. Hoc argumentum, quod eft commune etiam 
ad alias res fupernaturalcs, fcilicctad poffibili- 
tatem vifioms beat* , gratiae, &c, tetigi in ma- 
teria de Angelis; cui rcfpondi, naturaliter lo- 
quendo, Angelum comprehendentem humani- 
tatem non polle cognolcere illam in ordine ad 
cftcdus fupernaturalcs , imo Sc probabilillime, 
nec in ordine ad omnes naturales; v.g. in ordme 
ad actum naturalem Fidei , quo credit hzreti- 
cus hoc ipfum myftcrium Incarnationis, & alia 
my (lecta Fidei , & circa quz non errat ; etenim 
fi talem adum nofcerct Angelus, nofccrcc etiam 
ex humanitate naturaliter ea omnia myftcria 
fupernaturalia vt poflibilia: quod cft contra om- 
nes. Et hinc oftendi coloto , argumentum fa- 
dum non cftc fpccialiter contra meam fenten- 
tiam , de potenti* obedientialis leu refpedus 
tranftcendentahs ad adus fupernaturalcs iden- 
titate cum anima; oftendi inquam non elle fpe- 
cialem , quandoquidem ratione aliquorum na- 
turalium , ad quos fmc dubio in omnium fen- 
tentia anima dicit ordinem cftencialem , quia 
naturales fune , poteft eadem difficultas vrgeri 
eodem omnino modo quo contra nos ab cis 
Audortbus vrgetur. Qu* autem ex rebus na- 
turalibus polline in caulsa comprehensa nolci 
naturaliter, non eft huius loci. 

M Vbi miror Patrem Petrum Hurtadumdifp. 9 . 
Tttrufttri j.i^. pro folutionc huius argumenti pueade 
*l“n!,7u- omn ' no neceflarium elle , negare rcfpcdum 
l*nt rtfre- tttnlTcendcntalcm ad effedus fupernaturalcs 
jfumtTAuf- polii biles; miror^iqium, cum ipfc dicat cuilibet 
fciuden:»- a ^ u j t etiam naturali vero, cftc cllcnnalcm veri- 
Itrtus fm ,arcm S & ^ contraiio adui fallo effentialcm elle 
falfitatcm ; ac proinde adui vero de obicdo fu - 
in pejfiii- turocllc cilcntialem connexionem cum fuiuri- 
tioncobiedi Ii eam affirmat , fallo verocllea- 
tnlcmdi (formitatem ; hinc enim longe clarius 
line comparatione (equitur. Angelum compre- 
hendentem adum Tuum naturalem, quo dicit , 
Crat Petrus peccabit, pofll* ibi comprehendere, 
vtritm (it illud peccatum futurum ; ac proinde 
polle certo nOlccrc futura libera; fcquitur item , 
in adunaruraii, quo idem Angelus diceret 
JVon ejl fmbfifttntia creata in hac humanitate , 
polle euidemer nofccrc eam carentiam. Item, 
cum Deus per naturalia ligna poffit mihi reuc- 
larc myftcria lupcrn turalia , egocyje ca per 
udum naturalem audire ; profeci 6 Angelus 
Xomprchcndens in me hniulmodt adus cog- 
nolcct co jpfb ra!iamyftcria.Quqd It his itiftan- 
tiis rclpoudcat Pacer Huttadus, Efto rclpcdus 


non 

funt 


ille lit naturalis, nihitomin&xnon polle cognoict 
diftinde natui alitet ab Angelo ; quia cum fit In 
ordine ad res qu* non petunt cognofci , qualia 
funt futura libcta , debet co ipfo ille relpcdus 
foniti naturam lllatfjn rerum , (cu debet elle 
occultus naturaliter : fi refpondeat inquam , co 
modo debuifte videre , eam dem (elutionem 
polle mc eadem facilitate adhibete argumento 
ipfius , Sc quidem co maiori titulo , quo con- 
nexio adus veri cum obicdo eft in lplius len- 
tentia multo magis intrinfcca Sc edentulis ipft 
adui , quia cft differentia fpccifica eius adus ab 
adu fallo : videtur autem magis nccclTariura 
per cognitionem naturalem adus vnius natura- 
lis nolccre eius differentiam fpecificam rcfpedu 
alterius adus naturalis , q am nolccre poten- 
tiam obedienrtalem ad res fupernaturalcs ; quia 
ca potentia nec cft differentia fpccifica , neque 
indicatur dic przdtcatum pomarium illius; 
deinde eft ad res omnino (upernaturalcs, ac pro- 
inde magis extra obiedum intclledus-Angclict, 
quam fini futura libera. Nam hxc , vt dixi fuo 
loco,folum ex dcfcdu fpccictum , St quo.ni 
modum funt extra obiedtum inteiledus noftii 
Sc Angelici. Sed hxede obicdione laus. 

Obiicies Secundo: Angelus comprehendens j8 
fubfiftencias natuialcs creaturarum nolcit illas **“ 
polle informare alienum fubicdum , quia ^ An ~ 
enritatcs modales ; ergo fi concedimus fc- 
mei, Angelum clare nofccrc carenuam propr;* 
fubfiftcnti* in humanitate Chrtfti , Sc fimui tim.ttrtn 
feire, eam humanitatem non carere omni lub- - 

fiftentia, haud dubie inferet , Ergo habet Diui. 
nam ; male ergo diximus , eum ignot^turum urtsmni. 
qu*nam elici in co fubicdo fubfiuentia. Vbi 
oblcruo ab aliquibus citari Scorum in 4.dift. 10, ™ ,Ur **" 
qu*ll.$.& 9. quali docuiilct, ideo Angelum 
potui Hc naturaliter cognolcete myfterium In- NMm , 
carnationis , quia nouit carentiam propnz fub- 
fillenti*. Veium Scotus eo loco nec vcibum 
dicit decafubfiftcntia. fcd ncc potuit;quiacura 
ipfe (altem vt probabilius neget fubfiftcnuam 
diftindain cieatam, de quoinfia , non potuit 
vitam talem abfenmm ibi agnolcerc. Ad ob- Stlaitur. 
iedionem ergo refpondeo . in mea fcnicnna 
argumentum efle nullum , quia ego nego fub- 
filTcniiamellccmitaiem roodalein, ideoqne ad- 
mitto polle per alienam etiam creatam termi- 
nari naturam humanam: & licet diceremus fiib* 
fidentias omnes creatas , qu* .dc fado dantur, 
e fle modos , dubitare tamen tunc merito po- . 

tuiflet Angelus,vtrum diuinitus cftet poflibilia 
aliqua alia non modalis , quaque eo tplo pollet 
alienam naturam terminate ; ergo adhuc non 
venirer in notitiam huius myfterij. 

Rogabis , An dxtnon , licet non ex argumen- ^ 
tis naturalibus, vtdidum cft, aliunde tamen An iun«* 
noucru certo myfterij huius exiftennara. Dtffi- nentrie 
cultas cft ante palltonem Cbrifti ; nam poft m 7 “ 
Chrifti dcfccnfum ad infcios , Sc poli refurre- j 
dionem non pount ci de rc d ubi care. Negat M , t Chri- 
diuus Hieronymus cap. 1. in Matih. euans fli pnflio- 
landum Jgnanum Martyrem, qui au, ideo Bea- 
tam Virginem fuilfcderponlatain,vc pjrtus eius j 
celaretur diabolo, id eft, vruo lubftauci* Diui- 
n.r cum humanitate ; rum phy ficus partus fine , 
dubio non fuit illi occultus. Ratio nxc Ludi 
Ignari j non omnino conuuucit ; nam ctfi diabo- 
lus 


Difp. i . t>» exiftcniia & comcnientia Incarnationis. Se£t. 3. 13 


lus fcircc Bcatilfimam Virginem dcfponfatam 
ede; bene tamen feiebae non cognitam fuiilc i 
fpOnfo, & adhuc Virginem pcpcrillc : tota au- 
tem ratio dubitandi iiiboncbatur in diabolo 
non ex dcfponlanonc , fcd ex conceptu prolis 
Sanrntt* fine viro. Sententia hzc D. Hieronymi proba* 
mtrfivml. bilis cft valdi , fi intelligatur vlquc ad tempua 
Mi pro i-» ■ tentationis Chridi; ideo enim videtur diabolus 
hbi. eum tentade , vt inteiligerct.anedet Filius Dei, 
necne ; illum fanc non aggrefiurus , fi ca de re 
NtKtmntj certus ciict. Poli tentationem autem fic alia mi- 
cbnfium racula in confirmationem eius veritatis fa&a. 
Momenti q U z fi ne dubio viderunt dxmoncs , & diligen- 
lcr Pependerunt , non videntur ponnlle mora- 
hter dubitare. VndeChriftus Lucz 4. eos cla- 
mantes, & Cc vocantes filiutn Dei compefcuic ; 
redditui que ab Euangdilta ca ratio; Q}"* fcu- 
b*nt tpfum ejfe Chnfimm. 

40 Obucies: Si ante padionem fciuerant Chri- 
olitffi» dum eilc Deum, cur commouerunt ludzos in 
“Tfamm ncccm ipfius # i qua libi unium damnum ve- 

rebantun Pro qua interrogatione facit Paulus 
1 .Corinth 1. Quod Ji eornouijfent , tiMMquam^ 
Quorum- ‘Dominum gloru cntcijixifftnt . Rcfpondcnt 
aliqui , dxmoncs vebcmcntt fu per bi i exczca- 
Jr e "fi a - l0J non poruillc libi pcrlitadere Deum ita hu- 
miliandum , vt tam infamem mortem fubtre 
vellet. Sed contra, Si putabant eum non mo- 
riturum , quid ergo fuerunt tam foliciti depro- 
Trimtfi- curanda ei morte? Video polle refponderi, eos 
fuide folicitos , non vr re ipsi Chrtdus moic- 
rctur, fcd vt Iudzi procurando Chridi mortem 
granilfimi peccarent , etiamfi ipfe femper cllec 
cx eorum manibus liber cuafurus. Melius ergo 
poflet redargui ea folutio ptima , quia in Scri- 
pturis vetetis Tcftaraenti , fic in nono a Simco- 
ne lene, & abThlo Chrido tam clare prxdi&a 
fuerat mors ipfius , vt vix videantur «larmoncS 
potu i de dubitare, quin camellet acceptatutas 

41 re ipsa. Poceft eigo vltcrtus ad interrogationem 
flttrier idpondcii, dzmones fu (picatos , etiam ii Chri- 
foUno. ft us non moreretur , a&ibus tamen aliis bonis 

fupcrnatutahbut icdempturum homines, ideo* 
que ex morte illius non timuillc libi grauius 
vlluni damnum; depofico autem eo timore, ex 
ira, indignatione & odio eam ipfi procurade, 
maxime veto vt fic ludzos in gr au 1 ili ma pecca- 
ta inducerent. Potcft etiam forte dici, ludzos, 
diabolo non tentante , cam mortem procurade : 
fine tentariunc enim diaboli podiimus peccare; 
A:, vt alibi iulinaaui,cuimdcfj&ofxpc pecca- 
mus ;podetquein huius foliitionis confirma- 
tionem adduci , quod per vxorem Pilati videa- 
tur diabolus voluidc impedire mortem. Hxc 
tamen folutio (impliciter ludinet i nequit, quia 
Sancus loanncs Euanaclifta aficiit luggeliiilc 
diabolum ludz vt traderet Chndum ludiis ; 
nifi fic ad hoc rcfpondeos , diabolum id non fc- 
cidc ex defiderio mottis Chnlli, icd quali ita 
fecum ratiocinatum: Et fi ludas cum non tradat, 
ipfe umen fe permittet capi , & morietur ; me- 
lius ergo erit vt id fiat cum lucro noltro, indu- 
cendo ludam in grauiiTimum peccatum, fic tan- 
dem in dcfpetationem. Tcdimonium Pauli lu- 
pra allatum non vrget, quii communiter ex- 
plicatur de Pilato fic Pontificibus , qui proprii 
mundi Principes dicuntur.non autem dcdzmo- 
nibus : illi ipfi tamen Principes fic Pilatu* ulia 
Tomvs VI. 


habuere rnotiua Fidei ad credendam ipfam Di- 
- uinitarem Chridi, vt nullo modo eorum igno- 
rantia fuerit abloluifc inuincibilis; idcoquc ab- 
folurc non cxcufantur agrauiflimo peccato. 

Replicabis: Paulus & nos non aliter noni- 4* 
mus Chriftum ellc Dominum glorbe , quam 
ex motiuis ipfis Fidei ; quz nos adeo obligant , £*** ***** 
vt line peccato illis di dentiri non poflimtisjergo fuprM •*- 
dum negat ludzis icicntilm de Chridi Diurni- pe fi tum. 
rate , non videtur aliam negare quam quz in 
nobis ed; ergo negat illam quz obligat ad ero- 
dendam ipfam DiuinitatemChridi.Necfudinc 
refpondere, in nobis , przter Icienuam quz de- 
luuntur ex motiuis, dari etiam ipfum allcnfmn 
Ftdei , quo abluture credimus Deum ellc Chri- 
dum, hunc autem non fuiirein ludzis: hoc in- 
quam non fufficit, quia j ficu fu s Fidei non vide- 
tur afferre maiorem lucem qutlm habeat fcientU 
cxmociuis defumpta ; cft enim obfcurus ; tota 
ergo quali illuminatio venit a cognitione moti- 
uorum. Rclpondco , Paulum non agere ibi de 
cognitione quz fit propria fcicntia , ied dc no- 
titia illa quam habent fideles omnes circa my- 
fteria quz credunt ; ait ergo ludzos non iudi- 
calfc abfoluti , feu non credidifle Chridum 
ede Deum, feu ei veritati non przbutdc alfirn- 
fum; quem tamen nos przbcmus t per hoc au- 
tem non’ negat , eos agnouide le teneri ad ii 
credendum, aut falcem ad magis id examinan- 
dum, donec deptehendi fient veritatem. 

SECTIO Qjy arta. 

De coneenientii Inurntuona. 

C onveniens fumi poted vel pro rc affa- 4) 
rente alicui per fc immedute intiinfccmn n»pU* 
bonum , vel faltem vtilitatcm intrmlccam ad 
aliud , quod ille intendit hubwe : ficur lanius 
homini per (t cft grata ; ficut artes , Icicnuz, u** 
quz etiam (unc vtiles ad obtinendas dignitates, ptritim- 
diuitias, &C. hocfcnfu nihil creatum ellc Deo 
intrinfeci conuenien$,quia nullam intrinficam * ”*“•>& 
perfedtonem accipit i creaturis immediate, do- fi^^nu' 
cetur communiter line vlteriori dilcullione. * (aliud. 

Eli tamen in eo pun&o aliqua didicultas : nam 
Deus accipit dcle£lationein fic voluptatem cx arcupri- 
croacura exidenti ; hzc autem volupns cft in- m»m mtt- 
tnnicca ipfi Deo ; ergo accipit aliquid intrinfc- 
cum a creatura. Obicdio hzc intra magis dtl- 
cutictur, dum de necdfitatc Incarnationis ege- 
rimus : interim tamen rclpondco Primb , in Refltnfio 
ca tangi difficultatem adluum liberorum Dci,f MW4: 
de qua Tomo primo , quaque a nobis ex- 
plicati nullo modo poteft , quomodo kiliccr 
voluptas illa contingens fit Deo identificata. 

Secundo rclpondco, Elio Deus accipiat inuin- ^ r *- 
fccam voluptatem ex cxidetuia creaturi, non 
umen propterca quidauammferri contta do- 
dtiinam datam ; nam eipvolupt&* non accipe- 
retur immediati ex creatura , quili hxc cilcc 
fbrmalicer ipla Dei voluptas; acciperetur ergo 
mediati vt cx obiedlo dante occaiionem , vt 
inde Deus haberet eam voluptatem , quz for- 
Oialitet confiltcrct in ipfo adku Da. 44 

Video tamen adhuc vrgeri iu contrarium 

pofic ex his quz diximus Tomo qiurto, agente* 

U ds 1 



14 Rod. de Arriaga T ra&atus De fine & r.ecefitt.myfler. I ncarn. 

de virtute Spei; ibi enim diximus , non foJum qua: dccurfu totius materix dicenda fune. Ideo 
efle bonum noftrom ipfam formalem vilionem putarem, potuiiTc fatis commode rclmqui in 
Dei , qua fruinuu bonuate infinita Diurna, fcd finem maieiix difcuflionctu conocnientiz In- 
ipfumu.ee etiam Deum per eam viiioncmpoilcf- carnationis , maxime cum rcfpcdu Dei id (it pcjfdiitu. 
ium, ita vt ex Deo & ex vifionc confletur voum conucniens, quod cft poflibilc: nihil enim pro- 
integrum bonum noftrum. Inde igitur aigu- ducere poteft quod non decear, Sc confcqucntcr 
mentor : Ergo non (olum erit bonum Dei ipfa c contrario quidquid cft conucniens , cft eiiani 
inctcata cognitio creatuiz , fcd etiam bonitas poflibilc; ergo ea duo refpcdu Dei idem fum. 
ipla creata , qux a Deo per eam cognitionem Fortafle tamen pro praetenti quarflionc pol- 46 
podidetur, ita vt ex cogniuone & creatura con* fumus duplicem conuenicntiam Incarnationis Duplex 
fletur vnum integrum bonum dclcdabiic Dci| rcfpcdu Dei confiderarc ; vnam communem «**«*»«- 
erge creatura faltcm partialiter erit immediati omni rei, v.g. creationi mufez, vermis, dcc.id 
per fc Dcpdelc&abihs dc.bona, cdntra id quod eft.qnod non fit quidquam indignum Deo in r *$t£l» 
Solutio. communiter docetur . Ob hanc replicam dixi cA c reatu rse produdionc :Sc de hac conucnien- Dei: 

paulo anti efle aliquam difficultatem in com- tia dicimus non agi in przfcnti a D.Thoma , Communii 
muni dodritia ; rcfpondco ergo eam dodnnam quia illa conuettitur cum poffibilitate Dei. Al- * 

intelligcndaro de bonitate inirinlcca: etenim li- teram ergo conlidcramfis conucnientiam , quz g„i„ rn ^ 

cec iuxra obiedtonem politam dicamus creatu- przcet non-tepugnantiam addit aliquid fin— 
ram c(l'c immediati Deo bonam & dcledabi* gulare,quod fcilicct res illa (it valde digna Deo, 
lem ; id tamen non de bonitate inttinicca, fcd co modo quo benefacere non foliim cft pollibi* 

cxtrinfcca, poflefsa taincn per aliquid Dcoin- le Imperatori aut Regi , co modo quo cft illis 

trinfccum ; co plane modo quo dicimus etiam pollibilc ambulare, federe, &c. fcd prxrcrcacft 
Deum efle immediati bonum Beatis non inttin- lingulari ter iplos decens , id cft arguens in eis 
fece, fcd extrinfcce per fc; vilionem verd bea- magnam honeftatcm moralem , quam non ar- 
um efle fle immediate fle incnnlcce illis bonam, guit federe, ambulare, flec. Dc hac ergo fpcciali 
•Et de hacobiedione fatis. & morali conucnicmia poteft inrclligi caiflo 

45 Aliter accipitur conuemens pro re extrinfcce D.Thomas hic , priori conucmcntia fle poflibt- 
dcle^abili,iuxu dida paulo and; eo (nodo nos litate fappolita cx Fide ;qux cum doceat hoc 
conueoiess deledat res pulchra vifa ; vel pro rc decente myfteiium re ipsa fadum , a fortiori docet efle 
uutfu». Deum, iuxta tegulas moris ,fcuiuxtadidameu poflibilc. Hac igitur diftm&ione fuppofita, 

rationis , ficut hominem decet; ideoque ei cft Conclvs 10 affirmatioa, quam tradit Diuus Cemslufo 
conucniens liberalem fc erga alios oftendere: Thomas hicqnzft. i.art.i. cft communiftima 

vbiprzter decentiam ipfins adfls ihteriori$,efuo inter omnes , qnz A pofteriori inde probari fo- 
homo caui donationem amae , reperituc etiam let : Quia Deus ob infinitam fanditatem nihil 
decentia ex ipsa a&ioftc cxrrinfeca doriSuiua. efficere poteft nifi honcftiflinmm , dccenrifli- 
Etin hocfenfu poflumus quzrcrc, an Incanta- mum , & confcquenter fibi cxtrinfcci conue- 
no fuerit Deo conucniens: poliamus item quit- nientiffimum; atqui i pfc Incarmtionem voluit, 
rete, quomodo illa fuerit humano generi con- ’6c exeeutus cft; ergo illa cft ci co modo conue- 
ucmcns , vtilis, &c. Ante prioris dubtj deci- niens. Hzc tamen ratio foliiro probat priorem 
fiouem aduert* a Caieuno obitei , non videri illam conucnientiam , quam paulb ani A dixi— 

Piuutn Thomam feruafle bonum ordinem in mus conuerti cum poihhilitate , cfltqmrcom- 
hac quxftionc, dum ante probatam poflibilita- munem produdioni mufez , vermis, &c. Nos 
tem huius myftetij difputat , Vtrdun illud fic autem hic aliquid fpecialc intendimus dc In- 
Deo conucniens : prius enim cft aliquid efle carnatione oftendere. a 

poflibilc quam clfc conucniens. Huic dflbio Ideo fit fecundum argumentum , illudque 
refpondet ipfe Caieranus , nullam fcientiam etiam commune : Conucniens cft bonitati le- 
probare fuura fubiedura , fed illud fupponere. ipfam communicare ; bonum enim cft diffufi- 
Hanc folutionem rciiciunt merito nonnulli , uum fui ; atqui Deus cft fumma bonitas ; ergo 
quia faltcm debet aliunde fupponi probatum conucniens cft ci fumma communicatio, qualis 
illud obie&um. Vndc quando non cft prior cft per Incarnationem. 

aliqua fcientia quz probet illud obicdum , de- Obiicitur contra hanc rationem PrimbjQuia 47 
bebit illud probate ipfaroet fcientia quzdcilto fumma Dei communicatio non obtinetur per 
agit. Ac proinde licet Theologiz obicdum fit Incarnationem, fed vel per vnionem hypofta- 
iplemct Deus , fuse tamen D. Thomas 1 . Pane cieam cum creatura fummi perfeda poliibili , „, m 
probat ciufdem Dcicuftentiam ; ergo. Ideo hi vel per vnionem cuin omnibus creaturis, vel li fummum 
Audores aliter rcfpondenc , poffibilitatcm hu- omnes tres perfonx Diuinz fimul vniremur. nonobiiue- 
ius my fleri j vix polle prxmitri probatam , quia Huic obtedioni refpondet P. Suarez fle alij Pri- 
feri pendee ab bis quz tota hac materia fune de > mo, rationem D. Thomx non probate dc vnio- mm , 
illo dicenda: ide^oportuit fupponere poliibili- ne hypoftatica- in particulari qux fit per Incar- p.suarj 
catem , & lhtin®ius conucnientiam explicare, nationem, fcd dc aliqua, abftrahendoab hac vel &*l*or»** 
Verum hxc4olutioiilo tudicioeft fibi contra- ab illa. Secundb addunt, in natura humana al- 
ria; nam cAeifdem capitibus, exquibus proba- fumptas efle omnes creaturas , iuxta illud Grc- 
tur poflibilitas, debet etiam probari conucnien- gori) Magni Homiha a*;, in Euangelia: Homo 
tia , maxime ex his de quibus inferius agitur; quodammodo tjl omnis creatura , quiababtt tjfe 
verum fciiicet Verbum mutetur, vtriim imperr- cum Uptdtbtv , t nuere cum arboribus , ftnt.re 
fcd 10 aliqua in ipfum redunder , &c. ergo li cum antmaUbm , & initlli^ert cum Angelis. 
uou poteft hic probari poflibilitas , nec potent Ego tamen arbitror hoc Iccundumargumen- 
probai i conucnicmia; fcdcacncluadcnda ex his eum non infringi per eam impropriam lo- 

oitiouciu} 


iy VjOOgle 



Difp. t. De exi/i enti i & conuenientia Incarnationis. Sc^.4. i$ 


cmionem ; nam quia homo fic fimilis Angelo , 
non ideo poceftVeibum nifi impropriidimldici 
aliumplillc namnm Angelicam , dum accepit 
hutnanam/Confirmo; nam eo fenfu improprio 
etiam dici pollet Angelus efle omnis erratura: 
habet enim ede cum lapidibus , vluere cum 
arboribus, moueri cum animalibus , Sc intelli- 
gerc cum homine. Argumentum autem fupra 
politum (i quid probat, certi illud , duplicem 
vnionem ; vnam cum homine in fc , fle alteram 
cum Angelo infc ede maiorem communicatio- 
nem quam cum Iblo homine, licet hic quo- 
dammodo dicatur limilis Angelo. 

4$ Melius igitur refpondctur , probari quidem 
VirmfolM- hac obic&ionc et parte termini, cui Verbum 
titmrg»- communicatur , Incarnationem non ede fum- 
mam , quia potcft communicari tum perfe- 
riori creato ix, tum pluribus 1 poliunt etiam 
alix perfonx Diuinx vniri ; hinc tamen foliam 
deduci, etiam ede podibilem Bc conuenientcm 
Deo aliam communicationem ex pane termini 
maiorem ; non tamen proptcrel (equi , hanc , 
qux de fa&o datur, non ede podibilem , aut 
nonefle conuenientcm ; fcd luminum fcquitur, 
eam non cdcextenfiuc fumml conuenientcm. 
Id quod permitto vti noftrx condufioni nullo 
modo contrarium. Deo enim conuenientia fum 
maxima, & minora ,& minima , dummodb 
lint bona; nec tenetnr (vt fuse oftendi in ma- 
teria de Voluntate) digere maximum : de quo 
aliquid etiam difputatione ('equenti. Dixi, me 
permittere illam ede maiorem communicatio- 
nem Bc conueniemiorcm ; nam forti licet id fit 
verum ex genere fuo, hic tamen Bc nunc in or- 
dine ad redimendum genus humanum conue- 
nientior fuit vnio in natui a humana : vt ficut in 
vno homine corruerat illa, ita pervnum homi- 
nem etiam repararetur, Bc Deus placaretur; fuit 
. erum conuenicns , vr in vnica natura fieret ea 

vnio, nc multi redemptores edent, Bc vt magis 
illud beneficium xdimaretur. 

49 Secundo obiicitur, non clle vniuerfaliter vc* 
ObieQio rum principium illud. Omne bonum cft com- 
f***4*>l municatiuum lui,& maius bonum magis com- 
hldfriuei- municatiuum. Etenim Angelus cft maius bo- 
fium vnt- num longe quam homo , non tanacn proptcrca 
eurfdlitir cft magis iiu commuiucatiuus quam hic. Imo 
vmtukt' Cl ^ m noD P 01 ** 11 Angelus producere vllum tndi- 
nmm tfi uiduwn libi fimile licui potcft homo , longe 
communi- miniis eft communicatiuus fui; ergo ex coquod 
cotinum Deus fit lumml bonus , non redi illatum eft , 
/“• eum decere maximam communicationem fut 
Qutmod» per vnionem hypoftatteam. Relpondcnt non- 
d^uiur- nulli pro eo argumento, fupponi , poflibtle ede 
^° C m ) r ^ CMUn,: qualuppoliuonc uda vim ha- 
iomu. bec dtlcurfus D.Thomx,qui fic formandus cft: 
Bono , cuius eft podlbiiis communicatio adex- 
iu, ea cli conuenicns ; fcd Dei communicatio 
per Incarnationem cft podtbdis}crgoeacftcon- 
u entem. Et hinc refpondctur ad indant iam cx 
Angelo petitam ; nam illi non eft podibilis 
communicatio fui; vnde non tfiirutn , fi ncc fic 
conuenicns. Fonailcalicui.dilpliceret bxe folu- 
tio , quiarcfpcdu Dei nihd eft podlbile, mfi 
quod cft conucniens , vt paulo enti dixi J Bc 
tdemjeft formaliflime rcfpcdu ipfius ede pofli- 
bilc,& efle conuenienajnoncnim confidcrandus 
elUDcus ficut creatura, cui podioilu Ium euam 
Tomvi VI. 


ea qux non conueniunt illi , fcd potius funt in- 
dicentia j non ergo bene in eo difturfu fup- 
ponitnr podlbilitas Incarnationis, vt cl ca poft- . 
ei oftenuarur conuenientia. 

Verum huic rcplicx pauli anti fatisfeci di- s Jlf lmr 
ftinguendoduas contremendas ;vnam , qUx in 
omni podibilitate includitur , quamque in prx- tum trimi 
fenti lupponimus; & aliam (pccialem maio- •* 
rem, de qua agimus; idcoque ccnfco pofle eam 
folutionem fuftincri. Potcft autem Secundi fic 
refpondcri, Verum quidem ede vniuerlalitcr , Solutio »1- 
non podeaderi , omne bonum, quod maius eft *"*■ 
eo, elle magis diffufiimm fui , vt ctudenter of- 
tendit inftantia de Angelo ibi allata ( idcoque 
dicimus propoficioncm illam , Bonum cft dif- 
fufiuum fui , Bc maius bonum magis diduli- 
uum , ede intclligendam cum hac limitatione, 
nifi bonum illud ex propria 8c fpecifica fui na- 
turi impediatur : ex fccmm ca virtus commu- 
nicatiua dicit perfeftionem . Hinc patet , cur 
Angelus licet fimplicircr fit maius bonum 
qulm homo , non tamen habeat eam vim fe 
magis communicandi. Cim enim Angelus fit 
creatura, idcoque finita, potcft carere ca perfe- 
tftione maioris communicabiluatis, licet aliunde 
eam compenfct: iu Deo autem habet locum Dcobt- 
llb propofitio:cum enim nulla inipfo fit imper- " 
feftio aut limitatio, reltl a ratione (ummi boni munU ohl»- 
concluditur; Ergo podibilis cft eafummacom- tm tx m*- 
municatio,qux in le non dicit impet fixionem: ** re 
atqui Ineat natio eft fumnta communicatio ad nen * u “ , ’ > 

T J c C\ crtuiutd 

extra non dtcens imperfectionem ; crgoca cft prftitioro. 
podibilis Bc conucniens Deo. Qubd non dicar r j t 
imperfectionem Incarnatio iam aliunde iuppo- 
no: quod ea autem fit fu mina communicatio, 
patet ; nam fi aliqua edet maior , maximi qui 

roducerctur ad extra alia narim Diurna; arqni 

xcdicirin fuoconceptu imperfectionem; ergo 
cx non dicentibus imperfectionem hxc eft ma- 
xima. Quod verb illa produClio altcr us natu- 
re dicat imperfe&tonem, patet .quia (equetetur, 
duos deos diftmCtos ede podibilcs: quod, vtex 
primi parte fuppono, argueret impcrfc&icnem 
in quolibet exiliis diis-, ergo ex poflibiltbus 
communicationibus Incarnatio eft fumma,& 
confcqticntcr fumnil conuenicns Deo. 

Hinc autem apparer noua confirmatio cius Pro l Mtur 
veritatis jtum prxier generalem eam rationem, Auuodo- 
qua omnia qux Deus tacit funtipfi conucnicn- 
tia , qui nihil facit non conforme rationi natu- i utr ,ni » «• 
rali, Ipccialidime hoc myftetiumeft Deocon- raraviM. 
ucnicntilsimum , quia eius pcrfeCtioncs ineo 
maxime fplcndent ; charitas in primis illius m 
mos: Sic Dem dilexit mundum. Bc : In bec up- Ioaft - *• 
par un chuntM Dtnn nobu t Bcc. Qpx enim *• 
maior charitas Principis in leruos , Bc quidem 
infinite eo Principe inferiores, quam iis itain- 
cifabtliicr vniri , vt veri idem Bc realitcr fic 
Princeps & femus, Deus Bc homo. Qua de re, 
maximi fi de vnione in carne palsibili loqua- 
mur, innumera apud Paijes , apud DoCtores 
tam Scholafticos quam lpuiiuales , «maximi 
vcr6 apud Concionarores , ad charitatcm Dei 
in hoc myftctio extollendam polium repent#*,, otur 
qux nobu in prxlcmi nftn vacat coaccruare. muximifu* 
Apparet etiam m hoc myltcno magis quim in 
vlioalioopcrc Dei infinita iplius fapicotia ;cum 
per illud Sc nuicricordutu & iuftuiam m re- 

£ x demptione • 


rfei »4- 


5* 

tuun » 


tibefali- 

uuim. 


1 6 Rod. de Arriaga Traftatus Defiue&necefiit.myftcr. Incarn. 

demptione generis humani ( qux duo ramen 
inter Cc videbantur 


antur omnino pugnare) adeo pat- 
fe&c coniunxem , vt vtriqpe virtuti ex integro 
fatisfacium iitjvt meritiflimi huc alludens Re- 
gius Propheta dixerit : lufluu e r p*x efemitt* 
l unt . De quo pun&o etiam ioDumera habent 
Sancti Patres. £o item ex capite maxime often- 
fa fuit in hoc myftcrto lapientia & orampoten- 
eia fimul, quid quo ea naturarum inter ie infi- 
nite diftinuum comun dio phy fica impoflibilu 
magis videbatur , eo ipfo maior neccftaria fuit 
iapicntia qu* modum tnucniret , de excellentior 
potentia qux illud excqueietui: vnde fiipicntif- 
limi Angelorum Regina fuo illo diuiniilimo 
Cantico d) xi e Deum tu hoc tuyftcrio feti iit- pa- 
tcnriam in brachio fuo. Oltenfa prxccie;i riut 
omnipotentia dmma non ea ratione lolum qua 
effc&us extiinfecos connotar , &c qux manifc- 
Aatur per produdionem aliarum creaturarum 
cranfeuntium ; qux tota ui hoc my Aerio etiam 
reperitur} fcd multo maximi potentia mtrinfe- 
ca, quatenus etiam per vnionem intrinfecam 
fu p plendo defectum creata: fubli dentix oAcn- 
dit polle fc complere in tatione perlon* creatam 
nat uram , nullam tamen inde patiendo mutatio- 
nem intrinfecam : id quod videbatur imcllc&ui 
creato plane impoflibilc. C^uid de patientia ip- 
fius dixerim , quz ctfi in lulltocndis omnibus 
peccatoribus inefiabiluet rcfplcndcat, in perfe- 
rendis tamen in liia ipsi pctfona tum pny licis 
moleflijs de doloribus , tum ignominiofiliiniis 
cruciatibus vfquc ad tnfatmllimam mortem, 
tum blafphemijs alijlquc opprobrijs xquifiime 
toleratis, non incffabiiucr tantum, led de, fi fic 
liceat loqui, inapprehcniibilitcr relucet , vt huc 
maximi applicari debeat quod Tertullianus 
|tb* de Patientia dixit acuti : Sua fibi pnmmiu 
de trahit Deni , Quid de prolusa i piius libet a- 
liutc , vix non eam prodigalitatem dixi , in hoc 
my det io licet cogiuic,diuu non contentus luas 
the lauros nobis oiuncs conccfiiilc, (e etiam tp- 
fum fumtno modo doiuutt, nolens quodammo- 


54 

Itumrnmnt 
Dium» r«- 
Ktnitntiffi- 
m* huma- 


dd luus e ile, fcd cocus noder. Eadem ratione in 
multis alijs attubutis Diuinis,qux per hoc my r 
llcrium maxime commendantur , volupe eflet 
diutius hxrcrc,fi ab Se holafiic» Autkorc id 
non efict alienum* Et de conucnicnua huius 
myftcrii icfpcbku Dei latis. 

Illud veib cile natura: human* conuenien- 
tiflimum certius &t elatius eA , quaiu vt nos in 
eo probando permutat inhxrerc, tum propter 
excellentiam oc gloiiam qux toti intui* ex ea 
vniooc rclulut ; quz tanta cft, vt metito aliqui 
Sandti Patres dixerint ex inuidia huius glori* 
cecidi ile Luciferum ciufquc fcquaccs angelos; 
tum etiam propter infinitam vtifttatetn , qux ex 
ea vniooc refultar generi humano : Quem e de 
tmw neu vattid aobu denubit qui prepno Filio 
n»n pepercit i Apoftolo tcfte Rom. g. Per hanc 
ergo vnionem genus humanum redimitur a du- 
rtlfima peccati (erui ture , & ab infinitis propi 
imfcnjx, qux peccatum confcquuntut , & con- 
Aituitut regale lacer docium, gens fau&a, & po- 

f iulus acquilit totus, &c. Taceo ea qux nec oen- 
us vidit, nec auris audtuit, neque in cor homi- 
nis afccndcrunt , tk per Filium fitum hurnanx 
natur* inclfabilttcr vultum toti prxpauuit orbi, 
li tocua ille huius myAertj fructu vti fiiuUlcr. 

De quo pun&o multa dicunt San&i Patres. 
Expediens etiam homini idea fuit vt hotnoipic, 
qui pcccauctat, farisfaccrct, nec obtjci ei pollrt, 
quau alienis omnino viribus redemptus edet. 

Denique hanc vnionem futile omnibus crea- 
turis glotiofillimam, quia dum Deus hominem 
aflumpii e, quodammodo in eo torum adiimpfic 
vniucrfum,tradi folct communiter. Verum pau- gUfufijp- 
loanti dixi, hunc modum loquendi cile valde "*■ 
allegor icum.dc in eo fcnfu u accepi Ilee Angelos, 
etiam potui liet dici totus mundus adumpuis; 
quia cuam Angelus viuit cum planus 6t arbo- 
ribus, cognofctc cum bruus, & intclhgit cum 
Irominc, exiftit cum inanimatis. Sed de hac te, 
quia piant allcgorica, latis. Et hactenus de poi- 
iibiUutc cxiUctuiaquc huius my Aeri j. 


toltlyp- 
fittitm futi 
omnibm 


D I S P V TATIO SECVNDA. 

V trum {impliciter Deo futril liber* Jncarnatio. 



T u fic vitas hxc varios potcA 
£ habere icnfu* : Primus eA , Aa 
abfolutc, nulla etiam fadalup- 
‘pofitiouc, fuerit Deus ad eam In- 
carnationem determinatus. : Se- 
cundus , An labem poft cteaiuon 
vitiucrfuni : Tenuis, An poA lapi uni Adatm: 
t^uartus. An ea necellitas fuerit phyitea, an fo- 
lum moralis. Qux omnia dtAiodU tu liac dii- 
putatione tra&auda fune. 

SECTIO PRIMA* 

Sententia 'Raimundi LuUi,cy primum 
• etm fundamentum. 

L Vttvs ( teAe Patre Vafquea, qui difpiir. t. 

n. r. ait fc id ex diictpuHs eiuidem mt al- 
lexi fle ) opinatus eA, Deum , U lcmel umntlum 


creare deaeuit, eo iplb teneri ad incarnandum: 
Pnnitrra ipfius funuamemum eA , quod a&us 
Dei, quo auipletiuur melius obie^iuin, ell mo- 
raluer incitor quam adtus eligcus obiedtum 
ignobiliusicrgo cum Deus fic mhmtc honeAus, 
dibebucllc infiniti determuutus ad amandum 
id quod melius eA, ergo ad volendam I near na - 
noncra , qu* cft boueftjflituuiu obtectum inter 
oranu creata. . 


S V B SECTIO PRIMA. 


l 

Ex fxxdx- 

... n r mtmtLmOi 

Ahqud ncuntur tente j fi luti enem, & ex*- fa*i . 
mieutur quorumdam refpanfto. fiSStt’ 

- Utri *d l»~ ' 

P rimo ergo «bieruo , eo argumento non untMto- 
folum piobari , fuppolito, mundo Deum nei*ittxm 
efle ohligattim ad Incarnationem, led abfoltuf 
A: | impliciter ad id teneri, quia etiam ante crea- 
tionem 


Difp.i. Virum /impliciter Deo fuerit libera Incarnatio. Sed. i. 17 

tionem mundi concipitur rtcnmario vr Honc- gelo* vel incarnandi} hanc aurem pcrfc&ionem, 

qux eft 111 affc&u erga lncarnationem,nullo mo- 
do n " 


ii illi muni obleAum; idcoqoe locum habet rota 
Stem.timri ratio fi &.\ . Smmdo obferuo , ei etiam ratione 
Deum ai probari, Deum reneri ad omnia oa meliora li- 
liora fimitl producenda, qux inter Ce non dicunt repu- 
prtdmt»- gnaniiam ;quia etiam in illis haber locum argu- 
at*. mentum hoc; Melius enim & honeftius cft,plu - 

ra honcfta fimul amare & optrari quim pau- 
ciora ; ficut melius dicitur amare honeftius, 
quam miniis honc Ilum . His fuppofms, 
HfJ", Pro folurionc eius argumenti nonnulli ope- 


' neque forraalirer neque vinualiter e fle in vo- 
luione nihil creandi ex le conflat; ergo hxc erit 
abfoluti miniis perfeda qudm lu ilia. Confit- C»nffr- 
nto : Przdicatum hoc attus liberi Dei fcu excr- m0,Mr ’ 
citij Diui libertatis non participatur neque ab 
amore ncccllario ipfius Dei , quia hic non eft 
adus liber, multo autem miniis id participat 
ipfa clfentia DiuiiM;ergo per realcm identitatem 


cum edentia illa volitiude nulla omnino re 


O 


Mftmlu!**' ros ^ COnanu,r oftendere,omnia prxdicata Diui- ducenda rfbn conftiruirur in ratione nobilirtii 
tmmmiVf na » ipfbfqtie adus Dei, etiam vr ratione noftra adus exerciti) libertatis Dmmx , qui poteft ex 
mtdMa- inter le durindos.eftc omnino aquales inter le, 1 — ‘ , - i •*— 1 : -- rt c-mer. 


Saluti» 

AutitTU. 


1**1», atim ac proinde non clle meliorem volitionem Diui- 
aiiuam or nirn incarnationis quam volitionem ciuideni 
Dei dc carentia Incarnationis; qui conrequcnter 
negant antecedens argumenti pro Lolio fidi. 
Quam folutionem pix alijs fusi conatur de- 
fendere Cardinalis t-‘*godiiput. 2.fed. 4.6C j. 
agens contra Patrem Hcnze, qui eam inxqualt- 
tatem aduum Dtuinorum & attributorum opti- 
me defenderat; & verb tandem n 94. videtur ex 
integro in Patris Hcrizc dodrinam confcntirc. 

Egovcro, quia difficultatem hanc diligenter 
tra£taui Tomo i.difpur. 27. Icdl.** vr pio- 
babdtorem defendi eant fententiam Patns Hc- 
nze , qtlx cft ciiant multorum aliorum Rccen- 
tioruin in manufciipris, Si rclpondi argumentis 
qnxiam in Cardinale Lugo inuenfO; nihil cen- 
fco in probartonem eius dodrinx in rrxienti 
addendum ,'etfi notanda aliqua breuiftimc vi- 
deantur. Primum autem fit, Efto in prxdicatis 
Cc adibus neccifarijs locum habeat Lugo & 
aliorum dilcurfus, in co fundatus, qubd propter 
identitatem realem eorum ptxdicatoitim inter 
fe ornnu liwt aqualia; in liberis tamen corruere 
illud fundamentum non co ex capite, ex quo 
idem Audor numero «j. fperialcm difficulta- 
tem inueoir,inde dcfumpram,qu6d adus libeii 
compleantur per iplas creaturas ; ergo quo lia 
funt meliores , etiam ipfi adus cenlcii debent 
meliores. Non inquam ex hoc capite eam fpecia- 
lem difficultatem ego def imo, quia id luminum 
probat fecundum cxtrin leta vnum adum Dei 
clle altero meliorcin,vt eo loco citaro fuliusdc- 
duxi ; dclumitur ergo fpcciahs difficultas, quia 
omnino certat in adtburhbcns ratio illa identi- 
tati* eorum inter fe : etenim volitio libera Dei, 
qux dicerer, Nolo creaturam producere, neque 
vllam gloriam meam cxtrinlccam procurare, 
idennficari non poteft vllo modo cum volunta- 
le producendi Incarnationem, aut nobilillimam 
creaturam, qux poreft produci; ergo ilia volun- 
tas non erit tam bona quam hxc. Pater fcqucla; 
quia dicit illi idcntiuisia, per quam fiebat com- 
penfatio , iuxta hos Audorcs . Et idem dico de 
ali)s voluiontbus liberis, qux non funt de fado 
idcmificatx cum volitiouibus nobilioris obiedt. 

Fortallc rclpondercs, eam ipfam volitionem 
nihilcreandi identificati cum amorcinfinito Di- 
urno fui , & ab illo habere bonitatem omnem 
polii bilem; quia ille amor Dei cft infiniti pet£- 
Ctus in omni genere; deinde Identificati etiam 
cum ipsa cftcncu Dtuina,quc elt inontni genere 
Std nutri, infinita. Sed contra mamf dic/quia in tlia iden- 
titate cum cflentta Diurna etiam comienit alter 
adustoobihilimus, voluntas kilicet creandi Au- 
Tomvi VI. 


Mrplie» 
n*tr, 1 /i- 
Iu, titiem. 


cogitatqlcd potius e contrario cft imperfcdifli- 
nius, qui erte aut excogitati in Deo poceft;ergo 
eu reahs tdcntttas per accidens fe habet ad ex- 
plicandum , quomodo omnes adus libeii fine ' 
eiuldcm omnino pcrfcdionit; ac proinde debe- 
bit ablolure concedi ca inxqualttas modo a no- 
bis explicato eo loci. 

Vndc rutius colligitur, fi Deus habcict ijlum f 
adum infimum denulla omnino re produccn- Alliti Drl 
da; (dico de nulla omnino re producenda, nc fi *» 
ponain obteda pofitiua, dicatur mihi, nullum 
inter illa clle polle omnium infimum; quando m*. 
autem nihil omnino producitur, apparer ftarim 
non polle ad extra clle quid minus;) fi inquam 
Deus haberet cum adum, in ilio nullam fore 
laudabilitatem moralcin,quz eft propria adus 
honefti liba 1 j nam ad hanc requiritur plus fa- 
cere quam quis teneattirjergo cum Dais co ca- 
fu nihil minus poflet facete quam fecit, nulli 
erit laude dignus . lain dixi dc qua laude agi- 
mus ; nam Deus etiam ob prxdicata ncccflatia 
eft dignifiimus laude : ideo eo loco conclufi, 

Deum abfoluct polle aliquem adum habere, li- 
cet in fe mfiifttc phyficc perfedum , ob liberta- 
tis tamen defedum incapacem laudis; eo modo 
quo amor ipfe , quo fc ncccllario amat , cito fit 
infiniti pertedu», non elt tamen dignus ca lau- 
de morali ob libertatis defedum. 

Pro loiutioiic ergo obicdionis fupra pofirx A 8 ut Del 
dixi co loco, E Ilo adus liberi Dei fini lecundum hbtrijt- 
quid & c^cniiue meliores, qub ad meliorarer- 
minantur obieda, Deum tamen non teneri ad Tnpmifmmt 
cam maiorem pcifcdioncm.qux foltkm eft ma- alter alttrt 
ior fecundum quid; quia fi ad cam reneretur, 
tolleretur ipli pcrfedio maxima , qux in domi- * 

nio lummo fupra creaturas conlill.it . Vide qux 
eo loco dixi. 

Secundo in prxfcnti notandum, fpecialia ali. 6 
qua in co Audorc me in ucnifte argumenta, qux Stlata ar^ 
videmur clle contra dodunam noftram , rc ta- %***!!* 
men ipsa non funt ; vno enim verbo omnibus eMUfM 
relpondco,cij pixeisi oftendi, omnia prxdicata nei afitrt 
Diuina rcalitcr cfle xqualiathocenim loluro in- videtur 
tenderunt Patres, quos aduerfari) pro fc citant: Au8trtlfc 
non enim Patres cogitarunt de hac fubtiii no- 
ftra quxfttonc, Verum fdliccc ea prxdicata, vt 
ratione noftra inter fc di ftmda , concipiantur 
xqualia. Hoc etiam przcist probi» prima ratio 
quam ex Patre Granado adducunt, quod fcilicct 
lequercrur fpiranoncm clle minus peifedam 
quam paternitatem; co qu6d conceptus produ- 
diui melior cft quam non-produdmi , &c con- 
ceptus impioducti melior quam produdt.Huic 
enim facile rcfpondaur, rcalitcr id non fcqui, 
quia , vt dixi , propter identitatem reaiem cum 
fi j clfcntil 




f 


t 

HeflicM 

friflM. 

Rtfrutj U. 


18 Rod. de Auriaga Tra&acus De fine & nece fit. myfier. Ineam. 


clicntia reaiiter cft fumma squalitas inter orn- 
nu ea prxdicata ; prztcrquam quoti hoc argu- 
mentum non videtur ad rem . Nam e contraito 
in Spiritu fan&o & in Filio tcfpondeot ahj 
conceptus, qui non funt in Patic,nempeellc ter. 
minum amotis Sc cogmcionis;qui conceptus cft 
tam bonus quam Paternitatis conceptus; quan- 
do autem dicimus inter prxdicau Diuina dari 
iQxqualitatcm , accipimus ea prxdicata qui ex 
luo conceptu funt inaequalia poftea per caf- 
&ra omnino differentias ita contrahuntur, vt 
fl&n Iit locus vili compcnfationi ratione noftra: 
tunc enim habet vim argumentum illud ; Jna- 
ejuatilfM fi tqualta aiid.ts , femper manent ittet- 
ijuuiut : v. g. conceptus intclledfionis vt ii e no- 
bilior cft quam conceptus volitionis vt iic; con- 
trahantur hi duo conceptus ratione noftra per 
differentias a fe,& qux iint inter fe omnino 
zqualcs,manebunt line dubio adhuc infiniti illi 
conceptus inxquaics ; quia quod vni cft addi- 
tum , cft & alteri ; idcoquc ex hoc capite fnnt 
xquafcs; retinent autem totam priorem lnxqua- 
luatem. Vnde conlcqucnccr dico, fi acciperetur 
idem conceptus relationis. Se vni adderetur vis 
produ&iua , alteri Tero eadem negaretur, fine 
dubio deberet ca concipi perfc&ior , qux elice 
piodudkiua prx altera non-produ&iua ; at in 
przlcnti non ita contingit ; nam conceptus Pa- 
ternitatis & Filiationis, etiam antequam contra- 
hamur ad diumitatem, concipiuntur iatn xqua- 
lcs: quid ergo mirum, fi dum contrahuntur per 
differentias xquales , maneant etiam xquales? 
porro eos concipi xquales mamfeftum clt; nam 
Filiatio Se Paternitas non concipiuntur vt dux 
relationes firailes,vna produ&iua,altcra produ- 
<fta, licut concipiuntur duo calores aufdcm ra- 
tionis , aut duo homines cgiidem fpecici , vnus 
produ&us, alter improdu&ut; ibi enim haberet 
locum tota ea ratio ; concipiuntur ergo vt dux 
differentix diuerlarum (pccierum xquales inter 
fe; quarum vna.cft Verbum, altera non cft Ver- 
bum, fed vis produ&iua illius : dicimus ergo 
eam rationem Vcrbi,qua caret Patci, cifc com- 
pculationem xqualcm virtutis piodu$iux qua 
caret Filius. Maxime 'autem ia haba locum in 
mea lententia, de qua Tomo primo, quod lcili- 
cec principium quo produ&iuutn non Iit ipfa 
Paternius, led intcllc&io; Paternitas autem lo- 
lum fit quafi conditio ad produdionem : qui 
conceptus conditionis facillimi compenfatuc 
per alterum fpede diucr l um, quem habet Filius, 
Se quo catec Pater. 

SVBSECTIO SECVNDA. 

•rr -e 

Repite £ contra dicla x 

R epii cabis Primi» : Inter res eiufdem ra- 
tionis melior eft producens quam produ- 
dtx ; ergo a forrior» melior erit inter res diucrf» 
rationis; qui^canfla aquiuoca lemper eft nobi- 
lior fuo cl! eciu . Refpondeoex immediate di- 
ctis, vim pi odu&iuam Fili) non ellc Paternita- 
tem, fed mrellc&ionem , qux eft etiam in Filio; 
& hanc faremur virrualircr Se ratione noftrS 
dicere nobiliorem conceptnm quam fit Filiatio; 
ac Paternitas eilm fit pura conditio, non necef- 
fario eft nobilior quam Ftkflrio. 


Replicabis Secundo ; Ergo Spiritus fan&us Rtflit* 
vi fux proccflionis non prodibit tain pctfc&us /«**>^*. 
quam Filius;nam hic accipit naturam Diuinam vi 

Icu intcllc&ioncm , quam non accipit ille for- f UA p r »cif- 
maliter : atqui natura Diuina cft ex Ic nobilior fium m 
volitiooe, vt immediati diximus, ergo. Refpon- pr»intj 
deo iuxu lupi a notata, tcalitet non cflc compa- l * m F ,r f*- 
rationem vllam,<quu reaiiter etiam accipit Spi- 
ritus fandus intcllc&ioncm ; fi verb virtuahtct Kejpefi». 
fcu formahter vi proccflionis tationc noltia lo- 
quamur, non cflc cur formidemus dicere , pro- 
dite pcrfc&iorcm ; neque inde icquitur , cura 
□on prodire in fuo genere infinite pcrfe&um, 
quia Ixpc diximus, quodlibct genus peifc&io- • 
nis Diuinx ellc in fuo genere infinitum, tmclic- 
dionem iu genere imcflc&ionis , non tamen tu 
genere volitionis , vohtioncm m genere amous, 
non in genere cognitionis. Se c. Quod vci6 ea 
genera hnc ex conceptu fuo inxqualia , omnes 
farentur;cis autem inxquahbus Ii addatur diffe- 
rentia xqualis emis a ic, profc&6 adhuc mane- 
bunt inxqualia, vt fxpe notaui. 

Ex hac eadem do&rina rcfpondctur ad alte- 9 
ram huius Au&oris obicdioncm, quod fcilicct Refieufi» 
ipfx proccilioncs pafliux fint inxquaics, quia ^ altmm 
vna rclpicit vr principium voluntatem , alu in- l * f0m 
tcllc&um ; nobilior autem cft intellc&us quam 
voluntas , ac proinde nobilior erit rclpe&us ad ;«/<»«< »>- 
intelle&ioncm quam ad voluntatem . Refpon- l9 *~ 
detur inquam , reaiiter non ellc dilficultatcm, I** 1 **’ 
quia identificantur cum ipsa natura Se volmo- 
ne;qubd vero ratione noftra dicamur inf quales, 
nullum cfle inconueniens hic magis quam in 
ipsa intclle&ionc rclpc&u volitionis. 

Obijcics item Quarto, cx hac noftra do&ri- oH$ 8 i» 
nainfeiti/ingulaspcrfcdtionesDiuinas non ellc 
adorabiles lummo cultu , neque amabiles funi- 
mo amore ; quia amor & cultus c6 debent cfle 
maiores, quo excellentia Se bonitas amata & eft 1 / nmm • 
adorata clt maior ; ergo fi aliqux exccllentix Se tul,M 
bonitates non funt fummx,non erunt amabiles ****** 

Se adorabiles furnrni. Id autem Haud dubii cft 
abiurdum;omncs enim Theologi videntur liip- 
ponere , quamlibet perfc&ioncin Diuinam eile 
dignillimam fummo amore & fuouna rcuerctia. 

Refpondco, hanc obiedtioncm non cfTe ad IO 
rem; Primo, quia ca amabilitas Sc adorabilitas s,!utu - 
(vt fic loquar) non defumitur ex eo, qubd ea 
prxdicata habent vt ratione noftta diftinda in- 
ter fe,fcd ex eo.qubd habent reaiiter; quo lenfu 
iam diximus omnia illa ellc xquaha . 5 ccund 6 , 
quia cum quodlibetprxdicatum mereatur ama- 
bilitatem Se adorationem infinitam , merentur 
xefpedu noftn lum tuam; quia nos ad infinitam 
perungere non pollumus. Male autem hi qux- 
runt nodum m lcirpo dum addunt, fonafic eam 
adorationem , qux debetur attributis illis non 
tam perfectis , non debere vocari latriam , eo 
quoa hoc nomine communiter intcllieamus fu- 
premum cultum , fed debere vocari hyperdu- > 
iiam Diuinam. Mali inquam hoc dicunt, quia 
Theologi nomine latriz nihil de eo (upremo 
cqjtu mtcllexcrum, fed folum dc culru Diuino; 
eodem modo qAo per Charitatcm Theologi- 
cam intellexerunt amorem determinatura ad 
Deum vr ad obi&ftum formale, fiue ille termi- 
netur ad has pcrfcftioncs ratione noftta maio- 
res, fiue ad lilas minores. 

Id 


Difp.i. Vlium [impliciter Deo fuerit libera Incarnatio. Sc&.t. 19 


Ctnfirm 


Id quod vB|iu'»s cflicacucc oilendo cx do- 
driua fere nBnifcAa : etenim dicet humanitas 


"•btif 1 * F cr knditatem Verbi ( fcio aliquos Au- 

dores negare cam infinitatem , fcd, vr videbi- 
mus infra fuo loco, faciunt quxUioncm de (olo 
nomine ) merieb tamen communiter docetur, 
non eile tam fandam quim fit ipfamet Diuim- 
tas, quia liare per identitatem, illa per aliquid a 
fc dtilindum , & interueniencc vnionc fepara- 
bili habet cum cifcdum) longe autem nobilius 
ell habere perfedionem aliquam libi identifi- 
catam , quia eo iplo magis participat illam per- 
fcdioncm , Se ad illam nobilius accedit , quain 
habete illam per nexum fupcradduum,difiin- 
Uum de fcparabilcmtCc in hac materia maxime 
habet locum, fi alicubi, principium rllud; 7 V«- 
pttr quod vnumquodque tah , & dlud magu % 
bccc humanius Chrilli ell ob eam fanditatem 
amabilis amote infinito,non tamen fummojquia 
nugis ell amabilis ipfa periona Diurna , qux 
fanda ell per identitatem cum ea ianduate in- 
finiti) id iplum eodem modo dico de adoratio- 
ne: ell enim illa humanitas adorabilis adoratio- 
ne vera lacrizi Se urocn quia per vnionem non 
rcddnur tam excellens quam iit ipfc Deus, ficut 
• diximus eam non reddi um fandam quam iit 

ipfe Deus, non ell tanto honore digna quim 
ipf.1Dm11mas.Qu9d fi horum Audoium feru- 
• pulus cllet vilius momenti , inde deduceretur, 
humanitatem Chrilli non fore dignam adora- 
tione latri* : hoc autem haud dubie ell contra 
* omnes Dodores , de contra iplos cum quibus 
agimus. 

1 x Pacet irem h*c ventas in cruce-, ea enim ado- 
Vtrita/ fi- ratur adoratione latrue, neque vllus ibi qugfiuit 
Uaumuda- cam nouam , de conlcqucnter terminis repu- 
ta txtmfl 4 g nanlc , n> Diuinam hypcrduliam; de tamen cer- 
tiilimum ell, crucem non eile abfolute tanta 
adoratione dignam , quanta ell immedutb ipfe 
Deus : iuxu enim dith , eAo ea propicr reprx- 
fentationem & contadum Diurnum lit digna 
adoratione , numquam tamen ell digna tanta 
adoratione, quanta ipfe Deus reprxlctitatus ell 
ia ie de immediate dignus 1 Cepi enim repetij, 
eilquc ahoqum veritas omni cuam infanti nota, 

* , maiori vcncrauonc eile dignum ipfura Regem 
immediate in fi: quim Regis imaginem , aut 
quain Proregem ; licet hic uon fit mfi ratione 
Regis quem rcprxtcnut dignus adoratione de 
honore. Et ratio i priori iam cA infinuatafupri, 

r ia melius ell habere pertedionem aliquam i 
de per identitatem , quam per repneientatio- 
nem aut vnionem cum illa: non ergo illa diftin- 
dio terrere nos poterit ab hac feotentia , qaafi 
ea ea loqueretur aliquid Diuinum lore omnino 
indignum adoratione latrue. 
l) Pioconiplemento vero huius pondiaduer- 
jyifimSii to,dam ab his Audonbus r^lpondecur cuidam 
bormm Au- arg^nento Patris Hcrizc,quo probatur, in Deo, 
Biria ioxa communem iententum Theologorum, 
aliqua praedicata dici primaria, alia vero fecun- 
msria & dana • vnde iaferiur , Ergo aliqua funt maiora, 
foamdart» alia minora ratione nollrajdum inquam huic 
tafhtmt- xc {pondetur,«radi ab his hanc dodrinam, vt 
fa lice e ea prxdicaca dicamur primaria , que it 
deeAent, Deus definerct eile, illa vero fecunda- 
na) qu* eAo a bellent, non commqb Deus defi- 


ncret efle Deus infinite perfedus , omnipo- 
tens , dee. licet e liet alius omnino Drus fpccie 
eium-diuerfus ab eo qui nunc t A Cuca quam Rifutatur 
dodrinam nnhi illud valdi mirabile videtur, 
quomodo refpcdu huius Dei (de quo Theologi e,t er,m *' 
loquuntur ) ea ratio primaria de ircundaha in 
pcifcdiombus Diuinis explicetur ab his Audo- 
nbus) quandoquidem fupponunt,non minus ex 
defcdu vmus peifediunis quim cx defedu al- 
terius Deum hunc numero torum quantum dc- 
futurum : quod enim in vno cafu fuccederet 
alius Dcu5,diuerfu3 tamen non Iblum numero, 
fcd etiam fpccie ab hoc,& infinite pcrfcduy,in 
alio veib caiu fuccederet alter lotum finiri per- 
fedus , quid qtueib ad hunc Deum , qui nunc 
cA,deriuari inde poteil emolumenti, ciim xque 
vtrobique periret, Vt propterei refpcdu huius 
nunc cxiAcmis vna perfedio dicatur primarii, 
alia verb fecundaria l certi mfi recurramus ad 
modum id explicandi ab Herize Se nobis tradi- 
tum , quod non ob maiorem Dei dependentiam 
ab vna quim ab alta, fcd ob nobiliorem conce- 
ptum vmus ratione noAra prae altera dicantur 
pnmariir, non videtur vllo modo poire defendi, 
vr debet defendi, communis ille Theologorum 
fenliis j Ce potius debuiilent hi negare 111 Deo 
eam diucriitatem petfcdionum primariae & fe- 
cundari* , quim ad ejm explicationem recur- 
rere. 

Secundo, mirabile mihi videtur in ei dodti- 14 
na, quod cum illius Audores ponant in Deo 
rei pedum tratiftccndencalem ipu Deo edentia 
lem ad Iconem, eqnun\ Cee. omnino in particu- 1( “ uBim 
lan ita, vt fi vel vnica nitifca dcfinctet eile pof t 
fibilis , etiam dceflct totus hic Deus, vt Siurcz £>*« *?««- 
Sc altj optime docent ; Ce eo iplo hi Audores in ‘* m 
omnipotentia Dei non- confittuanr quidquain ,** f fjr 
aliud quam diuetfas ratione noftra potentias mH „. 

Deo eilcntialcs,quanim vna hominem,alia leo- 
nem, Cee rcfpictt ; ac proinde omnipotentia lit 
aggregatum quoddani ratione noitia ex eis par- 
ticularibus prxdicatisiprzrcr quod aggregatum 
nihil aliud datur in Deo quod lit omnipotentia: 
non entm hi cenfent cum P. Vafquez, omnipo- 
tentiam Dei eile rtfpedura quemdam ad ea 
quae non implicant contradidioncm , fiue hzc 
iinr,fiue illa; cdm igitur ita diicurrant, profrdb 
ego non capio , quomodo efle poflit in Deo 
vnum przdicatum eius omnipotentiae magis 
neceflartum altero; a tu , quomodo fi auferretur 
illa pars omni potenti*, qtia Deus rcfpicir equum 
Se leonem , Cee. maneret rameu adhuc infinitus 
Deus; (i verb auferretur alia, qui reipicit homi- 
nem auc Angelos , nem maneret infinitus , cuih 
vtrobique auquid.fi bi clientule amitteret. Ce in 
nullo cx his cafibus e contrario acquirerer 
quidquam, ratione cuius compcnfaretur ille de- 

Dices : Semper etiam ume Deus cflet pocejw M 
producere omnia qu* non fufu in fe impoflibi 
Ira. Sed contri,quia (vt iam oftendi) non eA in 
Deo vlla potentia, qu* vllo modo refpiciat vage /m»h- 
Cc abftrade quidquid non repugnat j Icd fol* 
funt panicularCs potcnti*,qu* non manent tor, i 

quot fuerunt ante; ac proinde non poccltDtus gfaJpA. 
manere tam infinitus quim antea . rr*tetea, jfafa. 
hoc i^fum ego dicerem, licet nulla omnino ma- kifrtnfii. 
neret creatura, vti Valqucz Se aTaj diicurtuni; 

£ ^ quos 


2.0 Rod, de Arriaga T ra&atus 

quos uracn omnino hi reijciunt; polle autem il- 
Jud dici irnea modum dilcurrcndi iioiutn Au- 
doruin, patet; quia etiam fi nulla cllct erratura, 
adhuc dici pollet Deum habere ex le potentiam, 
ve Ii aliquid non eflet in Ce repugnans , pollet 
illud producere : dciu^uc, ea potentia non ma- 
gis maneret ablata vna creatura quam altera; 
quomodo ergo explicatur illa diuerfitas prardi- 
catorum primariorum & fecundariorum , nili 
rccurratpi ad nobiliorem illorum conceptum 
ratione noftra modo a nobis dido? 

1 6 Tertio tandem in ea dodrina videntur con- 
Ktfmxur cedere hi Audores Patri Herize quidquid in- 
Tenti <* tcrfdic ; ctcnrm to iplo quod illam vim produ- 

* / -i r i- 1 * 2 .. . . I 1 

rmm Di*t- eorum qux noo implicant dicit cilc ta- 

narum (X • lem , line qua non poteft Deus cllc infiniti 
plicMitt. perfedus , altam vero , ctfi Deo intiinlecam Se 
elfcniulcm , negat efle ncccflariam ad hoc , vt 
Deus fit infinite perfedus ; profedo admittit 
iam eo iplo illam priorem efle multo maiorem, 
quia multo plus cft tantam includere in le per- 
fcdioncm.vtea manente maneat infiimudo Di- 
umx cllcntix , Se i contrario ea ablcnte pereat 
illa infimi udo , quam quod non fit nccellaua 
fiinplicucr ad iohnitatem. Et hic habet locum 
totum argumentum horum Auctorum contra- 
rio modo pro nobis firmatum; dicebant enim; 
Non cft magis optabile , fcu eligibilc , cllc fa- 
piemiain em tdennficaiur volicio , quam i con- 
trai io efle volitionem cuiidentificetur lapicnria; 
ergo fapientu non cft maior quam voluio. Hoc 
argumentum ego fle retorqueo cflicacillimi : 
Magis cft eligibilc cary drccrc perfedionem, 
qux arguat innnitatem , Se quidem ulcm , vt 
ncccflario debeat in quocumque Deo flue hoc 
flue illo concipi , Se coplcqueucer , qux icmper 
fit Deus , Sf line qua Deus cllc nequeat ; ma- 
gis inquam hoc cft eligibilc , quam cllc talem 
pcifc&ioncm, qux poteft concipi abefle a Deo, 
Se fine qua concipi Deus optime poteft infinite 
perfedui, fiue hic , fiuc ille : eo enim iplo con- 
• cipitur hxc peifedio , vt dixi , minoris mo- 
menti , Se miniis ncccflaria. Quo argumento 
oftenditur meo mdicio dare , ii actu» liberi qua 
tales lim aliquid Deo mtrinfccuni , adhuc ta- 
men dcbeic cos concipi ve aliquid miniis per- 
fectum ; quia fune quid magis contingens , Se 
fine quo Deus poteft cllc inhnitus ; Se in Deo 
vix quidqium arguerent de infinitate. Vides 
ergo hos Audores confcntirc in eam inaequali- 
tatem prxdicatorutn Diurnorum modo a nobis 
explicato. Et fatis de xquahtate aduum Dua- 
liorum /aqua hi Auctoics Iblutioncm aigu- 
incnti Lullani fecere pendentem. 

SVBSECTIO TERTIA. 

Ver* argumenti refponfio. 

S v p p o s i t a dodrina his duabus fubfc- 
dioiiibus tradita de inxqualitate vohtio- 
num Diuinarum , viderur vehementer vrgere 
obicdio liipra polita pioLullo; quia fi mo- 
rdicer cft lioneftior ea volitio Incarnationis 
quam contraria , perfodi) , cum debeamus id 
quod pcrfcdiflimum c|t Deo tribuere, debe- 
bimus etiam ncccflario dicere , non polle eum 
care: e ciuimodi volitionc , vti contendebat Lui- 


t? 

OhitHia 
p/t 1. ul- 
la fejna 
viittur 
vrgtrt.fup 
fcjltsi da 
ftnn.i na - 
fira tradi- 
ti fui/. I . 
& *• 


De fine & necefitt. mysler. Incnrn. 

Ius ; ideoque dixi lupra , argumentum 
vrgeic etiam «ntcqusm imcliqPiur peccatum 
Adami ; quia etiam tunc cft obicdum nobili ili - 
mum ea Incarnaiio.Similein obiedionem tetigi 
in i. Par.de Adibus liberis Dci,ciquc rclpc ndi, 

Deum non teneri vllo modo ad adum liberum, 
qui rauonc noftra cft omnibus «iam penlatis 
nobilior ; quia eo iplo tolleretur ab illo perfe- 
difli mum dominium in crcaruras, imo omnis 
omnino libertas ab eo auferretur : id quod ab- 
furdiflimum clt. Quapropter eo loco docui,in- CurinuSt. 
ter inicllcdum Se voluntatcmDiuinam hancclfe tim D,h, ~ 
differentiam , quod imcllcdus cft omnino ne- 
ccflirarus ad habendum nobilillimuni quem fimum 
poteft liabcre adum circa luum obicdum j ill^ anum 
enim neccfliras nullam arguit ini perfedionem i"**»/* 1 '!? 
m i pfo; voluntatem vcr6 efle liberam ad carcn- "** 
dum perfediflimo adu ; quia nccclliias ad il- 
lum habendum maxima cllct ciuldcm imper- 
fcdio. Addidi , nullam inde in Deo imperfe- 
dionem lequi , quia ea carentia illius extcnlmx 
maioris peifedionis non cft vilius momenti, 
cum habeat Deus aliunde eminentius omnem 
perfedionem limplicirer fimpliccm. Ac prom- t g 

de concludo in prxfcnti , nullam efle in Deo selutia 
nccellitatcm ad incarnandum , «lamii omnibus r* argu- . 
penfatis volitio Incarnationis fit melior quam 
volitio non-Incarnationis. Qua dodrina non 
lolum ncceflitatcm phylicam , led etiam mora- 
lem a Deo exdudo ; vt contra P. Granadum * 
eo loco luse oftendi. Dixi autem , Etji ammbn* 
penfttis t a volitio ju melior , vt per hoc rcijcc- 
icm quorumdam mlunoncs, qui dixerunt, pro- * 
pterca Deum pofle eligere obicdum in le mi- 
niis bonum ;quia facile ei cft mucnirc motiua, 
fcu fines , ob quos amor obicdi illius miniis 
boni reddatur taiu bonus quam amor obicdi 
ex le nobilioris , amati umen ob ignobiliores 
fines Se minora motiua ,ac proinde Deum lem- 
per omnibus penfatis operari xque bcn£ rac- 
r aliter: ad reficiendam inquam hanc folutioncm 
dixi Deum habere otnnera hbenatem etiam 
moralem ad amandum obicdum omnibus pen- 
fatis minus bonum ; quia etiam illi obiedo ex 
fe nobiliori potuit Deus opponere fines de mo- 
tiua tam perfeda quam obiedo ignobiliori ; eo 
autem iplo tunc operatus fuillet ablblut* Se lim- 
piiciter omnibus penfatis nobilius ; ergo potuit 
nobilius operari : quod fi non fccrr , ergo non 
tenetur ad id; ergo admitti debet fine vlla limi- 1 * 
tatione , Deum polle id quod cft ex omni par- iianaitli 
re minus bonum amare qtudem adu etiam ra- tx em»/ 
uonc noftra minus perfecto, vt paulo ant£ ad- t Mt * "*~ 
uerti contra Cardinalem Lugo . Solutionem nm 
item Patiis Hurtadi hic difp. x. fcd. 8. quod ^ 

ideo Deus non lit neceftitatus ad meliora, quia l:f» rana - 
iplius nihil omnia creata imcrliinc , Se alteram, »* 
quam lcdiooc io. tradit , quod amor Diuinus T*?* ***" 
non pendear pbyflic a creatura', ideoque non ‘ "" 
teneatur. Dens amare meliora ; hanc inquam 
duplicem folutioncm , qu* m vnam feri rda- 
bitut , luppono ex citato loco reiedam ; rura 
quu Deus pluris xftiroat obieda creata melio-, 
ra , quam minus boiu : Se quidem ea maior 
xftimano ex integro rcfpondct cxccllui quem 
uuer fe habent ea obieda. Tum quu ficut 
gratius cft Deo , quod ego eliciam mchotcm 
xduin quam minus bonum , eo quod illud 
obicdum 


Diaitized bv Goo< 


Difp.i. Vprim fimplicitcr Deo fuerit libera Incarnatio. Sc&.i. ti 


io 
TtrftBio 
fummt Ar- 
tificii txi- 
gtri vidf 
tHf.vttfm 
illimi fu 

Jmo gimrt. 

Infinitum 
binum mfi • 
rutum in- 
tliuutiomm 
knlniud 
fta Utfm- 
fiintm. 


it 

Tnburt- 
tur bk m- 
gmmtntu. 


jmtJJt 

tuctfjunum 

JtunrHu- 

titntm. 


cbic&um vt a mc politum eft in fc melius ; ira 
cum obiectum nobilius edam vt i Deo politum 
Iit iioncftius , debet eiiara die giatius apti Deo 
quam minus bonum ; ergo ex eo capite non 
cric libet ad illud omittendum ,mli ad noftram 
Ibluiionem recurratur . Miror autem Patrem 
Huiudum adeo hic abic&£ loqui de stihraa- 
ttone quam Deus lubec de a&ibus l upe enatu - 
turalibus , cum infri dilpur. 11. $. 61. ve- 
hementer e contrario exaggeret xftunaiioncm 
quam facit Deus gratia: & donorum lupet na- 
turalium , per qux reddimur participes naturx 
Diuinx : ac denique etiamii in aliis bonitatibus 
locum haberet , cone in inyftcrio Incarnationis 
non pollet ab hoc Au&orc applicari ea folutio, 
cum in humanitate incarnata habeat Dcijsobic- 
dum infinit.c complacentia; Se xftimationis : ea 
etgoUbsrpas Dei explicanda eft modo i nobis 
uadito • 

sectio secvnda. 

Aliqui ala urgumenti pro ea necejftate 
Dei ad incarnandum. 

S i cvn d v m defumitur ex perfc&ionc fummi 
Artificis; ea cniin pcifcftio exigere viderar» 
ve fi lemcl aliquid operetur , illud iit optimum 
in eo genere ; atqui non eflet optimus mundus 
fine lncainanonc - t ergo. Confirmari poteft : 
Deus tenetur facere id quod fibi maiorem vo- 
luptatcm alfert j fcd talis eft Incarnatio , ergo 
ad illam tenetur. 

Tertium fundamentum defumitur ex di&is 
difputatione prxccdcnti ; vbi trattauimus illud 
principium , Bonum tji diffufimum fut , Se 

3 u idem ex inclinatione naturali quodammodb 
eterminante ad eam diffufionem j vnde infer- 
tur , Ergo qub maius eft bonum , magis erit 
diftuiiuum lui , Se quidem ex maiori inclina- 
tione , Ceu determinatione ad eam communi- 
cationem ) ergo infinitum bonum t quale clt 
Deus , habebit infinitam inclinationem ad (e 
communicandum-, ergo non erit liber in ei com- 
municatione ; nara infinita inclinatio toliit om- 
nem libertatem : vt fi quis haberet habitum in- 
finiti intenfiim indinantem ad amorem , ca- 
reret fine dubio libertate ad cius aiuoiis omil- 
fionem. 

SVBSECTIO PRIMA* 

Offenditur , huc urgument* filus 
nimio firobure. 

H a c argumenta a fortiori probant , etiam 
fuppolito peccato , ncccilariam fusile In- 
carnationem ) quia illa femper eft nobilifiimum 
opus Dcif&iplicauflans (umnuin voluptatem: 
fcd de hoc infra lufius : lam nunc fuse agen- 
dum hic foret rabone harum obieCtionuni de 
libeitaie Dei ,nifi de illis latis egiilem Tomo i . 
contra Patrem Grauado dtfputauonc de Volun- 
tate Dei, oltendcnSjCiim non teneri non foiupn 
ad meliora , fcd nec ad vnicam quidem creatu- 
ram ptoduccndam-, addam tamen hic que (une 
huius loci propria , Se ibi defiderati poteram; 


Se vcr6 primum oftendam quod in titulo dixi* P Inoum» 
per ea plus ninuo psobari ; ac proinde Lullum 
non confcqucritcr limitare luam fememiam , vt 
ptxcisc fuppoliu voluntate cicandi mundum Jumr. 
teneatur Deus velle Incarnationem : id quod in- 
de fuadetur , quia fumraus Artifex nou magis 
tenetur producere meliora , fi aliquid velit pro- 
ducere ,quam*abfohu£ loquendo reneatur opti- 
mum producere; cur enim ficut porelt i melio- 
ri cellare , cc liando ab omnibus aliis , non po- 
tent cellare i meliori , Se velle aliquid produ • 
ccrc ex mingribusl 

I-orcallc ea poliet affignari difparuas, quod Difturirue 
fi Amfex nihil opcratur,iudicare aiq debebunt, qnMfojfn 
cum non ex ignorandi , atu impotentia , fcd 
ex fua pura libere tate nolle quidquam producere; 
fi autem aliquid producir , illudque non eft pei- 
fc&iflimum , eredi poteft ex igiloratuia id fe- 
cillc. Contri tamen cutdcniilbme Piimb : Er- Contrk 
go (altem Deu* potuit creare mundum line In- frkUbi 
carnatione , dummodo non crearet etiam ho- 
mines Se Angelos. Probo hanc confequemiam 
cuidcmcr , quia time haberet k>cum argumen- 
tum meum paulo ante fa&uni : ceflarrt irem 
tota difficultas huius Au&oris ; nam c&m eo 
tempore nullus cllcxqui pollet iudicarc, Deum 
ex impotentia Se ignorantia non producere me- 
liora , quia id non poterant bruta fufpicari, 
inulto minus alia inapimaca; non cfict,cut pul- 
fet timeri , ne Deus de fua opinione pericli- 
taretur. Vnde vltcrius infertur , Edam Ii homo 
Se Angelus exifterent , hon futurum Deum 
obligatum ad hoc myltcrium ; quii illiincon- 
uenienti , quod fcilicet creatura rationalis foni 
iufpicarctur , Dedm non polle aliud perfectius 
producere, abundi occurreretur ,fi Deuseti- 
dem hominibus infudillet notitiam euidentem 
de poflibiliiatc cius myfterij ; Se fimul quod 
ex IhU fua liberate nollet illud producere. 

Contra Sccundb , quia homo & Angelus fciuot 
Deum efle liberum agens , idcoquenon tenet i 
ad meliora 5 ergo independenter ab omni alia 
fpeciali Teuclatione intelligcrent peffimam efle 
confequcntiam illam > Deus non produxit ali- 
quid melius quam nos limns ; ergo non 
poteft illud producere ; ergo nullo mcxlo fuillcr 
ibi periclitata Diuina omnipotentia de fua boni 
fami : vti de fadfo nos dicimus, eum polle pro- 
ducere nobiliores fnbftantias , quam produxe- 
rit de fido , & polle hypoftatice vniu Angelo, 
etiamii de facto non fit vnitus. Contra Tenio, Ttrtil. 
quia Deus poteft permittere , vt omnes homi- 
nes ignorent fit facere pofte meliora : vt enim 
id permifit in innumens hominibus qui igno- 
tam Incarnationem , potuit in reliquis ) Se vt 
permifit ad diem iudiCij , potuit id totam zter- 
intatem ; ergo femper eft verum t non efle 
maiorem ncccflitaiem Dei ad producendam 
Incarnationem luppdfito mundo , quatn vt 
mundum ipfum abloluti crearet ; ulcoquc ab- 
folutc fuillc etiam ad incarnandum neccfliia- 
tem. Contra Quarto , Se vltimb , quia fi quan- 
do Artifex nihil operaiur , poflunt ali) fulpicari & 

id non efle ex ignorantia, led* ex libertate j cur, 
quzfo , non idem poterunt fulpicari , fi produ- 
cat aliquid ! nam Se tunc djcerc poterunt : 

Hic Artifex adhuc non prodidit UXam fuam 

fnrnuim. 

Qa ■ 


ii Rod.de Arriaca Tranatus T)t fine g 5 ntccfit . myft er.Ihcxrn. 


Utitur» illud 
ar gumen 
tum it Vt- 
Ueptutt tx 
IniMmxtit- 


pretat. 

MM Lui- 
Itu itemt, 
iMxmtitt- 
ntm magis 
tjft nettjja- 
rtam auam 
Angmca 
naturi *[- 
fumptie- 


Quod de voluptate ex Incarnatione diceba- 
tur , li probat creato mundo Deum teneri in- 
carnari* probat etiam teneri ad creandum mun- 
dum , vt locus fit Incarnationi , (eu voluptati ex 
illi defumptx , vel certi teneri ad iplain In- 
camarionem foiam. 

Secundo * male Lullus dixit Incarnationem 
efle magis ncccflariatn quam afliimptionem 
naturx Angelicx *im6, quia hxcaflumptio cl- 
fer perferior ratione Angeli perferioris ho- 
mine , Deus non ad Incarnationem , fed ad 
afliimptionem Angeli reneretur , fi tenetur ad 
meliora * imo G fit alia creatura perfedior pol- 
fibilis , tenebitur ad afluroptioncra illius * vel 
argumenta nihil probant. 

SVBSECTIO SECVNDA. 

Refpondctur priori argumento ciufy 
' confirmationi. 

A * sotvTB refpondeo argumento primo 
Dtia »*• JX. loco pofito , Deum non teneri in adu 
tenti ur tfi- fecundo efficere meliora t non jpm» eft de ra- 
tione fummi Artificis ( vt in ar^mento primo 
b 9rm mt ' mali fupponebatur ) erticcrc pcrfedilfima qux 
poteft : iicut enim, pro fuo libitu poteft nihil 
cificere , ita i fortiori potent efficere aliquid 
pulchrum , etiam li id optimum non fit : quod 
maximi habet locum , quando illud opus licet 
refpediuead alia meliora non fit optimum , clt 
tamen abloluri in fe valdi bonum, prout Deus 
ipfc de mundo etiam ante Incarnationem tcfta- 
Ceo.1. tus eft : Vtdtt Deus eunti* ejua fecerat, c* 
orant valde bona. Et quidem in lententia mul- 
torum A udorum , cuiullibct rei quautumuis 
minime creatio infinitam arguit virtutem. Et 
licet de creatione vt fic id non fit verum* eft ta- 
men in creatione independenter ab omni con- 
cqrfu alterius cauflz, prout Deus crcauit mun- 
dum. Ratio i priori , cqr Deus non teneatur 
nec ad meliora , nec ad minora, defurairur ex 
perfedo dominio ipfius in creaturas» quod fi- 
ne dubio minueretur , fi necclfitaius cller ad 
aliquas cieandas , vt fupra dixi . Et hxc pro 
argumento primo fufficiant. 

2 f Confirmatio illius de voluptate ex Incarna- 
ViffUultM tione aliquam ingerit difficultatem. Dico tamen 
aliqu* en- primo , in lententia coruin , qui ccnfent adum 
ttmex/u* Dei nihil intrinlccum in ipfo ponere, 

eamationt. farili refpondcri , negando cx Incarnationis 
exiftentia aliquam intnnlccam voluptatem Deo 
accrcfcerc: ea enim voluptas deberet eHc libera, 
Si intrinfeca Dco-nihil autem intrinfccum libe- 
rum Deo accedit in hac femenua quam fup- 
ponimo* j ergo cx hoc capite non tenetur Deus 
magis velle incarnationem , quam cius carec- 
tum. Tantum ergo habet difnculratem ea con- 
firmatio in lententia docente , adum liberum 
Dei etiam vt talem aliquid efle iiurinlccum 
Deo ; licet explicari 4 nobis nequeat , quid illud 
fit *. de quo luo loco. 

Ingembfus quidam Recentior admittens 
*tm*ll*m Deum cx Incarnationis exiftentia maximam ca- 
J ‘uiLtnrit. P crc v °l u p late «« » qua co ipfo carciet, li Incar- 
natio non cllct j ait lamco Deum ideo liberum 
cite ad npn incarnandum , quia cx carentia In- 
carnationis aliam xqualcm voluptatem accipe- 


ret , dum nofccrct , Ic independentem omnino 
cire ab Incarnationis exiftentia , Icu dum expe- 
riretur , ex carentia illius nullum fequi in le 
damnum. Qucd fi huic Audoti obi jcias , Deum 
etiam exiftente Incarnatione habere voluptas 
rem ex eo , quod ci non pollit nocere carentia 
Incarnationis , quia id etiam nunc optimi no- 
fcit; ergo exiftente Incarnatione duplicem habet 
voluptatem ; vnam ex exiftentia Incarnationis, 
alteram ex eo quod ei non polfit nocere caren- A 

ria Incarnationis * quam foiam voluptatem ha- 
bet, quando exiftu carentia* cigo tunc minorem 
haberet quam nunc * ergo non eft libet ad non 
incarnandum , quia non eft liber ad habendam 
minorem voluptatem. Si hoc inquam ci obij- 16 
cias , refpondcc , duas efle cognitiones r« * 
aliam quali fpeculatiuam , fcu abltradiuam, 
qux prxeisi terminetur ad rem vc polii bilem* 
aliam verb prsdicam ,-fcu cx per i mentalem, 
qux talem rem inn exiftentem rcfpicit. Admit- 
tit igitur hic Audor , exiftente Incarnatione 
Deuin habere cognitionem fpeculatiuam, quod 
carenda illius libi non poflit nocere* negat ta- 
men habere cognitionem eam fecundam expe- 
rimentalcm : cum enim tunc non exiftat ca- 
rentia , non poteft Deus experiri , quod illa 
non pollit libi nocere * per hanc 'ergo cxpcri- 
mentalcm notitiam ait compcnlari voluptatem 
qux ex Incarnationis exiftentia oriebatur. Hac 
ille fusi. 

Tomo primo in primam Panem difput. vj . ^titur- 
i num. ij. agens de lentenda Patris Granadi, 
dc qua ftatim , tetigi hanc dodrinam , eam- 
que fuse reieci * quta Deus etiam dum non cri- 
nit Incantabo , agnolcit quiddicatiui fit intui- 
tiue fuam naturam & tncapacitaccm c lient u- 
km fui ad non recipiendum vllum damnum cx 
ablenua crcacurx quantumuis pcrfcdx ;<rgo 
prxlentc creatura nihil noui accipit gaudi|*quu 
cogniti quidditanuc ficintuiriui rcpugnaniiaad 
aliquod malum tolerandum, non potclt adualis 
experienda illius mali in alus quidquam adfer- 
re nou* volupratis inter homines , forte quu 
aliquando falluntur indicando hoc aut illud 
efle incapax talis vel talis form* , v. g. judi- 
cando adamantem ede adeo fortem , vt nullis 
malleorum quantumuis grauibus ad ibus fran- 
gi polfit. In ius inquam*fateor Cepi nouum 17 
gaudium per eam experientiam adquiri , dum Cur beata 
poftei adu experitur homo tales tdus line vlld ? tr 
detrimento auamantem fuftmuifle. At fi eam 
naturam adamantis homo quiddicadue & uum g»». 
comprchenfiuc nouilPct, fic fciret tam non Ixdi i>umca- 
polle idibus , quim non lxditur , dum gofli- 
pio tradatur; perfcdb ficui homo nullam habet 
voluptatem uouam videndo eum adamantem 
golfipio non lxdi * ita non haberet vllaut no- 
uam videndo cum non Urdi multis idibus. Vei 
etiam Angelus quia nouit quidditadue , impof- 
libilc cllc libi a ventis caullancaurrhuiu , non 
habet haud dubie maiorem voluptatem quan- 
do vcnri -du flant , fic non caullant ipfi eum 
catarrhuin , quam dum eft aura quieti llimafic 
fuauilfima. Secundo eam Icntemuin 1 cicci * 
quia nullatenus allignat obicduin luificicns , 
vnde polfit cllc illud gaudium in Deo reflexum 
compcufans ablemiain prioris. Quod argu- 
mentum uuuc inucuio apud Cardinalem Logo 
difput. x. 


f 



*9 

jiltudaT- 
gumentum 
quod po/fct 
obq.l. 


JO 

Fott/l Dono 
taxor t alo ■ 
qua volu- 
ptate quam 
tx creatu- 
ru pera- 

t «•«f, 

nuUamloCe 

ilhui nue ■ 


Difp.i. Vtrhm fimpliciter Deo fuerit Uber* Incarnatio. Sed:, i. i} 


difpur. a. nutri. j 6. breuiter infirmatum i quia 
cum ante Hoc reflexum gaudium Deus agno- 
fcar fe carere ei voluptate, & nihil penitus ad- 
huc videar quo ea compenfccar , non potefl di- 
tere, Gaudeo ntfe cfle independentem; contra- 
rium enim poti iis deberet arce re, Doleo me cfle 
dependentem : fatis enim magna dependentia 
cfl , qutid amittat ex abfentia Incarnationis in- 
finitam voluptatem , & nihil videat adhuc eam 
cofnpenfans : illud enim gaudium non potefl 
cain compenfarc , quia pontis illud dcfumitnr 
cx compchfationc iam prxcognifl. Habet au- 
tem harc ratio maiorem vim in principiis huius 
Au&oris , docentis , nullum aaum Dei ratione 
noflrd pofle fcipfum vt obie&utn refpicerct in- 
de enim maniftfti condat , ctim gaudium illud 
vnicc campen fct omnem defectum , & ante 
gaudium non fit compcnfatio , fcd purus deft- 
dus ; condat inquafn manifefli , gaudium il- 
lud non habere pro obic&o vllam compcnA- 
ttonem , ideoque , vt dixi , non habere vnde 
gaudeat ; led potitis vnde dolcat. Haec ibi fu- 
ritis deduxi , nunc ca breriiter tetigifle fufficiar. 

Forraflc pollet ahud atgumchturu contra eam 
lentendam Ite formari : Vel enim Deus rarionc 
cius rchcxi gaiidij , dcomfnbus pchlaus magis 
optat Incartutiouciu quam cius caietuiam, vpl 
non : ( idena dico de aliis bonis obredis : ) fi 
non , ergo nec debemus nos eflc magis foliciu 
dc procurandis cis opetibus m A melioribus 
quam dc eorum carentia ; quia nos non tene- 
mur etiam cx aflc&u fummo chat i tatis in 
Deum , mfi ad procuranda ca qua: DcO omni- 
bus penfaus magis placent : lioc autem quis 
non videat abfuifliAimum ede ? Si vero ideo 
dicatur , Deum omnibus penfatis malle Incar- 
nationem quam cius carendam , iam opottet 
explicare , quomodo hoc non obfbintc fu liber 
a«i non producenda ea maiora opcia , &: quo- 
modo omnibus penfaus non accipiat inde maio- 
rem voluptatem quam ex carentia illorum; 
quandoquidem omnibus penlaus ca Deo maio- 
rem cau flent voluptatem , qux omnibus penfa- 
tis ipfc magis oput cxidcrc. Hac cigo foluuo- 
nc vt improbabili rcie&a. 

Ad confirmationem dico , Deum pofle ca- 
rere aliqua voluptate quam accipit cx creatu- 
i is , ctumfv loco illius nihil pcuitus acquirar: 
vnde licet ex Incarnationis oxiflcnda volupta- 
tem maximam accipiat , non tamen ideo fc- 
quitur vllo modo , cum cfle neceflitaiunt ad 
incarnandum : vt eniin dixi eo Tomo primo-in 
materia dc Voluntate , Deus non tenetur ad 
habendos a&us meliore* quos potefl : id quod 
dc voluptate maiori quam potefl habere iutcl- 
ligendum etiam cA eodem modo : rationem ibi 
reddidi , qma Deus habens fc pro cbie&o ha- 
bet pef fectilllmum a&um , qui potcd excogi- 
tari intenfiuc ; & licui communiter dici 'folcr, 
Deum folum c(fe tam perfe&ura intenliuc &c 
fimpliciter , qudm aggregatum cx Deo ipfo dc 
creatura , quantumui^ hoc complexum i xtcn- 
fiuc 6c fecundum quid fit perfc&ius ; ita eo- 
dem modo dtcx> adum amoris lolius Dei cite 
tam perfidum infinite intenliuc ac fimpliciter, 
quam adiim de Deo & fimul de creatura , licet 
extenfiuti hic addat aliquam pcrfcdioucm , eo- 
dem etiam modo dico voluptatem, quum D cui 


ex incuitione fui accipit , effe infinitam fimpli- 
citer & intenfini tantam , quanta fit ca , quam 
ex fe&cx creaturi fimul accipit: vnde fim- 
pliciter manet tain intense fic infiniti beatus 
cx lola fui cognitione , quim cx cognitione 
fui & creaturarum exiflentium : quid ergo 
mirum , fi carere poflit ca voluptate , quam cx 
creatura accipit i prxfcrtim ctim independen- 
tia infinita eius. a creatura ncceflario exigat , 
ipfum noa cfle obligatum ad illam* produ- 
cendam. 

Dixi fupri: Licet Deus voluprarem aliquam 
ex Incarnatione accipiat. Fortaflc enim quis di- 
ceret , Eo ipfo qutid Deus Incarnationem vt 
poflibilem nofcat perfcdilfimc Sc comprchen- 
(iui , non pofle huius exidemiam addere no- 
uam voluptatem ; quia nii noui tunc cognofcir, 
quod ipfum recreet. Vt enim dixi Tomo i . in 
materia dc Scientia Dei , cognitio Intuitiua Dei 
non differt i cognitione dcpoflibihtatc creatura 
vllo modo ex pane obic&i, feti cx parte ctearu- 
rx cognitx ,fcd iji eo, quod per frico oiarapofli- 
bilium lic dicat, Si creat HrM exifitrei ; perficien- 
tium vero vilionis fcu intuitiua m dicir exijhr % 
omrfla illa conditionali /fiquxdiuu litas non vi- 
detur fu Ai ciens ad cau flandam voluptatem. Sed 
quidquid dc hoc fit , prxccdens fututio fulfi- 
nemrmma cd. 

SVBSECTIO TERTIA. 

Re frondetur tertio argumento. 

A D tertium argumentum Ac inclinatione 
infinita varie rcfpondctur i Do&oribus: 
quidam enim fatentur eam c (te infinitam , 
fnbordituum tamen libertati Dei ; qux cum 
etiam fit infiniu , potefl rcG flete alteri infinirx 
inclinationi : ficuc licet omnipotentia habeat in- 
finitam inclinationem adoperandum ad extra; 
quia umen cfl fubie&a libertati Dei , non cogu 
illum ad operandum . Solutio hxc difplicct 
aliquibus , co quod inchoatio Dei ad fc com- 
municandum relidet in ipsa voluntate , in 

3 ua cfl libertas ; non videtur autem in ca- 
em potentia pofit coUxrcrcduas inclinationes 
infinitas ad oppofica : Sc hinc rcfpondcnt ad 
inftantiam dc omnipotentia ; nam cum hxc fit 
diucrfa notent ia a voluntate, potefl optime ha- 
bere inclinationem oppofitam ; ficut m nobis, 
quod potentia hxo-motiua fit expedita fumme 
ad fe moueodum , non impedit , quo minus 
voluntas non fit determinata ad eum niotum. 
Hxc tamen impugnatio nullo modo vrget j 
tum quia pendet ab co, qutid omnipotentia (it 
diflinda ratione noflra a voluntate Dctud quod 
licer fort^vccum fit , negari tamen folcr com- 
muniter : & laltcni quxflio prxfens non pendet 
ab ea difficultate : cum quia licet fubicdum fi- 
nitum non poflit habere fimul duas inclinatio- 
nes infinitas ad oppoiita , Deus tamen , qui ha- 
bet infinitam virtutem , poterit eas duas inch- 
oationes habete: imo illas dc fado concedunt, 
qui hac vtuntur impugnatione; dicur.r enim, cx 
diucths £>tiuis Deum cfle propcnfuin infiniti 
dc ail incarnandam ob bonitatem Incarnationis, 
& ad non incarnandum , fi lequantor ca pecca- 
ta , qux ludxi in Chnflum eommaferunt : ea 
igitur impugnatione orni fla, 


u 

Dtut n»m 

capit mait- 
rtm volu- 
ptatem tx 
txilitnttA 
Incarnatio • 
nu quam 
illitu fojfl - 
Inhiato. 


M 

Incinat tf- 
nom ad in- 
carnatio 
nem in Deo 
tjft infini- 
tam.fuktfh 

tanun li- 
bonoti et- 
iam infir.i - 
rs, Jocent 
quidam. 
Htqeitur 
hat t finiti 


55 

A Humi* 
tradita fa ■ 
huta miti 


54 

A udor n 
fnma. 


14 Rdd. de Arriaga Tra&atus 

Aliunde rciicimr folutio fu pii tradita ; quia 
non reddit rationem , cur ex parte libertatis Dei 
lit etiam ea infinita reddentia ; alioquin eodem 
modo liceret dicere, Deum fc liberi amare ; 
quia etfi infinite ad hoc propendear , infinita 
tamen cius libertas praeponderat in contrarium. 
Inftantiavcro ex omnipotentia vel camdcro pa- 
titur difficultatem , vel noneft ad rem: fi enim 
eam omnipotentiam dicant hi efle infinite incli- 
natam ad operandum , cft eadem difficultas in 
qua fumus ; fi autem prxeise velint dicere, carp 
cfle infiniti expeditam , tunc ea initantia non 
clt ad rem ; non enim nunc dubitamus , pofie 
quem cflc infiniti expeditum ad aliquid fa- 
ciendum; fle tamen fimul elfe liberum ad illud 
omittendum ; quia capacitas fumma alicuius 
fornax, Ac potentia ad carendum ea forma, nul- 
lam omnino ituer fc dicunt oppofuioneny; in eo 
ergo ponimus difficultatem , quod fic infinita 
propenfio, fle inclinatio ad aliquid , & tamen 
non determinet ad illud, feu non tollat liberta- 
tem ad oppofitum. 

Refpondcndum igitur obie&loni Primb,eam 
inclinationem Dei nonefic infinitam in ratione 
inclinationis , fcd entiutiui Ac materialiter j c6 
quod omnia qux in Deo funt , liint infinita & 
pcrfc&a;hanc autem infinitatem non tollere li- 
bertatem dibertas enimdefumiturex indifferen- 
tia formaliter,6c confequcntcr illa nonpoteft ali* 
ter dcltrui quam Cx inclinatione formaliter in 
ratione inclinationis infinita: ficut fi perimpoffi- 
bile daretur vnus habitus infinite perferius in 
aliquo genere entis, at in ratione inclinandi fini- 
.tu*; certi per illum non tolleretur libertas, quia 
ea materialis perferiio fc habet per accidens ad 
trudendam voluntatem. Idem cft in Deo. Ratio 
a priori efie poteft; quia inclinatio in Deo pro- 
uenit quodammodo ab ipsa bonitate creatu rx , 
qux medii cognitione fui Deum allicit in fui 
amorem : vnde fit , vt fi bonitas creata Deum 
attrahens in fui amorem fit finita (vt reuerieft) 
foiuna caudee in Deo finitum amorem in ratio- 
ne amoris , ac proinde finitam etiata inclinatio- 
nem vt talem, licet (vt paulo anttdixi) mate- 
rialiter ea omnia fint infinita , quia omnia pix- 
dicata Divina funt cmia d fcxicrna.flcc.ac pro- 
inde infiniti perfera; fle in co etiam fenfu con- 
traria inclinatio elt infinita materialiter. 

SVBSECTIO QV ARTA. 
Repite* centra nejlram [elutionem rejpen- 
detur, & magis confirmatur nofira re - 
fponfie. 


55 LT vi c folutioui vt I me explic^a cft non 
Rtfhe* Ll acquicfcunt aliqui Recentiores , quia pu- 
to»™/»* Iant ct ‘ a,n bonum limitatum pofie attrahere ad 
necefiarib , fi non cognofcacur in eo aliqua 
ratio mali. Sicut enim quando Ferta fexia v. g. 
rcprxfentatnc efus carnis vt dclcriabilis; fle non 
recordor prxeepti, nec vlla in ooefir formalis 
oulitia morali softenditur , non eft tunc ntfi fota 
libertas phylica , non vero in genere moris ; ita 
e contrario putant dicendum, li in ^here phy- 
fico nullam in aliquo obierio maluiam phy fi - 
cara agnofeamus , non habituros nos vllara 
libertatem phy ficara; fle hinc putant oriri, quod 


Inclinati t 
«a Deo frt- 
Htnit qua 
daavnodl 
tx ifs» 
tuatur d. 


De fine & neceftl. myfter . Incorn. 

motus primo primi non fint nobis liberi , quia 
falicet nulla de malitia cius obicrii excitatur 
cognitio ; ergo cx co quod bonicas creata fit fi- 
nita , non beni a nobis explicatur , cur Deus 
folum finiti inclinetur in artiorem illius. Huic 
doririnx Cardinalis Lugo prxluxchint qui- 
dam Recemiores, quidocueiunt, etiam fi Deus 
inclinaretur ad communicationem ad intra per 
amorem finitum , eo tamen ipfo , qubd in ea 
communicatione nulla appareret ratio mali , in- 
clinandum fore Deum ad illam fine vlla pror- 
fus libertate ; ficut Beati neccllario amant 
Deum, quia in Deo clari vifo nulla c>s rcprx- 
fentatur ratio mali, etiamfi amor, quo inclinan- 
tur ad amandum Deum , fit abiolutc fle fim- 
pliciter amor finitus: ex hac enim doririna bo- 
ni (equitur , etiam bonum finitum creatura , 
fi nulla in eo proponatur ratio mali , pofie tol- 
lere omnem libertatem , vt dixit Cardinalis 
Lugo. 

Autequam contra illum agam , aduerro hos 
priores Recentiores miniis beni loculos fuillc: 
etenim amor, quo Beati Deum amant , noneft 
id quo inclinamur ad amoicm ; nec cil td quod 
cis tollit libertatem ; fcd pute puti cft id ad 
quod cft inclinatio, fle pro quo in Beatis non eft 
libertas. Inclinatio ergo , fcu quod eis tollit li- 
bertatem, eft ipfa vtfio qux prxccdic amorem , 
fle ad illum determinat ; id autem non prxftac 
ex co prxysc capite, quod nullam rationem 
mali in Deo aut in eius amore reprxfentcr , fed 
ex infinita pulchriiudincDiuina clarifiimc pro- 
pofita , qux eo ipfo rapit neccfiario in fui amo- 
rem. Vide qux dixi fusi hac dc re Tomo 2. 
difp.52. Ec latis contra cum modum loquendi 
Rcccnciorunt : iam ad rotam fubftantum fen- 
rentix redeamus. 

Eam ergo nullo modo indico veram, quia fi- 
ne vllo fumcirnti argumento dicit , bonum fi- 
nitum , fle vt tale clari cognitum, inferre necef- 
fitatem : videntur aurem mihi duo in vnum hic 
confundi, qux debetit valde diftingm ; aliud 
enim cft, bonum finitum, fi non cognofcatur vt 
malum , non polle odio haberi: id quod libcn- 
tillimc concedimus, quia voluntas non poteft 
odio habere, nifi id quodvc malum cognofcit: 
aliud aurem cft , quod non folum non poffic 
odio haberi , fcd quod etiam ab amore illius 
cefiare non poflimus : hoc fecundum negamus 
inde fcqui, quia fi at trariio cius obie Ai finita cft, 
non video cur Deum cogar ad fui efficacem 
amorem. Dico fpccialitcr Deum, quia cum ipfc 
habear libertatem infinitam , profrrio requiri 
debet vis infiuita in obierio , vt eum quodara- 
mod^ violenter, fle vt fic dicam, quafi rcfiltcn- 
tem trahar in fm amorem. Qux ratio propor- 
tionalitcr poreft in voluntate humana fle Ange- 
lica locum habere. 

Qux in contrarium fupriobijciebantur* fa- 
cile loluuntur; fle quidem primum illud dcefu 
carnis penitus non cft ad rem : quid enim mi- 
rum, ii nulla tunc fic libertas moralis , quando 
non foitim non proponitur vlla malitia moralis, 
fcd nec quidem bonitas moralis; quia de genere 
moris , tcu dc bonitate fic malina morali tunc 
fnpponirur ille homo nihil cogitare; inde amem 
folum debuifient inferre hi, vr legitimam face- 
oent confcqucntum , in cis cafibus oon fore li- 
bertatem 


5 <* 

Mali t». 
quuntur hi 
Auderet. 


TalfiemtPt 
kenum £ ■ 
rutum e tu- 
ri tapii- 
tum tnfer- 
rt tueejfi - 
tutem. 


57 

Inflantia 
Adutrfa- 
narum fa* 
luta d* tju 
tarnu. 


$le 



tkflicM 
Admr fu- 
rtorum. 
Molui te. 


AU* n 


Bono Jtmto 
tognito vt 
t At no» elf 
tribum. i* 
vti tnfint- 
U. mfi t» 
*linm Ur ut- 
ut ruet pro- 
bttur 
Curinme- 
tthm frtmo 
primi i non 
ft liotrtnt. 


?9 

Uttrjfitm 

miiruti* 

/‘fi ’<>'■ 

Tttur tutu» 
tognit* t»~ 
tinu toni 
onr m*it t » 
u velit*. 


Difp.t. Virum /impliciter Deo fuerit libera Incarnatio. Se&.t. ij 

Wacen» phyficam , quando neque bonitas inclicus appetir cibum , fic minatur c conwano 
neque malUta phyfica proponitur; at argu- ipfi aliquis baculo , fine dubio apprelicndir pc- 
mentari exc 4 fu v quo nihil agnolcttur tfius uculUm aliquod, fic amet , ideoqnc ahquantu- 
generts , ad cafiim , in quo aliquid cognofcitur lim tetinetur ; tandem tamen viius faine, ag- 
alterius genetis , nullum penitus cft argumen-*- greditur cibum , idque fine vlll prorfus Uber, 
tnm. Mcliott ergo iure pollem ego fi c argn- tate Idem cernitur in nobis fomnianubus;ag- 
rtieniarij Edo lola proponatur in attu cluri- nofeimus enim pafsim fic rationem bent & ia- 
taris honcftas moralis , fic nthil omnino de ma- tio«cm mali moral iter, quxedin obic&o, ideo- 
litid morali , habeo libertatem moralem ad mc- que etiam tunc dolemus aliquo modo fi foin- 
rftum , fic carentiam meriti fufficicntem ; quia numuj nos peccafle tuhc; & tamen etiam lianto 
polium amaie aut omirte.e Illum aduro j ergo ea cognitione boni fic mali non operamur libc- 
«jinndo proromtui bonitas phyfica, edo nihil ri;crgovt tollatur libertis , non ed nccella- BetrftUer- 
de malina phyfica proponatur, habere adhue rium omnino ignorare rationem mali in obiefio 
porero l-berratem phyficam. Si enim libatas amato, fed potclbid ex natura ipfius appetitus ' x ■ 
moralis dar cum lola cognitione bonitatis mo- proufcmre ; quia fcilicec tali ac tam vehementi Yp/thtm 
ralis , cur libertas phyfica non dabit cum foll propofitionc obiedi dati, ctiamfi fitaliqualis *4*kua»m 
cognitione bonitatis phyficx? cognitio mali , non pofsit fulpcndcrc attum. />' / /"“"S 

Refpondebis, idcb mc habere tunc libertatem ld ipfum patet manifcdfe exfementia communi, ‘ 1, ,m 
ad illum aflura chatitatis , quia fimul habeo qux docet , polle diutnitus cogi voluntatem , 
tognuionem nullti* phyficx. Sed conrri , quia etiamfi obledum proponatur indifferenter : nc- mihi» oh- • 
bxciam ed in alio genere ; fle ea malitia phyfica que enim vllam poterunt hi Audores rationem itR * . 
non (pedat ad genus mons, fed ad phyncum. adferre , cur id diuinitus impluet, Vndc etiam 
Rclpondcbis adhuc, eam malitiamideo tunc P. Vafquet de fado docet , quandocumque ‘"'‘n 
conducere ad libertatem moralem ; quia cfficir, «qualia bona «que inter fc proponuntur , non 4 
vt podii voluntas odio habere illud obicdura, habere nos libertatem ad vnum pr* alio eli- 
ac proinde illud omittere; ad libertatem aqtem gendum , muitb autem minus ad amandum 
moralem fufficcrr, fi ita omittatur honedas, vt id quod vt minus bonum proponitur; uon quod 
poflir non amari ; aut i contrario-ita ametur , vt tunc in maiori eo bono non proponatur aliqua 
podii omitti. Sed coritri, quia ficati hi dicunt , ratio mali ; fed quhd talem P.Vafquez iudicat 
malitiam moralem , etiamfi fit in alio genere , clfcnaturam voltintafis, vt quali determinato 
efficere, vi amor moralis folum rcfpicicns ho- pouderc feratur in id quod vehementius pro- 
nedatem moralem fit libet in genere mons , ni- ponitur. Et licet hac fententia abfoluti fic lalfa 
hi! cogirando ibi de malitia moralijitacgo dico, & i mc rcfc&a alibi fusi, non tamen vidto , cur 
ipfam obtc&i creati limitationem » edo nulla diutnitus repugnet aliqua talis voluntascoino- 
pofuiua malitia in eo r,ofcatur,fufficere non qui- do neccfsitataad bonum propofitum vt maius 
dem vt odio habeatur , fed tamen vt non ttnea- amandum, etiamfi in nobis propter Ubertatem, 
mur illud amare ; quia ob luam limitationcih quam alioquin experimur, fic propter .dias ra- 
tarct fu fficicn cibus viribus vt attrahar/ic dicam, tiones , id de fadlo negemus communiter: quod 
holentes volentes ; fic profc&6 non debemus igitur in voluntate pertfcdfe cogitante negamus, 
bono finito Vt tali cognito efficaciam tamam admittimus in motibus primo primis j inqui- 
tribuere.nifi aliunde id efficaciter probare polii- bus dicimus, ob vehementiam pafitonum» fic 
mns. Nullam aurerti efle rationem huius rffi- inrcnfifrimam cognitionem, hominem ferri fic- 
caciar, clari condabit cx his qua: dicemus ad ut puerum, vel ficut fomniantcm.ficut brutum* • 
allatam ab his indamum dc motibus primo fi c licui voluntatem prxde.enni natam in illud 
primis. Illi igirur refpondco, non ideo tolli li- otiic&um; non autem obeam prxeisi caudam, 
bertatem eo cafu , quod non proponatur ratio quod nullam in eo obicfilo rationem mali agno- 
aliqna mali phy fic i incaadtionc ; quia Izpi Icar, aiamli forti re ipsa aliquando ita contin- 
tttnc agnofeimus periculum phyficUtn vdar, aut gat, vt nihil malietiam phyfici ibi apprehendar. 

«Irerius mali, qood inde incurritor , v g. le ab Hinc Deus , q- i certd hibet pei fenili imam 41 

Altero rurfus inuadendum, fic percutiendum, cognitionem obicdti creati, limitati, fic finiri, ac Dtmvt 
ldco ergo non ed tunc peccatum in eis adii- pioindcnolcit etiam datiftirai illud iuxtafuam l,irri 
bus; quia homini nihil penitus de. malitia mol. limitatam perfcdlioncm.non nifi fir.iti fic limi- j?,* - *’ ”** ‘ 
tali tunc occtiirit, idcb in genere moris indicati- tate ad fcallicerc;cx parte item voluntatis perfc- n*»mj‘,, tt 
tnr illae adlionei fine hberrate , eo modo quo dlilsimam habet libeitatetn,^; nulld tr.odo prsr- vt*luj»*r* 
iiftiones puetbrutti ante vfum rationis ; qui ia- determinatam ad amandum efficaciter cani bo- *" '* maU ' 
tacn haud dubii fiepifsimi, imo Ferifemper, nicatcm finitam , non indiget cognitione mali- r ° l ' 
«pxjfcunt rationem niali phyfici , quod in eis ria: pofniu* in illa creatuia ad hoc,vt libere fic ‘ 
TOonibus rcperlkur ; fed quia non aguofeunt nonneceflanh in illam feratur, fed fufficit quhd 
qhtdquam dc morali malo , ideo dicuntur ino- illam cognofcat in ratiotic finita , vt diximus j 
raiittr noh libefx.Quod fi plani omnino etiam fic verh po.cd quodammodd dici, illam didin- 
phyfici neceffarios velis dicere eos motus primd dhm cogniuonem llmitatar bonitatis clfc re ipsa 
primos reducendum id erit in vehementiam cognitione mali (altent negatiui. Id quod magis 
cognitionis, quse fic totum hominem tutbar , fic premit hos Au&ore* cum quibus nuncdifputoi 
extra feagir. J ' illi enim malum quodeumque Ttiam phylicum 

“ Pro quo adueht Id , quod ttiinurconfidcra- in ptiuatione conllituunt; vnde potius dtbcbanr 
rum td ab his AuttOribus , necefsitattm firpi dicere, non polfe fieri vt cegholcatur bonum 
lepc^ri in brutis criam cogniti ratione boni aliquod in rauoncfiniri fic limitati , mfi eoipfo 
aut mali in re voitra. Etenim quando canis fr- quodammodo nofcatur In ratione mali; quia 
* f Iomvs VI. C u® 


i6 Rod. de Arriaoa Tra&atus De fine 0 1 nece fit. my fler. Incctrn. 

iam nofauif cum negatione & carentia multa- adorari. Tertio quia infri oftendam , minori 
rimi^etfe&icnumrpoiius inquam hoc debebant adoratione adorari humanitatem, idcoque fem- 
diccrc, quam requirere vllam aliam rationem per Deum coli fingularitcr. Denique , ii ad ha* 44 
hiali pofuiui in obic&o ad hoc,vtDeus non cflet linguUritates volebant hi Au&ores recurrere , 
neceditatus ad amorem efficacem illius; ergo» non fuerat illis neccflaiium tam procul ad ado- 
I>t*m tjft Dixi ad amorem tfficMem.tum Deum cfTencccf- rationem lania cxcurrcte ; fcd facilius dicere 
mcejfiu- fiutumadfimpliccm aliquam complacentiam in poterant, & quidem generaliter ad omnes crea- 
****** omni bonitarephy fica, cciamii fit in ea aliquid ruras , Deum in prcdu&ionc cuiufcumquc 
YimfiaT mali, oftendi Tomo primo j quia talis com pia- creatura: illud malum reperire * (ciliccc Deum 
plutm i n centianon tollit eam libertatem ,qu* dicit inDco non habere eam lingularem gloriam , qu6d fo- 
omm bom rationem pcrfc&ionis 5c domini) in creaturas ; Ius ipfccxiftat. Vbi obleruandum in his deno- 
tyfa 9 » im6 videtur ipfutn maximi decere, yt fcilicec minationibus , quod folus fim talis , veltali^, 
r# ' approbet neccUarib percam fimplicem compla- debere conliderari quid amplius inde fcquatur 
* centiam id onmcquod bonutp cft, & prout bo- mali; etenim fi nihil aliud (equitur, profeclh ea 
numtftj & i contrario per difpliccntiam ne* denbminatio non poteft ludicari mihi nociua : 
cellariam reprobet peccatum & alia mala qui quid enim quacfo ex co contra me, quod Petrus 
4 * calia. Et hiuc reijciuncur obiter quidam Reccn- fit um fanus quam ego? vel, fi ego habeam gra- 
ZtiitiiHr tiores , qui ideo purcisi dicunt liberum fuifle tum vt odo , quid contra me , quod Petrus 
Dcq non incantari ; quia deterrebatur ex alteri etiam illam habeat ? Sani ego crediderim, Bca- 
f*»”**' P attcc *cafionibus inde dandis 1 udari» fcaodali, tos potius lactaturos fi plurcs fimul cum cis 
LLr/Jem Gentibus vero ftulciti*. Rciicitur inquam 'hxc Deum viderent , quam fi pautiores ; ergo cfim 
JntMmH- ratio Primo; naro occalioncs illx non ex Incar- ex communicatione adorationis prxtcr deno- 
tionis **- nationis fubftantii, fcd ex morte Chrtfti defiim- minationem illam nihil aliud fcquatur mali, 
Untf&t*- p tJE f unl . ^ f an $ j n ft atQ innocenti* cclTarent; non debet cenfcti malum Dcipofitimim. Ivtfa- 
rt ' & umen etiam tunc Deus non fuillct ncccfsita- cis dc hoc pundo. 

rus ad incarnandum. Secundo » quidquid iic 

dc fado, dicimus eam folutipnem nullius ef- SVBSECTIO Q^V I NT A. 

Ce momenti ; nam omnia illa inconuenienri* 

poterant i Deo vitari infundendo aliis claram Recondetur vUtmo argumento. 
fcientiam eius veritatis , vt ab omnibus adora- 


rctuc & coleretur Chriftus line vllo plani in-, 
conuenieoti inde emanante. Adde , cum hic 
maximi ttademos de vnione hypoftatica fe- 
cundum le, potu i ile Deum nulla alia creatura 
produda Angelum creayr,cique Verbum Diui- 
num vnirc j quo cafu omnia omnino cefiarenc 
inconuementia ; ergo ex hoc capite non poteft 
<Jcfumi libertas Det ad incarnandum , fcd re- 
currendum erit ad limitatam perfedionem eius 
vnionis, ratione cotqs non habet vim ad de- 
terminandum Deum, ficut ex infinita fui bo- 
nitate in amorem fui rapitur. 

Sed videamus quid Cardinalis Lugo cum 
* nonnullis aliis adhuc obiiciat contra hanc viti— 
ruam folutioncm; ait ergo, Deum nec diuimtus 
quidem polle impedire aliqua inconuenienria 
ii moralia , qu* oriri poliunt ex vnione hy podag- 
rica; in cuius probationem adfcrt,quod fiogu- 
laricas Latii* foli Deo debita videatur perire , 
quandoquidem communicatur natur* creat*. 
Ego tamen (vt verum fatear ) nullo modo ap- 
prehendo hic vel vmbram inconuenientis ? 
■4 Primo , quia cum illi humanitati tribuatur hu- 
* iufmcdi adoratio non ratione fui, fcd ob con* 
iundionem cum Deo,non cedit, id in minorem 
Dei xftimationem } (ficur nqn cft contra per- 
lonam Patris sterni , quod fit alis perfoua ci 
aqualis raucae Deitatis ciufdctn vttique com- 
muni*;) fcd potius, vtfic dicam, id in maiorem 
Dei gloriam cedit) quandoquidem Deus talij 
cft, vt non loliim in Ic immediate fit dignus co 
honoiejatria*, fcd etiam coniimdus humanitati 
eam illo reddar dignam. Adde Secundo, fi Deus 
lolum produxi tfet vnqtn A ngclum.ei que fuillct 


vnitus hypoiuuee .quia tunc neque Deus cum 
eflet ador acu rus '|»eqqe jpfc fe, £ contrano ve- 
ro ijifc adoraret Deum , plani ccfiarct totirn^ 
illud inconueniens ; quia a nemine tunc poliet 


V itimvm argumentum pro Lullo fuprl 
politum dclumcbatur ex eo, quod Deus i 
trahirur ad communicationem fui i propria bo- / 
nitate id exigente , bonum enim eft diffufiuura ' r 
fui : atqui bonitas hoc mode impellens Deum /, 
cft infioi»; ctgo &.impulfus erit infinitus for- * 
malit er : quia quo maior cft bonitas , co magis " 
irnpellir; etgoinfimta impellit infinite. Refpon- « 
dent quidam , maius bonum non propendere d 
jnagis ad communicationem fui, fed ad nuio- I, 
rem j vndequia Deus fit infinitus , non (equi- 
tur eum infiniti propendere , fcd propendere 
in infinitam quodammodo communicatio- 
ne. r. fui. 

Nullo modo fatisfacit hzc folutio ; quiac&m ? 
inclinatio ad communicationem fui proueniac k 
ab ipsa bonitate fc communicante, videtur ne- ' 
cellarium , vt maior bonitas non foliim pro- 
pendear ad maiorem fui communicationem , 
ied vt ad illam camdem , ad quam minor bo- 
nitas propendet, magis propendeat maior. Vti 
qui liberalior cft non folum propendet ad dan- 
da plura quam der alter minus liberalis, fed ad 
eumdem v.g. fiormum dandum , ad quem 
propendet aliquo modo is qui eft miniis libe- 
ralis; ad illum inquam multo magis propendes 
qui liberalior cft. Ratio jrem a priori videtur 
Sute replica: faucrc ; nam bonitas eft menfura 
& donationis facienda & propcnfionis ad il- 
lam ; ergo qu6 maior cft bonitas , eo ipfo Sc ad 
maiorem communicationem , & ad omnem 
magis propendebit. 

AJitcr ergo ci argumento refpondendum , 
propofitionem illam, Maius bonum magis pro^ f 
pendet in camm/f nuatiomm fui , intelligcndam 11 
vt fonat , nifi aliud obdet in contrarium ; ideo- 

2 ' ue tende fcqui , infinitam bonitatem propen- 
:rc infume in communicationem fiu ad mera • 
qualii 


Difp.i. Vtritm fintyliciter Deo fuerit libera Incarnatio. Se&.$. 17 


qnaiis fit in tnyfterio Trmitatisjquia in hac in- 
clinatione nihil eft quod oblici, imo eft valdi 
conformis Deo, quia eft infinita ; nego autem 
hinc propendete Deum infiniti ad communi- 
cationem ad extra, quia contra hanc propenfio- 
oem infinitam militat perfc&io libertatis Dei, 
dominium ipfius in creaturas, & indepcndc*ua 
ab eu, vr dixi fupi a ; quia hzc omui^ cellarem 
in Deo data ea infinita propenfiorye, 
s*nmJa Secundo refpondcri poteft.maiiu bohum 
jtbivf. propendere quidem magis in communicatio- 

nem lui, quam propendeat minus bonum, fem- 
per tamen luxta exigentiam ipfius obicAi : id 
quod maxime locum habet in Deo, in quo ho- 
ncftiifima & conformis tcrum exigentia eft ip- 
fius inclinatio . Cum eigo omnis creata com- 
municatio etiam Dei ad exeta fit in fc finite & 
limitati bonitatis, ac proinde habeat amabilita- 
tem finitam , & confequcneer exigentiam fini- 
tam , non poruit Deus ad illam ede fumme & 
infinite neceflicatus ; hoc eft, ita vt.non poflit 
non illam communicationem velle hinc et- 
iam apparce, quod immediati dixi ad commu- 
nicationem ad intra, cum fit infinita, merito il- 
lum cflc infiniti inclinatum : vnde nihil dc 
communicatione ad extra per Incarnationem 
infertur. , 

47 Ad inftamiam de habitu infiniti intenfo, 
**&***'’ qui in confirmationem allata fuit fupri , re- 
g ff T (ponderi poteft , etiam illum habitui non ne- 
j, btHui ccflitattirum voluntatem, licet cam infinite in- 
mjinui i»- clinaret. Ratio eft, quia inclinare & tollere libcr- 

tatem fune in diucrio gencrcrvndc licet indina- 
tio infiniti crelcac, numquaro pertinget ad tol- 
lendam hbertatam : Sc inxe fit tecunda & gene- 
ralis (bliitio totius argumenti, fcihccr, etiam fi 
detur in Deo infinita inclinatio ad Incarnatio- 
ncm,non tamen ideo tollendam cius liberutem: 
& huc applicari poreft quod Cupri dicebamus 
ex aliquibus Rccentionbus,Deum etiam habe- 
re iufiuitam inclinationem ad non fc commu- 
nicandum, vel propter aliqua mala qui inde fe- 
qui polfunt.vel propter limitationem ipfius ob- 
icdi, idcoque Deum manere indifferentem ad 
vtrum que. Quod fi hic folucionon placer, dicas 
( quidquid fit de habitu infinito ) non dari in 
Deo infinitam fotmaliter inclinationem iuxu 
(elutionem ptimaro. 

SECTIO TERTIA. 
•Alta fintentia prxcedenti affinis 
retjatur. 

48 A ffinis (cntentii Lulli , & vero in vno 

t. Omm- fenfu rigidior eft ea, quam Pater Grana- 

* tradidit ad quxll. 1 9 primi Partis difp. j, 

i*m »«» vbt etiam independemer a peccato , ac proinde 
temmifi» etiam fi homo non pccuflct, docet, Deum adeo 
moraliter fuifle ncccflitatum ad incarnandum, 
vt ® noft incarnarus, non fu i II et Dcust 

tmtmumr hanc en ‘ m ne ceffi tatem vmuerfalitcr ille tribuit 
dum- Deo in ordine ad om ne id , quod abfoluti me- 
lius eft . Hic do&rina, quatenusJJeo cOnccdit 
liberutem phy ficara ad non incarnandum, tam 
fuppofito mundo^quim fuppofito pcccato,mc- 
lior videtur quim Lulli fententia , qui eam poa 
tentum phy li cam negauic fuppofito mundo j 
Tomvs VL 


quateryis verb ait etiam ad ipfara creationem 
mundi fuifle Deum moraluer ncccflitatum j ( 
item quatenus cam ncccffitatem ita explicat, vt 
fi Deus id nop feci flet, non manfirtet Deus, eft 
abfolmi rigidior. Contra eam fusi & efficaciter drraUnk 
egi Tomo 1. dif put. 17. a num. a. vfquc ad 48. A** 
offendens, hunc Au&orem & libertatem phyfi- r 

cam & metaphyficam tollere Deo , idcoque ex vfqm_, 
cius do&rina fequi , vix aliquid die, ob quod «4 41. 
deberemus Deo cratias agere*) quia fi Deu» non 
fuiflet Deus , nm faluallcc Adanuim , profetlo 
ficurDeus nec meraphyficam potentiam habet, 
vt non fit Deus, ira neque vt non faluct Ada- 
roum ; qdandoquidem ea duo fune cflcnttaiiter 
inter le connexa: vnde qui ad vnum ex illis non 
habet potentiam , prvfcdlo neque habebit ad 
aliud . Deinde Adimus pollet Deo dicere ; Si 
r* dtftjjfet tjjt Dttu.ji mc non falttajfcs t proft8i 
me jaltutndo magis tuam caujfitm tgtjii tfttanvj 
ntt.t/ n > tfnta di grantort re tti funditabaris 
tfttiun toa ; 5 c eodem modo humanitas Chrifti 
non debuiflet Deo agere gratias pro vnione hy- 
poftatica , quia tenfet hic Audior , Deum , nifi 
defineret eflc Deus , non pocutlle ci humanitati 
illam vnionem non dare, in alijs etiam roateriji 
deberemus id ipfum dicere: quod quim fit ab* 

Turdum, nemo non vidrr. 

Secundo oftendi,fn ei fenrenrii non difcurrf 49 
confequenter ) quia eodem modo videtur obii- 4hfiui*ea 
gari Deus ad producendos duos mundos, ac ad 
producendum vnum ; quia duo funt quid me- 
lius vno folo. Hic & alia eo loco fufiiis prolc- 
cutus fum, probans, etiam dc finfto Deum multa 
firci ll'e qui non funt optima : id quod maxirad 
ftpp.uet m permiflione peccati. Cum enim om- 
nes Theologi fateantur, omnia bona noftra ope- 
ra etiam fimul iumpta non eflc xqualia vni 
peccato mottali , date colligitur, melius longd * 
efle.nullum dari peccatum mortale.quim illud 
permittere, cfto data permiflione fecutura ellcnr 
aliqui bona opera , qui fine permifliohe non 
haberent Locum. Imo addidi ibi, fi omnibus 
nobis Deus vnionem hypoftaticam conccflifler, 
futura longfc plura dc Deo infinite magis pla- 
centia opera, quam fintdc fadopoft omnem 
permiflionera peccati, fcu, quam unt occafione 
peccati . Hic ibi fus 4 ; nunc (blum breuiflimi 
tangam quz vel ibi dcfidcrancur , vel qui in 
ah/s Auctoribus ieperio,i)s qui ibi dixi aliquo 
modo contraria , & qui indigent maiori exa- 
mine. 

Ordinalis nofter Lugo ei difp. x. num . 16, yo 
re fpond ens argumento Granadi indedefumpto, piam 
quod creatura minus bonum Deo amans dc- 
prehenditur etiam eo ipfo minus amare Deunij 
ergo Deus, fi (ibi minora amet, deprehendetur tta Gm* 
fe non amare infinite-, huic inquam refpOndens rmUm, 
docet, ideo Deum non teneri ad meliora fibt 
amanda , quia non poteft nofccre id quod eft 
optimum, lectis ctefttura. Hic folutiotion om- 
nino placet | nam , vt fufifis in Philofbphti 
o flendi, Deus nofeit qu* fit perfedfiffittu crea- 
tura ; ergo cx hoc capite nullatenus oftenditur 
repugnantia , cur Deus non rencatat ad opti- 
mum. Deinde, efto eft fuppofitio efTec vfera, ad- 
huc non fubfifterrcla folurioi vt ftanra offeni 
do, prius etiam obferuando, cum P. Granadut 
diwllet.intcUetfkumDiiuoum «de rcfiiirrrnurrr, 

C x ideoquft 



»8 Rod.de ARRiAG,vTra£teCus Defme&tiecefit. rnyftcr.Incatn. 


ideoqttc ci debere conformari voluntatem Diui- 
tUm, vt ctiaiu fic rcdtflima; intellcduni autem 
proponerc,raclius efle amate meliora, ac proin- 
de eo ipfo voluntatem, vi fe intellectui cotjfor- 
met, teneri ea efficere; cura inquam hxc Grana- 
dus obicciflcc, rcfpondiflc Pruni, neque intcl- 
ledum Diuinum diccrc,Mclius cilc amare me- 
liora; deinde, cum intellcdus femper proponat 
«neliora Se meliora in infinitam, non polle vllo 
modo voluntatem illi conformati , quw impli-r 
eat, ipfam facere meliora optima. 

5 * Tota lute folutio mihi minus placet : Primo 
s*l*tic atn quidem^quia (vt Tomo i.diip. *7«a num. 6 j. 
K"* muti. & fupra etiam oftendi ) adus Dei funt ratione 
Mrinmtai • ITU .lj 0feS| rt U o obicdum amatum melius 

e it. Vnde licet ob eum proceOum in infiuitaiu 
melioris Se melioris Don tcncietur Deus fim- 
pltciccr ad optima, quia neque illa Deus nofeit; 

( in quo pundo etiam Granadus conucnit cum 
Cardinale Logo;) faltcm in ordine ad aliquid 
producendum , Se omnino non certandum ab 
opere , adhuc retinet totam luam vim illud ar- 
gumentum Granadi , quia ceniflimum cft , in- 
tcllcdum Dei nofccrc,mclius cire aliquid crea- 
te quam nihil ; & in hoc pundo non abitur io 
infinitumjcur ergo ibi non tenebitur Deus mo- 
talitcr, licet portit eligere hxc aut ilb,& in hoc 
vltimo pundo non lu ad, vnum prx altero ne- 
celfi catus ? 

Viittw Secundo ea folutio difplicet, quia videtur 
aTnm^n- ro ‘ki nonnulla in ea inuolui comradtdio ; cura 
njimit. enim diawr, incellcdura Dei femper & femper 
proponere meliora, li intenditur per hxc verba* 
quod lingulis nouis momentis proponamur 
meliora, hodie v.g. meliora quini heti propo- 
nebantur , Se cras proponenda meliora quam 
hodie, & lic in infinitum . In hoc fcnfu ea pro» 
politio eflet hxretica, quia Deum hodie faceret 
ignorantem earum rerum quas cras fcict,& heri 
ignoram liet eas quas hodie nofeit: td quod mo- 
tufefta clt hxrefis : ergo ncccflario debet admit- 
ti, Dei intclledum (iroul & fcmel vno tradu 
nofccre,Hpce(l melius illo, deinde, rcrriumillud 
rqclius hoc, de quartum melius tertio; nofeit. er- 
go de omnibus vno idu , qux Se quomodo ex- 
cedantur, ita vt de nullo pollit ignorare, an exce» 
dar, & quot ; an vero excedatur , Se i quibus; 
cumque repugner in terminis ellc mutuum cx- 
cclfuin in perfedione , quia, repugnat me crte 
meliorem ablolute Petro, & Pettum erte abfo- 
luti meliorem me,ncrcflari6 in illo afccnfu per- 
, fcdiormm,quem afcenfuin totum fimui Deus 
perluftrac, dicere um debet, Supta illam altifli- 
mam perfedionem nihil reflat amplius crea- 
t uro ; ergo per 73 ftmptr Se ftmptr, quo vcuntur 
hi Audorcs,nihil explicatur.; 

5 i Sed clarius adhuc camdcm folutioncm ira* 
Imfugn*- pugnemus; nam ficut non obflante eo ftmptr Se 
ioti/amiu femper eil Ycrilfimum dicere, Supra eas cteacu- 
1 ras, quas hodie Deus nofeit, nihil penitus reflat 
perfedius; ickpque dicere poflurqus , Se debe- 
mus dicere, Deum nofcere optimum negat tui, 
id cfl, illud quod fupra fe nihil habet mclilis; 
profedo etiam voluntas vno tradu efficiendo 
ea omnia qux intellcdus .nofeit. Se in fe non 
funt repugnantia* faceret eo iplo meliora ;-idcO- 
t quc non cft vl|aratio,cur voluntas non pollit fo 
in hoc conformare inteUedui ; nec video quid 


ad hoc faciat t 3 ftmptr Se femper in intelledu* 
non vero in voluntate . Neque dici potefl, om- 
nipotentiam non polle fimui tangere, qux timui 
tangit intclledus; quandoquidem ii\tclledus fi- 
mul nofeit hcftcrnam Se hodiernam durabo- 
nem ; quam tamen non potefl fimui voluntas 
prtxluccrc. Hoc inquam diu non potefl; nam ea 
ratio foliim habet locum vel in accidentibus 
contrariis, & fe ex eodem fubirdo inuicem ex- 
pellentibus, vel in i piis durationibus fuccclfiois; 
creacurx autem de quibus agimus f unt lubftan- 
bx, idcoque non habent inter Ic contrarictatcm 
vllara,& non fune fuccefliux;quia non idenbfi- 
cantur fuis dutalionibus, vt propterci non jpof- 
fit vna produci, quando alia ; ergo optimi inter 
fe cohxtent : quod fi cohxrcnr , profedo ficut 
poflirat nofci lunul, poliunt & fimui amari , Se 
produci : vel faltem , tenebitur Deus ad omnia 
qux inter (e non funt contraria. 

Sed age, demus ijs Audoribus,eas fubflan- 5} 
das habcrc.intcr lc aliquam repugnantiam, ad- Dat * «- 
huc Deus ex illis repugnantibus inter fe clare 
nofeit, Hx illis funt meliores ;cigo fi,vt tu dicis, (ubfiamtim' 
non potefl omnes, quia fimui repugnant; ego di- adtuc Dt.xi 
eam filtem. Ex duabus rcpugnannbu inter le ‘Uti tf. 
poterit relidi minus perfeda pcrfcdiorcm 
producere: & lic tandem produept id quod optu 
mum eft.eftoforcalleiplc in infinita ea multi- 
tudine um produda nequeat determinare vl- ittfj 
lam in pardculari, qux fit pcrfcdiflima; lic ut in 
eadem multitudine poflibili non potefl deter 
minue , qux ht optima. Conflet ergo , ratione „„ / 
cius creaturx omnium perfcdirtimx , negati Et fit nm* 
non polle confbrmitatem voluntatis Diunue dtmfrU*- 
cum Diurno incelledu, neque, porte aflignati "5 1 *** 

difparitarcm inter creaturam amantem Deum* 

Se Deum ipfum fe amantein,vt ideo illa tenea- 
tur pro Deo amare optima qux nofeit, Deus 
vero non foliim non teneatur , led nec pollit ea 
optima amare. Adde, fi Deus nofeit creaturas il- 
las qux remanfetunt perferiores efle , & con- 
trarus his qux cxtflunt,potuifle eas laltcm pro. 
ducere non producendo has qux de fado luar, 
ac proinde illum fcite quomodo meltora pre- 
duccret. 

Tertio difplicet ea rado*,nam neque ipfi Beati £4 
in cxlo , eo quhd magis intensi Deum ament, Bt*ii nn 
tenentur ad perfediores adus: tam enim inten- *d 

firtimus Beatus quim infimus infans, fcilicet 
qui cum Toll baptifmatis grati! detemt, fune * u tdt>mm 
liberi ad adus morales virtutum ; Se tamen illi «raflW im- 
beni nolcunt optimum quod potefl occurrere tmfmu 
illis,& quod Deo gratius cft; non ergo debet ex 
ea nociti! optimi vna delutni difparitas. 

Ideo ablolute dicendum Primo, neque dfca- Ctemur* 
rurant magis amantem Deum teneri ad maiora De " 
obfcquia;Sccund6 tamen addendum, eflo crea- • 

tura tcneanir, Deum non continuo teneri , quia ferfraiurm 
in Deo ea obligabo auferret ab ipfo libertatem Ufymi»- 
Se indepcndcnriam a creatura : quod eflet abeo 
auferre magnam perfedionem . At in nobis, et- ^ 
iamfi dato eo amote beatifico aut lummo extra iiWr- 
vilionem auferretur libertasad procuranda -Deo tui m. . 
maiora bona., nullum fequcrctur ablurdum. 

Rationem vero difparicatis i priori forti aliqui 
defumerent ex eo,quod Deus exiguam am nul- 
lam habeat fpccialem voluptatem ex hoc.pottus 
quitu Ulo obicdc; aut quod Deus tam nobt lem 
adimi 



Difp. i. V 'rim {impliciter Det) fuerit liberet Tite ornatio. Sed. }. i<) 


aflum habeat amando minus bonum, quam 
umando fuxumutn bonum , c6 quod omnes 
aflus Diurni uiemificcntur inter fc.Qui vltima 
doflrina Cepi vutur hic Anflor ca difput. x. 
Neutra ramen ex his folutionibus fatisfacit; non 
quidem prima , quia ii propterea Deus non te- 
netur ad maiora, quia exiguam accipit inde vo- 
luptarcm , eodem modo , neque ego tenebor ex 
maiori Dei amore ad procuranda illi ea maiora 
bona; quia per hoc exiguam aut nullam ci pro* 
curabo voluptatem; ergo ea ratio non poceft af- 
fium pto differentia nae, licet forti abfolutc 
ad probandum, Deum non teneri ad meliora, fic 
bona : de quo pauli» (aperitis diximus, 
j j .... Secunda etiam lolutio non pbcec ; quia , vr 
pia- fuse oriendi Tomo i. ea dtfput. xy. i num.6 j, 
ttt fecmUa fupra, aflus Dei iaxta inxqualiratcm obic- 
florum funt ratione noftra mxquales. Proba- 
p tritae. biiior ergo difparitas cll, qua: deliimirur ex eo, 

r jhmr ai qubd amor erga alterum naturi fui hoc habet, 
alterum tx vt ea qux vidcnmt ede ex fe gratiora amato ci 
procura; ergo qui magis amat Deum, magis illi 
vt uavi- procuranda maiora bona aliquo modo obli- 
dtntmtift gabitur; quta per fe fupponuntur ca maiora ipfl 
•mat» placcre,mii oppoficum ipfe infinuet.Hxc autem 
tiara pro- ratio omnino ceflac in amore Dei rcfpcftu fui 
**'**’ ipfius,im6 etiam in amore proprio cuiuflibec 
pcdbnrmequc enim ego meipfum dicar minus 
amare,quod meam volupt&rem liberi ponam in 
jftudio potius qudm in venatione; aut plani e 
contrario, in venatione potius quam in (ludio: 
cum enim ego vtar in hoc Ubertate mea,& om- 
nia ea faciam pro meogulhi, non magis obligor 
ex amore mei ad meliora mihi amanda quim 
ad minus bona , maximi quando omnia mihi 
honefti amo. 

56 Adhuc tamen circa hoc argumentum aliqua 
Difiemitat rtftat difficultas ex priore (olutione, qua dixi- 
mus cum qui magis amat Deum non teneri idcd 
ci amare qua: funt Deo magis placita; hinc au- 
tem infertur, nec teneri abfoluci ad quidquam 
illi amandum : id quod videtur valai abfur- 
dum; ergo. Refpondct Cardinalis Lugo vbi fu- 
•i hant pr i num. 1 j . negando confequentiam ; c6 qui>d 
CardmalM ^[j^s poi e ft concedi neceflitas ad amandum 
m ' *’ aliquid , quim determiuati fic in particulari ad 
amanda maiorat rationem autem vlteriorcm ad- 
fert; nam qui amat Deum non poteft habere il- 
lum vt vlnmum finem , nili ea qua: amat Sc 
aliunde videt vtilia elle ad Deum , eo ip(o ama 
propter illum ; vnde infert , Beatum ninil polle 
Hat faluti* velle nifi propter Deum . Hxc tamen folutio 
tamen »0» jxiiHi non (atisfacitjquia poteri Deus dici & veri 
fatu facu. e fp c g n -j yitjn^s roc j am oris , etiamfi nihil di- 
ftinflum i Deo propter Deum ipfum ametur: 
* ; ad hoc enim fufhcit , quod Ille amor in Deum 
fetarur propter ipfum , Sc non habeat alium fi- 
nem , ad quem ordinaur' . Quod item dicitur, 
Bearam non polle quidquam velle nifi propter 
Deum, minus adhuc placa; quia plane videtur 
efle contrarium communi fenlui Doflorum»qui 
jn Beatis admiuunt aflus aliarum virtutum; 
Spei t Inftuix.Sce. per quos non referuntur aflu 
ca obiefla ad Deum vt ad finem vltimum ; fic 
vexb fine vllo plane fundamento dicuntur Beati 
ad id nccefluati : cur enim non poterunt amare 
honcfttkn qua honefium , etiam non dicendo» 
Volo id propter Deum 2 maximi cum fciant 
■ Tomvs VI. 


aliunde , etiam fine illa reflexa ordinatione ift 
Deum, efle ipfi grattffimos omnes illos aflus 
virtutum moralium. Meliis igitur obieflioni Varior r* 
politae rcfpondcbitur, (impliciter vi illius amoris &"$*• 
non netreflitari Beatos ad vllum aliud opus bo- 
num, edo tx libertate fui fine dubio innumera 
talia faciant. 

Alteram doftriniih quorumdam datam oc- J 7 
cafionc argumenti Patris Granadi,qu6d Icilicct 
Deus In hoc mmido omnia fecerit optima cum 
tali men furi Sc proportione , vt nec abundantia j^ tAm ec- 
pariat faltidium , nec penuria aut parcitas con- cafiant ar - 
temptum { poriis debera dici nimiam arftima- 
rionem ) ted fine contemptum (iue aeltimario-' V.Graaaia. 
nem dicant, vide manifelti refutatam difp. 
num. 1 8. primi mei Tomi ; c6 quod tttamfi 
Deus vnam mufeam plus minufvc crcafict, aut 
duastrefvc arenulas pauciores , & earum loco 
duas guttas aqtiz , non ide6 abundantia cau&f- 
fa faftidium.ncc penuria contemptum, fite. nec 
fuiflet peior varietas quim nunc, ficc. Deinde, 
fi loco medix partis infinitarum prope halecuni 
in mari produxifla aliam fpecicm nobiliorem, 
fuiflet maior varietas, & fimul mixta fimilirudo. 
td quod innumeris alijs modis vrgeri poflet; & 
tamen Pater Granadus } contra quem hi agebant, 
ira rigoros& omnia ca accipit, vt fi vel vna mini, 
ma gutta aqux plus minufvc fuiflet produfla, 

Deus non fuiflet Deus;crgo vel hi non loquun- 
tur ad mentem Patris Granadi; vel fi loquuntur, 
profefld tradunt vnam rem omnino incredibi- 
lem , fic plitfquam falfam , vt ex diftis condar; 
quia ea varietas potuit elle alijs modis longe 
melior. ^ 

Dicendum ergo, Etiamfi Deus omnia in hoc J« ' 
vniuerfo fecerit cum magna proportione fic va- D, T lun 
rictate, potuifle tamen in hoc eodem adhuc plu- t L**'\ t * 
ra & meliora racerc, ut coque, neque m ptopor- p, p r ,ppr- 
rione vniuerfi ex hau fi fle (uam omnipotentiam; tionoti [t- 
ac proinde minus confcquenter hos Auflorcs ‘tm, patuit 
docere, Deum .etiamfi potentiam habeat mora- 
lem vt ca faciat qux non funt fummb conue- ‘altara [*■ 
nientia, nihilominus de faflo illa fecifle; condat tart. 
inquam minus confcquenicc eos id docere : 
cum enim dicant expreis&,Drum potuifle con- 
uenientiores mundos eflicere,& nullo modo ibi 
ycantur ca prxfumptionc ad docendum , fedfle 
re ipsa optimum; non video fani que» vel appa- 
renti argumento permoti fintadpr;lumendum» 
in hoc ipfo vniuerfo diuinitus non potuifle ede 
meliorem aliquam varietatem Sc fimilitudinem 
mutaris vel ipeciebus aliquibus in alias anima- 
lium , aut herbarum aut arborum in alias , vel 
faltem ipfi) numero harum exi dentium aliquo 
modo permutato;nam,vt dixi c2 difp. num.47. 
nomine Vniuerfi non debene intelligt omnia in- 
diuidua illius qux te ipsi exidunt; in hoc enim 
fcnfu quedio eflet ridicula: dicere enim»In hoc 
.vniucrlb nihil potuit efle melius , eflet idem ac 
dicere, Hx res omnes fic manentes non pome-* 
runt efle meliores fc ipfis fic manentibus; debet 
ergo vniuerfum hoc fumi prout includit cx- 
lum, terram» aciem Sc aquam; Sc tunc difputa- 
rur, Vtriim In eo fuiflet maior Sc minor corre* 
fpondentia fic variaas ex alijs perfeflioribus 
animantibus , vel ex mutatione numeri io his 
que dc faflo funt : fic hoc modo habet locum 
tota mea impugnatio. Et de hoc punflo faris. 

C ) lUu< * 



jo Rod. de Arriaga Traditus 

Mali i Illud tamen aduerro, a nonnullis Rcccntiori- 
quibufdam bus jn manuferiptis idei> negati Deo nccefliraj- 
lcm roora l cm a< * incarnandum, & vniucr (aliter 
tM , thrfUii at ^ 'd quod cft melius ; quia nos ideo limilcm 
ai nmr. necelficatcm aliquando circa obieda diucrll 
*mudttm,tx fentimds:nam illa obieda magnam nobis adfc- 
DttunuUi* runt P cr f c & ,0 ncm > Deum autem nullis bonis 
h**u eri *- creatis perfici, ac proinde nullam polle necelli- 
tit ferfiu*- ratem moralem ad amandasti eat uras admittere, 
t*r fime* trlzc tamen refponfio non videtur fatisfaccre) 
htwinti. nam neceflitantur ad Dei amorem non ea 
eo, quod inde pcrficiantut : hoc enim potius 
effer Deum amore concupifcenriz rclpiccre 

3 uam chantatis. Et verb argumenti fupra ad- 
uda,quod maius bonum (tc magis communi- 
catiuum fui, &c. non fundantur in eo, quod 
Deus perficiatur ea communicarione,fcd in in- 
clinatione naturali ipfius,& (irnul in attradionc 
ipfius bonitatis creatae. Vnde recurrendum cft 
pro obicdionis (olutione ad limitationem illius 
atrradionis, fle ad dominium Dei, non ver6 ad 
hoc, quod Deus non perficiatur amore vilius 
crcauirx. 

SECTIO QV ARTA. 

.Anfuppojito peccato neceflitatua fuerit 
‘Dena ad incarnandum. 

J9 OM qti*rimus. An pro precato, potuerit 

IN afferri condigna fatisfadio i pura creatu- 
ra i de hoc enim diTputationc (equenti ; fcd, An 
exiftentia peccati coegerit Deum ad volendam 
Incarnationem in remedium illiul,ita vtncc 
potuerit hominem in peccato relinquere, nec 
peccatum condonare nifi per merita Chriftijfi- 
ue ea fola fit condigna fatisfadio pro illis, fiuc 
potuerit aliunde pro eis petfedi fatisfieri : de 
quo infri. 

Bttu nm Communis & certa conclufio docer , Deum 
fuit non fuiffc obligatum ad incarnandum etiam 
cMTnmuT fuppofi* 0 peccato ; Sc probari poteft varijs Scri- 
ttism pturx locis: Sapienti* i a. Quis tibi imputabit, 
pofito fec- fi perierint natione* qua* tu fectfie l non enim efi 
aliu* Deus quam tu . Vbi Sapiens, ex eo quod 
Deus fic vnicus Dominus creaturarum, offen- 
dit, illum pocuiffc pro fuo libitu vti creaturis 
permittendo eas perire in fuo peccato. Id ipfum 
ea omnia loca probam, in quibus commendatur 
charitas Deijquod cum adhuc inimici edemus, 
nos fibi reconciliaucric per Chnftum.Ioannis $. 
Sic Dttu dilextt mundum , &c. Si enim Deus 
fuiltec ad id faciendum necelfitatus, fine funda- 
•mento commendamur charitas cius in eo fado: 
nemo enim commendatur ob id , quod fine li- 
bertate facit . Eamdem Dei libertatem prxdicat 
Paulus Rom. 9. eleganti ea fimilitudinc fibulis 
« sin non habet figulue pe te fiat em luti ex eadem 
ptafid fatere aliud quidem vae in honorent * , 
aliud vere m contumeliam i Id ipfum pafiim tc- 
ftanrur Patres : fuiheiat nobis Augudinus libro 
dc Agone Chriftiano cap. ti. vbi hxc habet: 
Sunt autem finiti qui dtcur,Non poterat aliter 
fapientia Dei hominem liberare , nifi (ufcipcret 
hominem. Hugo auicm dc Sando Vidotc vide- 
tur id ad veritatem fidei reducere lib. i.de Sa- 
cramentis patr. 8. cap. 10. dum ait : Feraciter 


De fine nece fit. myfter. Incxhh 

confitemur, quod redemptionem generi* humani 
aho modo Deu* perficere potutjjet , fi volui fiet. 

T* enim Feraciter confitemur non folct nili de 
veritatibus Fidei dici. • 

Ratione a pofteriori fuadetur conclufio; qtlia Ce> 
de fado Deus permittit multos homines perire; Probstm 
ergo potuiffet permittere omnes : non eninf cft * 
maior rario de his quim de illis : tam enim eft 
Dominus omnium, quam eorum quos pcromiit J 

perire; nec mi lena eorum qui pereum Icuatur 
per hoc, quod alij loco ipforum faluentur; imo 
fortific augetur inde . Confirmatur : Deus An* c "*firma- 
los peccantes fine remedio reliquit ; ergo eo. 
m modo potuit relinquere homines :nct enim Urumf 
refponderi poteft, Angelos ideo relidos , quia n- 
naturi fui erant incapaces poeni tenrix ; etenim fiuudoti 1 
Primo falfum ibi fupponitur principium , vt ^ 
offendi m materia de Angelis, probans etiam dc 
fado dxmoncs mutare animum, & dolere,quod Hntum 
hoc aut illud teutaucrint. Secundo, quia inca* rtftmfi». 

r icitas eorum ad pcenitendum,capacitas autem * 

contrario bominu ad eam pccnucntiam, probat 
quidem optime, Angelum non potuiffc redimi, 
potuiffc vero hominem; ac veri» etiam debuifle, 
non probae : ficut enim in co quod Angeli in 
ctemuro perierint ex culpa fui , nulla cll inde- 
centia relpcdu Dei pcrmitienris eam culpam, 
cui videbat annexam sternam eorum perditio- 
nem; ita permittere hominem in peccatum, fle 
non dare ei tempus aut modum emendationis, 
licet hinc in perpetuum periturus homo vide- 
retur, non eflet vllo modo indignum Deo . Nec Quid Se- 
Secundo refponderi poteft, laltem inter Ange- **•& 
los aliquos manfiffc Beatos; Adamo aurem pco 
cante omnes homines prrijffc; videri autem in- 
dignum Deo relinquere omnes omnino in ftacu 
perditionis : non inquam id poteft dici, quia (vt 
paulbanredeootauiac hominibus) eodem mo* 
do dico Angelos illos qui perierunt potum ad- 
iutos per hoc,qubd ali) faluati fint;eigo fi faluis 
alijs potuerunt hi in «ternum perire, potuerunt 
etiam, licet illi alij qui manferunt pcrijflenr,aut 
cerre fi creari non fuiflent : Deus enim non in- 
diget creaturis vt focijs beatitudinis; alioqui et- 
iam non exiftente vllo peccato debuiffet aliquos 
creare, fle eleuare illos ad gloriam: quod omnino 
falfum effe conftat tum ratione independenti* 

Dei a creaturis; tum quia ad dona fupernaturalia 
eis conferenda non poteft naturaliter Deus te- 
neri . Hxc inftantia de Angelis maiorem habet 
vim in fententia ponente omnes Angelos Ipecie 
diuerfos : perierunt enim in hac lententia innu- 
merx integr* fpecies ; cur ergo nou potuit Sc 
humana etiam lpecies tota perire? 

Probatur Secundo rarionc a priori ; quia po- Si 
ruit Deus remittere peccatum vel fine vlla plan£ Prthatur 
fansfadione ex parte crcaturar,condonando gra- cmtlmfia 
cis ptopriam oftcnfam , vt eam dc fa&o condo- ^ 

nat infantibus per Baptifmum; hoc enim perti- * 
net ad virtutem mifericordix; vel pofiia aliqui 
fatisfa&ione, licet inzquali; quod etiam ad mi- 
fericordiam foedat; ergo licet concederemus* 
fuille impoftibile hominem manere in peccato, 
non tamen propterei fcquitur,neccllariam fuif- 
fc limplicitcr Incarnationem. 

Contra lianc communem Sc certam dodri* Obie/Ke eu 
nam celebris cft obiedio ex Diuo Anfclmo *■ 
lib .i.CurDm htm.af.it. & 17. & lib. 1. 

cap. 


tized‘by Google 



Difp.i. Virum /impliciter Deo fuerit libera Incarnatio. Sc&. 4. 31 


cap. 4. fic Richatdo de San&o Vi&orc lib. de 
Incarnatione Verbi cap. 8. qui exprefsl aderunt, 
luppofito peccaro non pomifse Deum non in- 
carnari ;8c quidni) Anlelmus tam id verum ar- 
fuii D*- bitratur, quam Dtfum non pode mentiri. Fuse 
D°& orcs difpurant de mente Anfclmi : Vaf- 
S Attftlmi <l ucz otnnibus viribus conatur probaredifp. 1. 
diffiniant. cap. 1. fic 4. Aufelmum non pati expofitionem 
vllam : ceteri verb Theologi tam antiquiores 
quim rccentiorcs illum benigni mterpretau. 
tnr. Videatur Suarcz difput. 4. l'c£t. t. vbi re- 
fen Diuum Bonauenturam , Scotum fic alios 
pro exblicatione Anfelmi in bonum lenium. 
t,e(ben[te Ego breuiffiml dico, Etfi Anfelmu» contra- 
Oojtrapri- num (joctriflet , non proptercd tam certam in- 
^ ter Scholafticos fic PatTes do&rinam ac firmifii- 
ma ratione munham ede deferendam. 

6* Sbcvndo Dtcb, probabile ede, illum fuifle 
UcmuU: in communi lententia »quam exprefsl tradidit in 

Commentariis Epift.ad Romanos ad illa verba, 
Ro mly. Commendat auttm Dem chantatrm fatam tn 

nobis , fice. Sed quia nonnulli negant ea Com- 
mentaria efle Anfclmi , bene Rcccnriore* ali- 
qui addunt nouam conicfihiram , qobd fcilicct 
Diuus Anteimus & dedidimus ac verfatidi- 
mus in Patribus , maxime in Auguftino, non 

C erit ignorare mentem omnium Patrum, fic 
^ilaricet Auguftini , qui (vt fupra vidimus) 
. ftuTtos reputat contrarium docentes. 

Terti 4. Tertio dico , ea loca Anfclmi , etfi dtffi- 

culter, pofle tamen ablolutl explicari cura non- 
nullis , vt Colum voluerit ponere ncccffitarem 
ex fuppofitionc decreti ; id cft , quod cum fe- 
mei abzteraoDcus voluerit hominem perfe&l 
liberare , non potuerit non id exequi in tempo- 


re : fic foria de ideo vfus cft exemplo ncccfllca- 
tis Dei ad non mentiendum ; quia quoddam 
enus mendaci; cft , non explete quod femd 
ecrctum fic promi dum eft. Neque replica Pa- * 
tris Vafqucz vrger; nam etfi adferat aliqucrtl 
locum , In quo Anlelmus videtur locutus de 
necedicatc antecedente ;exprefsl tamen ibi An- 
felmus non dicit Deum fimplicitcr fulfic ncccf- 
fitatum , fed creando hominem fe quafi obli- 
gadead incarnandum. Panicula autem illa quafi 
cft diminuens , fic neceflitarem fimplicitcr ne- 
gans. Et de Anfelmo fatis. 

An autem myfterium Incamatioufs foerrt 6 } 
conucnicntifsimus modus reparandi hominem. Dubium 
non videtur omnino certum; etfi aliqui fine 
vlll dubitationeallcrant, nec quidem de po:en- 
na Dei abfoluta conueniennorcm ellc polle. reparandi 
Not\ loquor de nobilifsimo modo fatisfaciendi ptnus t>u- 
prohominc;ex diccndisenimdifpucationequin- 
ta conflabit, non nili ab homine Deo aut Angelo l !T 
Deo condignam perutile adferti fatisfa&ionera ***** * 
pro peccato, foillcquc illam nobililsimam om- 
nium. Loquor ergo deconucnientia abftrahcn- 
do ab zqdali farisfadtione : & vt fic forti quis 
putaret conuenientius fore, fi Deus gratis con- 
donadet peccatum , ab ipfis hominibus puris 
fatisfadioneni aliquam exigendo : vitata enim 
eo modo fuidet mors fic palsio Chrifti Domini. 

Poteft item Deus alias congruentias inuenirc. 
quz facerent aliam reparationem conuemcntio- 
•rcnv.fcmpcrenmi mini vifum cft valdl dubium, 
quando venitur ad has congruentias, determi- 
nare quid fic fimpliricer conuenientius. Sed 
pro maxima huius myfteri; conucnicncia aliqua 
diximus fuperius. 


D I SPV TATIO TERTIA, 

Pronia ad necefiitatem fatisfaBionu Chrifli : Virum peccatum ha- 
beat infinitam malitiam aut offinfam. 


no hisqufcfequentidifputatio- 
ne di&uri fumus circa infuf- 
fidentiam fatisfa&ionis purae 
creaturz.ficneceflicaicrofatisfa- 
Itionis Chrifti , debet hzc dif- 
gjssSaAc putatio pnrmitti ; quz licet 
quodammodo videatur ad tertium Tomum,vbi 
de peccans agitur ; pertinere , ob connexionem 
tamen illius cum lamfa&ione Chrifti ad hunc 
Tomum remtfla eft: ad eam autem occafionem 
dedere Rectntiores nonnulli , qui putantes 
«on pofTc fe mdibs reddere rationem fuffirien- 
tem , cur pro mortali nequeat purus homo fa- 
risfacere , quam fi infinitatem in peccato con- 
ftituerent, conati fum omnibus modis eam infi- 
nitatem defendere ; licet non omnes eidem in- 
cederint via. Alij verb 1 contrario eam infini- 
tatem fusi reijciunt. Vmquc autem celeberri- 
mam reddidere hanc quzftionem in vnam fic 
alteram partem innumeris multiplicatis atgu- 
in entis Sc repiicis. Crediderim rem pode bre- 
uius ita expcdifi,vt nihil in hoc punito defide- 
retur amplius ; quia, vt videbimus, valdl mul- 
tum continet de modo loquendi. 


SECTIO PRIMA. 

"Proponuntur •varix fententix circi 
eum infinitatem. 

Q vidam ergo indiftin&l tribuunt pecca- 1 ” 
to mortali malitiam infinitam. Ali) magis Quidam 
diftmguunt rationem malitiz i ratione oftenfsc: 
malitiam dicunt defumi per oppofitionem cum JJJ 
virtute contraria , fcu cum naturi rationali ; fic tribuunt 
hanc dicunt ede finitam , quia non poteft ede peccato 
maior malitia furti, quim iit bonitas; contraria mortali. 
Virtutis iuftitic : oifcnfam verb defumunt i mdi- 
Deo, cui per peccatum irrogatur iniutia; 5 c hanc 
dicunt efle in peccato firaplicker infinitam ra- guunt ab 
tlone infinitatis Diuinz ; quz moraliter cenfe- *&•»**. 
tnr ede forma eius iniuriz.Ali) veto, vti Pater Alqmali- 
Petrus Hurtadus difput. feft. 1 contendunr, 
fic malitiam fic offenfam ellc infinitam : eam 
enim , quam ali; Theologi vocant offenfam, peccat»i 
Vocant ipfi malitiam: pro quo diftincuunr in Vnamyhi- 
peccato duplicem malitiam ; vnam Philofophi- 
Un coniti uarnum rationalcro ; & qu* pofe 

C 4 tepe. ml , 


1 


Alteram 
Thtdcgi- 
tam, quam 
ejfe infini- 
tam vo- 
lunt. 


Ktttxctm. 

muni mt- 
Je loqutu - 
it Phtltfio- 
pht eam ma- 
linam ab- 
fiolutl ma- 
linam, 
Thtologi- 
tam aMttm 
offienfiam 
vocabmm. 

. 5 . 

Trt infini- 
ti malini 
citat P. Pt. 
tru* Hnr- 
tadw.P Va- 
lentiam , 
Item Cait- 
tanum ,fei 
mali . 


Tuniamtn- 
ta hulM 

fitnuntia 

tua. 


ji Rod.de Arriaga Tra&atus De fine &nectfiit.tnj/ fler. Jnatrn. 


reperiri in furto v.g. cftoDcus per impoflibilc 
non exifleret , aut ignoraretur inuinci biliccr d 
pcccame , iuxtacaqux nos diximus Tomo j. 
dilput. 19. fcr£ per totam. Hanc ergo malitiam 
docent hi efle finitam & limitatam, neque pro- 
mereri pernam xternam , aut intcnfuic infini- 
tam : & iuxea hanc acceptionem intelligunc id 
quod alij docent , peccati malitiam ellc hnitam* 
Aliam malitiam dillinguunc, quam Theologi, 
cam vocant, quxque defumitur ex oppolirione 
peccati cum diuina Maitftatc : hanc alio nomi- 
ne vocant olfenfam , doccmque clfc infinitam j 
idci> abfolutc dicunt etiam Theologicam mali- 
tiam ellc infinitam. In quo pun&o, quod ipfi 
ibi optime aduertunt ellc de vocc, mihi viden- 
tur valde probabiliter loqui. Nam ficut oppq- 
fitionem cum natura rationali , feu cum di (Sta- 
mine rationis, vel cum Rcpublica rationali ( rt 
alij loquuntur ) vocamus omnes malitiam ; cur 
oppofitionem peccati cum di&amine Diuino, 
feu cum Deo, rationalis Rcipublicx Capite, 
non vocabimus etiam malitiam Theologicam? 
Hoc autem formalifiimi alio nomine cft offen- 
fa ; quia iniuria feu offcnfa Dei nihil cft aliud 
quam oppofuio voluntaria cum eius przccptis; 
ergo quoad hoc mcvitb poteft vocari offcnla ea 
malina Theologica ; & eo fcnfu fi ortcnla eft 
infinita , etiam tualiua (altem Theologica debe- 
bit dici infinita : & fortaifc in illo fcofu locuti 
fune illi Theologi , qui abfolutc etiam malitiam 
peccati dixetuut infinitam. Pofiumus tamen, 
vt magis nos conformemus communi modo 
loquendi , cam malitiam Philolophicam abfo- 
lutc dicere malitiam ; Theologicam vei6 voca- 
bimus offenfam j & de hac tota erit quxftio 
prxfcns , an fit infinita necne: idcoque eas tres 
fententias per modum vnius reputabimus. 

Pro ca ergo citat Patcf Huttadus lupi a Pa- 
trem Valenuam Tomo 4. difput. 1. quxft. 1. 
pare. 5. Miror tamen, cum ipfc Hurtadus fa- 
teatur D. Thoroam pro neutri parte clare ftare, 
co quod vtatur particula limitante ; & Pacer 
Valentia hanc eamdem pai ticulam vfurpetjdicit 
enim infinitatem quamdam : qux cft particula 
D.Thomz : miror inquam pro fc citare Valen- 
tiam , non vero Diuum T hornam : & idem di- 
co de Caietano, quem etiam citat: hic enim ecfi 
co art. 1. Ad alterum , videatur dicere pecca- 
tum in fuo genere clfe infinitum, ficut linea in- 
finita in fuo', eamdem tamen infinitatem ponit 
& contrario in amore Dei fuper omnia ex Deo 
amato j idcoque ait , fi pura creatura fuis viri- 
bus po.T-c eum a&um amoris elicere , fore vc 
pollet ad xqualicatem fatisfacere : longi autem 
aliam infinitatem Huttadus vult in peccato, 
quam fit in amore Dei ; ergo Caictanus non cft 
pro eius fentemia. Capreolus in 4. diftindl. 1 5. 
quxft. 1 . ad a. contra fecundam conclufionem 
cxprclsc ait , ca folum ratione peccatum dici 
efle infinitum, quia pura creatura per fua bona 
opera non poreft pro illo fatisfacere. Richardus 
Vnftorinus nihil dicit de infinitate. Vndc miror 
etiam a Patre Vafquez hos cofdcm pro infini- 
tate citari .* quidquid vero de his Auctori- 
bus fit, 

Fundamenta huius fententix , qux d non- 
nullis fufiflime deducuntur , ad tria videntur 
potiilimum reduci, primum cit , quod , nili 


peccatum dicatur infinitum , non poteft vlla 
ratione faluari , cur infinita opera bona purx 
creature non poflint pro illo fatisfacere , c um 
omne fioitutp poilit fuperari ab alio finito , fi 
infinities hoc lecundum multiplicetur. In qua 
conlequemia probanda diu vald£ multi hxrcnc. 

Secundum argumentum cft ab cfte&u ; nam 4 
peccatum meretur pcenam fimpltcitcr infim- Argum* m- 
tam; ergo cft fimplicitcr infinitum. Conle- tm» fetem- 
quentiain ccnlcnt cllc bonam ; quu illa comi- 
nentia infinita fine dubio cft etiam infiniti va- tiitPtuu- 
loris in genere demeriti : antecedens autem pro- tummrre- 
bant diuerfis viis ; tum quia peccatum meretur *" r P«nam 
poenam * ternam : hxc autem maior cft quam 
infinita , fi ad horam eflet intenfio infinita, t rgotfl * 
iuxta ca qux nos alibi lxp£ diximus. Vbi obi- fimpUciter 
ter obferno,! Patre Hurtado ca difput. 9. ffift.j. •nfinnum. 
fubfcft. 3. Sc 5. vt duas omnino diftm&as 
probationes eius antecedentis adduci cam qux anutAmt 
rcucra vnica eft : etenim $. 14. ideo probat fimum pra- 
p cenam mortali debitam efie infinitam ; quia b*t. 
pana xterna eft tantum malum, quantum pas- 
na infiniti intcnla pro vno inflanti j quod fusi 
ca fubfc&ione deducit ; quinta vero lublc&io- 
nc §. 37. dum fecundam addic probationem, 
nihil aliud dicit , quam pernam xtemam efle 
xqualcm infinite intenfie breui duranti. £cce 
iphfiima nrima probatio , in qua rurfus totam 
eam lublc&ioncm infumic. Nos igitur cam vc 
vnicam probationem ponimus. 

Secunda ergo cius antecedentis confirmatio Stemnia 
cft , quia peccatura mereri poteft priuatioucm ** , ^“^ / * 
ynioius hypoftaticz : fi Deus v. g. diceret ho- p rmMttaii 
mini , Daba tibi vmonem bppoflancam yfi mt 
non ofiftnderu j eo enim cafu U homo peccaret, 
redderet fe indignum ei vnionc : hoc autem cft 
caullare in fe infinitum malum : carentia enim 
illa tam mala cft , quam bona clfct ipfa vnio 
hypoftatica. Eamdem fecundam probationem 
amplificant alij , co qubd mortale reddat ho- 
minem indignum infinitis bonis , 3 c vifionc 
bea:a per xccrnitatem dmacura : qux vc fic cft 
infinitum bonum. 

Tertia eius antecedentis probatio eft , quod 5 
homo non folum per mortale mereatur ptr- Tertia tim 
nam vt odio per xternitatem , fcd etiam ptr- 
nam xcernam infiniti intenfam; quia, inquiunt, ^ 
quodlibec morule demeretur plus quam me- 
reantur omnia edam polfibilia bona opera fimul 
fumpta purarum creaturarum ; alioqui per ea 
opera pollet compenfari morule: id quod fup- 
ponitur vt falfum : arqui infinita illa bona ope- 
ra fimul fumpu merentur gloriam infiniti in- > 

tenfam , & xccrnum duraturam *, ergo & mor- 
ule merebitur d fortiori pcenam xcernam infi- 
nite intenfara. Quam do&tinam adeo nonnul- 
li extendunt, vt omnem polii bilem pcenam ra- 
dicent efie debitam cuilibet mortali ; etiamfi de 
fadlo Deus ex mifcricordid (olfim infligat fini- 
um : probant vero hoc ipfum ratione a priori; 
quia pcccatucp cft malum Dei faltem extr in- 
fixum ; ergo peius eft quam omnia mala crea- 
turx:id quod videtur iudcefficacitct confirma- 
ri; nam fi detur hxc occafio eligendi, Vel debes 
pati omnia mala quaiuumuis grauia, vel vnutn 
mortale admittere ; citius debet homo admit- 
tere etiam zternas pernas , & in omni inteufio- 
nc , quam grauc aliquod morule ; ergo quod- 
libct 



Dilp.$. Virum peccatum habeat infinit .malit, autoffenf. Seft.i. 33 


6 

QuATt» 

itnfirmati 

t.Hurttd». 


gru tau in- 
fimi* ftr- 
[• na cjfcn- 

f+ 


Quid fili 
, (fip.Hur- 
tadu* obj- 


litat mortale eft dignam vt puniacar omni pa- 
na polUbih & quoad incentionem , & quoad 
dumtioncra ; ergo continet in (e infinitam poe- 
nam , ergo & onenfani infinitam. 

Quarto Pater Hurtadus eam infinitatem 
ptrnx probae maxime difput. to. $. }j. agens, 

| cur nulla pura creatura poilic adaequati latisfa- 
cctc pro mortali : uam mortale metetur nega- 
tionem auxiliorum efficacium ad pcrfcucran- 
diim ; omnia autem opera pune creatur* etiam 
fimul fumpea non poiTunt increti pcrfeucran- 
tiam finalem ; ergo peccatum mortale meretur 
penum (impliciter infinitam. 

Tertu abloluta Se principalis probatio eius 
infinttatis peccati defumitur quali ex ratione £ 
priori ; quia quo perfona offendens vilior eft, 
6c £ contraito pcrlona offcnfa eft grauior , eu 
maior eft grauius oftcnfz : atqui Deus eft in- 
finiti perfedus , homo autem vilis creatura, Se 
infinite vilior; ergo ea offcnfa eft infinita. Quia 
vero hac raiio videbatur probare nimium , Ici- 
liccc , etiam aftam amotis Dei fuper omnia efte 
infinitum ; quia etiam amoris nobilitas crcfcir, 
quo crcfcit nobilitas obicdi j ergo ab infinita 
nobilitate Dei erit infiniti magnus amor illius; 
quia inquam hac confequentia videbatur eos 
Auderes premere , tentarunt difparitatem afli- 
gnaic ; ex eo quod iniuria quodammodo mo- 
1 ai iter fc habet vt intrinfccum quid rcfpedu 
perfonx pifcnfx, diciturque illam afficetc; vn- 
de dicimur pari iniunam , ignominiam , Scc. 
eo autem ipfo per quamdam quafi vnionem in- 
trinlccain moralem cum Deo dici poteft ea in- 
iutia habete infinitatem quamdam ; fictu opera 
Chtifti Dotnini funt valoris infiniti , eo qubd 
vniantur pcrlbnx infiniti dignx. Hanc tamen 
vltimam confirmationem , quam olirn fbrcifti- 
iri defenderat, iam nunc omnino approbat 
Pater Hurtadus fupra , quia vidit difparitatem 
mani (citam polle dari ; nam Chriltui phjrlicc 
diae & recipit intrinfcce ea opera, Deus autem 
folfim exti infeci dicitur vnitus iniurix : vnde 
non tam facili hic poteft communicare infini- 
tatem, quam poteft Verbum adionibus Chtifti. 
Ideo ad probandum illam infinitatem maximi 
iudicac efficax argumentum fupra defumptum 
ex tneiito perna xternum durantis , & priua- 
nonis vn tonis , ac aliorum bonorum innnito- 
rum, quibus nos per peccatum reddimur indi- 
gni ; non tamen ideo ludicat , cuilibet mortali 
deberi panum acernam , & fimul infiniti in- 
tcnfam,vc diximus ab aliis Audotibus doceri. 

Fatu autem contra fc argumentum ex adibus 
bonis , qui non Ium infiniti valoris ; Se tamen 
nura communem Theologorum (ententiam 
meremur prxnutim xternum duraturum: quod 
eo ipfo habet infinitatem eundem quam poena 
debita peccato. Vt igitur dilpariratcm afligner, 
quxfiuic diuerfas vias , & vix vllam approbat: 
Primi enim ait, opera bonanen mereri ouratlo- 
ncmxtetnam. Secundb ait, noftra boiA opera 
ratione grati^ vt exiftentis in patria mereri $tcr- 
nitatcm prxmt) ; imo ait gloria perpetuitatem 
fcfpondcic bonis opetibus in calo fadis : qux 
dicit non acceptari ad nonam gloriam prome- 
rendam , fed ad merendam perpetuitatem il- 
lius. Tertio refpondet , noftra opera fimul cum 
promiflionc Det mereri xtcrnitatcin prxmij. 


Qturti dicit , gloriam non efte ex fc xtemam, 
fed ex decreto Dei. Vbi obiter obferuo , has TmiOim 
tres fblutiones in vnam plani reduci , quod fOmtmut 
Icilicct noftra opera non mereantur ex (edite- ret,jMat,n 
de xtemitatem gloria , fed ea fu illis annexa ex vn * m ’ 
decreto Dei : vnde miror eas vt diuerfas adi. 
duci. Imb etiam (ecunda ex parte eft eadem 
cum aliis tribus ; (olumquc illud fpeciale addit, 
qu6d Beari in cxlb mereantur per (iia opera 
continuationem bcatitudinis. Hxc eft tota lub- 
ft-ntia fcntcnnzadftrucntis infinitatem peccati 
dari, dillinde Se breuiter propolita. 

SECTIO SECVNDA. 

Quid admifeeatur de r voce m hae 
punffd. 

V idit Pater Hurtadus ea difput. 9. fc&.t. 8 
multum admifeeri Me polle de nomine; 

Se difficulter benfc explicari , quid fic ea infini- 
tudo offenf* fini malitix Theologicx : cum 
enim adus ille fit in genere entis finitus, mali- 
na item Se offcnfa illius non fit intenfiue nume-i 
roque infinita ; In ratione item offenfie non fit 
furnma qux' poteft efte ; quia non quodlibet 
peccatum eft fummum quod poteft dari ; Se 
nec quidem quodlibct eft fummum in fuo ge- 
nere ; ac propeerei non pofle facile dici illud 
efte fine terminorideb rotam eam infinitatem re- HnrtaOu 
duxit re ipsa ad hoc, qubd peccatum merca- infimum 
tur eam panam xternam , qux xquiualct in- t am * m *•* 
finit* intenfx temporaria , & ad demeritum 
vnionis hypoftaticx , Se infinitorum bonorum: 
per quod videtur reduxifte totam difficultatem infinita 
ad quxftionem de re , rclida voce tnfimtMM, ttmftrk- 
maximi in ondinc ad impofEbilitatcm fatisfa- T,A " 
dionis adxquatx pro morrali in operibus purx 
creatura. De quo me vide difput. fequenti. 

Et hinc colliges e contrario,Cardinalem Lu- 0 
go, qui difput. 5. fed. j.fufiflimc eam infinita- Cmtotdk 
rem refutat, maiori ex parte in fola qu^ftione de f 
voce differre, & pofira noua fignificatione hui d^ (r; j, 
voci infinita malitia , rei jcere inde Aduerfarios hu AnUa- 
in eo plani pundo , in quo illi vix ab ipfo Car- ”**»• 
dtnale diftentrant. Primo ergo argumentatur! Dtutau- 
ratione <}uam dicit 1 priori ; quia malum fim- ,,m ’ m *- 
pliciter infinitum in ratione mali eft illud quri ,* 
non poteft excogitari aliud maius malum ; quia tJinfim- 
in fc debet continere omnem malitiam poflibi- tum.Mtri 
lenv; ideo dicit fc contrario repugnare, aftignare •JfitaU.m ut 

vllam perfedionem in genere entis infinitam , non t 9t W. 

, , r r p , . * txtctitnrr 

habentem tamen lupra (e ahamtatqui peccatum mvmT nA~ 

imllumeft fummfc malum etiam in ratione of- Ium. 
fenfx ; quia femper poteft efte aliud grauius Si 
grauius in infinitum ,per quod Deus magis St 
magis oftendaturjcrgo nullum peccatum clt ini. 
finitura. Si ea acceptio infiniti fumatur quam 
hic Andor ruit , iam vidimus Patrem Hurta- 
dum non velle in eo (enfu dicere , omne pecca- 
tum mortale efte infinitum ; ergo per illud ar- 
gu mentum dilfenfio inter hos reducitur ad (b- 
laro vocem. In qua obiter noto ( quod alibi fu- 
(itisdixi)definiuoncm illam infimti,vtfonatpo- 
fitain, non videri bonam; quia efto per impof- rt 
fibile maneret folus homo poffibilis in rerum 
natura prxter Deum , non ide6 formalircr fie- 
r*t infinitus j 6c tamen tunc temporis ille habe: 

rfct 


}4 Rod. de Arriaga Tradlatus Dcfinttf ncccfit.myfler.Incarn. 


rct omndn perfediooem poflibilem in genere 
entis creati ; im6 ctiarafi Deus limul cum aliis 
repugnaret > & (olus homo maneret, non ideo 
edet infinitus ; tunc autem omnem omnino 
perfedionem in genere entis contineret homo* 
Ratio, quam alibi tradidi , eft meo ludicio ma- 
ni fella ; quia- (icuc mea (cientia aut dodrina 
non eft maior nec minor , ex eo quod alius fit» 
qui plus quam ego (dat , vel k contrario nul- 
lus fir: neque item pulchritudo rofie minuitur 
proprie ex eo qudd pulchrior alius flos deturt 
certe (i nunc ca pulchritudo rofz eft finita , eo 
ipfo edi per impoffibile omnes alij flotes repu- 
gnarent , vti tunc illa in (e non fieret maior; 
ita nec deberet ideo dici fimplidter infinita in 
genere flori*. 

T 0 Secundo argumentor , quia (vt oftendi alibi, 
Utijcuur & (altem pro przfcnti quacftionc debet admitti ) 
Sccun&. Deus agnofeit poflibilcm perfedi (limam fpe- 
dem creaturarum < vnde eodem modo alibi 
oftendi cllc poflibile maximum peccatum, fupra 
quod Deus nullum maius videt ; & tamen non 
idcb vel illa creatura perfediflima , aut pecca- 
tum hoc dicenda edent infinita in genere eius 
creati aut peccati ;ergoca acceptio vocis infini- 
tum minus eft pro prqfenti qu^ftionc fufficicns. 
Confirm 4 - Confirmo id meo iudicio mande Ile , quia 
**** * * * '8* ' n hoc pundo non videtur hic Audior tenuifle 
ptciOuin- confluentiam : etenim eadem difput. num, 4 i. 
finiti mMt, -oftendit, (i peccatum quodlibet mortale mcTC- 
vrnaupef- rctur poenam (impliciter infinitam , illud fore 
fithMn infinitum : vnde totus eft , vt probet , poenam 
'** debitam peccato non ede (impliciter iuhniram: 
fupponic item ipfe , & quidem merito, in infi- 
nito quoad numetum & intcnfioncm polle dari 
materialiter vnum infinitum maius altero. Hinc 
ego argumentor clari , Efto vnum peccatum 
meretetur pernam zternam inferni infiniti in- 
tenfam , non continui (cqucrctur , illud me- 
reri omnem poenam poflibilcm ; quia ia ca in- 
tcofione efto infinita poteft rfle maius ; ergo 
tunc pollet conopi aliud peccatum merens in- 
tentionem infinitam duplam ; ergo illud pri- 
mum peccatum non cilct luminum , quia ha- 
beret lupra fc abud magis merens ; Hc tamen 
«flet infinitum iuxea hos A udiores ; ergo non 
eft de conceptu infiniti peccati , vt nullum po£ 
fu habere maius fe. 

i r Hinc etiam conflat, inftantiaro ciufdcm Au— 
In fl truis doris ex operibus Chrifti defumptam contra 
cbrfiti' 14 eamt ^ em infinitatem, eo quod Chrifti opera, fi 
tjt ekcux! quodlibet ex illis non tuilicc promeritum totum 
prxmium poflibile , non eifent infiniti valoris ; 
conftac inquam hanc inftantiam non cflccffica- 
cem,quia u opus vnumChnlli voluiflct infini- 
tam gratiam intenfam ztctnum duraturam pro 
folo Michaclc v. g. habuilfct vaiorem rei (im- 
pliciter infinitz ; lient £ contrario peccatura , (i 
mereretur infinite intenfam prrnam ztcrniim 
duraturam , idcoquc ( ni terminis abutamur) 
habuifler vaiorem infinitum; & tamen non ideo 
Jiabuiflct omnem vaiorem poflibilcm ; quia 
maior, valor fuillct, fi &pro Michaclc , & pro 
Gabriclc, & pro omnibus Angelis & homini- 
bus id ipfum promeritum fuiflctillud opus. Vi- 
des ergo non bene eam infinitatem eiplicari per 
illos terminos . Omne pojjibtlt ; Sc qui ad hoc in 
ca quzftione dc voce fatis bene locutum Pa- 


trem Hurtadum , li (emcl probaret peccato de- 
beri pernam (impliciter infinitam quo-d d ora- 
tionem & intcnlioncm.Ec latis ad oftendendum 
quid lic de vocc in hac quzftione. 

SECTIO TERTIA. 

Quid fit dc rc ipsa in prxfenti , (gr quo- 
modo fit rcjpondcndum quttfiiom. 

V T dar£ procedamus, dico PniMo.dc re rx 
ipsa omnes fere fatemur Patri Hurtado, Certum *ft 
& his qui infinitatem cffcnfz adftruunt , cui- ^ p^cetfe 
libet peccato moitali deberi pccnam zternam 
inferni : de pundo hoc egi fumis Tomo j. di(- ji fanum 
pur. 54. a num. 16. vbi oftendi , non ideo eam sttmsm. 
piznam cllc zternam , quod peccatum femper 
maneat ; ac proinde eo quda debeat femper 

f mniri : oftendi enim ratioucm hanc c(Te nul- 
am ; quia fi peccatum mortale non meretur 
direde totam xterniratem , (cd exiftens pro 
vno inftanti meretur tantum rarnani vt odo 
etiam pro ^no inftanti ; certe tum per feneran- 
tia mortalis peccati non addat nouam malitiam, 
nec demeritum nouum , led Polum (it denomi- 
natio moralis cx przcedcnri malitia , non debet 
przcisc , cx eo quod femper illud mortale du- 
ret, inferri, rclultare dignitatem ad notum per- 
nam , (cd folum durare ad illam camdcm , ad 
quam fuerat antea; cumque dignitas prima non 
fuerit , vt dixi , nifi vt puniretur in inftanti A 
v.g. profedo hxc Cola dignitas manebit ; ideo- 
que' (1 Tam eft punitus co inftanti , iani non 
poterit puniri in inftanti D ; quia ad hoc non 
habuit prius condignitatcm. 

Diclndvm ergo eft, manere (cmpereamdcM M 

condignuaiem ad poenam quam iam (ulhmiit; Cur peccm- 
quia hic homo femper eft dignus ea perna quz ***** 
eft illi inflida,co modo quo in propositionibus tur panum 
dici folet , Hodie aflirmat curium pro hcllcrna lemptr per 
die ; & hinc probaui fusi , pro peccatis venia' 
libus & pro mortalibus rcmdfis elle in inferno 
latispaflionem ; occ volo de hoc pundo hic 
amplius agere. 

Secvndo dicendvm , eam poenam ztcr- Tm ** ter - 
nam efle grauiorem longe , quam li per initans 
aut per breuifliroum tempus homo torqueretur hemeptr * 
poena infinite intensa : de quo alibi etiam bremjfc- 
fufius : dc in eo omnino coufcntio cum muminn- 
P. Hurtado. 

Hinc dico Tertio , fi ob hanc continen- mJAiIA»- 
tiam fcu dignitatem pacnz infinitz quoad zter- tenui, 
nitatcm , finit z quoad intcnfioncm, aut infini- 
te intcnfz, per bieuiflimum tamen tempus du- 
ranris , vult Pater Hurtadus dicere , peccatum peeeutum 
cfle infinitum , quzftio nulla erit inter nos & mjimuurn * 
illum de se ; & explicatis rerminis licebit illi "«bftum 
eam malitiam vocare infinitam. mrete»- 

Dico tamen Qvarto : Dc tenobis erit cum 'occubat 
illo dilhcultas circa alterum pundun» dc meri- tnmtucum 
to bonorum operum. In quo ita (cniicndum ifjierkim 
iudieo; Primo (^uod dc Tomo 4. agens dc me- 
ritooblctuaui ) non efle nobis facile quidqtiajn ” 6 J mme p- 
certi in hoc pundo dicere ; quia dc mciiio Si. . 
valorc nolhotum opcium non nifi cx principi js dteittlm ' 
Fidei dilcuirere pollumtis, Fides autem nihil *n t pt>* 
duit omnino dare circa earu zternuatem , au 

illa 



4 io Ipetiuli 
faHOrt Dd 

Attrnum 

f rumium 
mrmntur. 


Difp.3, Vtrim peccatum habeat in finit, malit, aut offenf Se&.j. 35 


14 

trtbubihus 
eff,& S43- 
Qu f diri- 
bui infir- 
mius , dict- 
rt, ijucd 

r rm bnu 
t&i fr»‘ 
m tuuntur 


duruttumm 


illa fit dire&i cx dignitate ipforum operum, an 
verb ex ipcciali Dei fauorc. Vnde (i proterue 
quis vdlcc eis operibus negare meritum dirediu 
illius durationis , non poterit adc6 facili con- 
uinci. Vti enim multi Catholici (contra quos 
egi eo Tomo 4. ) dixerunt opera noftra etiam 
dignificata a gratia non habere xqualitacem 
vaToris cum gloria , fcd ea acceptari a Oco , 
ideoque fuppofita acceptione & pado denomi*- 
nari condigna; ad eum modum, quoti Princeps 
aliquis proponat cenantibus aut currentibus 
magnum aliquod ptxmium, & poftea vi&or in 
circo illud recipiat, non cenletur curfus ille ex 
fc cilc tanti valoris quanti praemium illud ; cx 
promtifione tamen Principis dicitur deberi dc 
condigno illi in certamine vincenti : ficuti in- 

3 uam quoad fubftantum meriti ita nonnulli 
ifcurrunc , i fortiori poterit Hurtadus dicere 
aliquid timile de merito durationis xtetnx in 
eis bonis operibus ; & hinc forti explicare ten- 
tabit, quod communiter dicitur , Deum prx- 
miarc vlrra condignum. 

Nihilominus tamen in eodem pundo longe 
iudico probabilius, longi conformius & Tn- 
dentino & modo loquendi Sandorum Patrum 
Si Theologorum , dicere, nollra opera diredi 
promereri eam xrernam durationem , tiue ilia 
iit naturaliter annexa ipti emicati vitionis ; id 
quod etiam cenfeo probabilius , & magis con- 
forme communi Theologorum Scholaiticorum 
(cntcnrix ; tiue etiam vitio e» fe natura fua fit 
defedibilis : hxcenira differentia ad pundum 
menti dc cfficacix illius videtur impertinens 5 
cfto dc eo pundo fusi ibi agat Pater Hurtadus: 
qubd igitur illud tit conformius Theologis ipfe 
Huitadus agn0uitinfincf.z9.0b quam caudam 
ibi dicit , le nolle hanc viam intrare; quam ta- 
men intrat deinde $. j 1 . & f . j j. per duas illas 
quas nouas reputat folucioncs ; ego tamen ( vt 
verum fatear) non poflum vllo modo capere 
qui differant ab ca prima , quamco § zp. po- 
nit, & rnecu: quod enim in tertia dicat , timui 
cum extrinfcdl acceptione Dei noftra opera rac* 
reri xternitatem, hc* ipfum dixerat eo f.zj. in 
quo folum docuit, noftra opera ex fe non habe- 
re condignitatcm cum darationc xternx gloriar: . 
vbi non exclutit decreturo Dei, feu acceptatio- 
nem Dei ad eam durationem ; quia Fide certum 
cft; tiuecx memo ipfo operum, tiue ex accepta- 
tione Dei nofteam gloriam forexternam ; ergo 

C r eam acceptationem nihil dicitur in tertia lo- 
tione, quod non fuillirt didum in prima;qux 
ideo non placuit , quod negaret operibus pro- 
prium mentum xteniiraris: per hanc autem ac- 
ceptationem, quam nunc addit, cum illa fit vi- 
tra condignum, non faluat ipfc vllo modo meri- 
turr,fcd libeuliiatein Deceodcm modo quod in 
quarta folutionc dicat vitionem non efle narurj 
lua, ledex libera voluntate Dei xcernam , non 
lenit afperitarcm prima: folutionis in coconti- 
ft entis, quod noftra opera non mercantur xterni- 
tatem : id enim torum includit quarta : & addit 
aliquod, qjmd potius exacerbat doditinam, quia 
omnes fere fupponunt lumen glotix cilc naturi 
fua incornipnbilc, & coniequenter vifionc bea- 
tam cx conecrflario emanantem clTc xternam : 
vr.de (vt dixi) non video quomodo ibi diucrfas 
dederit loluuoncs , & non Ut libi contrarius. 


Probo lacn bteuirer quod fupri infinuatri , *iy 
eam dodnnara, quam impugno, cilc Tridenti- DoBrm» 
no minus conformem : quia doncilium W- e# " r T* r 'f 
fiooc iexticap. 16. de iuftificationc abfoluti 
docet, iuftos fuis operibus in gratia fa&is pro- Tridintv u 
mereri vuam xcernam : qux verba tine dubio 
plus tigmficanc qoim mereri vitionem Dei ad 
vnam vd alteram horam. Quid enim hic Au- 
dor rcfpondaco f. 19. non pofle nos mereri 
xtetnitatein ,quia non meremur grntiam fina- 
lem , qu* cft neteffaria ad obtinendam vitam 
xternam 1 hoc inquam pleni cft coivra ipfum j 
nam eo modo neque lubftanriam vitionis ad 
vnam horani vel ad vnum inftans mereri pofle* 
mus $ nam nec per vnieum inftans datur nobis 
vitio, niti in gratii decedamus • quomodo ergo 
ex gratia finali intulit nos non nicrcn xtemita- 
tcro, meret i tamen fubftantiam vi lionis ad ho- 
ram i Ecca quo traxit hunc Audorcm mali 
quxfita differentia contra conceptam in Scholis 
lenrentiam inter peccata quoad meritam pamx 
xternx , & bona opera quoad merirum gloris 
xternx , vt inde fuum modum loquendi de in- 
finitate peccati laluarer. 

Dixi luo loco , gratiam finalem non cfle ali- * 6 

quod augmentum gratix habitualis, fcd mor- Gr * riA ?~ 
tem in gratia , qux cft pura conditio , vr in a&u |W#f| *£ * 

fecundo noftra opera mereantur , fcu poffidcanc grmii, r.tn 
vitionem & xternitarem illius , pofleque eam »ug- 
mortem facilius cadere fub merirum condi- "*”*“»* 
gnum qudmipfam gratiam, niti de fafto caopc- 
ra occuparentur tota in merito gratix. Conftct 
ergo multi melius fenriri de merius noftris, 
ti eis tribuamus dignitatem ad xternitatem vi- 
fionis , ac proinde non pofle inde vllam difjpa- ^ 
ritatem defumi. Addcc contrario fortaflepro- { ** t 
babilius, 6c magis iuxta multorum fcntentiam, mlriuh 
pofle dia , peccata mortalia non mereri direfii non mertri 
xternitatem poenarum, fcd idei xternum pu- «• 
niti , quia xtcrnCim durat ipfum peccatum. r ' rmfM,M 
Vnde lententia feri communis docet, etiam ip- ‘ ecMsr 
fi mortalia remifla quoad culpam , non tamen 
quoad temporalem pcenam , & veri ipfa ve- 
nialia etiam puniri in inferno poeni xrema; 
quam tamen xternitarem fine dubio non me- 
rentur dire&&; quomodo ergo iam nobis ratione 
oftendet hic Auftor, dirc& eam xternitatem . 
deberi mortali , non i contrario xternitatepz 
glorix bonis operibus ) 

Hinc dico Qviht 6, cilm opera noftra rac- l 7 
rcanriir vitionem per xternitarem , qux cft et- 
iam maius bonum quAra vitio infiniti intentit nM 
per vnam horam , vt i contrario argumenuba- iuftm , m 
tur ^iic AuAor dc pernis j nec tamen ideh me - 10 
rica noftra fint aut dicantur infinita, eo ipfo et- 
iaift mitttis beni peccata vocari infinita; ac de- 
nique omifsa voce non obtineri ab Au&ore nM.hubtrt 
diffcirntiam , quam dc re ipsi intendit inter 
bona opera purx creaturx , & peccata mor- 

miniorum» 

Dico Sf xTO , tribuere vnl peccato mortali imfrtb*U- 
meritum condignum ad poenam infiniti inten- k 
Iam , & timui perpetui duraruram , etiam fi ra- 
tione potitiua non poffic forri dare conuinci ,„^«,4* 
falticatts, videtur tamen mihi plane improbabi- 
lej multi autem magis falfom erit diccrc,quod- 
liber peccatum motiale mereri omnem omnino 
pernam poflibilcw. Sfl hac coadutione conuc- 
. nii 



Rod. De Arriaca Traftatus De fine fp ne cepi, mjfler. Ineam. 


nic etiam nobifeum Pater Hurtadus; nec fcio 
vllum cx his qut typis fu a mandarunt, qui con- 
trai tum expfclsc docuerit. Recentiores tamen 
aliqui id m mamifctiptis tradidere, & ( quod 
mitere magis ) etiam illi qui peccatum nega- 
runt efle gtamtatis infinite \ qui fan& ( licet res 
ad modum loquendi potius fpe&ec, vt lu pcrius 
diximus ) potu i flem commodillimc data ea di- 
gnitate vocare peccatum infiniti graue ; quia 
continere przmium (impliciter infinitum dici'- 
tur apud homines , fic metiri, valor infinitus ; 
maxime cum fateantur hi , quod libet mortale 
non foluro infinitam , (cd omnem omnino pof- 
fibilem poenam promereri, idcoque exeo ca- 
pite non poftuciTc vnum peccatum maius alio: 
quod ctfi, vtoftendimus, non requiratur ad ra- 
tionem iufinhi , videtur tamen valdi eam infi- 
nitatem promoucrc. Sed dc vocc fatis. Qjio- 
sumcumquc autem fit ea dc re fentemia , illam 
non tam argumento fpcculatiuo reficiendam 
judico quam prudentiah ; quodque debebit 
apud omnes prudentes rc bene confiderara re- 
putari valdi cfiicax. 

18 .Illud aurem cft : Nam furtum vnius Hoicni 
Confirma- v g t ({'uppono clle lechalis peccati materiaro) 
nu*b?x-~ cc ' am cum notitia legis Diuiftx ad milium mereri 
tmfilt furti incredibilem illum cruciatum xternum , quem 
rr*uii, vj. dc fa&o habebit ,adeo cft prxtcr rationem natu- 
fltwu nr r a lcm,vi mfi Fides cxptefsc id doceret , nec 
mm ' quidem in mentem vilius caderet. Quis enim, 
icchisa Fide dc xternitate p oeux , non diceret 
tniuriam in eo furto repertam iufticicntcr pu- 
niri, fi homo ille per centum annos in bullienti 
pice grauifiinii torqueretur Lquid fi per mille- 
nos annos intenfiuc adhuc e^focna inciedibili- 
tcr amfta , vti incredibiliter cd re ipsa maior 
omnis quam damnati patiuntur? Profc&o id 
adeb durum videtur, vt etiam Cuppofiu rcuela- 
tione cius xtrrnitaiis , nihilominus nonnulli 
Chriftiam conati fint benigne id interpretari, & 
cain ciuciauuim ctcrnitatem negate, vtOiigc- 
rjjs & ali; ; contra quos egit Auguilinus hb.de 
Kte ratio, flde Sc Operibus cap. i 5. Hinc argumentor cf. 
"/‘iffkr ; ^ r 8° cum W*unde Fides nihil pe- 

lum jimilt, rt,tus dicat ncc l >cr vmbram, quod illud funurn 
fttttrctr- prxter certos cos gradus ptxtnx inferni xternos^ 
w s gradus, quosde/adlo patietur, mereatur iimul infinitos 
tmren/i- j n mtcnfioDC etiam xtetnfim duraturos; mulio 
T-finitcs*!» minus veto eadem Fides dicat, quod mereatur 
iuttufirms illud furtum omnem omnino ptznam poflibi* 
tttndm lem intenfione & duraiione : imo id videatur 
durarunt. clTc contra omnes fci e Scholailicos hucuique 
ea de re agentes. Ouis qualo ex priori veritate 
Fidei", qux vnicum nic clt fundamentum , au- 
debit ad illam coniequcncian» dc omni pcena 
poilibili afccndcre i Ccrt h confeqi^mix ilia 
v nullo modo e(l legitima , vt diximus ex illa ve- 
ritate dc Fide; non miuusquiui inepti quis di- 
cerei , Ego mercor vifionem vt otto pci a&um 
vto&o-,& id docet Fides; cr-o etiam mcrtbor 
per eumdem aftum omnes viltones poifi biles 
in omni poilibil* inrenfione , dc omnia prxinia 
poflibi Ita. Quilibet fanc prudens debebit haud 
|9 dubii procul valde clle ab ea fememia. 

Si ifuetUti tt i ani nunc fpecK.litcr argumemot contra eos 
w»»/w!r <l u * dix«funt,quodlibet mortale rnctcii ex fcom- 
7 n’n*mff* ncm poenam poilibilcm : etenim inde (equitur 
j.Ultmfx - etiam mortale promereri , nc concedatur nobis 


Redemptor, imb ne opera Kcdcmptotis ipiius "*t* mere- 
pro nobis oblata d Deo acceptentur: etenim iixc r f t l r ’ *** 
non-acceptatiocft vna cx pomis qux cogitari poi- {ffiTrira* 
funt reipondere peccato; ergo fi omnem omnino „ tM Rtdrm- 
mcrctur , mcicbmir dc hanc : id quod videtur pum pr # 
eile abiurdum. Tetigere aliqui ex his hanc in- earum js- 
ftantiam, Sc rcfpondcrunt conccfsa coniequen- 
tia; addidere tamen, Deum non vclutile dc fatfto 
hanc poenam iqfligcre ci peccato; vti non occidit hutc *rgu- 
ftatim homincpi peccatorem , ctiamii id cx ic mrntora- 
jn creatur omne mortale. Sed contra euidenrcf; 
quia dum volunt hi per hanc viam cxtollcit 
grauitatem peccati , adeo exccilcrunt , vt illuti 
fecerint maioris grauitatie quam fine opera 
Chriiti Domini ; vnde &e farisfa&ioncm ipiius 
fece ce*io furti cientem : id quod iine dubio elt 
abfurdiilimum: fcquelam autem manifciU of- 
rendo 1 Naro li Chriilus diceret , Per opus bo- 
num rogo ico Deus vt acceptes hoc opus in re- 
miilionem peccati, non valeret id obtiuere a Pa- 
tre, fortius in contrarium refi dente peccato, ac, 
fic Ioquar,diccnte,Ntf/# vt *cctj>itt*r>c]it*ndu- 
qtttdtm mertor eam non-acceptancntm, <jr fient 
tton pote fi tllnd opui efficere ne hoc merear , ita 
net/ue habet vtm vt acceptetur , fem vt me vtm *■ 
eat» Vides iuxta hanc foluiionem plus mereri 
in genere mali peccatum , quam opus Chtifti 
in genere boni , ac proinde illud cilc Ionius 
quam opera Chrifti I 

Dices : Opera Chrifti femper indigent ali- io 
qua acceptatione^Dei ; quid ergo mirum li peo- **pt*a «* 
caco fuppoliio ea indigeant. Sed contri,ide6 • 

indiget acceptatione , co quod Deus habet ius at.* 
petendi ab ipsa per fona oftendente fatis factio- StJccutr 4. 
nem , ac proinde ctfi detur Deo aliquid infiniti 
melius , non tenetur fuoi uri cedere; vti non re- 
netur quis dare alteri cquum,ctiam(i ci oiFcran» 
tur centum miUia pro illo : qux fine dubio fune 
maioris valoris quam equus : hxc inquam ne* 
ccftitas huius acceptationis non cft contra valo- 
rem operum Chrifti:^ dc hac folii locuti fumus 
alibi, & infra loquemur in hoc Tomo,addrucn- 
tes nccellitatcm acceptationis pro fatiifa&ionc 
Chtifti. Altera ncccilitas acceptationis cft xa-*. v 
tionc tcfiftemixpcccati ; quod petit ( iuxta Re- * 
cvntiorum eorum dofliinaiii) nc Deus acceptae 
ea opera Chrifti; Sc quidem de condigno id po- . 
tit; ac proinde dc condigno fic loquar: Sepelit 
opera Chrifti; vt mfi aliquid Deus oegeripfi 
peccato de fuo merito . non ^ollir acceptare ea 
opera. Hinc autem clarillime mfctiur , laiis- 
fadioncm Chrifti non polle pixualeie contra 
totum mentum peccati, ac proinde ede dio uv u 
feriorem. Altera rt- 

Rcplicabis adhuc : Etiam in nollta fentcntia „. 
meretur peccatum, nc detur nobis Redemptor; 
hoc autem debituin iiqo poteft tollere fatisfa- rtfittlltrt 
^tio Chrifti;quid ergo nurum fi uec illud alidd debum », 
pollit l Sed contra , quia ideo non poteft debt- 
turo illud tollere; quia antequam cxiftat opus tMmM **■ 

a- r n • n ‘ 1 r meritur 

Cbtiiti uro iuppoimur ablatum ; vnde non ex r J rr tfvm 

deteiftu valotis in opere , fcd quia tarde venic , Rtdtmpto- 
non valet illud cxtingucrc. Atiam luppommus rtt trio ml 
opus Chtifti ciiilcns , Sc petens non vt remii- - ^ r *J“*^? 
utut peccatum , fvd vt acceptentur a Deo ope- 
ra Cluifti poftea facienda in (atisfaiftionetn ; q U »dvult 
Sc tamen uon poteft id obtinere ob refiftcn- rrijeufio 
tiaiu peccati ; cigo hoc cft potcmius quam illa 


by Google 


Difp.}. Vtrim peccatum habeat injinit. malit. aut offienf. SeiS.4. 37 


opera. Nam fi Deus vclic exigentix peccari fa- 
m facere ex integro , debet dtcctc. Eis operibus 
non licet mihi vos acceptare. Ecccquam procul 
hi dcucnerint per cam exaggei aoonctu derae- 
mi peccati inoi talis. Et Catis dc hoc argumento 
conua demeritura omnis poilibitis pceux. 

Sed quia fupri dixi , lote ratione prudentia- 
Ii videri odendi , mortale non ede dignum in- 
finita perna , multo minus omni omnino pof- 
P»ttt tx fibili. nuncaddo, latis probabiliter polle ex Scri- 
S p*ctlntm' Pturi oftendi , peccatura non meteti ex fc nifi # 
m»* mtrmi finitam dc limitatam p cenam. 
infinitam Pro quo fuppono communem dc certi (Tum m 
t xn * m ad vnura omnium do&rinam , d,- fa&o peccata 
11 puniri pana finiti ; Sc licet dicant pii Thcolo- 
i*' 8 '» ^ e,,m punire citra. condignum, id tamen 
tommxnii nec ellc ccrtUfQ , dc debere intelligi de aliqua 
& ctrt a. moderata ablatione condigmtatis , non dc infi- 
do nita . fi cUt £ contrario duro dicunt, Deum prx- 
mure vitra condignum, non intelligiyuur loqui 
r n , ri ' de addiiionc infinita vitra prxmium debitum ; 
Qua fn- imb forntcr fere omnes contendunt, ex prximo 
fm Ulmi» eirenciali nec indiuifibile addi. Quidquid verb 
Dr "j nmm ^ l< ^ e •Quibas gradibus addnis prxmio , aut 
‘fumt. ex P®°i demptis , certum cll eos non clic in 
maximo numero ; raceo infinitos, dc maiori ad- 
. huc iuce taceo omnes gradus pdllibilcs fiue 

vifionis, fiue paenx, vt in quolibet fint omnes ; 
fi ergo r» vitra condignum fignificac tam exi- 
guum augmentum fupra valorem a&us ; ergo 
c contrario riettra condignum in poena figmU- 
cabit aliquam remilfioncm paucorum graduum. 
Hocpofiioargumemor vltcrius fic: Eo loco A- 
pocafypfis 1 8. vbi dc meretrice ilia magna dici- 
tur, Quantum glorificauit fr t <jj* in dthciu fuit, 

. tantum datt tUt tormentum & Intluni ; in cis 
fani verbis quantum dc tantum fignificacur vel 
omnimoda xqualitas inrer dolores dc culpx 
meritum, vel certi moralis xqualitas , vt diffe- 
rentia fit pxni nulla in xffimatione morali. 
Quis cniui quxfocum apparentia probabilitatis 
dicerer, tantum mihi v. g. efic datum quantum 
merui , fi datum effet infiniti minus ? quid fi 
non folum infiniti minus , fedinfiiuties tofiime 
minus , quantum I ci licet didant v.g. viginti 
gradus ab infinita iotenfione, dc ab inhuitis in- 
tentionibus , qux poliunt ede in infinitis ho- 
minibus, infinitis Angelis, dcc. profecto vel ex 
hoc folo capite ea Reccntiorum dodnna appa- 
ret penitus improbabilis , dc omnino aliena i 
naturalis luminis didaminc. 

SECTIO QJ.ARTA, 

Recondetur obiefliombtu in 
• contrarium. 


Q v 1 A vero cam infinitatem vrgere viden- 


Dw arfu- Si tur illa argumenta fcdifcne prima po 
meat* Ad- fita, quodfcilicct vnum peccatum lic grauius 
• ntrfario- >omm Qp^rc bono omnium purarum cicatura- 
rum; dc quod malum Det fit grauius quam om- 
ne malum creaturx ; dc quod Deus quali mora- 
luer fir fubicdum cius offende-, oportet cis re- 
fpondendo offendere eorum debilitatem . 

Dura htc Dico ergo Pfc imo , mc adeo duram reputare 
nmu * 6310 condigmratem furti voius fforcui cuin p<Je- 

T o m v s VI. 


na infiniti intensa xtcrntun duratura, vt fi non 
viderem aliam viam, qua primo ci argumento 
dc operibus iclpondcrcm , potius dicerem, vel 
opera nodra effc podcxqualts valom cum pec- 
cato, prout dixit Vafquez; quxrcrcmqucaliun- Maim mo- 
de folutionem ad explicandum , cur luerit nc- 
cellaria Incarnatio pro xouali fatiifadione ; vel tx^Lcandi 
negarem opera bona nodra mereri immediate naciflituum 
durationem perpetium ; potius inquam dicc- intamn- 
rem vnum exhisduobus , quagi illam femen- 
tiam Reccntiorum. Pro argumento verb fecun- 
do potitis etiam recurrerem ad dodrinam Vaf- 
qucz,quod nodra peccata improprii tantum 
Imt iniuria dc malum Dei. Sed non cogimur ad 
has angu dias-, inuentemus facili Deo dante exi- 
tum viomnu ioluamus. 

SVBSECTIO PRIMA. 

Rejpon detur fecundo argumento. 

I ctTVR vt ab hoc fecundo argumento demalo 2 f 
Dei incipiamus. Pruno rcfpondeo, illud plus Stluitmr 
niuiio probare, fctlicct, etiam quodiibct vcmale, friminr- 
quu cd malum Dei , effe tnaiotis tnomenti * 

quam dolores omnes creaturx, ac proinde nic- \ e * 
rcri omnem pmnain^ollibilcm dc xtcrniim du- duu anti 
raturam: quod diccrc.^ffct ineo ludictograuiU pyitum. 
fimi delirate. Secando , fi ,quia iuxta redam 
rationem citius dibct homo amplcdi omnes 
pccnas qviam mortale vnicum, inferebatur hoc • 
mereri omnes eas pernas ; ita quu citius homo 
debet caTdcrn pernas infinitas aritplcdi , quam 
vel vnum veniale commitrerc, eadem c onfe- 
quenciainferctur,venialc ellc peius cis omnibus 
pernis , ac proinde eas meren. Vides argumen- Ar^rvtn- 
tuin plus xquo probare. Id quod magis adhuc ,mm dlnd 
ollcndo; fcquercturenim mortale ellc peius ion- 
gi dc fiamus 111 genere mali quam fint bona fT9 u ‘ 
opera Chridi; idcoque non futue dc condigno • 
latisfa&um per Chridi opera pronodris pecca- 
tis, ac proinde iugularctur tota dodrina horum 
Audorum : verum quid dico morule? etiam 
ipfunt veniale effet giauius quath fint omnia 
bona opera Chridi. lam veto id iequi ollcndo 
eexlcni argumento horum*Au&orum paulo aure 
facio: Nam fi datetur optio, an vellem admitte- 
re vnum morule , quod tamen mihi yollca ic- 
mitteretur , dc fimui daretur podea vmo hy- 
pollatica ; an vero vellem omni mortali carcie , 
dc fimui etiam carere vmone hypodanca , de- 
berem hoc eligere prx illo: dc idem eodem mo- 
do dicendum dc veniali. Deinde fi daretur mihi 
optio quid mallem , an admittere vnum mor- 
tale, aut etiam veniale , dc podea habere omnia 
menta Chrtdt , an verb careie omni peccato et- 
iam veniali , dc fimui carere operibus Chridi , i f 
debetem fine dubio hoc vltimum eligere. Vulcs £, fi I" 9 *- 
ergo quam procul argumentum illud trahat hos 
Audotcs. wS/^- 

Refpondeo illi abfolute: Etiamfi omne llU- /m Jit emni 
lum morale, quia cd contra rationem , dc Io- dolor* & 
lum illud nobis cll formalitcr liberum , quia 
fita nobis libcrb operantibus, reiicicnduu.ee *am tttr tMntnt 
fit in omnium d jloi uin pi x (cmii, quia in fudi - ,J„J emm 
nendis doloi ibus nulla cll indecentia moralis , t*!iJolort t 
vt per le patet; ea autem cll in quocumque pec- 
cato etiam veniali; qoo tamen inde probari vllo v 
D protfus'*' 


F atiehuiiu 
0 friari. 


iC 


Pjplict ti 
feluiimtm: 
&ueme»o 
inflantoned 
■v clupeos 
ia fututo 
rmrtatur 
d Urnam 
fatuam. 


»7 

rt ~ 

pttea htt 
f Tabet. 


Tttnu utu 
debet r*n* 
tum trifu- 
ri qu* tr- 
ium mali- 
t!d, 1*4 ex 
ratiene tf- 
fenfd Dmi' 
ru , neu ta- 
men Anih- 
trw.u*. 


38 Rod. de Arriaga Tractatus Dtjinc & necefit.myfter. Incani. 


prorfiis modo, quodlibet peccatum debere pu- 
niri omni co dolore, Sc omnibus illis malis :id 
qued locum etiam habet in Rcpublica rationa- 
li ,quantumuis per impoflibilc Detis non edet: 
(quo cafu line dubio etiam in horum Au&o- 
rum lententia ccllaret omnis infinitas culpx:) 
etenim etiam tunc cititlseflcntgrauiflima inala 
phyfica toleranda, quiro commirrcndum fur- 
tum vnius floreni v.g. non tamen proptetea 
illud furtum tunc mereretur Jnrnam zternam, 
vt & hi cum quibus difputo fatentur, multo au- 
tem miniis omnem omnino poflibilem . Ratio- 
nem i priori noftrz dodtrinz defumo cx his 
quz tradidi Tomo $. tradtans eam quxftioriem, 
cur non liceat mihi vnum kue mendacium v. g. 
dicere ad vitanda' grauiflima mala : ibi eniin 
dixi, cum mala phyfica fine in diuerfo genere 
quam moralia, non polle a ludice in pccni in- 
fligenda incendi adxquarc vnum genus cum 
altero: id enim cft omnino impolfibile ob ratio- 
nem immediate ante datam , quod icilicec ego 
magis debeam cuitare id quod cft indecens, 
quam quod cft doloriferum; quia illud cft con- 
tra rationem, hoc non : pccna ergo folum inten- 
ditur a ludice vel ad deterrendos alios, ne inci- 
dant in fimilia mala ( vt docent nonnulli Au- 
tftores ) vel ad hoc , vt voluptati in peccato 
acceptx aliqua compcnfatio per poenam , iuxta 
illud quod ex Apocalypfis 1 8. cap.lupta allatum 
cft , V t quantum glortfitamt Je , & in tltUcqs 
fuit, tantum patiatur, Atc. Cum ergo*glorifica- 
tio.feu voluptas peccati non fit tanta in genere 
voluptatis phyficx, quanta fuit malitia moralis, 
confequcntcr iufta poma illi debira non petit, 
vt dolor fit tantus, qui eqniualcat fimplicitcr Sc 
ablolute ipfi malitix morali, quia per nuius ma- 
gnitudinem qui talem non fc formaliccr glori— 
ticauit , aut reercauit , fcd folum per phylicam 
voluptatem, qux fine dubio minor cft in genere 
boni, quam malitia fit in genere mali. 

Potcft tamen hic rcplicari:Si fola hxc zqna- 
litas conlidcretur , non debebitur peccato nifi 
! exigua admodum pccna: ctentm voluptas phy- 
fica vnius hauftus inebriantis , aut vnius luxa- 
ri*, non durat nifi ^uafi inftantanco tempore, 
nec cft valdi incenia; quomodo ergo potem illa 
mereri zrernam pcfcnam adeo grauem ? ergo 
p«na rcfpondet granitari offenf* qua talis, non 
ver6 magnitudini voluptatis. 

Rcfpondeo hac replica manifefte oftendi , 
ptenani excedere in dolore magnitudinem vo- 
luptatis , qu* cft in a&ionc peccaminosa ; vti 
etiam in Rcpublica rationali indcpcndcnrcr a 
Dcograuius malum latronis, cft lufpcndium, 
quam fuerit voluptas furandi mille aut bis mil- 
le aureos . Nego autem hac obiedhone probari 
debere, eam pernam crcfccre tantum quantum 
ea malitia crcfcir j quia hoc impoflibilc cft , vc 
dixi; crefcic ergo cx ratione offenf* Diuin* ea 
digniras iuxta duftamen rationis, non tamen cre- 
fcic quali Arithmetice ; vt fcilicct longe maior 
debeat efle dolor qudm fuerit voluptas, fi hxc 
confideratur vt prxeifa a ratione malitix mora- 
lis , a inaliria. vero accipiat illud augmentum 
proportionalirer : Sc ficui malitia eff finita, licet 
niaions ordmisjita poena fit fintra,aInoris tamen 
ordinis In genere phyfico, Vti enim in Repu- 
blica rationali cft altiotis ordinis ablatio vitat. 


qua latro punitur, quam fuerit furtum illius-, Sc 
ficut cft tationc offenf* Diuin* poena inferni 
longi’ altioris ordinis, quam Iit voluptas luxu- 
riz , aut ebrietatis t ex quo capite nihil infertur 
dc infinita jntcnfionc perpetuo duracura,mult6 
autem minus quod mereatur omnem pccnarh 
polii bilem quod & luprd notaui,tarti alcior 
videtur poena inferni sternum durans refpcdtu 
furti vnius floreni, vt nifi Fides id diceret, ne- 
mini pollet in mentem venire uro grauc lup- 
plicium. 

SVBSECTIO SECVNDA. 

Rcfpondetur alijs probationibus eius infni- 
ta perna debita peccato. 

A D illam probatione infinit* pecn* peccato ig 
dckitar,cx eo quod mereatur prtuationem Stluuur . 
vnioms hypolbticx, qu* priuatio eft infinitum • T S mm * »* 
malum,reipondi abunde Temo 3 difput. 51. a 
num. 10. Sc difput. 54. num. 14. Sc alibi, oilen- 
dens efficaci flim e numquam carcntiam boni effc iu/huium 
tam malam , quam fit bonum ipfum quo care- firnam, ei 

mus : id quod dixi habere locum, cfto ea carcn- 5 Ne ^*»*- 

teatur pn- 

na lomatur rationem priuatiuni* : ctentm li ni ,j injul ■ 
Chcifti humanitati auferretur nui c vnio hypo- vwo*u hy- 
ftatica, non maneret infiniti mala j (icut c con- ptftaiit*. 
trario per vnionem redditur infinite fanda; ad- 
didique , licet quoad dolorem inde fccutum 
multum efficiar , quod fuerim capax cius boni, 
feu, quod illa carentia forttatur rationem priua— 
tioms, quoad rem tamen ipfam non videri inde 
augeri rationem mali , fcd potius minui : nam. 
homini v.g. cxconon cft mala excitas, eo quod 
potuerit videre; ea enmvpotentia videndi potius . 
cft bona; & in ca fola excedit homo lapidem; 
fcd quia re ipsa nihil poflit' per vifum nofccrc: 
hoc aurem malum totum quantum cft in lapi- 
de , in quo ca carentia foratur rationem fohus 
negationis. 

Diccs:Qui a Petro auferret bonum n vnurn^ ^ 
noceret illi vt vnum ;crgo qui auferret infinitum Aliud ar. 
bonum, noceret infintif . Vbi potcft vrgeri ar- t*mn»wmi 
gumentum quo Rccemiores nonnulli vtuntur ad 
probandum , poifc peccatum habere infinitam teJum^t 
malitiam ; nam ,fi per impoflibilc poflet homo vu«w, *#- 
ftio peccato auferre d Deo aliquam pcrfefho- ttt illi vt 
neru intrinfecam infinitam, caullaret illi infini- ***>"• *rg$ 
tum malum. Vnde vltetius argumentantur : Er- *y ert 
go li urtcdtiuc nomo dicat, t^iirantuin eft in mc, p ntlnm y 
Ii pollcm, vellem i Deoaufctre omnipotentiam, notet infi^ 
aternitatein , &c. erit dc fa&o peccatum illud *"*• 
fimpliciter infinitum. Pater confequentiaj quia 
actio exterior r.on addic malitiam nOuam , Icd 
hzetota confiftit in affcdlu Sc defiderio obiedci 
mali; ergo fi homo, quantum cft ex fe,elficacitcr 
id opter , perinde peccabit , ac fi re ipsa illud 
prsftaret. Vrgeri aurem potcft argumentum : Si 
conringar in aliquo talis ignorantij, qua reputet ^ 

poffc (e fc ipsa Deo nocere auferendo ei ali- 
quam perfedhonem, & ea ignorantia permotus 
dicat abfolute, Volo illi nocere; eccc eo cafu pof- 
fer clle volitio efficax cius damni, non minus 
quam iam de occidendo Pet ro ; ergo li c ut <:a vo- 
luntas occidendi continet totam malitiam occi- 
fionis,iu& illa cofuinerct totam malitiam de- 
* *' * fttudrionis 



Difp . Vtrum peccatum habeat i 

ftru&ionis Dei, ac proinde illud peccatum eflee 
infinitum. 

50 Obic&ioni huic facili rcfpondeo negando, 
Ntga.* lo- vt dixi, illam ablationem efle damnum infini- 
uehtm a:- t um . j n gmere quidem negattuo dici porrft inh- 
ledtuttrum n j tum . u non lufficit, vt abfoluti & fimphei- 

ftcuu mm lcr I* 1 infinitum : homines autem quandodaitma 
•ge 4am hxc vulgariter conliderant , non attendunt ad 
n»m nfi- hanc Theologicam ponderationem. Ad mftan- 
Mum. ,j am yct ^ vo {icionc ca auferendi a Deo prx- 
dicatum aliquod intrinfecum dico, illam abfo- 
luti non habituram malinam infinitam;quia non 
inferjet Deo piopric infinitum damnum ; vt in 
creaturis diximus de ablatione boni infiniti. 
Addo tamen , fi eo cafu , quia peccatum illud 
tangeret quodammodo intrinfcci Deum, velle- 
mus illud dicere infinitum , fani non tam ex 
damno infinito , quam ex eo quod eflet imme- 
diata & phyiica violentia in Deum ipiurn , de- 
claranda etiam cllct ca infinitas ; & forti tunc 
haberet locum confidcraiio Patris Hurtadi, do- 
* , centis Deum ede quafi fubiedtim patiens pec- 

catum &: offenlam , idcoquc illud efle infiims 
oficnfx. Quod vero obijeiebatur , Ergo etiam 
ille qui de fa&o ex fc optaret id Deo auferre, 
maximi fi inrcrucniiet ignorantia, qua putaret 
quis fc reticra id pofle efficere, haberet mali- 
tiam infinitam: hoc inquam non multum vrger; 
tum quia um ofiendi vt probabilius, cfio te ip- 
st auferret illud bonum, non illaturum malum 
infinitum, idcoquc nec peccatum foturum infi- 
nitum ; tum quia in his obic&is omnino repu- 

f nanuhus non habet locum argumentum a vo- 
nione efficaci illorum , cafu quo non dicerent 
illam Loiuradidioncm ad calum in quo repu- 
gnant,vt dixi agens de vohtionc illa dandi clce- 
ji moly nara infinitam fi poflem : ea enim volitio 
Voltno in omnium fententia m>n habet meritum ex le 
dande tite infinitum ;crgO neque e contrario hoc peccatum 
mefjuam habebit demeritum infinitum. Denique ad illud 
Mnhabtt t ' c co c l u ‘ cx ign° r;,nt! a l*hi perluadetet pofle 
paritum le limile damnum Deo inferre, fateor libenter 
infinitum, tam grauiter illum peccaturum, quam fi re ipsa 
rr$t nrque potu ille: illud damnum cau flare : vr enim fuse 
i emiratu 0 ^ cn j, j omo » <Jc Actibus humanis, non mi. 
habebit de- «uitur, nec augetur malttia voltnonis interioris 
mentum pet id , quod prxtcr expedationem ipfius vo- 
infineium lentis poitca re ipsi in re repentur; vnde fi duo 
putarent fc habere in laccis mille Aorenos, vnus 
vero falleretur, alter non,& ambo eodem atffe- 
du, eadem imenfione, &c. vellent dare illos (ae- 
cos in eleemofynam,& quilibet traderet pauperi 
cum faecum , in quo putabat efle mille; nemo 
potet it probabiliter dicere, eum qui errauit tn- 
luncibtliter, aut fi aliter vis ponere cafum, eum 
qui dedit ex errore faecum , vbi erant centum 
tantum , putando fis dare mille, meruilTc pro- 
ptcrca apud Deum minus. In quo punito mihi 
non placent nonnulli Recentiores,qui cum alio* 
quin beni defendant eam do&rinam genera- 
lem, quod fcibcct nec bonius, nec malitia mo- 
ralis augeatur aut minuatur ab ea re , qux cft 
extra cognitionem operangs, in prxfcnti tamen 
calu dixerint , eum qui cum co errore peccafict 
non eam gtauirer peccaturum , quam fi re ipsi 
5 * potuiilci Deo aufene infinuum bonum. 

Aliter ctiain refpondcri pcicft a argumento 
detur m*ih. nicrito carenti* vnionis & aliormn bono- 
Touvs VI. 


nfinit. malit, aut offenf. Se£h 4. 39 

rum, in quo fundabat l 7 ater Hurtadus infinita- HU 
tein mortalis ; dicimus ergo eam ablationem 
vnionis 6c infinitorum bonorum non relponfu- “venu. 
ram per modum rasna: peccati mortalis , (cd 

3 uia per illud quali phyficc homo redditur in- 
ignus fcu incapax talium rantorumque bono, 
rum, eo modo quo homo Pontifex cadens in 
perpetuam maniam potefi dcporfi ( vt docent 
communiter Audores;) non quia auferatur illi 
tunc per modum perna: ea dignitas, led quia cft 
incapax illius; eodem modo homo idiota cft in- 
dignus Do&oratu non per modum pernae, fed 
quia incapax. Denique hoc argumentum poceft 
eiiam in peccato veniali pati in Ita nuam: etenim 
dicere Deus potefi; Dafo ttbt vmonem htpojia- 
ttcam , mji tue offenderis etiam verniliter , quo 
cafu illud veniale eiemeremur vnionem. 

Dices : Tunc ca vnionis negatio non cllct pet $ $ 
modum pcenx aus peccati ; led quia Dais pro Rtphea 
libitu peupeam conditionem. Sed contra, quu Aia,, .*‘ 
id ipfum ego dicam de mortali, maximi cum m [acZm- 
vera fententia non poflit vnio hypoftatica co- nam «»■« - 
hxrcre cum veniali, ficut noo potefi cum mox- ru- 
tali; fi veti> poft commilliim peccatum concc- lcn,r ^ m 
deretur , tam deleret morule habituale , quam 
veniale habituale. Sed de hoc pun&o vide co 
Tomo }. vbi ofiendi fufius eamdem fere efle 
rationem quoad hoc de vernali, qux efi de mor- 
tali . Quam doctrinam de expuitione vrionis 
hypoftaticx per vemale,non per modum parox, 
fed per modum rei phyficc repugnantis cum ca 
v uione, cum bene notaflet Pacer Huitadus dif- 
put. 60. num. 57. aduerterc debebat polle nos, 
li carentia vnionis hypofiaticz dicatur ab ipfo 
malum infumum (impliciter, refpondcrc, eam 
vnionem expellendam per mortale non in pce- 
nam , fird per medum rei phyficc repugnantis 
cum co peccato. lam rogo, Vnde ip(c oltendet 
expellendam per modum pamx ? profc&o de- 
bebit prius fupponere illud peccatum lubcre 
malitiam infinitam, vt mercatur eam pccnam in- 
finitam; non potem auccm e contuito infinita- 
tem peccati probare ex ca cxpulfionc vnionis, 
nili faciat circulum vitiofum , vel fupponat 
quod cll probandum , fcihcet vnionem expelli 
per ifiorcalc , vt per rem condignam ei innmto 
malo; quod iain dixi a nobis negandum. 

Ad quartam probationem ex demerito auxi- J 4 
liorum efficacium,cura i contrario non .polline 
purx creatur* opera mereri de condigno auxi- * u Jj"Zr m- 
Imm efficax Dropcrfeuerantii, rcfpondeo a me m , rum tt$ 
manifefie oficnlum Tomo 4. polle .diuiniujs. 
perfcucraniiamcad^club mentum condiguum; 
vbi lolui aigumentum, quo in contrariam £cn- 
tCDtiam induftus efi hic Audor,& ofiendi da- 
tionem auxilij congrui, «fi nobis fi( vtil^lima, re 
tamen ipsa non efle magnum prxmium, fcu 
non indigere adc6 magno merito. Neque cniiu 
valet, Hic Ce nunc rnRu fame moiiemi cfl lum- 
mc neceflarius panis; ergo mercator potefi de 
condigno pro eo pane exigere i me quantum 
valet mea viu : id enim cllct vendere meam oc^ 
ccllitatem, non icm 1pla1u.de quo pun&o ibi 
fufius. 


Da SVB- 


40 Rod. de Amuaga T ra&atu s De fine & nece fit. myfter. Incarrt . 

SVBSECTIO TERTIA. 


rf* 

tur argu- 
mento dt- 
fumpte tx 
trmp ara- 
tioni attuf- 
Utris mor- 
tali s tum 
•mmihu 
mSibiu 
b»nis pura 
tuatur a. 
guid ep- 
pimpiffit 
hmtt tbit- 
Biotu. 

Hic folutic 
non fauf- 
faat. 


s< 

Seluho 


)7 

Replica 
ttntra folu- 


Refpondetur alten argumenta. 

I a m ad alterum argumentum difficilius , de* 
fumpturaque cx comparatione cuiuflibct 
mortalis cum omnibus anibus bonis pura: crea* 
cur* fimul iitepdnhcc enim merentur gloriam 
infinite intenlam Sc xternum duraturam-, ergo 
qoodlibct mortale «cedens ea opcrafimul fum- 
pra, vtpote quod per ea non potcfl fufficicnter 
Compcniari, merebitur poenam intcnfione & du- 
rationc infinitam . Rclpondcret forte aliquis, 
adum bonum non tam ratione fui quam ratione 
grati* dignificamis mereri eam gloriam , ideo- 
que non adxquare demeritura jxrccatij nam hoc 
per fc independeiuer ab vlla indignitate aut 
malitia priori ipfius fubie&i habet totum Tuum 
demeritum. Hxc tamen Iblurio non fiuisfacir 
rllo modo j nam peccatum mortale non folura 
plus valet quim opus bonum fupcrnaturalc 
confideratum fecundum le , & vt prxcifum i 
gradi dignificante, fcd etiam plus quam illud 
cam coti lui digni fi catione per gratiam ; vnde 
iofti cum communi dicemus,non poiTc purum 
hominem etiam gratii infiniti intensa digmfi- 
catum , & per adum infinite intenfum fatis fa- 
cere ad zqualiucem pro vno peccato mortali} 
ergo plus debet demereri quodlibct mortale* 
quam c contrario mercatur quodlibct opus bo- 
num, etiam vt dignificatum gratia ;& confe- 
quenter fi hoc aliquando meretur gloriam infi- 
niti mtcnfam , illud debebit aiam mereri poe- 
nam infinite intenlam , vt in obtedione dice- 
batur. • 

Rcfpondco ergo, differentiam inter peccatum 
Sc opus bonum puras creatur* hon defumi 
proprii in ordine ad meritum glori* Sc pccna- 
rum j in hoc enim pondo forti unum gloriam 
in fuo ordine meretur a&uj bonus vt odo, 
quantam poenam inferni meretur peccatum 
malum vt odojdclbnrwur ergo maxime ea dif- 
ferentia in ordine ad fundamentum odij , Se 
difpltcenti* Dium* : difplicentU enim illa Dei 
in homine propter vnum mortale eft mult6 
maior , fic in altiori multo ordine, qoarri fit t 
contrario complacentia ciufdcm Dei in homine 
proprer bonum opus fupetnaturale, etiam vt 
dignificatum gratia. Vnde dico, Eriamfi gloria 
relpondcns ilft operi infiniti intenfo, aut tnfinr- 
tis operibus fimul fumptis, fu maior quam per- 
na inferri rcfpondcns cuilibet mortali t nihilo- 
minus quod libet mortale xilc altioris ordinis 
‘quam ea omnia opera pur* crcaturx , ideoquC 
mereri fubftanrialker maiorem dilplicentiam 
Diurnans, qnim mereatur complacentiam opus 
illud hominis iufti infinhe intenfum. 

Replicabis : Ex maiori eo fundamento ad 
drfpliccnriam Diurnam defumi etiam debet di- 
gnius ad pcenam maiorem, vt nos Tomo 3. Sc 
alibi argumentati fumat contra Patrem Vaf- 
quez,ad probandum, peccatum vnnm «genere 
fuo leuitts polle ratione circum flandarum reddi 
grauius altero , quod eff ex fe maius ; ergo eo 
ipfii quod quodlibct mortale da Deo funda- 
mentum ad odium multo grauius in fuo gene- 
re , quam bonum opiis dat fundamentum ad 
•morem , debebit «iam peccatum illud mereri 


grauiorem pcenam a Deo infligendam , quam 
bonum opus mereatur przmium ; ergo adhuc 
manet tota difficultas. Rcfpondco, quando agi- Rtfptufia 
fnusde poenis vel prarmijs ciufdcm rationis, bo- ad repluam 
nara dic eam confideradonem, v. g. fi duo pec- 
cata inta fe comparemus , vel duo bona opera 
libera inter 4c : ibi enim optime vlla, Vnum 
opus liberam fundat maiorem complacentiam 
quam atiud^ ergo meretur maius prxmiurn ; aut 
c contrario dc peccatis vnum fundat maius 
odium quam alterum ; ergo meretur maiorem 
poenam quam alterum : & m hoc fcnfu argu- 
mentati lumus coTomo 3. contra Patrem Vaf- 
quez; agebamus «nim de peccatis inter fe com- 
paratis,* de bonis operibus inter fc comparatis» 

Quando autem fit comparatio cum rebus di- 3 S 
uctli ordinis dico , non valere cam confcqucn- Ctnfi^miu- 
tiam, fcilica, H*c res fundat maius odium *** Adutr- 
quam illa amorem ; ergo mciebitur plurcs gra- J wtm Vdltt 
nus huius paenx.qu^m illa mereatur gradus ii- h» umpa- 
lius glori* leu fui przn>ij Id quod maxime ha- **'•**• n- 
b« locum, quando vnacxilIiAcrcfcit intcnfione 
vel extenfione infinita. Ratio diipaiitatis eftj ^ <|f ^ 
nam cum iam fupponamus quodlibct cx illis dum ut 
operibus habere proporuonatum fibiptxmium vna cuftk 
aut ptrnam iuxra meenfionem fuam ; quia ( vt «"'"//«• 
fuprain lolutione primx obicdionis dixi) cfto V f J l xit T 
malum omne morale etiam veniale fit magis 
vitabile quam omnes dolores ; non tamen idcb Rati» dif- 
quodlibct malum morale fundar meritum onf- paritati t 
nium dolorum , lcd certorum ac limitatorum; ajfignautt» 
ergo malum vt odo v. g. fundat poenam vt 
odo, aut vt decem ; Se & contrario bonum opas 
vt odo fundat przmium vt odo : cum hzc in- 
quam ita fine , optime fieri potcfl , vt ctclcence 
bono illo opere in infinitam inienfionem , aut 
multiplicationem infinitam, mercatur przmium 
in finitum; malum verb etiamfi dignum fit odio 
fimpiicitcr Sc fubffannaliter maiori , non tamen 
in ordine ad poenam inferat infinitatem vllam 
intcnfiuam . In Ordine vcr6 ad fatisfadionem 19 
ideo afferimus quodliba mortale efle fupra 
omnia illa opera; quia ( vt dixi) fundat fubftan- '?***? 
tialiter grauiorem difpliccntiam , quam omnia f*a *mi*i 
bona opera fundent & contrario complacentiam, qucJhbtt 
maiorem vcri> dilplicentiam non icfunderc iux- potatum 
ta fuam quantitatem pcenam ; quia ptena non fi 1 

fumitur ex difplicemia.fcd cx proportione adns 
cum ca ptrna : potcfl autem contingere quod bma. 
aliquod opus habear fundamentum maioris 
difpliccmix,* minous pcenzjaliud vero maio- 
ris prxmi| , & minoris complacenti*; quia ea 
duo diueifa funi, pote Aqueforrafle adduci opti- 
ma inflantia ex amore beatifico neccflario , in 
quo Deus maiorem habet fimpiicitcr compla- 
centiam, quam it» adu aliquo infimo bono no- 
lito libero ;& tamen illa maior complacentia 
nullum fundar przmium, hxc vero minor fun- 
dat : quam inflandam ad hoc przctsc intentum _ . . 
adduco, vt olbendam non efle tdera formalitcr, tt1 „ m 
fundare maiorem complacentiam , Sc fundate ti/I^Hidli- 
maius przmium. in puta- 

Secundo potcfl ablbluteroti huic difficultati 
refimnderi^aodlibet peccatum moitale mereri 
maiorciu pmnam quini mercatur przmium poenam, 
adus bonus aiam infinite intenfus ; quia licet f ***> pra- 
beautudo infinita fit maius quid quam dolor & 
cruciatus inferni; at peccatum vitra hunc dolo- 

rena 


Difp.,. Vtrum peccatum habeat infimi. malit, attl offtfif. Sed. 4 . 41 


MtfdrtM 

frimt: 


40 

mdnflutm 
fumum: 
Konmt 
imi ,f 
muniti mfi- 
mitt tlujut 
filandum 
dihtt 
tm fi nfi- 
nvnnoi 
ktktrt. 


JUfiitnfi» 
md furni- 
dtm rtflt - 


4* 

Oliifit* 
mlit : Si 
fttxutum 

tun tfftt 
mfmunm, 
mtm tffit 

micmpin- 

ftkil* ftr 
kent tfrr» 


Hte «rj«. 
mtn tum 
nmllim ijf 


rem racrctur carenti a m totius illius beatitudi- 
nis . idcoquc coni unda pana damni Se poena 
lenfus faciunt in ratione perna: matus quid 
quam imcnfio infinita beatitudtnis. 

Replicabis : Ergo iam concedis peccato per. 
nam limpliciter infinitam ; quia concedis illam ' 
poenam cllc maiorem quam lit gloria infinite 
intcnfa : videbamur autem hoc ipfura negaile 
fupra. Deinde fupra diximus cllc maius bonum 
vilionem vto&o,quain fit malum ciuscarcntix; 
ergo per carcmiam vifionis non cll fa&a com- 
pcnlatio infinitx bcatitudinis; ergo adhuc pec- 
catum manet minus meritorium, quam lit illud 
opus infinite imenfum. 

Rcfpondco ad primam tcplicam, Non omne 
quodeA ablolutc maius aliquo intiniro lntcn- 
honis aut magnitudinis habere eo ipfa iu (e in- 
finitatem vllain: etenim vnicus gradus vilionis 
bea ix (vt diximus fxpc) melior cft quam infi- 
nita pulchritudo corporalis, aut quam icicniia 
naturalis infinita; non tamen debemus proptet- 
ca dicere, eam vilionem elfc infinitam.Rauo cft, 
quia infinttum mtcnfioms aut magnitudinis 
non cft infinitum in genere pcrfc&ionis pr<f- 
piic, Ivd numero; vnde poteft lupcraii abfoluti 
ab aliqua re qux fit numero finita. Se perfe- 
dionc item finita, idcoquc in omni genere fini- - 
u ; ergo, eo qued ea pana damni Se fenilis fi- 
mul lumpta grauior lit quam infinita intenfio 
bcaticudinis, non lequitur,cain parium cile aut 
numero aut intenfione aut fubitaniiali perfe- 
diooc infinitam, fcd fuivmium infertur, cllc in 
altiori ordine. 

Secunda replica difficilior efk ; dico tamen , 
etiam ii fola catcntia vilionis non fit tantum 
malum quantum bonum cft ipfa beatu udo ( ve 
contra Patrem l lutradum paulo fuperius dixi- 
mus ) led longe minus, illam tamen carenuam 
firnul cum dolore illo fenfus efficere aliquod 
maius fubilantialitcr, quam fir illa bcautudo 
infinita : neque cll bona confcquentia : Sola ca- 
rentia vifionis non cll tanta pcena; ergo neque 
illa limul cum pana lenius, qux per Ic grauif- 
ftma cll, efficiet aliquid xqualc,aut etiam maius 
quam lit ea vifio.Er de hoc argumento fatis. 

Reliant adhuc duo : & illud dciumptum i 
poftcriori , quod Iciliccc mfi peccatum dicatur 
infinitum, non poteft ailiguan ratio,cur lit in- 
compenlabilc per opera purx crcatutx : verum 
huic iam partini icfpondimus oAendendo ad 
hoc fufficcrc , quod lu in altiori ordine; paniin 
inferius illud ex integro foluctur, dum reddide- 
rimusrationem communis ftntentix: Se tandem 
illud alterum argumentum, quod defumirur ex 
perfonx ofFcnfx infinitate; eo quod illa perlona 
fit raoralitcr quali lubic&ura ioiurix. Rcfpon- 
dco,hoc non cllc vilius momenti, & ( vt lupri 
infinuaui) tandem iplc Patet Hunadus ei non 
muhum fidit; idcoquc eam infinitatem peccati 
fidum teduxit ad hoc, quod mercatur panam 
infinitam. Oe quo merito fatis fupnL Porro il- 
lud argumentum nullum cITc multis oAenditur 
communirer ab Au&oribus ; Primo, quia illa 
calculatio formalitcr fumpea habet etiam vim in 
amore Dei fuper omnia :quScniin perlona, qux 
amatur, eft nobilior, c 6 amor cll nobilior; ergo 
fi perfona lit infinita, amor ait infinitus, ficu e 
de offensa dicebatur: vnde, vt fupra obicruaui, 
TomVi Vt. 


Caietanus non aliam infinitatem tribuit offcnfx 
quam amori Dei.cAo amoictn dicat ided non 
ede latisfafhoncm xqualem; quiji non habetur 
a nobis naturalita,fed fupernaturalitcr: id quod 
ad aliud putidum pfmnet.Secundb rcijciturca 
ratio, quia allcgorica tantum phrafivtitur; qualis 
illa clt, quod offenfus patiatur iniuiiam; vnde 
infete, illam iniuriam recipi in offcnfo : etenim 
eodem modo etiam honor dicitur afficere ho- 
norarum ; vnde in Latina phrafi dicimus affici 
illum honore tqubd veto non dicatur pati hor 
notem ratio eA;quia pati non nili ad mala ap- 
plicatur : alioquin quoad rationem inttinleci 
tam bene pollet dici pati laudem ac pati iniu- 
riam. Id quod ylterius cuidcntcr confirmo; quia 
quidquid fu de offensa Se obfcquijs^ccriilli- 
mum cA,in ordine ad alia bona,v.g. pecuniam, 
j«orbos,&c.oon magis intrinfccam dic homini 
carcmiam pccunix i/i luo genet e * quim e con- 
trario fit inuinfeui iplaearumdcm pecuniarum 
pofleflio, nec . magis intrinfecum cfie homini 
morbum, quam lic imnnlccafanitai,ncc magia 
intrinfecum cllc dolorem , quim fic lnwinlcca 
voluptas ipfa, vt ex terminis patet; quia in his 
rebus nihil intcrucuit de moraluate, aut de of- 
fensa, led funt phyficx fornix, & i contrario il- 
lorum carcnrix limt phylicx;non cll autem ma- 
gis intrinfcca carentia formx , quam fit inttin- 
jcca ipla forma. Atqui cAo dicamus, houiincni 
pati lanicatis bonot umque u&urain , item pari 
dolores, non dicimus illum pati voluptates, pati 
Unitatem, pati boiu,&c. ergo ex ea phufi,'?*- 
ntmr miarum, nihil penitus infertur de ea fpe- 
ciah vnione morali . Vnde miror Patrem Htir- 
tadum ei difpuc. $. 10. magnam vim facere in 
eo,qu 6 d dicamur luAincrc,pari infamiam Se in- 
commoda, non verd amicitiam, honorem, Se e. 
& quod inde ipCc inferar, fubie&um iofamix 
& incommodorum refundere luam grauitatcm 
in eam infamiam Se incommoda;muor inquam 
abeo fieri ibi mentionem alituum incommo- 
dorum, cum per ea ipfa deAruatur totum quan- 
tum iptius argumentum quoad olfcofam; nam, 
vt dixi, aha incommoda non crcfcunt i perlona 
ea tolerante ; alioqui fi ex Regis bonis accipio 
materiam graucm faffi , quu etiam Rex patitur 
illud damnum , crcfcct illud furtum ex regix 
perfonx dignitate, non minus quim crefcic of- 
fcnla fadka Regi* id quod aperti falfum cit : 
imo,iuxra communem Se veram dodnnam,talc 
furtum inde pouus dccrcfcrt. Deinde rogo Au- 
dorcin hunc, quomodo percipi poflir, carcmiam 
fanitam,quam dicitur paii Rex, quia cA incom- 
modum, dici magis cicuaiiadalnotcro ordinem 
ex perlona Regis, quam voluptas in Rege re- 
ceptandam fi Rex non dicatur illam pati, cicuo- 
tur a perfona regia ad altiorem ordinem; quid- 
quid iam fit de offensa qux crcfcit ex gtauitate 
perfonx? nullum ergo argumentum dclumi de- 
fert ex eo modo loquendi. Vnde abfoluti di- 
cendum cA,Etiamh ex magnitudine pcfloiw 
offcnlx ciclcat offcnfa magis, quaiu i <.011 trano 
ex eadem magnitudine erdeit amor , torum ta- 
men hoc augmentum clTc intra terminos infor- 
mationis cxtnnfecx,non vao quu in vno con- 
cipiatur vmo aliqua Intnnlcca , qux non fit in 
aho;cur autem magis inde ciclcat offenia quim 
(atisfadio,clati dcclarabituc inferius. 

D , SECTIO 


4 * 

Rtifaruk 
i «*nd>. 


C tn firma- 

t*r Jtlmut, 


4f 

f • Hurtd- 
dui vim 
fi en 1 nit 
ijued Stt*. 

n-Mt ftai 
bit^-rnam 
<$• inter»- 
it • it ne» 
tittj tmt- 
lilium , hf 
nerim, frc. 
StJJim vi. 


41 Rod.de ArJuAga Tra&atus finttf neceftt.mjshnr.Incarn 

SECT-IO QVINTA. 

• ' 

Teccatum eft abfolute (gr ftmplki- 
icrftmtum. 


pcum nullum cflc : deinde fbrraflc nec quidem 
id oftendit j vt enim qui hoc fixundo argumen- 
to vtuntur , adnmtunr ex infinitate perlon* 
offcnfz deri uari in mortale talem ordmem al- 
titudinis , vt ratione illius fit fupra omnia bona 
opera purae cieatur* ; 


44 


eam autem altitudinem 
dicant non detiaari in veniale , etiamii Sc hoc 

E X omnibus hucufqne didis confiat mani- fit offenfa infinit* perfon* ; quia dicunt ad eani 
fcftfc, n6n effe vllam rationem vel a priori altitudinem ordinis acquirendam requiri , vt 
• * ' *“ materia fimpliciter in genere moris Iit grauii: 

vti inquam ni ita, Sc quidem bene, difcurrunr, 
debebant aduertere , eodem plani modo Hur- 
radum , ad cam infinitatem ex coniundione 
cum perfona offensa participandam, polle requi- 
rere liue per modum conditionis fiuc per mo- 
dum vnionis eam grauitatem malui* ; ideoque 
ex dcfcdu illius non refundi ab infinitate often- 
fi infinitatem in veniale. Et ( vt verum fatear) 
non video quid ad infinitatem efficiat ca inflan- 
tia de veniali, cum non lufficiat veniale ad cam 
diucrfitatcm ordinis. 


vel i polteriori pro infinitine peccati adftruen- 
, da ; ideo dicendum cam communi fententil, 

J uam Suarcz , Vafquex, Valentia , Tanncrus, 
ugo, Gaf^arHttnadus,Thomiftxquc& Sco- 
tifix omnes cum DiuoThoma& Scoto defen- 
Ttccsium duntjdicendum inquam.peccatum cflcabfohnfc 
fimplinur & fimpliciter finit* malitix & grauitatis; Gcut i 
tft finit a contrario adus amoris Dei fuper omnia (impii- 
citer eft finit* bonitatis & grauitaiis , quan- 
a wmuis illud ( vt dicemus) intra terminos finiri 
pTItn AH t fit in altlori ordine quAm adus charitatis : fic- 
pefltnori uti equus licet fit finit* Sc limiutx perfeflio- 
P” ,ai in- his . lamen j n alciori ordine quim piant* & 
tuZuum kpides. Probatio huius fententi* non alia eft , 
ntcttlm- quam qu6d peccatum nec fu infinitum inten- 
fimitumin- fionc , hec extenfione , nec numero ; quia eft Difcutitur hac occafone , quomodo ipfk 
‘::L IT aau ' vigmn fum- exiftcutiaDci pertineat adaugendum 


SECTIO SEXTA. 


peccatum. 


munio 
feci M 


o bservo hac occafione Cardinalem Lngo 


4f 

Utijtirmr 

prtkMie 
qutrum- 
dmm pr # 


txttnfiHt. gj^uj habens intfcnfionis , numerum 

Nutflin- autem & exteri fioocm nullam habet. Neque 
puuun m i t qm eft infinitum in merito p<tnx , quia io* 

" iiim finiti intenfam meretur ; quod amem me- *, 

reatur artemitatem , non fuffictt vc ideb dica- V-/ fupri i num. J7.difputarc , quandoqui- Anefftnfm 
rur infinitum ; quia & bona opera merentur dem grauitas offenf* non dcfumiiur immediati 
ctemicatem glori* , Sc tamen non dicantur in- ex perfon» ipsi offensa, fcd ex cognitione illius, y j D ; M no ^ 
finita j ergo omni ex capite peccatum eft fim^ quid eflet, cafu quo Deus re ipsa non effer infi- tfjit infimi - 
pliciter finitum. Dicitur vero fecundum quid nitus, homo tamen peccans putatet inuincibilt- »■«»/» 
infinitum k quia eft in altioti ordine fupra om- ter illum efle infinitum , eodem modo quo de 
nia bona opera pur* creatur* , vc ftatim vide- fado illum putat ) an co cafu offeqfa cllec tam /4 /^ 
bimus. Nunc breuiter oportet examinare , quo grauis qoim iam , an verb minor t Cui diffi- muti fu. 
pado ab aliis quali pofitme offendatur nallam cultari rcfpondct beni , tantam tunc futuram AftrmAt, 
peccato conucnire infinitatem ,■ ne noffrz (en- malitiam eius adus quantam nunc: id quod nos *^*”*‘ r 
tenti* alia demus fundamenta quam qu* foli- fxpi in fimili pundo iradauimus j nam fi quis 
da fine. plani inuincibtlicer putat efle diem iciunij , 6 c 

Argumentantur ergo nonnulli Primo : Nui- reaeri non eff, non tamen vult iciunarc , tam 
Iam peccatum eft fummum , ergo nullum eff peccat quim ille , qui re ipsi non decipitor in 

infinitum ; nam infinicum in genere mali debet eo iudicio , quod fit dies teiunij , quando ipfe 

prA fummum, quod poteft in eo genere cffc.Vd- non vult ieiunare . Quam dodnnam , vt dixi 

feetAtifini- rum hanc rationem offendi fupra cflc infirmam. Tomo j . non fcio ab vUo negari • audiui tamen 

ia mmUiim. quia de ratione infiniti in aliqpo generenon eft, Reccntiores aliquos inter dilputandum vi ar- 
cftc lummum in illo, multo autem miniis in gumemorura ad id afferendum adados : Sc, 
omni. Vnde alibi docui , etiam fi volitio Diui- vt paulb fuperifo dixi , alij Reccntiores viden- 
ru fit infinita in genere volitionis , cflc tamen tur in camdcm relabi , dum docent , Si repu- 
minus perfedam fimpliciter quam fit intelle- tarct quis errone^ iimincibiHcer fc pofle Deo 
dio : deinde offendi, infinitum in intenfionc phyficA nocere , raqueex fc efficaciter id vel- 
eciam polfc cflc maius & minus : ac denique lct , non tamen tain grauiter peccaturum , 
dixi , li ad infinitatem fuftjccret , quod e(ftt quim fi re ipsa poffet Deo nocete : contra quo» 
-fummum pofllbile in eo genere, etiam pofle di- dixi fuperius , numquam debere grauiuteiq 
uinitus reperiri peccatum quod fit fummum; peccati defami ex his qax funt cxcnnfeca , & 

' ficut de creaturi omnium perfediffiraa alibi refpedu operantis penitus cafualia , quatenus 
dotuf etiam fu&rc omnino non prxuila : qui enim ia- 

46 Sccundb alij argumentantur : Si peccatum cit faginam , omnino iudicans fc occidere Pe- 
Rtijctuntur monalc effet infinitum ex infinita perfoni of- trum , tam grauiter peccat, ctiamfi Petrus ha- 
mlterum femi , etiam veniale deberet habere fimilem beat occultam cataphraduram, qu* idura fa- 
at guttum- infinitatem , cdm «iam fit offenfa perlon* m- gitix retondat , quim peccaret fi re ipsa Petro 
finit* ; hoc autem eft abfurdum Sc contra Au- transfigem cor. Qux dodrina tota quanta ha- 
dores eius infinitatis j ergo. VcrAmCchocar- bet in cafu prxfcmi locum in ordine ad eum 
gumentum non tam offendit fenteniiam de iri- errorem. Nam per hoc qubd Deus per impofi- 
finuate peccati cflc fiilfam , quam probat ar- fibile non e(T« tam bonus , quam ego illum 
gumentum pro illi ex perlona offensa dcliirn- iudicaul , quando aufus fui me illi opponere. 



Difp.j. Vtrumfeccatum habeat infinit. malit. aut offenf Sed. 6. 45 


4» 

Obteiho 
frr.tr» 
tlufionam 
. foluta. 


iBo tafu 

Frineeti 
Reijukica 
pojjtt tali 
homini cui- 
fMmCTfa;- 
nam quam 
nutentur 
a ternam 
rt/uiiitre. 


49 

Obit Hio al- 
ter», fece»' 
tum illo ca- 
fu aditui 
habiturum 
tantam 
vim ad tu - 
Jiam indi- 
gnationem, 

quantam 
habet mede. 
Cardinal u 
Lugo arbi- 
tratur non 
fert tunc 
tantam, ntc 
fromentu - 
ram tan- 
tum odium. 
Ratio il- 
line. 


5 ° 

J itr.ut vi- 
detur ejje 
.frobabtlu 
doHrtna 
Cardinalie 
Lugo. 
Contraria 
Ucjlra fen- 
ttmia 


non minuitur in minimo mea audacui, tnea im- 
pudentia in Deum ; ergo neque mea culpa. 

Dices Primo : Ergo in eo cafu unpoflibili 
homo eflet dignus pani inferni «ternum du- 
ratura : quis autem qu«fo eam illi tunc infli- 
geret? aut quis poflee illi peccatum remittere? 
Kefpondeo , Elto ellct ille ea poma , quantum 
cft ex fc , dignus, fl ea poflibilis efler ; non ta- 
men ideb formalitet fequi , illam efle poili bi- 
lem ; vr enim de fado dicunt aliqui $ Peccatum 
cft ex fe dignum poena alii grauiori ,quam line 
omnes polii biles 5 in ego dico idem eo tempo- 
re } quia tunc per accidens fupponitur impolli- 
bilij haec poena inferiu. Secundb rclpondco: 
Fortafle etiam co calit impoffibili admiflbpof- 
fer Rcipubltcz Princeps aliquam aliam poe- 
nam «ternam inuenirc , qua ille talis punire- 
tur. Quidquid vero dc ptrnx inflictione (it, 
quoad rcmillioncm illius & ipflus culp* , de 
quo fupia , dico , cum Principem Rcipu- 
blic« co cafu habiturum poceftatem,vt vel gra- 
tis omnino , vel requifita aliqua alia conditio» 
nc ei homini remitteret poenam illam «ternam 
& culpam \ lictu Deus nunc , quia cft fupre- 
mum capur, poceft graus camdern remittere. 

Dices Secundo : Ergo etiam co cafu illud 
peccatum non foldm m ratione malitiz , fed et- 
iam in ratione oftenf* haberet tantam vim ad 
iaftam indignationem & aucrlioncm, quantam 
habet dc fado: id autem videtur ablurdum. 
In hoc pondo Cardinalis Lugo n.40.opinatur 
offenfam eo tempore non fore tantam, idcoque 
neque promerituram tantum odium, nec tot ob- 
fcquia futura ncceftaria pro fausfadionc illius 
in ratione oftenlz.Fundamcntum huius Audo- 
ris eft ; nam fl quis volens vulnerare Regem, 
quem putabat viucre ( rc autem ipsa mortuus 
erat ) vulneraret feruum Regis ; non poflee ra- 
tionabiliter hic feruus vulneratus tam grauiter 
indignari contra pcrcuflorem , qulm potuiflet 
indignari Rex iplc , fl fuiflet pcrcuflus. Ratio- 
nem quafl a priori addit ; nam titulus ifte ad 
rationabilem indignationem & aucrflonem , 
quam habet oftenlus , videtur efle pcifonalis, 
ipfiquc a natura \iatus quafl ad detenflonem 
luam contra impudentiam & infolentiam Ad- 
uctlatioRim : vnde cx offensa mihi immediati 
fida a Petro v. g. maior in rac datur titulus 
ad rationabilem indignationem in Petrum , 
quam aliis hominibus in cumdem Petrum ; 
idcoque facilius ceteri placabuntur quam ego; 
& confequenier ceteri minorem poterunt exi- 
gere facisfadionctn quam ego ; ergo fl ille, 
quem volebam offendere, nonexifttt , aut mi- 
norem habet re ipsa audontaicra quam ego 
putabam , non habebit ius taatz indignationis, 
quanta: fl re ipsa fuiflet oflcnfus , Sc fuiflet 
tantus quantus a roc iudicabatur. Vndc con- 
cludit m hoc fim(u,oftenfam defumi immediati 
ab ipsa perfona offensa. 

ludico tamen hanc dodrinam efle minus 
probabilem , Oc plani contrariam his qu* me- 
riti rradiderat iplc Audor circa malmam & 
dignitatem panx «terna: cius peccati ; idcoque 
abioluti dicendum cenloo , oftenlam lcu digni- 
tatem ad odium tanum fore in co peccaro tunc, 
quanta nunc eft , etiamfl forte non eflet tunc 
qui illud co odio debito pollet profequi ; fic- 


rattono- 
irutn- 


ut fore diximus dignum ea poena xrema , «• 
iamfl nujlus tunc eflet qui cain pollet inflige- 
re. Id quod Primo probo valdi cflicacitcr ccn- Probatur 
tra hunc Audorem; nam ipfc docet alibi , pec- *""*• 
catum mortale ideb dignum poena «terna in- 
ferni , non quia eft contra natutam rationalem, 
fed quia eft oftcnfa Dei ; imo ( vt oflendimus 
fuo loco) etiam admifsa ea raiiotfc offcnGt Di- 
uinar, adhuc difticulter valde concipimus , qui 
fieri poflir vt furtum vnius floreni eam poenam 
mercatur : vnde etiam cognita ea rapone often- 
fz Diuinz , nifl Fides ad credendam eam zter- 
nitatem nanarum nos cogeret , haud dubii 
nullus •cllct qui non mdicaret , grauilfimis in- 
ferni per mille aut bis mille annos panis eam 
oftenlam fuffirienter cluendam . Vnde argu- 
mentor : Ergo cum hic Audor fateatur valdi 
eo cafu minuendam cam offenfam , non video 
quo fundamento dicat , manfuram cam digni- 
tatem panz zternx , & quidem ia co plani 
gradu quo prius fuerat. Ratio a priori etiam 
id ipfum probat ; nam geauitas pffcnf* qua ta- 
lis maximi fundat dignitatem panz : vt enim 
olkendimus fupri cum Patre Huttado, often- 
fa contra Deum non cft aliud quim malitia 
peccati contra Deum ; ergo diminuta ca offen- 
sa debebit admittere hic Audor diminui mali- 
tiam , & confcquentcr dignitatem panz ; ergo 
ea duo non cohzrent inter fc. 

Secundo argumentor : Quia ratio , qua vti- i f . 
cur hic pro fe , tota cft contra illum ; ait enim 5< 
titulum indignationis totum efle proprium per- fl rt f K 
lonx oftcnlz , quia datur ( verba lunt iphus) rid, 
ad defcnflonein fuam contra impudentiam 6 c 
infolentiam A d uerfariorum : vnde fle argumen- 
tor : Et meo ludicio cuidentcr infolentia & im- 
pudentia Aducrfariorum nec in minimo minui- 
tur ex eo , quod re ipsa iplc Rex loco fui in 
ledo v. g. alium pofucrit , quem Petrus occidit, 
putans le occidere Regem ; in hoc enim cafu 
nemo audebit dicere, fuifle minorem occifbris 
impudentiam & infolentiam , quam fl re ipsa 
non fuiflet fada ea mutatio , ^uam ille nec per 
fomnium prxnidit ;ergo fundamentum odij Sc 
aucrflonis formaliffime eft idem in vno & al- 
tero cafu. Confirmo euidenter Primo ratione i Confirma» 
priori : illa enim auerfio& odium formaliter *"rtnmir 
fundatur in satione malmx } nam odium rcfpi- 
cit folam malltum qui talem ; atqui malitia in 
veroque cafu cft eadem ( vt liipponit hic Au- 
dor , ) ergo £c fundamentum odi) erit idem. 
Confirmatur Secundo , quia fl quis ludicans fe J* 
occidere lilium veri Regis, occidat alium cafu S4cm • 
ibi conftitutum , cenletnr eadem pana dignus, 
camdem injuriam Regi intulifle , ac fl rcueri 
mutatio illa non fuiflet fada j licet quia dam- 
num ipfum phyficum fecutum non Iit tantum, 
etiam non fle apud homines in fimilibus cafi- 
bus tantus dolor, quantus foret , fl re ipsi 
ille, non errallet , & occidi flet filium Regis j 
culpa tamen in ratione culpz, in ratione impu- 
dentix ,in ratione oftcnfz eadem plani eft; non 
mmfts quam eadem eft coram Deo culpa adio* 
nis interioris omnino efficacis , etiam Ii per ac- 
cidens non Icquatur cftcdus ; canta inquam, 

3 uanta fit , fl Icquatur ipfaadio exterior. Vn- 
e etiam apud homines in talibus cafibus non 
miniis grauiter folet puniri ca intentata audacia, 

X) 4 &ca- 


.Amplius roboratur doSlrina pr au- 
denti* fefhonu. 


55 

trahatur 
Ttrnt t»~ 


4*i* ma- 
litia pec- 
titi tfti- 


t*td f Hfd 
ait vaittn- 


tx t mna» 
cafnaU. 


A*l*nen- 
fwi f * ar- 
tum ab ea 
qttadfthi 
jtucltr 
4 ftu, & 
nati [tt$- 
tianttr fal- 
tut. 


44 Rod. de Arriaga Txa&atus De Jine &• nece/sit. myjler. / ricam. 

& cafualitcr impedita , quam Ct re ipsi fuiflet teft , Verbum efle mtrinfccfc vnitum operibus, f * m 'f*'*' 
forti ta cffe&ura : vti noa multos a«te annos Deum vero non vniri oftcnfc ; hoc inquam 
fam grauiter in Polonta punkrerunt , & tanto dici non poteft c etenim fiuc fu vnnum , fiue t^chrifli 
odio cxecrali funt omnes dium qui Regem Si- non , certum cft , concretam illud dicere duas Demini: 
gifmunduni Tertium templum ingtediencem panes , & efle infinitum ab yni foli j.-ac pro- **?!**•{•*• 
•ggrcllus fecnri grauiter larfic , eum volens inde cuidenter oftendo illam rationem daum 
occidere j tam grauiter inquam puniueruni, ab hoc Audfcore,qu6d ‘concretum dicens vnam 

3 uam potuilTct puniri , fi rc ipsi Regem occi- partem finitam & altam infinitam limitetur i 
[flet ; crgo i fortiori id locum habebit io ordi- finiti , efle abiolutc fiilfam ; quandoquidem in 
nc ad Deum , qui non euentus phy ficos , fed inflandi i me allata non limitatur ; & non mt- 
atiimum & nequitiam operantis rcfpicit tara in nus in vno cafu quim inaltero ambae iUar duae 
ordine ad ca Rigandum quam multo maxime partes fotu de euentii concreti ; & non minia 
in ordincad odxo habendum. Et , vt verum fa- concretum vnum dicit illas duas paries , quae 
-tear , qub magis de hoc pun&o cogito ,• eb cer- tamen funt fibi ipfis extrinfoc*, quam alterum 
tius mihi apparet non po(Ie vllam folidam dif- concretum dicat alias . , quae iuui fibi vnitat; 
paritatem inter ofienlam U maliiiam in pre- fiimmumquc cx ea relponiionc oorcft inferii, 

'♦enti reperui. in vno cafu vnam partem ab alia liigmhcan 

ptopter vmonem phyticam , in alio vero ob 
SECTIO SEPTIMA.^ vnionis defedtum non digiuficari vnam par- 
tem ab alii j quod tamen concretura totum , in 
quo non minus includitor infinitum quam in 
intrinfeco , non fit tam infinitum quam aliud, 

T . ncc pet vmbram probatur . Adde , etiam in $$ 

ertio ptobarur idem intchtum j qnia Chriito proprii non dtgnificari vnam parrem 
malitia non minuitur cx cuemu caiuait, meriti ab alii $ nam cognitio animz Chrifti 
quando hic cft pmra intentionem & cognitio- ncc cft infinita , ncc infiniti valons ; Si tamen 
nem opcrantis.Ratio cftjnam malitia totaquan- ca cognitio cft cftcntialis pars libertatis tncitn, 
ta in itio conceptu dicic rationem voluntarij; & boni opetis : quhd fi lolum Vciburn dic « 
ergo eadem ratione dc offensa difeorrendum efle formam dtgntficantcm , bonitatem veto 
fine vllo plane dtfcnmine. Nam «e otio offen- O pctom effc fubteflum , factes forte quxftto- 
fit elie debet voluntaria ; quidquid autem cft nem dc nomine f nam eertetm cft formant par- 
inuoluntartum n« auget , nec minuit rationem n a |em meriti qui talis efle libertatem te bont- 
oftenfz t at quod ilia pertona offenfa in tali tatem operis ; Sc fiuc rotetur forma , liue fub- 
calu non fuerit tam digna , cft penitus ignora- ieolum , vtraque cft par. efleoriali. ficut in al- 
«*® » b "dendemc , maioris autem dignitatis ,„0 concreto ; cut ago «num oon erit infini- 
ti it cnfio fuit tllt ommno voluntaria t ergo tusa , um f Kut aberam.’ Deinde eum medum kt- 
hanc offendit , non tuita quantitatem qu* erat quendi ego tramfetam ad noltraro cafum , di- 
IC, P 5 ** ' 'A camque , in illo peccato cognitionem finitam 

argumentor a^umendo id quod con- panem malinae , rcfpeiUa vexb erauitods 
traic obi jcu nic A udor ; non umen luffickn- tam cognitionein quam malitiam cllc fnbie- 
t( Ir * “'8 n *” s pfflo»® w ipsa eflee pars dnm , formam ver6 aggtauantem folam efle 
onenfc 4 ergo in onensa Dei includetur intrin- infinitam Dei perfedionem j quomodo iam 
Icci ipic Deus ; etgo ca oflenfa cflet infinita. ,qu«fo in vno magis quam in atero cafu aut 
Cui obiettiooi relpondct , Deum efle tantum reijdetur aut approbabitur ille modus loquendi» 
torm am parualcm ei us concreti , quia etiam Sccundb, ficut dicis per cognitionem finitam SalmtnrMt* 

coaidari infinitatem Dei , ne communicet to- t ‘ r * rt fb*~ 
um fuam magnitudinem ofFcnfx ; elMem pia- 
ni ratione dicam , per camdcm cognitionem fi- it unent** 

■ meam & ent itarem finitam bonorum operum 
Chrifti quodammodo limitari infinitatem Ver- 
bi , ne communicet opetibus Chrifti litum in- 


concurric ad offenfam cognitio , ac proinde, 
quia vna pars cft finita , non polle concretum 
totum efle infinitum. Addit in illo concreto cf- 
fc quidem aliquod infinitum in efle entis ,non 
tamen in genere moris in ordine ad oftenjfaro; 
n.im me peccare, & Deum efle infinitum , non 


, 54 

Seiatta hic 

AnSarU 

nenfatu- 

facit. 


Vt 
imm ali - 
4*ed ran- 
jea/ur tnfi- 
tutum, fu f- 
cit viam 
iSimt far- 


1 . . * . * vs ) Uk vuiumuuiui UUCIIOU4 vuiliu lUUIIllIl- 

nabet mhnuam vim in zftimattone morali , vt finuumvalorcmrquis quxfoiamhicnifidiui- 
prouot et odium Dei. Hanc lolmionem dico nui- nando folidam inucnurt difpariutcm? 

0 nKX 5 ° tsttsfaccrc; tdeoquc illud sigutttcotum QuoJ veto fecundo loto drabnur , illud <C 
vigeo pto oie t etenim vt tonctettim ri.qttoa conctctuttt cfte infinitam bt genere entis , non Salauar 
fir infinitum, non rcauuii viramque partem i w genere moris , magis difplicet ; quia pottus Of^Au- 
mfintnms nam id quod vel es vnocaptte habet videtur tlUd habete infinitatem in genere mo- 
.nfinttum vafosem . etutnfi e, abo illud non ri Sj adqood genu, folim ptoprti fpedbt offen. ‘Z‘ 7 . 7 .'- 
habett , haud dubie firopltctra & abloluti m. fo, q uado vetb additur, pe peccare. & Deum f.«JL " 
hmtivalet.id quod eittctcitttfiimd patet tq me- elie infinitum , non habete vim itifinium in 
nus Chrifti qua; tncludunt vt paties omnino ellm.atiooe morali , viderat rot hi elie petitio • ”• * 
eilcnuiles tpfos acius , tplam cogutttonem. tp- -oniteiptj ; nam Adtietfatii comramim dicunt: f""'*””- 
“ humanitatis tn adbi ptitnot quae „as vc.o qui ra fnbftantti concluiiuni. quoad H.r npH- 

omnia funt finrta jquia tamwi vna pars, nempe negandam mfiniutem cum eo conuemmns . ca -. - ' t*r 
periona Vetbt , qua; includitut meoconcre- diurnus illud contectum offenlri Da haede 
to, eft tnfintt. ideb abfolute totum illud ton- . cauisa effe finitum, quia nullam partem ioclu- n ^"*' 
craum eft tnbntr. valon, , vt & hte Autftot dat infinitam ; eum amem hoc neiet Cardinal., 
cum communi faraut. Neque telpondeti jw- -Lugo , oportet ,t fateatur qm^uid imendte 
^ P.Hut- 


Infertur, 
parem foro 
malis iam 
fectAtt Cafu 
qui Deus 
non effit, 

fu! Alitur 

lime» effe 
qualis modi 

•fi- 

Obieilie 
t intra di- 
d a, illum 
fitlhet qui 
furunt» 

Je iarta 
colaphum 
Regi. f td 
daret ex ir- 
ron f Amu- 
li , non fori 
edit iauii 
dignum, 
quinto eum 
qui veri 
Regem fu- 
tuunt. 
Solutio fr 
TAtlldlffU- 
r itatis. 

57 


Duo con- 
funduntur 
limer fa ii t 
bie Argu- 
menti. 


Difp.j. 'Utrum peccatum habeat 

P.Hurtadus, Illam fcilicctotfcnfam eflcinfinita. 
Vides ergo cx dmcrfifiimis capitibus probari, 
minus beni negari eo ca(u,quo Deus non effet, 
putaretur tamen exifterc , offenfam cile talem, 
qualis dc fa&o eft.cttamfi forti per accidensnon 
cllcr, qui eam puniret, Sc odio debi to profeque- 
retur. ideoque ablolute Sc de malitia Sc de of- 
fensa eodem omnino modo difeurrendum puto. 

Iam facili erit explicare illa argumenta qua: 
proaduersi parte fune addu&a ad cafum il- 
luni , quod icihcet (i ego parans me dare co- 
laphum Regi , illum darem famulo Regis, non 
ccnfercr dignus tanto odio eius famuli , quim 
ellcm dignus odio Regis , fi rcucri Regem of- 
fendiflem. Facili rcfpondeo, me non offendiffe 
tunc famulum, qnia ego ignorabam illum effej 
quid ergo mirum, fi apud illum nullam culpam . 
habeam, & confequenter fi ille non poflir tanto 
odio roc profequi ? licet autem apud famulum 
nonfim meritus tantum odinm, fum tamen il- 
lud meritus apud Iudicem Reipublicx , & Ca- 
put naturx rationalis , Sc apud Regem , quem 
volebam offendere J vnde co cafu tantum odium 
mererer apud Regem , quantum fi reuerd ipfi 
immediate dedifiem alapam t pati modo licet 
Apud illum Deum minorem qua talem , Sc ig- 
noratum d me , non mererer eo cafu tantum 
odium , imo nullum proprri , qtiia ipfum non 
offendi , fi (vt fuppommus ) illum ignoraui j 
quatenus tamen ille tunc effet Caput Reipubli- 
ctr, Sc ad cum penincrct odio habere, 8c puni* 
rcdclida iuxta magnitudinem i Horum, non qux 
lunt fa&a proprie contra ipfum , fcd contra 
altum, poflet me profequi tanto odio , fi ipfe 
illud poffet habete ; quanto me poffet profcqqj 
altet Iudex , feu alter Deus altior , quem volui 
re ipsa offendere. Vbi duo valde diuerfa viden- 
tur co argumento, cui refpondeo , confundi in 
vnum; primum clt, offenfam effe contra illum 
minorem Deum ; alterum cft , illum pofle me 
odio habere ob offenfam contra alterum d me 
mente conceptum commiffam. O flendo diuer- 
fitatemeam mani fello exemplo obuio: Occidit 
quis Pontificem vt talem rcipsd cognitum jiam 
Pontifex non potcll odio habete occi forem, quia 
non exiflit ; at potefl illum odio habete vel fc- 
quens Ponti fiat, vel qui Sede vacante gubernat, 
Oc punit dcli&a , Sc quidem tunc , cum in fen- 


infimi. malit. etul offenf Seft.7. 45 

tendi Cardinalis Lugo re ipsi fuerft tota mali- 
tia offcnfx; quia rcucri erat Papa ille quicfioc- 
dfus ■, debet tunc cX pane rei cfle dignitas ad 
tantum odium , quantum effe poffet m ipfb oc- 
cifo Sc offcnfo; ergo illo odio potefl talem ho- 
minem prolequi lcqucns Pontifex , vel Vices - 
gerens *, Sc tamen neque contra fcqucntcra Pon- 
tificem , neque contra Viccsgercntem fuit ea 
otfcnfa re ipsi i ergo ea duo ,cflc ine^dignum 
tanto odio Petri, & t me offendi fle proptie Pe- 
trum, funt diflmdla valdi } Sc non valet argu- 
mentupi ab vno ad aliud. 

Hinc autem reiicitur ea ratio quafi d priori, 

3 uod titulus ille ad rationabilem indignationem 
ctur ob propriam defenfionem contra impu- 
dentiam Sc infolcntiam Aducrlarioiuin ; dici- 
, mus enim Primb , contrarium omnino videri 
certum j quia ille titulus maxime datur inCapite 
Reipublicx ad vindicandas fubdiiorum imu- 
rias , noti in quolibet ad proprias } alioquio fi , 
vt in exemplo pofito.cgo tollo c vita per meam 
itiiuriam ipfum iniuriaturii , cum iam ille non 

J ioffit me odio vllo habere , ceteri vetb in me 
°ngi minus ius habeant , fequcrctur me tunc 
(loquor intra folam Rempublicam rationalem , 
Sc iccludo iam Deum ) longi minori odtocffc 
dignam ,qadm fi non occidillem alterum , led 
reliqui flem eum in vita , vt me pollet odio ha- 
bere : hoc autem quis non iudicet plani effe 
abfurdam ? Conflet ergo , ctiamfi ceteri , qui 
non funt Caput Reipublicx rationalis f Sc ad 
quos non fpc&at punire delidht in alios com- 
mifla , non peflint iuxta ditta me tanto odio 
profequi, ficut necpoflimr vllam pcenam infli- 
gere , attamen ipfum Iudicem Reipublicx, ct- 
iamfi ipfe in re non fic immediate ixlus , poffo 
me odio habere non prxeisi quia effet offei\j*a 
commiffa contra ipfum, fcd quia «daneretur of- 
fcnfacommifla eOntraRcgcm,cfto non tetigerim 
Regem ,fed crrauerim;ficut Prxror potefl rneoc- 
cilorcm Regisj)uniregrauius,quam fi contra ip- 
fumPrxtorcm peccfflcm.Et dc hoc pun&o fatis, 
quia mihi videtur valdi certumj vnde circa om - 
nia argumenta Patris Hurtadi concludo nul- 
lam ptobari infinitatem, quia Deus habet feex- 
«infeci tcfpedu peccati dic offenfx, nullo veri 
modo vt pars illius ; ac proinde non refundam 
in illam quidquam dc infinitate Dei. 


AUud.fi, 
me tffo di- 
gnum odii 
tetn^ltudi 
nn frtfrti 
Petrum of- 

mui. 

)S 

Renatur 
tatio Ai- 
uerfaril- 
rum.quod 
tuulnsm- 
Ha indi 
griMionilfil 
prifnA dn- 

f.nfa. 


DISPVTATIO QVARTA. 

nAn fuerit neceffaria Incarnatio adfatisfaciendum de condigno 
fro peccato mortali. 


malit ia fit 
fniti.fatir 
faSie a- 
quales diri 
foffit, aut, 

I M» refn- 
gner t & 
vnde. 
Infinitas 
feec ah non 
bini txpli . 


v m prxcedenti difputatione of- 
tenderimus , peccatum mortale 
non efle fimplicitcr infinitum, 
idecquc ex co capite non repu- 
gnare ei fieri fatis per opera purx 
creaturx, quantumuis hxc fint 
finita, oportet iam inquiterc, an ablolute ca fa- 
tisfadio xqualis creata repugnet •, & vnde ea 
repugnantia defumenda fit. Prius tamen quam 
vlterius pergam, obleruo Reccntiores quofdam 
minus beni confiUenflc , quid infinitas pacati 



fupri reie&a fignificirct;dixenjm enim,etiamfi e*t**q*l- 
ca concederetur, non proptcrci fore iocompen- iu f dtm 
fabile peccatum i puti creatura j quandoqui- 
dem, iuxta multorum fenientiam, etiam eftpof- 
fi bilis infinita gratia creata ,qux ei grauitati in- 
finitx peccati poflit xquiualcrc.Dixi minus beni 
hxc doceri ; Primo , qui» cfto concederetur ca 
gratia habitualis infinita , non tamen illa conti- ■ 
nuo augeret meritum infiniti, cum (vt inferius 
dicemus) a maiori gratia habituali non ctelcat 
meritum. Secundo , quu hxc infinitas gratiX 


4 6 Rod. de Arriaca Tra&atus 

& Operis, edam (i infinite intenfi.non eft infini- 
tas quafi fubftantialis , fcd eft caneam penes 
magis & minus intra camdcm fpecicm j orfen- 
ix autem malitia ponitur ab eis Au&oribusab- 
ibluti Si. elleniialiier infinita, ac inaltiori ordine 
ratione Dei in ea offensi moralitcr comenti , vt 
fupra ex ipfis vidimus : Deus autem non habet 
intentuum , feti cflenttalcm infinitatem ergo 
compenfari non poteft ea infinitas peccari per lo- 
lam infinitatem intenfiuam gratiae & meritorum 
(vt voluere hi ReccntioresT) Conflet igitur ben£ 
intulifle confequentiam Au inores infinitatis. 

*• * Sed iaro ad rem : Nomine purx creiturr in 
Kemint prxfenti intclligo non foliun creaturam fine 
flrdUtprA- P cceato & gratia, fiue hxc fau&ificans fiue ad- 
Jtnn quid innans fit ( vt Caietanus dixit debere intclligi) 
inuthfd- nec foliim puram crcamram,vt condiftin&am a 
,ur • creatura Deo vniii.vtalij i contrario voluerunt} 1 
fcd vtroque modo catn accipio: vtroque enim 
modo quxftio mouen in prxfcnti poteft, ctiamfi 
in vnolcnfu non fictam difficilis, neque tanti 
momenti, quanti m alio: nam long£ facilius of- 
tendi porclt eam farisfa&ioncm non cadere in 
puram creaturam, iuxta lenium Caicum , quam 
in fecundo; ergo vt a facilioribus expeditis ad 
grauioca veniamus, fit 


SECTIO PRIMA. 

JS>uid dc furi eruturi in primo 
Jinfet Cuittam. 

C o n c i v s i o iit : Omnino repugnat per 
opera naturalia fine grana faaa fatisficri 
ad xqualicatcra pro peccato. In quo puncto non 
fcio de vllo Auctore claflico qui contrarium 
(entiat: fi enim nec qnidem per opera fu perna - 
ruralia ab homine iu flo fatita poteft fatisficri , 
iuxu fere certam fentennam ; quanto minilsi 
peccatore Ce per opera naturalia : vnde in Tri- 
dentino Scflione6.cap.a. Ce j.8c Can.4. defini, 
cur, non polle hominem vinbus propriis i pro- 
prio peccato exire. Quod vcr6 neque de poten- 
tia abfolttta id poffit heri.probat Ragufadifp.i. 
$ Dicendum Pnmi-, quia peccatum cflaucifio 
a Dfio vr fine fupemacurali.Ccoffenfio Dei finis 
fu perna turalis ; ergo numquam fiet fatisfa&io 
ablquc conuerfione ad Deum finem fuperna- 
turaiem , & reftitutione donorum fupemarura- 
lium. Hxc tamen ratio meo iodicio valde de- 
bilis cft: Primo, quia quod peccatum fitaucilio 
a Deo vt fine lupcrnaturali , habet multum dc 
modo loquendi : vti enim alibi oftendi , nulla 
penitus cognitione habita dc Deo vc fine fuper- 
naturali potclfcllc peccatum mortale; ibi aurem 
non eft vlla propria offcnfioDci vteft talis finis j 
auia.vt fupponocx materiade peccaris .circum- 
flantia , qux eft omnino inuincibilitcr' ignorata, 
non poreftdarea&ui illam malitiam. Secundo 
c contrario , fine vlla cognitione Dei vt finis fu- 
pernaturalis poteft cflc amor Dei fuper omnia ; 
lam ergo deberet oftcndi,cur talis amor efto non 
fit fupernaturahs, non iit tamen virtualitcr con- 


$ 

fjrfugnat 
fer fer* 
mturdU 
fine grxtiA 
fnd* f/utt 
Jitrt 4 crtA - 
turi ai a- 
qu iUii*ttm 
freftunto. 


uerfioad Deum fu r#r naturalem j ficui fine vlla 
cognitione eius fupcrinruralttaris peccatum 
i contrario eft virtualitcr auerfioab eoTinc. Sc- 
cundd , illa ratio ideo deficit , quia videtur 


c Dc fin: fg* nectft(.myfter .Incarn. 

iupponere, nec per condonationem extunfccam 
polle etiam diuinitus deleri peccatum ; hoc au- 
tem omnino cflc falfum fuse oftendi Tomo 4. 

Melius ergo ea repugnantia piobatur ex his 
qux diximus , oftendemes etiam comticioncm 
fupcrnaturalem & amorem Dei fuper omnia m 
non efle fufficientcs ad «qualem fati s fa<ft tonem 
pro mortali: dequoco Tomo 4. fusi , & infid 
rui fus agetur. 

Vicum autem vnpcrfc&£ faltem dici polfic 4 
perca opera naturalia fatisficri , de quo difpu- Vtrimim- 
tanc hic nonnulli , mihi videtur cflc pura qux- £ 7 ^* 
ftio de nomine. Nam cum primum icmel defle- mvutJu» 
ttimus ab «qualitate, in inxqualitare poflumus tptm pefit 
inucnire infinitos prope gradus ;& veto negari diti fatu- 
rc ipsa nequit , cciarn illini qui pro millione 
offert creditori vuum ducatum , fatisfacctc ali- 
quo modo impcrfc&£; imo id locum haberet, • 
ctiamfi infinitum eflet debitum; quia aliquid ille 
dat quod vere placqf creditori , licet exiguum 
fit; meliusque eft quam nihil; & idem in prx- 
fcnti dicendum ; nam cerrum cfl , licet imper- 
fc&iflimo modo , placere tamen Deo a&urn 
naturalem amoris ipfius fuper omnia , & do- 
lorem, quem conciperet homo propter fua pec- 
cata; & in hoc feniii, quia (vt probammus iu- 
pra) fatisfielio qba talis non exigit formaliccr 
iiipcrnaturalitatcm , fortafle aliqua congtuitas , 
valde tamen exigua, pollet in eis operibus con- 
cedi in ordine ad rcinufionem ; quantumuis in 
ordine ad meritum gratis & glorix ratione fu- 
petnaturalitaiis nulla fit congruius , iuxta alibi 
didta in opccc bono naturali , etiam elicito ab 
homine iufto. Et de hac quxflione de voce 
fatis. 

" Contra prxeipuam ver 6 ,qn 2 >d nequeat e(Tc ea ****** 

• pcrfc&a compcnfauo per opera naturalia, pof- * f0 
funtobiici aliqua cx conceptu amoris lupcr om- «i 
nia conucrfionis ad Deum k &c. qux quia com- Infer «**- 
munia funt dilc&ioni fupcmaiurali , & adhuc mm &***' 
m ea habent maiorem locum , illa remiito ad 
locum, vbi oftendi Tomo 4. eam non cflc x- ♦. 
qualem pro peccato; alia verd , qux magis pro- 
pria fune pun&i prxfcutis , breutter erunt mfi- 
nuanda. 

Primum ergo obiicitur : Creditor nihil cx J 
iuftma poteft amplius petere a debitore , quam 
quod hic poteft a retulere : atqui homo pccca- 
t ar non poteft Deo reddete nili opera natura- pbi,, 
lia ; ergo hxc fola poteft Deus ab co exigere. Adthton 
Vnde M at t ha i iH. vr iniuftus punitus cit 
feruus, qui o bligabat confer uum ad foluenduro 
vitra quam poterat. Rcfpondco, hoc argumen- „44^, 
tum non elle ad rem; quia ahod eft dicere , dc- 
bitorem iam non amplius polle facere , quam mentum 
dare quod poteft, ac proinde iam denouo non 
committere vllum peccatum non foluendoam- um ' 
piius; aliud eft, quod proptcrca (oluat. quan- 
tum debet. Primum eft verum , fecundum eft 
falfum: vnde eo cafu creditor non eft reftttutus 
in antiquum ftacum , fcu, non eft ei rcftitutmn 
quantum fuerat ablatum. Ad confirmationem 
cx ea paraboladicimus, illum Icruum proptetea sdc * 0 ' 
reprcnenfuin , rum qubd debitor promiferit „,&**'* 
foluuonein patta tantillum mora ; in materia 
autem pecuniaria vrgeri amplius non poteft; 

tum quia peteuffit conferumn luura ; ad quod • 

nuliuni ius habebat; rum quia non confide ra- 


6 

Ali* fi- 

udis. Iui* 
TIAtUtn te- 
neri dtpo- 
iurtrram, 
tum taia- 
ri*nt tjfnt 
/jMfdfettft. 
•flueram- 
damfeiutu. 
Hali* dij,- 
paritu. * 


7 

PtCCMKItm 
■viri haberi 
odit* Dee. 

Sai>.»4- 

Odium Dei 
qui txpli- 
tti Ragufa, 


Di!) licti 
hat exple- 
tatit. 


\ 

Difp. 4. &Afi fuerit nuejforia Incarnatio, tfc, Sc£l. 1. 47 

uit fecum aliter actum i domino quam ageret mero voluntas potuit etiam manere , cafu quo 
iple. homo ille pro lua libertate fuillctconfcnfuius ci 

Verum hinc oritur lecurda obiettio j nam auxilio ; tunc autem non pollet ca habere ratio - 
falcem in materia iniuriarum teneri videtur qui* nem odij inimicitia: in hominem , ergo nequi 
libet deponere iram iu alterum, quando hic of- iarn ; quia non poteft vna cadcmquc voluntas 
fert quidquid poteft ■, ergo eodem modo Deus manens , etiam ratione nolba in lc omnino im- 
tenehitur condonare miuriam illi homini-, qui mutata, ia meonliderari vt vera inimicitia, iam 
fecerit quidquid poreit in compcniationem in- vt amicitia. 

iurix. Rcfpondcnt nonnulli , id verum effc in Secundo oftendo clarius, admittendam effe 8 
hominibus qui lege mifcricorduE obligantur , voluntatem diuerfam odij in peccatorem avo- 
Deum verb non teneri cis legibus. Hxcdifpari- luntatc immittendi malurojquu(vi omnes con- 
tas non cft vilius momenti* quia aliud cft loqui cedunt ) p«tcft Deus omnem omnino volun- Zumallni 
de Deo vt habente fupremum dominium in ratem puniendi hoiniilcm impedire ; <Jc non immittendi 
homines ) ex quo capite haud dubii poteft ille propterca delinet illi ellc offenfus , & eum vero * 
ajiter ic gerere cum luis debitoribus, quam ho- odio inimicitix prolequi. Conftct igitur non 
mo cum homine^ & in hoc fenfu admitto nunc polle de hoc pun&o dubitari, 
homines obligari lege mifcricocdix, Deum ve- Quid auteiSfit illud odium , non cft valdi 
16 non j aliud autem eft loqui dc iurc Dei. in difficile explicatu t.cft enim difplicentia &aucr- 

hominem prxeisi ratione oden l* : & in hoc lioquxdam Diurna ab co homine ratione pec- 

fcnfu dico camdem efle rationem ( excepta di- cati , quo lc homo ille defoedauit , 6c redoidit 

ucrlitatc ex magnitudine dclumpta) in iurc Dei eo odiodignillimum. Hinc ad rciu noftram di- R t J)nuU- 
rcfpcctu offendentis , & in iure meo relpcciu ciolTLs, eo iplo qub<l homo liucex negligentia , tur chu- 
etiam oftcndeniisj idem inquam ius quoad vim fiuc ex impotentia non dat Deo fatisfattionem /*- 

petendi fatisfadionem , &c. Non loquor etiam fuihcicncem , co iplo non tollere i fe eam ma- P r *f** u - 

dc iure , quod Deus hjbet tamquam Lcgiflaior culam quam habebat, ac proinJc manere di-* 
ad puniendum reum ratione dcli&i j nam hoc gnuin co odio , quo fuit dignus quando pec- 
ius admittimus non extingyi in Deo, ac proin- cauic ; neque obeft , qubd tam amplius non , 
de polle homiucm torqueri in x ternum quam- poflic : etenim tunc non odio habetur ob id 
diu non fatisfccetit j at rnterim videtur debere quod iam non poteft , fcd ob id quod potuit, 
illi remittere offenfam quoad odium & mimi- 6c nondum abftulit. Quod ve r6 dicebatur de 
citum * caergo folutione omifsa, homine non vrget 5 quia etiam otfenfus poteft 

Aducrtcndum , hominem , dum adtu com- habere cam dnp licentiam in altcto quamdm 
mittit peccatum , haberi odio d Deo ) quia veri pro illa fibi alter non faiisfeccrit. Vide qua: dixi 

id meretur iuxta illud Sapientis : Odio jam Det Tomo 4. agens, quo fcnlu liceat inimicos odio 

ineptae &■ impiet m cia*. vfii valdi difpltcet Pa- habere Sc quomodo intelligenda ftt obligatio 
ter -Rogiifa , qui difput. ). §. Hjfpondeo ergo , quat communiter dicitur ellc ad condonandas 
prxeise in Deo illud admittit odium, quod lit iniurias proprias j inde enim conftabu dare, 
voluntas inferendi malum homini, vel fubua- quid ad conlequcntum ex hommc.ij Dcumhc 
hendi bonum) neque quoad affe&um internum dicendum, St in quo Iit paritas, mapto vero ha- 
vlliim aliud odium concedit : difphcct inquam, beat locum aliqua diiierlitasinam lolutio quam 
quia Deus vcr&& reahtet habet odium iniroi- hic RaguCiadicrr, quia (vt vidimus) liipponic 
cuix in peccatorem ) &: quidem longi aliud - non polle in Deo aliud ellc odium , quam vo- 
quim lit voluntas inferendi malum \ nam li iu- luntatem infligendi malum , mihi omuino dii- 
liuni, aut filttm non peccatorem torqueret poc- plicet. 

nis xternis ( vt fieri polle diumitus communis Contra tamen adhuc Tertii poteft oblici : 9 

fententia docet, qux falcem debet vt probabilis In moralibus voluntas pro fa&o ipfo reputatur ObieSio 

admitti pro prx lenti puncto) haberet tunc vo- apud Deum { -quia (vt diximus fuo loco) adtio ur " m tv> - 
lunratem inferendi malum ci homini, Sc quidem exterior non addit vlluin valocem fupra voluid- Zlusfntm i 
idem malum quod mune infert peccatori) ac nem interiorem ; ergo qui quantum cft ex (e m 
proinde ex hac parte Ala voluntas cllcc eadein vult cificacitcr omnem loluttonem neceflariam moraUbm 
qux nunc; nnllatenus tamen homo ille odio ha- & Ijtisfadioncm Deo offetre , iam eo ipfo dc- r^luntm 
bcretur iDcovt mimicus ; etgo negati non bebu pei inde exunguere debitum ,ac h rc ipsa 
poteft in affcdlu mtemo aliquid vitta cam voli- totam illam fatisfactionem obtuli llct. 
tionem inferendi malum: uiquod miror ab hoc Ragtifa $.Oheocs Secando, rcli&is aliis ob Rajufavi. 
Auftorenon fuillc confidcratum : habet autem iectiombus , Piimo videtur fupponerc falfpni detur fup- 
maiorem vim in iplo peccato a&uali j quia pro ellc, a&ioncni externam non addere aliquid dc P entr ‘(*l‘ 
eotnftanfi line dubio Deus odio habet pccca- metito. Verum quia nos id dihgcntci Tomo j. 
turem , Se tamen tunc non habet vitam volun- difcullimus, & vcrillimam ellc oftendimuscam ,&»* t 3 it 
tatemiUi inferendi maluui; nam voluntas nou communem Icntctuiam.non putamus in prxfemi mh,t addat 
dandi illi auxilium efficax, feu congruum, qua- amplius hxrcndum. Obteruandum rameneft , 
tenus cft prxeise negitio fortioris auxilij, etiam ab ca dodfrina non pendere prxfentcm difhcul- xonptadet 
datur m Deo rcfpecfu hominis dormitum & tatem ; nam citi concedatur aliquid addete cam abhae^ua- 
diltradi, quem, tamen non ideo odio prolequi- a&ioncm, non poteft tamen illud ellc tam mul- fhenedijji- 
tur : quatenus nem coalidcrari ca voluntas po- 1 tum , quantum voluio naturalis dandi , quod 
tcft vt polit iu< volens auxilium illud , 'potius cft ad Ic «timet , fatisfadtionem Chnfti diftat ab 
fauor quam odium $ quia cft voluntas faciendi ipsa latisfaflionc Chnfti ; ergo quidquid de ci 
bcucfictuin ahquod, licet non tantum, quancum» dothinafit , aliunde quxienda loluuo. 
fi daret aliud auxilium. Deinde illa eadem tiu- Sccuud6crgo,ahU iolutiouibujtf:l»Uis , dicit 

eam 

. I 



48 Rod. de Arriaga Traftauis T)c fine &nccefiit.tnyjler.lncarn. 


I 


AVm f- R4- eam do diri nana , quod voluntas reputetur pro 
gujafolm- 'opere ipto volito , tunc folum habcic locum , 
quando illa eadem voluntas habet totam per- 
fc&ionem & integritatem requi lixam ad meri- 
. tum , Sc obic&um folum dccft in re. Quod (i 
dixeris, eo ipfo quod voluntas reputetur pro 
fa&o , iam omnia lute includi in ea ipsa volun- 
tate illa omnia habendi ; rcfjrondcbit , non polle 
hanc reflexam voluntatem efle meliorem quain 
fit ipfa directa 1 fi ergo direda , quia caret ei 
certa intentione , pcrfe&ionc, Scc. non fullicit t 
multo miniis funicete videtur hxc reflexa . 
Hufolntio Hxc tamen folutio penitus deftruit quod admi- 
fit: etenim fi admittit voluntatem reputari pro 
■'HodMdmi- p a £ 0 ^ ^ mc haberg voluntatem naruralcm 
quantum poflum efficacem habendi farisfa&io- 
nem Chrifti; profc&O-ex parte #volirx, id crt 
ex parte fatisfa&ionis Chriftj, quidquid ad per- 
fcaam farisfa&ioncm detiderari poteft , tepen- 
tur} ergo fi voluntas illa habendi xquiualct illi 
fiuisfadiom , habebit apud Deum quidquid cft 
neccfTarium ad fatisfaciendum pcifcdli . Nec 
video quid hic faciat illud de integritate, Scc. 

* * * Idci> aliter tefpondendum cft , quando dict- 
Qjuftnfu m r voluntatem reputati profa&o,&apudDcum 
Volmitattm tantum valere quantum ipfum opus, id*inielli- 
nputmri gendum rcfpeitu a&ients externx , qnx in fc 
frcf*ao»- non habet vllam nouam libertatem , Sc forma- 
fud Deum. Jcm honcftatem. Voluntas enim cfficacilfima 
dandi pauperi elremofynam,quxque pure pute 
impeditur ab exeeutione , eo quod dum eam 
vult date, nihil inucnit quod dft ; hxc inquam 
voluntas cft tanti momenti apud 'Deum , quam 
fi re ipsa dediflet clcemofynam : eodem modo 
voluntas occidendi, ex qua quis iaculacur in ho- 
flem, non redditur minos mala cx eoqudd er- 
ret in i&u.quam fi rc ipsa tetigi fiet. In his er- 
go Sc fimilibus habet locum ptincipium illud 
in obie&ionc alfumptum. Ac quando obicdum 
volitum eft alius adus voluntatis habens in fe 
formalem honeftatcm Sc liberratem, tanc nega- 
mus adum imperantem cflc xqualis valoris cum 
illo: etenim voluntas amandi Deum non cft ram 
bonaquim amor ipfej neque voluntas habendi 
contritionem eftconttuiojncc voluntas habendi 
omnes adus virtutum xquinalet adibus omni* 
tuuio i bus virtutum. Ratio iprioii cfl, & quidem (vt * 
fnen fta;itu dicemus ) generalis tam ad adus hos, 
Obitiium a< ^ priores, quod obicdum non refundat 

ttfuri- totam fuarn honcftatem in adus: vnde amor 
Mu totam Dei non cft rain bonus quim ipfe Deus, neque 
ftu*> tw amor Angeli , hominis , Scc. tantus , quantus 
A ,: gtlus,homo, &c. quid ergo mirum, fi re- 
flexus amor contritionis non fit tam bonus 
qiftm comiitio ? multb autem magis id habet 
‘ locum in ea volitione habendi «facisfadioncin 
Chrifti , qux imperfedior fine dubio eft ipsa 
1* fatisfa&ione. Dixi autem hanc rationem habere 
etiam locum in adu vtroque tam imperante 
asionem externam , quam m imperante inter- 
na n, quia etiam ea volitio imperans elccmofjr- 
oaiu non cft tam bona quin» clccmofyna ipfa in 
fuo genere : fuo enim loco dixi , in clccmofyna 
exteriore confiderari debere bonitatem phy fi— 
cam.feu vtilitatcm phylicam, quam adfere Kci- 
poblicx rationali} ratione cius adus illam elee— 
roofynam amans cft in fc honeftus; ficut h coo- # 
trano in Ixoiuicidio debet confiderari damnum 


phyficum quod adfui Reipublicx rationali, Sc 
utionc cuius voluntas occidendi eft mala in- 
trinfcct. In hac bonitate & malitia nunquam 
adiones interiores adxquant etiam fuum exter- 
num obicdum , idcoquc dixi habeie etiam ibi 
locum rationem a pnoii a me allatam , quod 
adus numquam tamam habeat bonitatem quan- 
tam obicdum; quia icucta non cft tam nociua 
Reipublicx voluntas occidendi ptojtiiuum v.g. 
quam ipfaoccifio; ficut i contrario non cft ratn 
ptoficua Reipublicx .voluntas dandi clccmo- 
fynam, quam re ipsa fit ipfa clccmofyna. Cmn 
quo tamen flat , vt quia hx adiones externx 
non funt formalttcr libenr, neque funt adus 
voluntatis, ideo non habeant dc formali malini 
& merito quidquam ; ac proinde non miium fi 
in co genere nihil addant fupra adus internos. 
Ax quando adus imperatus habet ipfe forma- 
lem bonitatem , quia eft adus voluntatis , vii 
contritio volita , faiistadio Cluifti volita, tfcc. 
tunc, quia obicdum adus , a quo amatur ,non 
dat totum , quod habet in fuo genere , Sc genus 
eius obiedi eft intra bonitatem formalem,clac£ 
conflat , quomodo adus reflexus illum adum, 
fcu illud obicdum imperaris non xquiualeat ci 
adui volito, ac proinde quomodo volitio na- 
turalis aut fupcrnaturalis exhibendi Deo fatis- 
fadionrm Cluifti non reputetur apud Deum 
proca fatisfadionc. £c fatis deadu naturali. 


Acfitnn ta- 
ttriirts 

thitej 

num obto- 
tium in rs- 
timo bont 
Vtl muti, 
Cjfjcd ftr 

idui txtf 
n ner t S 
adftrtur 
JltipuUiea 
TAtl0f,/*U. 


SECTIO SECVNDA. 
Proponitur communis & "Vira finten- 
na circa aSlum fupernaturalcm , & 
examinatur ratio Patrii Vajqucz, 
pro illa. 

E x s t Aureolus, Paludanus, Alexander, Ri- s 3 
chardus , Caictanus , Sotus , Vcga & ah) 
apud Patrem Vafquez difput. 2. num. a. Sc 
apud Suarcz difput. 4. fcd. 7 putaucrinr.poflc 
purum hominem tanta gratia habituali donari, 
vt per illam offerat Deo condignam fausfadio- 
uero pro mortali alieno} imo nonnulli excitatis 
Ctiam pro proprio mortali pol^c quem faiisface- 
rc de condigno a(Tcrueiim,cbl}ucd non videa- 
tur neccflaiu infinita fatisfadio hominis Dei} 
dc quo fundamento infidi fi inquam id pau- 
ci hi citati docuerint; 

Communis tamen inter reliquos Scholafli- 
cos fententia , & qux maximum ia Patribus 
habet fundamentum ( quidquid alij in contra- 
rium dixerint, contendentes labcfattare ca Pa- 
trum tcftimonia ; contra hos tamen infra f pe- 
cialitcr difputabotradans quxftionem de meri- 
to condigno rcmiflionis peccati ) docet , puram 
creaturam quacumque gratia ornatam non pofle 
fa is facere dc condigno p 10 mortali : Audores 
Sc tcftimonia Patrum pro illa videantur apud 
Vafquez fupta cap.i.& apud Suarcz etiam fu- 

f >ra. Difficultas autem prxeipua cft in folnft 
unus fentemix probae ipnc, per quam eo ipfo 
tciicicncor priores Audores. 


S V B- 


StaienuA 
anorum. 
d*m, pefft 
kn inatm 
torti* gro- 
it* hakt- 
tu*h it na- 
ri, vr pro 
mirtsti* 
•uro» [*- 
infatua. 
Communis 
famatis, 
trrktatsm 
ejmaaem^at 
grati* do- 
natam nem 

a 

tonitruo 

fatitfsttrt 
pro ullo 
poetato 
mortali. 



*4 

lies homi- 
tum non 

p.fi r> 

moruli 
fropri t fa- 
tnfaetrt, 
quia ante 
i ener itio- 
nem remit- 
titur illi 
dehtum, 
negatio 
MUXIlf ad 
contritio- 
nem. 


TiifrUtet 
tmnibue 
merui hac 
jen tentu- 


QueJ n. 
fronderi 
foffotpro 

MU 

Coturk. 


1 6 

lafptnji o 
alio expli- 
cans odo- 


Difp.4, jin fuerit necejfaria Incarnatio , &C. Se£l. t. 49 

SVBSECTIO PRIMA. 


Proponitur ratio Patris Vafquez , , & dud 
priores eius impugnationes. 

P ater Vafquez ea citata dtfpur.cap. 5 im- 
pugnatis aliorum rationibus au , homi- 
nem per mortale promeritum efle , nc (ibi de- 
tur auxilium vllura congruum ad bene ope- 
randum ; hoc autem debitum ait oportere illi 
ncceflitrib prius remitti gratis , fi operaturus 
ell ; vnde infert : Ergo non poteft per vllum 
opus bonum peccator fatisfacerc pro hoc debito 
iam eflcntialiter prius condonato ante bonum 
illud opus; nam fi beni operatur , ergo dedit et 
Deus auxilium congruum , quod tatnen non 
tenebatur illi dare ; quia ante illud opus cum fit 
primum , nullum prxccflit quo homo ille po- 
tuerit mereri illud auxilium ; ergo non poteft 
homo fatisfacerc ad arqualitatem pro debito 
ex peccato contra&o, ergo neque pro fuo pec- 
cato. Supponit in hac do&rina Pater Valqucz 
adtum contritionis cfle condignum pro renui - 
fione culpor Sc pernx xtcrnx , imo cfle forma- 
lem fan&itatcm anime De quo nos fusfcTomo 4. 
Eamdcm fementiatn tenet Calpar Hurtadus , 
per omnia fecutus fuum profcllbrcm Vafqucz 
dilput. 1. a num.)<J. ad 6). 

Sententia hxc mcrit6 difplicuit omnibus fe- 
ri Rcccndoribus} Primo, quia ex illa fequicur, 
nec quidem Chriftum Dominum fatislecillc 
dc condignopronoftris peccatis ;nam per pec- 
catum fatti fumus indigni non lolum auxiliis 
congruis fcu efficacibus ad beni operandum, 
fed multo maximi , nc daretur nobis redem- 
pror , qui pro nobis fatisfaccret; atqui Chriftus 
Dominus non potuic pro hoc debito fansfaccre: 
iam enim ipfe I imponitur datus in redempto- 
rem antequam faciac vllum opus , per quod 
nos redimat; ficut in nobis fupponitur auxi- 
lium ance opus, quo pollemus (atisfaccre ; ergo 
non potuit larisfaccre pro toto debito contrado 
ex peccato ; ergo nec (impliciter (atisfaccre de 
condigno pro peccatis nottns , luxta diicurlum 
Patiis Valquez. 

Rcfponderi forti polfet Primo , peccatum 
meum v. g. non mereri negationes auxiliorum 
in aliis ad latisfacicndum pro mc,lcd Colam ne- 
gationem auxiliorum mihi dandorum. Contia 
tamen, quia fi mortale meruit negationem auxi- 
liorum in me peccante , eo quod hxc auxilia 
funr per fc mihi indebita. Se per peccatum red- 
didi me illis indignum ; profedto multi magis 
me reddidi indignum per idem peccatum , ne 
mihi daretur redemptor , quia hoc longi ma- 
ius bonum meum elt, & minus alloqum mihi 
debitum, quam propria auxiliaad operandum : 
hxc enim quodammodo videntur pullulare ex 
debito naturx eleuatx adordinem gratix; ac ha- 
bere redemptoicm nullo modo debetur ei clc- 
uationi ; ergo fi ca qux mihi debebantur quo- 
dammodo amifi per peccatum , mulco magis 
qux nullo modo debebantur , Sc ciant maiora 
mea beneficia. 

Refpondcbitur forte Secundo, potu i fle Chri- 
ftum miciiob alium finem dillinttuma redem- 
ptione; tpfum autem tunc ex libeteate fui pro- 
Tumvi VI. 


pria obtinui fle vt pollet cfle redemptor pecca- 
toris: quo calu nibil videtur condonatum pec- 
catori anreccdcnter, fed omnia per merita Clui- 
lii; quandoquidem iplc Chriftus luis mciitis 
obtinuit elfc redemptorem ; ergo potuit fatis- 
facerede condigno. Sed contia Primo , quia 
de facto non habet locum ca folutio, prxfemm 
inlcmcntia iplius Vafqoez , qui Incarnarionem 
primani Sc per fe in redemptionem humani 
generis votitam eflcccnlct ; ergo Chriftus non 
promeruit vt daretur nobis redemptor ; fed pri- 
mo decrc us ell vt redempror;cigo!am fuppo- 
fu 11 rem illum debitum ncfttum dc carentia re- 
demptoris; Se tamen dc fadlo ex Icnreiuia om- 
nium farisfecit Chriftus ad xqualitatem , A: de 
condigno fimplicircr Se abfolure; ergo ad hanc 
fatis fadionem non requiritur latisfacerc pro 
omni debito contrafto ex nccrato ; vel fi hoc 
requiritur, non fatisfacic Cluilius ad xqtiali- 
tatem. 

Contra Secundi», quia ob quemcumque fi- 
nem miHiis fuerit Chriftus Dominus , certi 
quando voluit orare , vt polii t cfle redemptor 
nofler, debuit Deus illi dare auxilium ad talem 
a&um, Sc quidem ex prxuilinne; quod Ii darer, 
nos eflemus habituri rcdcroptoicm ; ergo cum 
alioqui edemus fach indigni redemptore , fui- 
mus etiam fa&i indigni, ne Dens Chrilto daret 
auxilium congruum ad hoc, vi vellet efle nofler 
redemptor; ergo debuit Deus necelfarti hoc de- 
bitum pinis remittere, dum fciliccrdcdir auxi- 
lium illud Chrilto, i quo vidit fecuturam no- 
llrain redemptionem ► 

Secundo principaliter argumentor contra Pa- 
trem Vafqucz ,quia cum alibi Ixpi doceat gra- 
tiam habitualem cfle principium adtus condi- 
tionis, Se priorem natura illo , Sc tamen i piam 
gratiam habitualem ccnfc.it cadere liib meritum 
cius contritionis ; eodem modo deberet dicere, 
auxilium congruum , ctfi pixcedat altum con- 
tritionis, pc fle can.cn cadere lub meritum illius; 
Sc confequenter altum contritionis polle mere- 
ri quidquid demeruerat peccatum. 

Rcfpondcbit forti, gratiam habitualem non 
efle ex natura fua & eflcntialiter priorem altu 
contritionis ; nam faltem diuinirus hic poreft 
ficti fine gratia ; auxilium autem eflcntialiter 
pr.Tcedcre omnem altum bonum , ideoque hoc 
nonpofle caJerc fub meritum, fccus gratiam. 
Sed contra , quia hxc difpariras ad punitum 
prxlens nulla penitus elt : fi enim id quod dc 
fj&o prxcedit meritum , poteft cadere dc (alto 
fubmeritumjergoerii auxilium prxccd.it opus, 
non lequetur, illud non pofle cadere fub meri- 
tum operis: quod enim vnum eflcntialiter prx- 
ccdat, aliud ver6 non, parum aur mhil omnino 
facit ad prxfcntem caium,in quo amboprxee- 
dtint; Sc confequenter vr lambo cadent dc fallo 
lub meritum , vel neutrum ; quia non poliunt 
duxcauflieellcfibi inuicemcauflx laltcm in eo- 
dem genere: etiam in lententia P. Vafqucz non 
(olumcacaufla,qux eflcntialiter elt prior alte- 
ri, non poreft ab illa produci , Icd nec illa qux 
ex fe non ell prior, fed tantum hic Sc nunc; vn- 
de ignis A producens ignem B,cfto diuinuui 
potuerit cl|c potcnrior igne B hic & nunc ; ta- 
men quando producir ignem B, Sc cft eo prior, 
non poteft fitnul Sc femei cflcctfdtus ignis B: 
E quod 


q tuum 
cbnjli pro 
ptteaio Ja- 
nsfdclio- 

nem. 

Centri 

Primo. 


»7 

Corum Se- 

eundo effi- 
eaoitor. 


Contra 
r v.frt.1 
ex princi- 
put illius 
Ut gratid 
hatituali, 
quam iIIcj 
docet efru 

princi- 
pii (^pro- 
imum amo- 
ris tinjdem. 

18 

Mfio 

afferri dif- 
famat in 
gratia ha- 
Lineali ad 
hoc pun- 
itum 
Contrd. 


i? 

Coatra 

T c ./>«• 
tum H»r- 
talum tX- 
flicaiutm, 
quemtdo 
( nurui» (it 
<onA>i aa 
fatu Jacito 
fro peccato 
friut rt- 
mijfio. 


Contra 

•officatrttr. 


50 RoD.bE Arriaga Tra&atus 

quod argumentum vrfi etiam Tomo 5. agens 
de a&u contritionis. 

Idem confirmo ad hominem contra Patrem 
Calparum Hurtadum , qui cum obieciilec fibi 
gratiam vt inhsrentcm in annna cdeprinci- 
. pium aci u s contritionis , ideoque prius pecca* 
tum remitti quam fit contritio ; vnde viceritis 
infertur , per contritionem non pofle de fa&o 
remitti pcccacumjrcfpondet difput. 1. nura. 45. 
Etiamfi contritio inucniat iam renudum pecca- 
tum quoad culpam & ofFenlam , ideoque ipfit 
contritio illud non expellat de fafto, nihilomi- 
nus perfedam conttuionem efle cuam de fa&o 
iatisiadhonem pro eo peccato ; quia ex fua na- 
tura cft forma lufficicns ad illud expellendum; 
& per accidens cft, quod non expellat, quia iam 
fupponitur expulfum. Hsc ille: ex quibus effi- 
caciter ego argumentor contra ipfum : Nam fi 
rei iam f acia.’, & in quam a&u non infiuir con- 
tritio, pote (l tamen illa contritio dici cauda ca 
praecisa ratione, quod ex fc cft condigna ad cam 
cauli jndam,& re ipsa caufladet, fi non inuenifi- 
fet caudatam ; prolevo eodem omnino iurc ea- 
dem contritio debebit dici cauda feu fatisfadfcio 


pro debito carendi hoc auxilio ; nam quantum- 
uis iam inueniat condonatum illud debitum, 
cft tamen cx fc xqualidima illi, dc iufficicnufli- 
ma ad illud merendum, nili iam ante renudum 
edet : ratio autem adlualis fatisfadlionis iuxta 
pi ardiolam folutionem non defumirur nifi ex 
squalitate inter vnum & alterum , quidquid fit 
de antecedentia. 

10 Aducrto, dodlrinam Patris Hurtadi, ex qui 
Talfado- nunc argumentatus fum , falfam omnino ede 
ar>n ~ ablolutij quia repugnat in terminis, vt fi iam de 

'hurtadi*” homo,v. g. Pctrus,cft occifus; dicatur ta- 
men actu veri occidi per vulnus quod deinde 
ei infertur; dicatur inquam occidi ea prscisa ra- 
tione , quod illud vulnus fit natura fua fuffi- 
cicns ad occidendum , fi non inueniflet homi- 
nem occifum; & quod per accidens fit, quod il- 
lum mortuum inucniat. Vnde colligo abfoluti 
loquendo, fi iam peccatum cftannihilatum ante 
aduentum contritionis, repugnarc,illud per con- 
tritionem annihilari ;quaoiumuts hsc fit omni- 
no ex fe fudicicns ad illam annihilationemjalio- 
quin eadem ratione affirmare pollemus, etiam 
per fecundam & tertiam contritionem , quam 
ludus facit , remitti a&u ei peccatum : quod cft 
ptnfi rtt faliilfimum.Pro quo melius adhuc iateliigendo 
po,tnua aduerte, etiamfi rei politi ua polfit caudan per 
'faundam* fecundam caudam , &c per fecundam a&ionem 
aHiontm rotalem tempoic etiam pofteriorem ipsa re 
totalem caiilfui, qtua runc cft entitas ilia rcalis efferus, 

tempore et - a( j q UatT1 polfit illa a&io terminari; non pofle u- 
tampofia- mcn ln ordine ad dcftru&ionem eas duas cauf- 
ediiflati fiu totales admitti, fi dicatur iam prius tempore 
in defiru- ca dcllrudio caudata : ratio eft, quia dcftru&io 
iha»t ia- cft cciratio ab mHuxu, qui immediati ante erat» 
tmtrti hic ^ pcrfeucrarc debui det, nifi hsc cauda inter- 
tauff* tota- ueniflet ; ergo quando iam fupponitur res dc- 
htM ne» ftructa, & additur repugnantia edcntialis ad 
ofi 4 imtt- hoc, vt illa continuetur; profero non pofliimus 
unde. jbi proprii aliquid de nouo adueniens conci- 
pere, ratione cuius dicamus dari fecundam caufl 
laliratem, (eu fecundam corruptionem illius rei. 
Doctrina ergo Patris Hurtadi, licet debeat iudi- 
cari omnino talla, abiblute tamen in pixlcuu 


De fine nece fit. myfler. Incetrn. 

nobis vtilis eft, vt piobeniusmde ad hominem 
contra illum, pofle pro auxilio prius natura 
nobis dato ante contritionem, ipiam contritio- 
nem dic adxquacam fatisfadlioncm ; ideoque 
de fa&o adzquati & abfolutc pofle hominem 
fatis facere pro toto debito peccati, d vera cft 
explicatio Patris Vafqucz, quam Hurtadus ipfc 
etiam defendit. 

SVBSECTIO SECVNDA. 

Vlttrius retfcitur es dttirin*. 

T e R t 1 6 principaliter reijcirur Parer Vaf- 
quez i nonnullis , quia ( vt in materia de 
Gratia traditur contra ipfum ) homo etiani in 
peccato exiftens poteft naturaliter multa bona 
opera ordinis naturs facere; ergo homo non 
meruit per peccatum carere auxiiijs congruis ad 
bene operandum; ergo Deus dans illi auxilium, 
non proptcrca remittit aliquid de debito pecca- 
ti; ergo cx hoc capite a&us contritionis poteft 
ede adxquata fatufa&to pro mortali . Ego ab 
hac impugnatione abftinco , quia rciponderc 
Vafqucz poflee , Deum femper condonare ali- 
quid de debito peccati , quando dat peccatori 
auxilium ad bcn& operandum-, nec proptcrca fc- 
qui, naturaliter non fieri eam operationem: cer- 
tum enim eft, non quamcumque condonatio- 
nem debiti ex peccato coiura&i ede fupernatu- 
ralcm , aut ex meritu Chrifti ; nam homo per 
mortale meretur quantum cft ex fe flarim viti 
priuan,& damnari in perpetuum; ficut homici- 
da meretur ftatiro puniri; non tamen, propterei 
quod vita peccatoris paululum protrahatut, cft 
aliquid liipcmatu tale, aut cx meritis Chrifti; fcd 
proucnit ex Deo, qui non voluit vti tanto rigore 
iu (litis in ordine ad poenam, mi raculosl cum 
hominem ipfo peccati momento ma&ando , & 
ad inferos detrudendo; fcd expe&auit curfum 
caudarum naturalium, deut Iudcx expediat op- 
portunam occafioncm vt reus afficiatur fup* 
plicio. 

Licet autem hoc tertium argumentum non 
fit efficax , occafione tamen ipfius fic argumen- 
tor efficaciter contra Patrem Vafquez : Nullus 
enim vel Patrum vel Scholafticorum dixit,pcc- 
catorem ideo non pofle ad squalitatem i at is fa- 
cere ; quia dum datur ei tempus aliquod vitae 
poft peccatum , iam ei fupponitur condonatum 
aliquid de debito peccati , nempe he flarim oc- 
cidatur , & damnetur . Et vt cx humanis argu- 
mentum elatius eoadat,pono hominem qui of- 
fendat Regem, & quantum cft ex fc meruit fta- 
tim excremo fupplicio affici : differtur tantillum 
exeeutio ; interim occurrit occafio , in qua vd 
Regem a morte liberando cum fummo peri- 
culo propriz vits , vel alio modo exhibendo 
maximum aliquod obfequium fatisfacit Regi 
ad squalitatem; (quod podibilc ede fatetur ip- 
femet Vafqucz impugnans communem ratio- 
nem fententis communis ; ) at in eo cafu iam 
fupponitur condonatum aliquid de debito illius 
ofrcnfs-.metebatur enim reus ille,vt dixi,ftatim 
affici fupplicio; fa£ka tamen eft illi gratia tantil- 
lum fupplicio dilato ; ccrtfc nullus prudens in 
tali calu^propter cam dilationem mortis dicet, 
iftum hominem non fatisfcciflc ad zqualiia- 

tem; 


xr 

§*ma4a 
aliqui Pa- 
OfiVafauex. 

ox tfjm* 

ffimeatid. 


Koa vior 
hae ttnfu. 
gaatu rt. 


ix 

A r^umtn. 
tum effi- 
cax centra 
P. Vafqmox 

r at urum 

ab auMorp. 
lato fiam- 
Serum Pa- 
trum 
Tbeolt io- 
rum. 



jtHlilYtUU 

KtthMtit A 
S. ViStre. 


Rhh»rJut 
impottn- 
liem falif- 
futitndi 
tenjhimt 
in utaeju* 
Iit mi t ad tu 

triMiMtM 
fUtA,nm i* 
iondmMti*- 
nt i Ubui 

parnaiu- 


14 

C/nfrm*- 
lur t icm- 
ttmrte- 


Difp. 4. An fuerit necejfarta Incarnatio ,&c. Sc< 3 , 1» . 51 


ccm;crgo,eo quod poft peccatum nobis aliquid 
condona Deus dc ei poena non tam cito pu- 
niendo , & dando tempus & auxilium ad bcn£ 
operandum, non debet fatisfa&io noftra poft t i 
exhibita dici non clfc condigna , (i alioquin ex 
fc tam bona cft & tam xftimabtlis.quam ma- 
lum fuit peccatum ^roquo offertur. Quz ratio 
mihi videtur intentum detnonftrarc valde effi- 
caciter. . .1 

Etvt clarius apparelt alienam ede a mente 
omnium Patrum & Theologorum rationem 
Patris Vafqucz , confirmo hoc argumentum te- 
fttmonio Richardi i S. Vi&orc Ub. dc Incar- 
natione Verbi cap. 8. vbi hzc habet: esid ple - ; 
nundinem entem fettefachonu oportuit tenta 
vt effet humiliatio i n e t piet tone, quanta fuerat 
prejnmpito m frenarunt ione\ rationalis autem 
fubjUnua Dens tenet fummnm bonam , homo 
imum ; quando ergo homo prefnmpfit contra 
Deum , faita ejl elatio de imo ad fummn 
oportuit ergo Vt humiliatio fieret de fnmmo ad 
imum ed expieuonu remedium, fed boc non po- 
tuit mfi m aliqui m Trinitate perfonarum. 
Hzc die eleganter: quibus oftendit fc nec cogi- 
ta iTc quidem dc ea condonatione debui partia- 
lis per donationem auxilij congrui , fcd pure 
putd de inaequalitate adus purae creatura: cum 
offensa Dciific in euindem lenium loquitur An- 
fclnuis alijque Patres, qui explicantes nccellita- 
tem tanti Redemptoris, numquam ad eam con- 
fiderationem Pattis Vafquez recurrerunt , fed 
femperad magnitudinem peccati, fcuoffcniz, 
^ ad vilitatem creaturae . Quae ratio iuxu len- 
tentiam Vafqucz nulla penuus cft ; quu iplc 
omnino admittit «qualem cfle nofttam contri- 
tionem tori debuo peccari , etiam illi debito ca- 
reodi auxilio : licet enim pro illo dcbiio non 
pollit contritio re ipsa fatisfaccrc; id tamen ne- 
quiquam proucnit ex dcfcCku condigmtatis < 5 c 
proportionis cum co iuxra hunc Autitorcm; fed 
quia contritio illa venic nimis tardi ; tam enim 
fupponit illud debitum rcmillum : hoc autem 
eft plane comra mentem Patrum , qui maximi 
a dum illum , etiam poftquam iam cxUlit ( vbi 
fine dubio iam fupponunc datum auxilium pro 
illms exiftentia) videmur dicere, clfc impropor- 
tionatum ad reimlTioncin offenlx,& ad amici- 
tiam cum Deo promerendam ; id quod prxftan- 
dum erat ab eoa&u iam ext (tente. 

Confirmatur c comratio, quia quantumuis 
a&uscllet infiniti valoris;non tamen pollet pro- 
mereri auxilium pro fc, fed illud deberet omni- 
no gratis a Deo concedi ; crgo in hocpunfto non 
promerendi lllifd auxilium pates omnino lunt 
actus finiti valoi is, tfcadu? infinitus; & ad illud 
punitum per accidens (c habet maior vel minor 
illius valor. Atqui Patres 3 c Scholaftici antiqui 
famfaftionem Chrifti prxcisc requiliuctunt ob 
magnitudinem valoris,& ob xqutualcntiain il- 
lius curo noftris operibus, non ob prxccdentiam 
ante dationem auxilij;ergo non agebant de pun- 
do illo promerenda auxilium ad fui effeitio- 
nem, fed dc valorc fie proportione cum reliquis 
effedribus, qui prxftart pollent ab illis adibur 
poftquam iam lupponumur ptfcucii, & cor.fe- 
quenier poftquam fuppottitur auxilium , quod 
cft caufTa eorum a&uuru. 

T o m v s VI* 


* 

SVBSECTIO TERTIA. 

Viti mi reijcitur ea feritent i a. 

1 

am hinc Qiiarro idem confirmo,quiafaltcm * f 

co fcnlu Angelus Michael v. g. potiullct g«w4 Pe- 
Adamo promercii auxilium congruum pro ccn - / ,r v*hnt{ 
trttionc,ficu( illud cft promcritus'Cht ilius; ergo 
cx hoc capite licet concedamus ipfuin Gcpccca- 
tot cm non pofle fatisfaccrc pro lcipfo, laltein id tmjft pi» 
concedendum videtur. purzcreatuur;hoc autem pneat/ a - 
i pium Patribus repugnat, quia illi loquebamur . **** f* n f' 
Ixpc de Angelis fc**us lamfacictuibus pro ho- 
mimbus , fic vniucrfaliter de omui pura ctca- 
tura. i.mta >an- 

Rcfpondeti poteft et eodem Audorc d\Cp.^,dei Patrer, 
&p. 4. non pofle pyram creaturam pro altera V* 
fatisfaccrc , quia gutu habitualis & opera per 
illam dignificata prxeisi ordinamur ad rheren- jftnieri. 
dum pro iplo opvunie . Quod fi dicas , polle 
Deum altaii dare gratiam mtcnfam infiniti, 
qua mereatur & libi & alijs, aut certi dati ex 
ordinatione & pa&o Det m ordine ad idem 
meritum pro alio , infurgit ; quia ordinatio & 
pa&um Dei eft quid cxttinlecum naturae gra- 
tiae ; vnde non immutat cius virtutem merendi: 
intenfio item , quia femper cft intra canitiem • 
fpetiem, non poteft extiahete gratiam ad efte-. 
ftuv (pecte diucifus. 

Veium hxc foluuo difplicec Primo, quia fine z 6 
vllo plane fundamento ailcrit , naturam gratiz Di/plutt 
ex Ic ita przcisc ordinari ad merendum pioprio 
fubic&o, vt ncc diuinitus pollit ad contrarium ££ ^ 
ordinari : quod enim dc fado id przrisi prz- ,, 
fter, non fuffici^, vt ideo dicamus eam eflena- impetem 
tina fua ad hoc omniqp dTcruialiter determi- "omgratU 
natam : potuit ‘enim Deus, etiam n hzc cftct in- 
differens ad merendum vel pro fc vel pro alio, ffnltmi 
determinate tamen velle vt de fj&o non mere- fu A. 
raur nifi pro fc ; quia non volebat Deus facere 
vllum hominem caput alterius in ordine ad 
meritum, fcd eam clotiara homini Deo rclcrua- 
rc:fi autem potuit Deus id ita facere, vnde qux- 
fo conftat id non fccilTc ex fua libera voluntate, 
fcd , vt fic dicam , omnino necclfitatum i Vnde 
confequenter non erit rafio ad id reducendum 
in naturam gratiz potius quam in voluntatem 
Dei. Confit mo : Homo cx gracia habituali mc- Confe- 
retur ali js 1'altem dc congruo auxilia fupernatu- 
ralia;crgo natura gratiz non cft coardtataad me- 
rendum proprio luburcto; ncc dici poteft eam 
limitationem intclhgcndam de folo merito con- 
digno, non verb dc congruo : hoc inquam non 
poteft dici ; nam fi lemcl meritum congruum 
non repugnat refpe&u alterius; profecto nec 
repugnabit condignum, dummodo (vt dicemus 
ftattin) hzc condignitas non occupetur in ordia 
nc ad lc,& aliunde repedatur in a&u illo. 

Sccundb , quia licet conccdetcmus gratiam 17 
cx natura fua efle determinatam ad metendum 
proprio (i.tyc&o, adhuc pollet cx pa&oDeiap- 
plicari ad merendum alteri : quz enim m hoc 
repugnantia ? Quod enim Vafqucz docet, pa- i>j p»p t 
ikum non immutare naturam gratiz, dupfcucr appluen 
poteft intclligi ; Primo , vt pactura non faciat 
gratiam condignam & «qualem prxmio, fi an- 
tei ipla uon crnu ex dc condigna Qc zquafts : fic m i, t „ 

E 1 m 



51 Rod. de ArriaGa Tfcuftami De Jine ejr nectfit. mjflerJncdrn. 


in hoc fenfu libenter eam propofirioncm ad- 
mitto. Secundo poteft eU preptmtio ira intelli- 
gi, vt padum non polii t determinare inter prx- 
IxfiiuHur. mia «qualia hoc potitis qtrim illud . In hoc 
fenfu eam propofirioncm omnino feijcio; vt pa- 
tet mamfdU in humanis; nam licet valor vfiiiq 
aurei v. g. noirpendeat ex pado mercatoris inii- 
to cum ernentejidcoque non poffit , cttamfi ipfe v 
mercator velit, pro vno aureo dari de condigno 
id quod valet centum, aut mille aureos;inter res 
tamen, qua: praecisi valent vnam auream, quem 
ego mercatori offero , negati non poteft , qum 
voluntas mercatoris fic ementi» poflit determi- 
nare rem vendendam ; nec jfcr hanc determina- 
tionem vel in minimo detrahitur de condigna 
emptione . Cum ergo quaruor gradus gratiz 
v. g. dati Petro non operanti fint ciufdeni om- 
nino valoris , ac fi darentur ipfimct Paulo ope- 
ranti; poterit fine dubio Deus tamquam merca- 
tor habens apud fe merces gratiz pacifci cum 
Paulo offerente Deo raeijkum , feti pecuniam, 
cfto illud meritum ordinetur ad dandam gra- 
tiam ipfi Paulo offerenti : poteft inquam cum 
Paulo pacifci ,vt loanni detur ea gratia, non ipfi 
Paulo; nam in genere moris idem eft , vt dixi, 

1 8 eam dare Paulo ac date loanni . Confirmatur 
cnjlrm*- c)c humanis,vbt licet facinora,qu* ftrenuus mi- 
bmfam*- ^ es ‘ n bello gerit, natur a fua lint ordinata ad 
tk. merendum v. g. Cornuatum , aut Baronatum 

ipfi met militi; nullus ramen negabit, fi ille velit 
cum Imperatote pacifci , vt Comitatus ille non 
fibi, led amico fuo donetur; licet requiratur ac- 
ceptatio Imperatoris ; eam tamen donationem 
cire ex rigore i u (liti* , feu ad, aqua litat em , eo- 
dem modo ac fi ipfi militi concederetur; quia 
przmium conceflum idem eft , Se perfona cui 
conceditur citifdem ratiofiis; ( luppono vtrum- 
que effe «qualiter In gradi Regis, *ficc.) ergo li- 
cet gratia habitualis otdinetut ad merendum 
ipfi homini, poterit tamen ex pado Dei, intadi 
tamen relidi condignitatc, przmium dari alteri 
RtiUbniut perfonz,non ipfi operanti. Ratio i priori poteft 
kfrini, 

qnia etiam tunc moralirer loquendo ipfc 
operans cenfctur przmio sffedus , dum hono- 
rem alteri ad inftanriara propriam collatum re- 
putat tamquam luum ; ficut redemptio noftra ad 
ihftantiam operum Chrifti nobis concerta dici- 
tur, & eft verum przmium datum Chrifto,iux- 
ta illud Pfali i. D*(f» ttbt Gcnru birttutatem 
tuam, ficc. 

19 Ne ver6 rem tam claram ab hoc pando z- 
Ali* umf qualitatis dependentem faciamus , perroitten- 
mZi 7 fla- d0,n cril Aduerfario, maius przmium etiam 
tta AJmr- * quadruplo, centuplo cllc, dare propter 
fAn n (t- rncum Opus bonum quaruor gradus grati* l J c- 
firrnmit. tro,quim G mihi operanti Ijdcm darentur; quta 

tamen «xccfliis ifte non poteft cire infinitus ;nam 
dare alteri quatuor gradus grati* non eft prz- 
mium infinitum , fcd vt quatuor ratione gratiz 
dat* | ratione vero diftind* perfonz demus tl- 
hid adhuc excrefcere vt quatuor,atu vt centum; 
fic lic fiat vt odo, ve! vt centum, %l quatuor, 
tnne fic argumentor : Ergo per adnm imenfum 
vt odo, aut vt centum , quo mihi fuiffem pro- 
meritus odo grados gratiz, potero alteri (altem 
promereri quatuor, vel etiam, fi vis, vnicum. 
Hoc aurem fulficit pro meo intento; nam coip- 
lo pollet Angelus pet incenfifiimura fic pcilc- 


difiimum opus mereri mihi vnum rfuxilium 
congruum ad contritionem, & confcqnenter 
pollet efle de condigno meus redemptor. 

Confirmo : De porentiS» abfoturi (vt aliunde ?r»h*tur 
fuppono) poffibilis eft grana infiniti intenf»,fit’** ,,, ** i f' 
adus charitatis infinite inrenfus; da bate in pu- “ 

ram creaturam cuintidere, illa taiie merebitur 
przmkim pro fe iofinirum (impliciter : quod- mf», ?H . 
fine dubio excedit infiniti quatuor gradus gra- s 

ti* loaqm daroi ; ergo fidtem per illum adum £** J/"" 
infinitum potero eos quatuor meteti loanni; 
multo aiitem facilius auxilium congruum ad 
contritionem in fememia Patris Valquex; quia, lumtrrtu 
huic donationi, fi aliunde daretur pnoritas na-i 
nirz, vel minimus adas charitatis fufficetcc* 

Confirmatur Secundo, quia (vt ftisi fic meo jo 
iudicio efficaciter oftendi Tomo 4. agens de m - 

merito perfeuet atui* ) longi minus requiritur, rk * m **" 
vr ego promerear mihi auxilinm etiam con- 
gruum ad efficiendum adum vt quatuor v. g. *u Xi u*m 
fic meritorium gratiz vt quatuor, quam ad ip- tiiamum- 
fam gratiam vt quatuor merendam ; cuius rei t r " mm ** 
rarioncm i priori duplicem ibi reddidi . Prima f"* , ** r . 
eft ; nam auxilium ipfum datum non eft vllo 
modo tahrz zftimattonis quante ipla gratia; itAnanvt 
ficat dare alicui femen , nucleum v. g. vnum 
Perfici aut Dadiii , ex quo proditura Iperatur 
arbor; non eft tantnm donum quim donare ip- mM ‘ 
fem iam arborem integram, frudiferam, ficc. id 
quod maximi locum habet m donatione hac 
auxilij ; quia fmdus, qui quedaromodh vt in 
femine continetur in eo auxilio, non eft emana- 
turus pute naturaliter ex illo , fcd interuentcnie 
libera ipsa operatione bona fic futrernattirali ip- 
fius creatur*, cui datur femen illud , feu atixi- 
lium>itli autem liber* determinationi maiori ex 
parte refpondebit pofted illud przmium grj- 
tiz. Secunda ratio cft^quia dum Deus dat auxi- Sutmdd. 
liom ad bene operandum , agit, vt fic dicam, 
fuum negotium: dat enim auxilium vt fiat opus 
quod fibi grariftimtim erit , vtpoce oblequium 
magnum iplius Dcijideoque tunc dando auxi- 
lium videtur magis concurrere vt homo labo- 
rer,6c vt fc fubijciat Deo,qudm vt illum remu- 
neret; at dum exhibito iam opere dat Deus illi 
homini gratiam , iam exponit puri puti , vt fic 
dicam, cx fuis thefauris; ergo minus requiritur 
ad obtinendum i Deo auxilium , qno illi fer- 
uiam,quam ad obtinendam immediati gratiam 
habitualem . Id ipfum patet in humanis : plus 
enim ccnfctur Imperator facere dum ex fuo 
thefauro dat alicui rem valentem millc,quam fi 
alteri daret inftrutnentum aliquod , quo ille la- 
borans poffet efficere reni valentem mille, qua- 
que obUia Imperatori , quafi emeret rem illam - 1 
valentem mille aureos; ergo cfto diceremus, o b„ai e a 
opus noftra m vt o&o v. g. non eflc fufficiens **ti«o*m 
ad promerendam altet i gratiam neque vt odo, 
neque vt quatuor, non idefi pet legitimam con- n *** 
fequen tiara liceret dicere ; Ergo neque mercbi- 
rur de condigno auxilium ad eliciendam con- tum 
tririonem aut aliud opus ftipernaturale. ie*d*£mta- 

Rcfpondebis forte, non valete argumentum 
hoc : Meritum ^ibct condigniratcm ad rem va- 
loris vt odo; cr^> habet condtgnuatcm ad alias h*t*t eon- 
res minoris valoris alterius generis ; nam opera digmtatn* 
noftra bona iunt condigna gtaua;quz eft mul- 
to maioris valoris quam pluuia; fic tamen non 
- fune 



Difp. 4. <^ 4 tf fuerit neceffaria Ineam alio , &c. Se£h c. ‘5) 


funt condigna pluuia j ergo eo quod opus illud 
infinitum lic condignum pro me operante gratia 
, infinita, qu» elt inatocis valoris quam timra 
# data Petro , non loquitur, futurum condignum 
Sid (intra, dlud meritum gratia danda Petro. Sed contra 
Primo , quia antecedent videtur omnino ellc 


ris vt fex, fufficiat duplicare eam intentionem 
operis ad merendos altet» cos gradus. 

Tandem ea (bluuo Patris Valaucz reijcicur Solarie 
vt Omnino aliena a Patribus Se Schola fticjs,qni J: 
impollibi litarem in Angelo ad toris faciendum 
pra peccatis hominum uon m derci minationem <«. srbtla- 


filllhm ; nec exemplum de pluuia cft ad rctiq , illius ad merendum libi foli, led in magnitudi- fuit, 


nam de fa&o ideo nos non meremur de con- 
digno plumam , non quia opera noilra non fint 
condigna ea pluuia , led quta in maius bonum 
noltxum voluit Deus totaui opem condignna- 
tem pccnpan m gratia: augmento obtinendo. 
Vnde ih Cluilio ligari nequit , quin condigne 
mercatur etiam de ft£to bona nobis temporalia: 
quod eodem modo ( lalua femper infinitate in 
operibus Chrifh) dicendum eft de nolttis me- 
riiis , etiam relpc&u bonorum temporalium 
quoad potentiam, Ii, vt dixi , non occuparemur 
i» augmento glorix:non enim magis funi in di* 
ueilo ordine ab his bonis temporalibus quam 
merita Chrilli. 

Hinc inferO, vald£ probabile cilc, repugnare 
do pOrentia abloluta gratiam vilam , qua: non 
polUt ellc falcem diruimus principium merendi 
tum pro fc , tum pro altero ; aui qnar , eo iplb 
quod habeat' condignitaiem cum re valoris vt 
c&o, non illam halicae cum omnibus alijs etiam 
dmerli generis xqmualeutibus tamen illi, aut 
Cmmti ” ^ferioris valoris , accedente pa&o de perrauta- 
sam frt ft tione prxmij . Ratio qua moneor clt, quia liccc 
tjMAMfrt in rebus phyficis ( vt (rpc docui )po(Iir voa 
cauda determinata ellc ad hunc cftt&uni).& 
non ad altum etiam omnino xqualcm , aut mi* 
narem : at m moralibus id omnino videtur rea 
pugnare ; nam mbrahtei idem c(l dare hanc vel 
illam materiam phylici* di ftin&amj ii omnibus 
penfatis «qualiter vna adimatur ac ahera : & i 
tortiori id verum eft, li materia qu« dauriflk 
minoris valoris : cur enim non merebor aux- 
qualitarem librum valentem fex Horjnox, ii me- 


ji 

Frishile 

^nart jr*. 
liofn, f u* 

h»n ft* 

faUt rn dr- 


*/.*■ 

JUtia. 


nem offenfx & d?lequij , pro quo ellct (arisfa- 
& urus, «Se in debditatetn operum illius, vt vidi** 
mus (uprAex Richardo, refuderunt; ideoque 
numquam dixcic : Purus homo non poteft nili 
libi Iuli quidquam mereri, vt dici dcbuillct iuxra 
Patrem Vafquez, Et quidem haec quoad appli- 
cationem eius rationis ad punftum prxlens; 
quoad fubftantiam vero illius , quod Icilicct 
actus contritionis Iit laus factio «qualis pro pec* 
cato mortali , fle formaliter fan&ificans, rcic&a 
eft i me fusi Tomo 4. de Gratia; vbi timui egi 
de pundo immediate prxccdcnci; quod fellitet 
polii t diuinitus purus homo alteri mereri de 
condigno gratum Se auxilia ad bcue ope-* 
randum. 

.SECTIO TERTIA. 

Diftutitur ratio Ctrdtnalu LugO. 

Q vi ea diftiut. y. fed. 4. citra peccati mor- 7>T 
talis malitiam & grauitateto finitam ede m. liniem 
docuilfct, addidit ; ideo nbri po (IV puri hominis' f *"* 1 M' 
fatisFadione eam com peni ari, quta tanti ponde- 
ris ea malitia de offenu eft , vt pariat hanc im- 1 
poflibilitarcm.: (i enim (cirem homines Deum ( om ratium 
condigni pofle placari per noftra obleqnia, in affirmat, 
vt omnino offcnfa cxfngucrctur, facilius aude- *•**[>"* 

Irent ipfum Deum offendere, & miniis beni ^ 

fcgprcnt de huiufinodi offensa, quam oporteret grounati 
adeam omnino vitandam : ficui enim penfati fttuui ad 1 
grauicatc culp« tnorralis , & procliukatc homi- 
num ad malum t condigna ffacura eft poena reter- \ 

na. Stlti'1 minor nirni liOn lnlliffim 9.1 hninlnrt . 


54 


redi ad «qualitawtn Comitatum valentem vnura na quia minor pana non fudicci et ni homines 

ll;„ i JS, ..«U — hk-i* J... . 1 — r. ... 


tuillionem,& huic volo cedere loco libri} 
Utijdnir Secundb rojcitur ea iblutio ; nam licet forte 
StmnJaillM yera j Q rc ^ Us diuctii generis; quahrcft plu- 
1 ,. uia , Se gratia : at in rebus eiufdem fpcciei non 
im». videtur habere locum : cumque graua mihi Se 
PetrocoU.ua lit au Idem fpecici,lubiedum item 
. & vmo ctum em Idem fpecici , de auxilium gra- 

na: etiam pertineat ad idem genus, non apparet 
rcpugiuniia in eo, quod ft mihi rpereor odio 
gradus graux, non podrm Petro (altem duos 
fficttih Lt idem dicendum clt de auxilio iplo ad 
bene operandum, de quo nunc maximi loqui- 
mur ; nam licet illud non (it ei u Idem fpecici 
cum grana, clt tamen, ve dixi, em Idem genetis, 
quaccmii intriofece & natui a (na ad eam gra- 
tiam promci cudam ordinatur vt caulla ilhus 
medur a; ideoque In ordine ad meritum non de- 
bert niditau vllo nu do ellc in diuerfo ordine. . 

3 3 Hinc conitar, replicas fupra a Patre Valquex 

fjdkas nullas cilc : ad illam de patio rclponlum 
clt abundi : ad alteram de intentione , qua: non 
variat !pu.lc undati us adhuc irfpondeiur.ptx- 
giati* alteii datx non ellc fpccie diucr- 


teri deaet 
»*» eft [ft- 
ttt drmr- 

mero, ex intciffionp aurem polle proqenire d|- 
«i »m hi > ucriiratc numerteamj ae proinde, vf fi ad mereft- 
dum mihi fex gradus fit n^efiitria intentio ope* 
Tosivi V !• 


couripcudos ; f i e etivn pcnlata grauitatc offcnfx, j,***. 

& hominum lenitate, & impudentia, menti» di- 
cimus, nulla hominis oblequia admittenda elle 

I *ro perfeci a Dei placatione , ne vilcf cerer apud 
lomines ea offcnfa, quam feirent polfc condi- 
gijc luis operibus expiat» 

5 VUSECTIO PRIMA. 

RetfdtMr u ftnttmi** 

H jtc doilrina vri mihi non placiiir in pun« 3 j 
do explicandi dignitatem ad paenam x- thffhrti 
ternam , de quo egi Teano. 5. ita eodem modo htt 
mihi etiam dftiplicet quoad talionem explicandi 
graurratem offen^r : Primo < quia videtur hic t^enft. 
Anclor ad libitum tamiim eam nccelGtarem (a- 
nsfadionis infirma' declarare; alleiit enim pro- 
potitrontm hanc condi nonalem ; Qtwd ft tu of- 
ft»f* p*(fet condigne expiari aliter quam fer 
JdtkffithontM Det , hatmnet non (afficient er Ab 
ea : efftnfa tergerentur , er apud e&t vilefcrret 
eaelcm effi nfa ; a (Terit inquam hanc cOfldnion*-. 


data. 


fbm a gratia ldrht Operanti dais,letl (blutn nu- Jcm vt valde cciram ; cilm tamen ( vt dicemus 

(luini ) videatur omnino falfa , £c Vt mmimurfi 
-(« omnino incerta • quia de coiHlirionalibus illh 
libens, qiulu h*c hemina terrerentur 

E I M- 



5 « 

Tundamon- 
tum Aditer 
feriorum 
pleni diui- 


37 

Rescitur 
■vltiriui 
horum fun- 
dement nm. 


Contra 

tnmo: 


i|4* Rod. de Arriaga Tractatus 

fuffi cientor , necne , non poflumus nos quid- 
quam dccidctc , cum dcjpu Deo negetur a mul- 
tis talium condinonalium feiemia. Si dc fun- 
d.unento autem ad terrorem agatur , dicatque 
htc Au&or non fore tunc fuflicicns fundamen- 
tum ad cum terrorem ; fundamentum autem 
hoc non efle aftum liberum noflrom : 11 hoc 
inquam refpondcat , erit in*iplo fundamento 
tota quanta dilHcultas^naita cum illud fit funda, 
mentum ad adus condicionales liberos, nempe 
ad illum hominum terrorem t licut non pollu- 
mus dicere , an eo cafu clTcnt futuri illi terro- 
res ■, ira neque poflumus , an tunc pro funda- 
mento horum terrorum vt futurorum fufficc- 
rct,quod folum per auxilium gratiz pollet con. 
digni fatisfa&io pro peccaro offerri. 

Vt verb manifefte appareat clari in hoc fun- 
damento diuinari , rogo hos Au&orcs , quid 
velint dicere, dum docent. St non ejfei nccejferta 
tnf.mta fattsfaQto , non fore fufficuns funda- 
mentum : 70 enim [afficietis fundamentum eft 
corrdatiuum,idcoquc oportet vt habeat termi- 
num quem rcfpiciat, fcu ad quem dicatur fuffi- 
cicns; tam igitur rogo, an velint dicerc,Non fuf- 
ficcret vc omnes homines rc ipsa deterreantur) 
an, Quod nec fufliccret vt pofleut deterreri : 11 
dicant hoc fecundum , euidentifllmi rrijc i un- 
ior ) nam vt polline deterreri a peccato , lola il- 
lius malitia eft fufllcicnciflima , independcntcr 
etiam ab omni repugnantia cius latisfa&ioms. 
Taceo um artetnam poenam lenius & damni, 
qua; non lolum fufficcre, verum quodammo- 
do cogere videtur homines ad fugiendum pec- 
catum. Quod It contendat adhuc Audior, ex 
parte ipfius etiam fatisfadionis debere aliquid 
cllc quod valeat homines deterrere $ in primis 
gratis hoc dicetur attenta illius ratione , quia 
vt homo pollic liitlpliciccr* fugere peccatum, 
luflkit fi hoc habear vel vnicum malum, quod- 
cumque illud fit , dc vndecunque proucmat* 
ergo licet cx pane repugnantia: latis fa&iouu 
nihil eflet, lufliccrct & malina propria, & poe- 
na zterna ci peccato debita. Secundo , Nonne 
lufliccrct , quod ca fatisfadio ab homine exhi- 
beri non polfcc , nifi diuinitut dc cx gratia ip- 
lius Dei oflcnli i Vide quz infra paulo fuhus 
dicemus circa hoc ptyidum. 

Quod 11 ideo rt fufficere accipiatur iuxta 
priorem fenfum , vc icslicet illud malum lit 
fuflicicns , vr re ipsa omnes deterreantut a pec- 
cato committendo , adhuc clarius conflabit de 
falhtatccius doctrinxia peccato enim commit- 
tendo etiam duia dc cognita ca repugnantia la- 
us factionis zqiulis cx parte no Ara, non dcccr- 
xcutur ic ipsa homines non lolum omnes, (cd 
ncc maior eorum pars ; vt patet -in ChriAianis 
(iam non loquor dc Gentilibus eam repugnan- 
tiam forte igworantibus \ ) ergo adiualis om- 
nium aut piunum fuga non requiritur , fed nec 
ad vim cani cauflandi id requiritur i quo ergo 
fcnlu accipi potcll ca propohuo , vt habeat lal- 
lem apparentiam vcriuti* i 

Dices s Ea luflicicntia ad deterrendum 
debet efle talis , vt li actu non deterreatur ho- 
mo » ccnlcarut fluluflime agac. Sed couti a 
Primo» quia tk Gauiles . qui nihil dc hac ne- 
ccfllute lodcmpdonis hominis *Dci cogitauc- 
ruut , iu dicarum male opeumem murahter 


De fine & ncccfiu.myHer.Incarn. 

efle ignorantem , vc Aiillotcles dixit. Contra 
Secundo , quia independcntcr ab omni ccpu- Sectatio. 
guantia fatisfadlioms ,£c independcntcr ab om- 
ni poenz grauuate, fuflicu ipla oflcnfa infiniti 
boni , vt nomo deterreatur § ita vc li id non fa- 
ciat , queat dici flultus , qui ob lcucm volu- 
ptatem offendit infinitam Dei bonitatem , Ce 
iiipra omnes pulchritudines creaus infiniti 
amabilem. Contra Tcruo : Numquid flultus Tertii. 
non e 11 , qui ponam grauifliuiam , & quodam- 
modo inhnitani fcnfus & damni centum anno- 
rum emit pto leuiflimadc infla manca volupta- 
te vmus ebrietatis, pollutiotis, dee? Taceo iatn 
duraciouem zccrnam cius poenz. Quid ergo 
illa vctba fignificant , Non JuJfictenier homo 
deterreretur a pteento , fi non cfjet tmpofubthe 
aquahs fatu feti io ex parte orntns pura crea- 
tura f Hinc apparet catu j>ropoliuoncm fine 
lufficicntc prolatam dilcullione. 

. Contra Quaxib, quia licxrepugnantuarquali* 
fatisfadlioms przuse clt ad deterrendos humi- Sienrefft- 
nes, ne in ca peccata labamur, profcdlo dcbuil- 
fer ca omnibus homiuibus piopom, vi lac Deus 
ccnfcrctur lufliucnccr ho.mues commonefeci fle hommoi 
de motiuisad fugiendum pcccatunr.quod ii id edttrm.tur. 
maiori parti hominum non rciiclat , quia uilul "*£* 
fciuntdc hominis Da cxiilcniia tuli Cmiftiani, 
multo autem muius fcium quod line homine <$. t *m*% 
Deo non polfit efle condigtu latisfadtio. Sane ifnoraturk 
fundamentum eius tepuguanuz nou debet cx 
ca vulitate defunu, fed aiiunde. 

Dices : Hzc ratio nimium probat , quia pce- o hiofiio. 
na inferni haud dubie ordinatur ad dctcucu- 
dos homines ; dc tamen non omnibus propo- 
nitur ) ergo. Rcfpondco : Ex hoc lolo capite 
ego iudico cius poenz grauitatcm non hinc de. 
lumcudam , fed cx gtauitare ipfius culpz , vc 

» us dixi luo loco : per quod non nego efle 
quam cflc&uro fecundamini cius giauiiaux 
poenarum deterrere homines : dc idem dc ca re- 
pugnantia Dtisfadionis concodcnduin. Solim 
ergo probo non debere e contrario cx eo ter. 
toic graui ratem parux dcliimi. 

Conara denique, quia cum vetitas hzc dc 39 
repugnantia zqualis lausfadioniscieatxht fub R*9«>»r 
opinione , non poicft prudenter afferri vt ine- 
dium ncccllauum ad fuffi dcnttr deterrendum *** TtfM } 
a peccato. Certi Patet Vafqucz id negans , dc 
allcrcns contmionem non cllc minoris noniu- uueoft.tr- 
tis quam peccatum fu malitix dc offenix, dc i 9 
folum iuxu dida fupra admiucns condonatio- 
nem in donatione auxihj,non debet ideo crctU cifermm' 
miniis horrens peccatum quamalij. Idem dico aidtror- 
dc Careuno dc aliis, dc quibus fupra , quia enubam ho- 
(vt o flendam ftatim) ad eum terrorem fufhcit, '”'***' 
quod non poflit peccatum remitti fine grauuta . . 

dc liberali ipiius Dei voliuooc. Et laris iam ar- 
ca afletuonem minus fundatam cius conduio- 
nalis , vt non admittentem fcnluiu vlluui pio- 
babilon ; um oponct ratione a ptioti pofltiue 
illam rcijccre. 

SV D SECTI O SECVNDA. 
effutiit adhuc rrijcitur tu icHrinx. 

S ecVHDi igitur argumentor , qnia in hae 

latione videtur peti manifeile principium: »2^^ 
etenim offenfara in mortali repertam clTc iana 

Uoi, f"r» 


Difp. 4. An fuerit neccfaria Incarnatio , &c. Sedh 5. 55 

tam , V[ non tu» condigna protili omnia opera Vt vero magis adhuc tes declaretur , & nulla 
pnr* creatura-, probatu t ea eo , quod tanti fit icrgtuctfandi occalio , demus per tmpollioi- 
momenti fit ea ininna , *t ad eam vitandam fit le , peccatum , retenta totali ratione offeofie 
'nccefliria ea impollibiluas fatisfatSionis irurfus Dei , efle talis' naturx , vt ea eo commifib 6 c ex 
vcrd.qubJ illa Iit tanti momentl.nonalucr pro- gnuitate illius non pollit arapliii htw.o a nono 
barut.quim quod fit ranta,vt ei non lint aqua- committendo vel retardari , vd 4 contrario ex 
les omnes fatisfaiUioncspurx creatmx, Vnlcfnc facilitate rcmilfionis non pilfit incitari ad vl- 
manlfellum circulum ! Et vt pcsfeftiiis tntcllr- Jum aliud committendum , led quod,it*plaut 

ItUITt. Oirnr Ce Kl.,„ n‘ r * a 1 . 


Duei : 

Vamnum 

[, f i .[t.- 

rrutnrtt- 
'Um Tttiont 


Vfftt 

lumentum. gacur meum argumentum fic illud vrgeo: Non 
poteft prudenter iudican maioris eile momenti 
vitare aliquod malum , quam lit magni mo- 
menti tplum malum; rura vitatio damni parui 
momenti haud dubi£ erit vitatio parui momen- 
ti: atqui peccatum cft damnum tinitum & li- 
mitatum ; ( und , vt hic Audor iniinuat , non 
clt maioris damni quam boni lit adus amoris 
Dei ■) ergo repugnat in terminis cius vitationem 
dic zitimabilcm infinite ; ergo. 

Dices : Damnum fxpc xftiraarur non foliim 
ratione rei iplius , led etiam ratione propenlio- 
nis hominis ad illud committendum ; item ra- 

wmnmtwm pone frequentationis , &c. Sed contra euidcn- 

frottnfir tcr Ptimo , quia non poccft prochuius ad pec- 
iji! hemmit. c.indum e ile peior , & maioris zitimauonis 
Cont/i. quam fit ipium peccatum ; nam propter quod 
vnumquodque tale, & illud magis ; & idem 
dico dc repetitione cprum peccatorum ; ergo 
cum in Te ipfum pcccatdm fit finituin,& } fecluib 
* periculo illud committendi , non lit maius ma- 
lum , quim e contrario fit bonus adus amoris 
Dei liiper omnia ; profedo non poicrit nec ra- 
tione propenfionis , ncc ratione multiplicationis 
eorum peccatorum ia crcfccrczltimario pericu- 
li, vt ad hoc periculum prxcaucndum debeat cf- 
fc ncccilana infinita (atisfodfcio, & ndn fufficiant 
infiniti adus amotis fu per naturalis in gratia fo- 
di & infiniti intenti , fi fine i pura creatura. 

4 t Vbi aduene , aliquando in militia , & m Kc- 
In RifuUi- publica puniri grauifiimc, fic tamen eoam (Huc 
m ret Itu** non v j tta aliquos errores, aut cul- 

tunmntur . , 0 , j * . . 

yauitn pas,qu* videntur lcims; punin inquam propter 
jtar.Atjukm cxtrinfeca pcricula:licnnlcs,quiin excubiis dc- 
f umjtenl - prehenditur dormiens, occidi fblerjfic furtum 
tnlum * Ii cuc P unJn *^ c - m his tamen etfi poena lit maior 

•lu iri- ' n lequam illud dclidum;quia tamen pcncu- 
tutr»tUm- lum clt longi grauius in Ordine ad alia damna 
*«• diuerfa,& longe maiora, habet locum ea poena; 

nam iomnus ille militis potclt ellc cauda per- 
ditionis totius- citmatis : at fi cx ea dormitio- 
ne nullum rllet penitus aliud periculum , quam 
fecundi aut tertio dormire , profedo nemo 
prudens deberet dicere , polle cam dormitio- 
nem ,ad viandum pcncumm lccundx dormi- 
tionis , puniri poena infiniti maioris grauitatis 
quam fit illa lccunda, & quini lint omnes dor- 
mitiones pofiibilcsjcrgo cum periculum , quod 
timeri potefi cx vno peccato mortali , non fit 
maius quam commiflio Alienus peccati morta- 
lis ,non poteft ob hoc periculum adeo cxcrefce- 
rc eius xftimatio,vi fi cafii quo per impofiibilc 
eflec vnicum tantum peccatum , nec poliet vl- 


peccatuin dic quali penitus inftrcundum ad fe- 
cundum : neque enim hxc duo talia funt , vt 
non poffinc (altem per cognitionem reparari, £: 
pro maiori imelltgcntia quxfhoms fupponi fal- 
tem per impofiibilc dillinda. 

Hinc facili argumentor : Peccatum eo cafii si punit m 
non indigeret roaion latisfadiooc quam eflet 
adus contritionis (Vt Omnino videntur hi fup- w™*"# 
ponere ) quia tota ratio necefliutis infinux ia- poetat,. 
tisfadioms funutur cx fdo eo ptriculo ; cigo eo junfittpro 
periculo cflentialtter in peccato ccilaryc, ccflaret 
ca neccflitas ; ergo tunc fufficcrct adus contri- 
nonis ; ( vel certe fi aohuc dicas etiam tunc fo- 
rc nccciiariam infinitam latufadioncm , qux- t*ipi,un- 
renda erit aha ratio ab ca quam hi adierunt ; ea lHm 
autem habere etiam nunc locum potetu ; ) cigo 
etiam nunc dato eo periculo fummum requi- 
remur pauci aliqui ihariratis adus amplius. 

Probo fianc conlequentiam etiidcntcr; quia il- 
lud periculum prxeisi cil intra terminos graui- 
caris cius peccati, quia foliim clt periculum re* 
petitionis ; ergo non potefi augere zltimacionctn 
cius peccari , nili augendo etiam aliquam mul- 
tiplicationem eorum.aduutn duritatis ; quia 
fivnicus cum vnicdcerrir, duo cum duobus, 

& tres cum tribus certabunt. Quid darius? 

FortaiTc rcfpondcbis , illam magnam vulica- 4 i 
tem in deterrendo homine non delumi fblum 0 ^ ,c 
ad hoc , vt ne fecundb aliud peccatum commic 
rar , fed multo maxime , ne ipfum primum 
committat territus difficultate euadendi. Sed Ctn,T * 
cpnrra manifcfie , quia in ordine ad hoc habet pr,mi: 
locum tora ratio a me aliata fupra , quod non 
poffit maioris moffienti clle deterrere aliquem 
ne committat primo malum aliquod , quam fit 
magni momenti ipfum malum ;ergo cfim illa 
prima commilfio peccati fu quid hnicum & li- 
rliiiatum , non debet xfiimai i eius vitatio tanti 
momenti , vt propter folos terrendos homines 
ab eo peccato non fiifficiaiu infinita & numero 
& intcnlipnc bona opera fupernaturalu purx 
cieaturx. Contri Secundo, quia iam incacon- Stouib. 
dittonalt fuppofui , per impofiibilc hominem 
vi ctus cognitionis nec pofic deterreri , nec alli- 
ci ad peccandum ncc prima ncc fecunda vice; 
ergo tunc non pofict efic necefiaria ca farisfa- 
dlio hominis Dei ; debet creo rado eius nc.cl- 
fitatis adduci anteccdentcr ad vtilitatcm vitandi 
peccatum , vt fiatuca prius magnitudine mali 
aderatur deinde magna neccflitas prxcludendi 
vias ad illud ; alioqui committetur m ca proba- 
tione circulus viriofus , vt dixi. 

Secundo argumentor principaliter contra 44 


tenis fecundum committi , & tunc non pete- eam fenteniiara ; quia fi res beni conliderciUr, AAdetir- 


ret pro xquali fatisfadionc, nifi opus chantatis 
iam cx folo periculo cius repetitionis lccundx 
aut centelimx debeae xfiimari plus quam infi- 
nin adus chantatis etiam infiniti intenti ; pro- 
fecto hxc lola rauo meo iudicio oftendit cui- 
dentet intentum. 


ad daerrendos boraines i committenda ca of- W- 
firnsa fufficicmifliinum ell ( & vcr6 feri dixe- " 

rim xqub fu fficicns ac id quod ponunt hi Au- 
dotes) quod ca ofFenfa non pollit compcnfari nonpojpiu 
per ipios homines offendentes , aut pec vllum ***¥**£** 
altum , oili ipfcmct Deus offcnliis velit libera- f 9 S ta 
T E 4 lu.t /Wr 


56 Rod. de Aiuuaga Tra&atus Define & nectfitl. myfler. Incarn, 


4 $ 


Ratioh 

frier i hu- 
iue ajjirtio- 


Sarit fodio 
nen er ii. 
natur fro 
frit ai de - 
terrendum 
hominem i 
tuipi.ftd 
fana. 


Terreri & 
fetant fuat 
tjfcHut de- 
Jumftt ex 
ifjiue eftn- 
J* irent - 
tute. 

4« 

Alturi, 

qHmtrur in 
ftntentid 
t «utrarii, 
Jfnmi, 
Deum nete 

f <(?'*•<- 
nftne fra- 
tri Pjjiafam 
rumiterr, 


liter & rotraculosfc eam condonare ; eo enim 
ipfo iam agnolcit homo (e omni omnino reme- 
dio deftkumm , & vnici pcttdeptcm a gratia & 
miicncordia fui mimici , (eu Dei, 'quem ofter- 
dit. Hoclutem totum haberer locutu , eq ipfo 
quod non mfi per adtus fupematurales poifcc 
ille frafacore ; iam enim co ipfo cog no Iceret, 
nifi o!m s roiracuiosi placetur, & dec auxilium 
fupernaroralexd atftum fu per naturalem amoris 
ipbus , /e iam efle omnino perditum. Inde 
enim anreccdentcr ad offenfam hxc fuborietuc 
cognitio , quar illum retrahere a peccato poflit: 
Caut nt tam tmurtam commutat , quia ntfi i pft 
tutu mtmktu , Cfutm grautjjimt offindti^ it fup- 
fi placitat , 0- Ubtraltter tam vtltt remutcri , 
nullum penitus habebit rtmtdtum ; ad hanc au- 
rem cognitionem , Nullum habebit rtmtdtum 
tttft tx condonat iout ojfenji , nullius eft momen- 
ti, quod «ffcnfus habeat hanc vel illam volun- 
tatem condonandi : fi enim damus femcl illum 
velle placari > & velle remittere mihi eam iniu- 
riam , nihil eft quod eam remittat gratis, vel 
quod eam remittat procurans pro me fatisfa- 
ttionem hominis Det , aut quod opera mea fu- 
pernaturalia ab ipfo Deooncnlo concerta mi- 
raculose lint furti ciens fuisfa&io pro peccaro. 
Mtht enim omnia hxc in vnum recidunt , quia 
eodem modo manebo fine offensa, fiue hoctiue 
illo modo liberer pro ipfo ; item Deoidem eft, 
quia ii femel inducit m animum mihi placari, 
iam inducit in animum non attendere offenfx 
meritum } & confequcnter parum eft ad mc ter- 
rendum , quod illud meritum pro compenfa- 
tionc xquali debeat efle opus Chrtfti , aut 
quod luniciat meum mentum datum, tamen ab 
ipio Deo libcralitcr. Ratio si priori huius eft; 
nam cum tcmel (opponamus aliunde nihil pe- 
nitus polle umarc peccatorem prxtcr Deuri) ip*. 
fum abeo offenfum,piocul dubio iam peccator 
Te totum qnantiim agnolcit pendentem ab fo 
Deo »t lic dicam , ab ira ilbus quem of- 
fendit; idecque fc ft ilnllimc cgiifc aguofeet. 

Tertib principaliter argumentor contra eam 
fcnrentiam c Nam fatisfattio non ordinatur pro- 
prii ad detenrtiduhi hflfnmem i culpa : ad id 
enim fummum fola ordinatur pccna,& nec qui- 
dem primano, vt fupra diri ; poena autem val- 
de eft diftirufta ab ipsa futisfachone : li.ee enun 
non re fp icit nifi aquale ponere inter otfcnfum 
de offendentem , hoc eft , quali cos reducere ad 
ftatum , in quo ante oftcnfam erant , tantum 
dando obfequium quanta fuit iniuria ; ergo 
i>on debet fltcclfiras l jiisfa&ionis declarari ex 
ncLclfitatc terrendi liomines ab e4 culpa , led 
dcb$r confidcrart cx magnitudine fola offcnlx: 
terreri enim ab ea , & ob eam puniri, lutu 
efferus pofteriores A ipfius otfenl* gra- 
uitate deliffnpti, &c ponderabiles etiam mxta 
grauitatein offenix , non e contrario grauuas 
luxta illos effedus. 

Quarto argumentor , Aroftendo in hac len- 
tentia dari occationem mu Ira abfimla docendi; 
Etenim eadem conleqneotia , te forte nntlio 
maiori dicam ego , ad terrendos homines luftir 
cienter 4 peccato clle neccll artum Primo , vx 
•Deus firin poflic diuinitus graris offenfam im- 
mittere! id quod licet i Patre Vafqucx docea- 
tur , ab hoc tamen Au&ore rcijciiur : fi igitur 


Vafquez contra ipfum argumentaretur eodem 
planC modo, , quo hic , fuffratuttr horni- 
nts rttYahcrtntur A ptCcato t Ji tffet poffibtiu ta 
grutmta tllitu condonatio ; quomodo quxio" 

A udor hic aflignivet dilparitarem ? aut cur in 
ordine ad vnum pun&uin valcbtc ea condino- 
nalts , non verb in ordine ad aliud i Secundo, Sarunto, 
-eadem confequenna dicerem , nec per folam nte t tr i r *- 
infufionem granx , nec per aftam oonrririonis, 'ft^conhl- 
nifi interueniente latisfadionc hominis Dei, ntnem^fi 
pulle peccatum remitti : quia aiioquin non ter- i merue- 
rerentur homines fuffidenrer i peccatis. Imo, 
quod grauius eft , dicam, nec quidem hominis ‘"L 
Dei fati sfadionem ede arqualem,icd illud fi re>- mtnfte* 
mittitur, debere graris a Deo remttri'; quia ratum, 
aliis non apprehendent homines (ufficientcr lmi ‘ ** c 
grauitatem peccati, ncc Jitfticienier ab eo detee- 
rerentur : habet autem locum hic ponderatio fn/ufaSm 
quam (xp£ alibi feci, in his fcilicct rebus, qux nem ege 
in ctrto aliquo rermino non cooliftunt , ellc fu- aqualem, 
pra modum difficile dicere , Hoc fufficit, illud 
vero non. Explico id in prxlcnti materia : Aai 
deterrendum hominem i peccato potefe clle ^ s P l, raritr 
vtile , quod non poflic pro illo fieri lartsfadtto '** . ’ . 
xquahs per opeta naturalia : item alccndendo - *- 
vlcenus, eft vtile , quod ncc pet fupcrnaturalia 
fadfa ab homine non exifteote tn gratia : Temo 
adhuc altitb, eft ctiamCule, quod nec t>er*opo- 
ra finita hominis iufti: Quarto aliiils,qu6d nec 
per opera infiniti intenfaoc lupernaturalia vimis 
creatorx : Quinto altius , quod nec quidem 
omnium creaturarum funul (um piatum mhni- 
cx latis fjdboncs ad id fnftitiam i Scuto , dc 
qubd nec quidem homitus Dei faris fu&io elice 
ei grauiuti xqualis t Septimo ik vltmio , quod 
ncc portet a Deo remitti nifi prfccdemc latuiV 
dionc per Chttftum cx hibiu ; & quod adhuc 
tunc gratis- remitteretur: ecce oifto gradus vel ^ 
capita vude portet deterreri homo a peccato, 
vnum minus aiio. Hra vcib quo quxio fun- 
damento taxare potenimfe , quod cx his gradi- 
bus fufiiciat Oc requiratur , quod, vero non: 
cumque aliunde mhil omomu certi ftatuatur, j, 
vnde potuerim hi Audores dicc?e , Sex, illa m 

priora liiAciunt. Septimum vero & ochuum 
non requiritur; cur non licebit etiam PauiJUt ' 
qoez dicere , Prunum foluip fufficit , tcliqua 
non funt neceflaria i aut cur vni alteri Scotiil* 
non licebit diccrc , Duo priora lurtiuum ? Cur 
alicui Nominali non erit liberum cx fuo capite 
taxare fblos tres priores gradus , aut cur c con- 
trario milu non licebit dicere requiri etiam ic- 
ptkmim de odamuu i profero vel cx hoc fblri 
capite apparet e.im rationem clle deftitutam 
omni foluio fundamento , &, quod fxpc dui, 
gratis afiettauti , & magis polle tudicari vt con- 
iidcrationem aliquam condonatorum quam 
Schoiafticum fundamentum. . 

Quam timkm inde reijcio , quod nullam Uedlatan- 
•reddu udonem i pnon eius gtauuatis : de quo u truni- 
irwxiruc m prxlcmi fumus loitcui; diccrc aum, 

Oportuit iliam tantam cfli: vt deterrerentur ho- „ 
mines , oftendit quidem finem , ob quem eft 
tanta ; mt nmet a tamen principia illam coufti- 
tuentia io tanta almudiuc non declarat qux tcu- 
da jcrgonft vltcrior cxplicauo, r; , 3 


SECTIO 



Difp. 4. A nfiterit nectjjaria Incarnatio , &c. Se<2t 4. 57. 


4 * 


SST 

frmdfis 
notam ge- 
wn metu, 
trimam, 
offtnfam 
erefeero ex 
rnapumM- 

•±t- 

l.lu,. 

toto oftn~ 


1 ° 

Ratie* 

pruri: 

m dignior, 
od eft henet 
iffi metor ■> 
trgodotn» 


hohont 
tnaim. 
«•i vilior 

oj fSndrns, 
te i&tu* i» 
ptrfonem 
mehornu 


Crtur 4 - 
rium porri 

.,1 »/— - 

WHjjtent. 


Vera ratio 
dtdmSa, 
(ur creatu - 
re fur a non 

etjusUita- 

temfitu- 

/jKtrfc 


SECTIO QVARTA. 


communis rslio cdnclufionu 
defenditur. 


I i x. A m tradit Richardus Vi&oritws verbis 
relatis /uprsi , Sc poft ipfum D.Thomas hic 
qttxft. t. art. 1. ad 7. & communiter Theolo- 
gi reliqui 5 earndem etiam fusi Sc eruditi, vc fo. 
let i illuftrat Parer Suarez difpot.x. fedt. j.& 8, 
item Tomo j.de Gratia lib. 7. cap.14.-P10 qni 
lupponeoda firat duo principia per fe nota in: 
genere moris , quxque etiam ab his , qui alias 
quaerunt rationes ; omnino adroimintur: Pri-' 
muni eft.offcnfam Sc miuriam crefcere ( vt pati- 
16 iuperiis dnimus ) ex magnitudine per ion* 
offcnlx ; alterum eft , ex vilitate offendentis et- 
iam crefcere eam dem tniuriam f h contrario ver6 
fatisfa&ionem feu obfequium dccretccre ex 
magnitudine perfbn* cuj offertur , & ex vilitate 
offerentis , aut fe humiliantis. Docuit id Ariffo. 
telcs iib. 5. Ethicorum cap. y inquiens ; St ii 
qui Aiagijlratum gerit altum percutit, n*n eft 
repercutiende * ; ut fi quu Magiftratum percuf- 
fent , non foletm repercutiendi* tSi 1 fed&fup- 
pheie officiende* : vbi offendit , iniunam a ple- 
beio irrogata™ Magiftratui cfle mulio maiorem 
quini factam 6 contrario i Magiftratu eidem 
plcbeio; larisfatffionem yer6 exhibitam i ple- 
beioefle minorem quam exhibitam i Magiftra- 
tu ; vnde non funt xqualiaeaduo , percuiho 
M agi ti ratus, Sc percuiho plebei ^idroque opor- 
tuit vi pro percullb Magiltraiu extremum ple- 
bei j (uppliciura offerretur. Ratio i pnori (fi in 
re ex terminis moralircr nota aliqua alia ratio 
defideratur ) ea fit : Nam qu6 in maiori digni- 
tate aiiqais eft conffitutus , c6 honor iflius 
maior eft, & confequenter detrimentum inilk» 
honore maius eft } ergo ceteris paribus ablatio 
honoris a nobiliori grauior eft quam ab igno- 
biliori. Deinde qu6 perfona offendens vilioris 1 
eft conditionis, quia minus poreft comparari 
cum maiori , eo ipfo maiorem audaciam Sc im- 
pudentiam oftcndtr , dum infingtr in nobilio- 
rem perlonam , cuius fortfe vix merebatur cfle 
mancipium ; crefcir ergo offenfa ex offendentis 
vilitate. E contrario ver6 in fubmiffione, quia 
rufticus v. g. fe humiliat , Sc fua offert obfe- 
quia , nihil videtur habete dc valoce morali-, 
ide6 eius obfequium & humiliatio nihili fer6 
xftimatur ; ergo decrefcit lansfa&io & obfe- 
qnium ex vilitate perfbn* offerentis : decrefcit 
item cx magnitudine perlona: cui offertur} quia 
quo dignior eft perfona, e6 obfequium ei obla- 
tum minorem quodammodh adducit Sc dele- 
ftacionem & vtilj ratem. Conftct ergo.cx contra- 
rijs capitibus grauitatem offctif* Sc farisfadbo- 
nis deluVni. Vnde enim crclcit dffenfa, inde de- 
crefcit (atisfa&io.Ex his formatur argumentum 
pro communi fentenrii i Peccaram eft offenfa 
infinit; perfon^pitHteniensa viliflimajfatisfadbo 
autem exhibita i puro homine etiam dignificato 
peraratum retpicu infinitam pcrfomm,&:ori* 
tur a viliflima perfonl ; ergo farisfa&io purx 
creatur* decrefcit ex capitibus vnde crefcit pec- 
catum j ergo manet fartpcr in inferiori otdtae 


quam fit peccatum ; ergo nori poteft cfle cotH 
digna pro peteato. Ratro h*c nOn melius con- 
firmari vltimo poreft quim difcuticndo fblu- 
tkmcs atit obic&ioncj aliquas, qu* contra illam 
fieri poflunc ; nam alioqui videtur per fe fatis 
clara & certa. ■ 

Prius tamen qulm folutionem vllarn ad- fi 
lwbcam,obfcruarc debeo cohtra Pairem Hurta- P^tnHur- 
dum , mirari me vehementer , ipfi non placuif- 
fe modum hunc communem explicandi impof- fU^de* 
fibiiitateni «qualis farisfa&ionis purx creatur* impo 0 iU- 
pro mortali \ iudicafleque id non poffc aliter 
explitari quam recurrendo ad infinitam graoi- 
tatem mortalis. Mirari me dixi ; nam cum ipfe ^ 

Pater Huru dus totam eam infinitatem non cx- tat esem ptr 
plicet nili d pofteriori, er eo qu&d peccatum d 
mercatur infinitam pirnam, ncccflum omnino t* f 
eft , vt ipic reddat aliquam rationem d priori, 
qua probetur peccaro tantam effe grauitatem, poenam. 
vt fit dignum cd pueud infinita , opus verb no- 
ftrum careat ei dignitate prxmij infiniti ; haud 
dubii enim debet affignare aliquod fundamen 6 

tum , cX quo el difparicas oriatur j hoc autem 
effe non poteft ipfa infinitas , quia de eius fun- mer**tur 
daidento agimus ; ergo debet clle ratio ofFcnfz infinitam 
peifon* infinit* , St viluai perfonx offenden- 
tis : hoc autem eft ipfiftimum argumentum Ri- ,n ^ m ' 
chardi, Suartt, Sc communis (ementi* : vii inediti» 
enim ex co fundamento difcumr Hurtadus ad <•*■/*»«»- 
afferendum oriri dignuarem ptrnx fimpheiter **' 
infinitx } ita nos dicimus pruuemre inde in- & 
tSDmpenfabihtaicm eius offenfx per vlla opera U ^ r ' i 
purx creatur*; licet peccatum non habeat di- 
gniratem ad aliam pernam (impliciter infinitam; 
quia , vt diximus , vocare ptrnam inferni fitn- 
plicker in finium , ex eo quod xtemum fit du- 
ratura , eft pura quxftio de modo loquendi ; cx 
foli autem Hurradi a nobis in modo loquendi 
diucrfitatc profetftb non poteft bene explicari 
hxc difficultas , qu* pure puri eft de re ipsi, 
an fcilicer pro peccato mortali (atisfiat ad 
aequalitatem per opera purx creatur* ; ergo & 
iHe confentire neccffario tenetur in explicatio- 
nem noftram I priori grauiratis mortalis : vnde 
ab ipfo debent folui omnes obioftiones quas 
contra nos facit , Sc quas ftatira fpcciaiitcc nos 
tpfi refellemus. 

Huic tamen argumento forti refponderi pof- j . 1 . 

fet , hunc Auiftorcm,ex co qu6d Deus fit mo- 
raliter fubieiftum peccati, offendere eius peccati grauitatem 
grauitatem infinitam;ex hoc amem rurfus opti- ** feem tx 
mi offendi , cur non poffit per vllum opus "■ 
creatum fieri fatis pro peccato Verfim per hanc 
folutionem nihil penitus dicitur: etenim, vt ip- fuhuieu» ^ 
femet Auftor aduettit , &d difput. $ . 5 j. in 'prtcau, 
fine , & nos fnpri obferaauimus , ea res feri Stdtmt^S. 
peninet ad qtixftionem de nomine : ibi enim 
cum pro Cc pofuiflet tationem i priori dus infi- 
nitatis pcccui.dcfuniptam cx eo qu6d Deus fit 

2 uafi uibiedum patiens peccatum, idque con- L 
rmaffet inflantia operum Cl^rifti , qu* dignis 
ficantur infinite i Verbo ; refpoodethis forma- 
libus terminis: Henc ramtn comparatum P er- 
ht meti humanet 4/1 no» fido multum ; eft enti* 
apertum deferemt» tufinuatum , quia compla- 
centia Det habet cbiettum fimpheiter ia (init aut 
m Cbrtfio j nempe bonum opm,& Y trb*m vm- 
tum humanitati ; tjique amor idto infimtut , & 
monere 



58 Rod. de Arriaga Tra&atus De fine necefsit .mjjier.j ncdrn. 

S E C T IO QVINTA. 


manere pateti ad infinita pramta-jat m peccata 
nattam ohiuUm difphccnlta efi /impliciter infi- 
nitam ,eb quoi recurrendum tjl ad dignitatem 
poena , quam Dem utjli pate/l infligere mimica. 

J J Hxc >Uc ibi * e quibus manifcftc colligitur , ip- 
Nrfamk f um $ p r i ofl nulUm ponere infinitatem peccati, 
^ ^ anc totam P ro ^ 4rc “ m ^ n ' utc poenarum, 
tMtm t>ct- ideoque argumentum meum manere cum tota 
cati. r lui vi , fcilitet , hunc Au&orem praecisi fun- 
dare cam dignitatem poma: infinitae in magni- 
tudine pe i Tona: offmf* , dc vilitate offendentis* 

3 uia, vc ipfcait num. 50. vix videtur polle Ca- 
ere in alicuius mciqcm , creaturam cllc adc6 
procacem , quar audeat tantam Dei Maieftatcm 
offendere. Eccc hunc ipfiflimum modum dif- 
cu nendi habet Suatcx ccterique communita ad 
explicandam fupetioritatem ordtnis in peccato 
prx operibus purae creatur* , cum ibla diffe- 
rentia in modo loquendi , quod eam fuperiori- 
tatem Hurtadus vocat infinitatem , quia fundat 
mentum pacnx xtcriix ; ali j vero non volunt 
id vocare infinitatem , fed altiorcin ordinem. 
Dixi differentiam hanc ad folain vocem perti- 
nere* nam dc id ipfum fatear fxpi hic Audor, 
maximi dtlpuc. 1 1. Cur ereo difficultatem j>u- 
ri puti de tc dicit non polle explicati, niti te- 
neamus modum loquendi ipfius} 

Vndc colligo , omnia argumenta , qux facit 
ad probandum exccflum m dignitate perionx, 
- porfc aliunde compenfati * vt in creatis plcbcius 

‘m # p°ccll tale obliqui um Regi prxllare.vt u*erea- 
Ainiinta tur de condigno remitti libi iniuriam in Regem 
ftrfann i fc commilfam : item , quod res finita pollit 
freiat.paf* col npcnta(i per multiplicationem alteriusfi .it*. 


54 

Omnia ar- 
gumenta, 


funtaiinUt 

eamptnfari 


quancumuis (it inferioris ordinis , maxime fi 
nc ei aliquantulum vidua,, &c. colligo inquam 
hxede fi milia argumenta tam cllc comra iplum 
quam contra nos : debet enim ipfc date ratio- 
nem , cur peccatum habeat vim adeo magnam, 
vt mereatur plus pccnx , quam opera noffra 
bona mereantur prxmi)* line illa vis dicatur in- 
finita , fiuc non : ul quod , vt diximus , ad vo- 
cem pertinet. Simul etiam offendere debet, cur 


Sutis jit obteihomhiu contri commu- 
nem rxtiontm. 

SVBSECTIO PRIMA. 

Exfediantur frimt dux. 

P k a igitur fic defumi poteft : Ex 5 j 
toto difcurlu prxcedenti videtur fequi , Obtuha 
peccatum non folum effe in altiorc ordioe 
fed de infinitam habere offenfam, ptout vole- fttctt , u „ 
bant Au&orcs dlfputationc prxcedenti tm *• *#» »/» /*- 
pugnatu Vcrilm huic argumento iam re- •» 
Ipomlmuu , eam calculationem cx ingnito 
obic&o non dare infinitatem atkui , fed lupe- V 
rioricatcm ordinis, vt in vifionc de amore Dei ferjamnn- 
conftat * etiam fi maiorem reddar grauiratem, beta. 
quam addit eidem vilioni Ce amoti. Vbi rcij- fi r £**"*»* 
ciendi funt aliqu» , qui concedunt m humanis i M0rt9lt . 
ex grauitate perionx oftcnlx c/clccre ad xqua- jp e ndi /m- 
litatem offcnlam cum ipsi perfona; negant ea- /ra. 
nien offVnlam Dei untum crefccre quantum 
ipfe Detis excedat ctcatam perfonam * rcijciendi 
inquam,quia fi creatura oflenfa dat non lolu«u 
fupcriocitacem ordinis iniutiz , fed toram Tuam 
grauicatem * eodem plane modo Deus offcnlus 
non folum fupcrioiitaicm , fed infinitatem 
fuam communicabit iniurix , prout, vclcbant 
A udo res fupta impugnati. Cooffal ergo xqua- . 
liter vttobique dilcurrendt m , de n-gandum, 
tantum crclccte offcnlam quantum ciclcu di- 
gnitas peifonx cui irrogatur , led folum confti- 
t ui in fuperiori ordine ob maiorem perfedio- 
nem perionx offenfir. 

Sed hinc replicabis r Ergo adus amoris Dei 5 ® 
erit in aquali ordine cum peccato* nam etiam 
habet Deum pro obicdo , de ab illo licet non p c i 
accipiat infinitatem , accipiet tamen fuperiorita- erit tm,am 
tem ordinis , de confcqucntcr erit xqualis pec- i “ 

i cx hoc va- l . * 


de conlequcntcr eiit xqualis pec* ,n 

cato. Rcfpondeo Primo , Eciamfi ex hoc cx- ZSUtria 
rcfpcdu Regis ctcati habere pollit locum ea pjtc vterque adus de amor Dei de peccatum mA: r 

compenlatio , vt fcilicet plcbcius pollit illi latis- fint in eodem ordine , aliunde tamen precatum 
facere de condigno , non autem purus homo ede fuperius * rum,vt dixi fupra , grauicas cius 

cfcfciicx vilitate pctfonx offendentis, cum hxc 
infinite i Deo e flento differ , accipit mdc Ic- 
cundam qujfi feperioritatem ordinis * adtfs au- 
tem amoris Dei cx eodem capite accipit infe- 
rioritatem; nam (vt etiam dixi fupra) fatisfa- 
dio decrcfcit cx vilitate offerentis. Rcfpondeo 
Secundo , Etiamfi amor de peccatum ex eodem Srrttai*. 
Deo accipiant fupetioi itate m ordinis , longe ta- 
men diucrlo modo cam accipere : citrq enim 
Deus, quia infiniti bonus, Ut infinite amabilis, 
de infint e indignus odro.minus longi in genere 
boni facit illi qui eum amat , quia iuagi> vide-, 
tut ad hoc obligatus * quam e contrario in ge- 
nere mali facit qui illuni odio habet * nam ma- 
gis debebat cllc ab illo odio remotus : vt gra- 
ulus in genere maii facit qui amicum Tuum 
luminum fui benefadorem odio profcquitur, 
quam e contrario beni laciat, qui cumdem imi- 57 

cum diligit. ObiaSia . 

Secunda principalis obicdio dcfmnitut cx p v * 
P.urc Vafqucz , qui contendit peccarura non 
cllc proprie iniuriam Dei comra mffuum * quia p,opr, ', in- 

iuo inruunDei 


pollit rcfpedn Dei. Cert^ non debet aliam red- 
dere rationem , quim quod cxccllus hic intef 
Deum Se creaturam fit tantus , vt onfficuac 
cam otFenfam in tam alto ordine, vt non pofiit 
compcnlati etnm per infinita opera creatur* * 
vti I c t vifio Dei non fit infinita , aieb eff in 
a 1 tenori ordine , vt per vifiones etiam infinitas 
Angelorum fimul fumptas non polfit adxquari. 
Cfnjfengi Conftet igitur , ipfum non aliter probare eam 
turtU*» repugnantiam aaxquatz fatisfadionis purx 
ttndarnnm ac4lora: P l ° Peccato , quam nos cam proba- 
fraian ali- uerimus ex Anlclmo & ratione, Se quam cam 
ttr <ju»m prob me Suarcz communiter , de ali^ Sed iam. 
«« «v- at j obicdioncs in particulari. 

firam. 1 



Difp.4* An fuerit ncce foria Incarnatio, &c. Seft.j. 


fu o modo non habet aliam malitiam, quam fit 
tranigrclfio humane legis , qux non cenfccur 
iniuru propria rcfpe&u humani Legi flatoris; 
idcoquc tranlgrelfor non tenetur ci honorem 
reftitucre , aut aliam fatisfa&ionem cahibere, 
nifi pamam impofitam luere. Confirmat , quia 
fi peccatum cflet iniuriaDei .quodhbet morta- 
le cflct in duplici fpecie ; luxuria v. g. eflet con- 
tra caftitatcm , Cc fimul cflct iniulbtia contra 
Deum: quod videtur abfurdum. 

StUtit. Fusi in prxfenti difputari folet de hac do&ri- 
na Valqucz; fed quia in pundfode iuftitia no- 
flri in Deum multa diximus Tomo i. Cc infra 
reliqua addemus , idc6 nunc breuiflimc nos ab 
hac obie&ione expediemus; dicimus igitur pec- 
catum cfle miuriam propriam contra militiam ; 
cfle iniuriam patet ex eodem exemplo contra nos 
defumpco ex humanis : licet enim abfcnte fle 
ignorante Legiflatorc forti tranigrcllio legis 
non fir iniuria illius; nullus tamen rc beni per- 
pensa negare poterit t qubd fi ipfo Rege prxlen- 
te, ac feucri aliquid inhibente fub pani inimi- 
citir, tkc. tranfgrederetur quis tale prxcMJtum; 
non inquam negare vllus poterit talem fcciflc 
iniuriam Regi; ergo cum Deus pr.rfcns fit, om- 
niaque nollra intueatur , fine dubio erit con- 
temptus & ininria ipfius,tranfgredt prxeepeum 
ab ipfo adeo grauiter impolitum. Neque hoc 
puto a Vafquez pofle negari , licet forti neget 
cam iniuriam elie proprii contra iullitiam : 
quod pro prxfenti quxllionc ncccflarium non 
cfl, vc flatim dicam; praeterquam quod alibi ofi- 
J 5 tendi efficaciter eflc contra tuftitiam: Primi, 
quia Deus ell lupremus Dominus omnium no. 
ftrum , Sc a&ionum noftrarum ; cumque pro- 
prii fit contra iullitiam vti re aliena inuito do- 
mino, erit fine dubio contra iullitiam vti vo- 
/ luntate nollra in ordine ad peccandum, quando 
iple mandat nobis , nc ci in talem rem vtamur: 
id quod locum habet , etiamli nihil aliud po- 
fittuum hic Sc nunc teneremur Deo offerre : 
quod dico propter peccata commiflionis ; nam 
in peccatis omiflionis quando Deus petit ali- 
quod obloquium quod ego ci nego , reperitur 
fimul aliud fundamentum iniuflitix, quod fci- 
licet domino petenti rem fuam nolim cara con- 
cedere. 

tuettum Eft etiam alia ratio, quare fit contra iullitiam 
•fi omne pcccarum ; quia li lemcl fupponamus ll- 

* lud elle contemptum Dei, Oc iniuriam, licet lati 
r ‘ fumptam , eo ipfo debemus diccie cfle contra 
iulliciam; quia quxlibet perfona habet ius pro- 
prium ne ab altera iniunerur, aut contemnatur , 
etiam iniuria dc contemptu lati acceptis. 

Nec fuflicic dicere , inter patrem 6c filium , 
feruum Sc dominum non polle intercedere in- 
iuftuiam, cb quod omnia qux funt ferui & fi- 
lii pertineant ad dominum , Sc ad parentem ; 
hoc inquam non fufficit , quia licet forti filius 
Cc feruus obligare non poffint ex iuftitia do- 
minum fle parentem , quia nihil habent pro- 
prium (de quo fufibs infra;) ac i contrario of- 
fendere contra iullitiam optimi poliunt: fi enim 
vel honorem lxdant eorum, vel bona ipfis in- 
rottfl ftr- uitis confumant , haud dubie contra iullitiam 
miu frtfnt facient : Cc fine dubio quo mancipium magis 
cnut* iu- magis contra iulliciam peccat , 

tar^Um ® n °l* c domino iubenti vt laboret ; eo 


enim ipfo magis ncgatdomino rem domini : u. 
quod formali Ili me cfl iniullttia. Confirmatio 
Vafquez dc duplici fpccic peccati non vrget 
facile enim concedimus omnia peccata conue. r*m 
nirc in ratione iniuciz contra iullitiam , Cc ptar- 
tcrei habere propriam fpccicm contra virtutem * em,n 9 
illam cui opponuntur. 

Secundo potcll ci argumento refpondcti , J 0 
Etiamfi peccata non fint proprie contra iufti- ^ u ™ /•“ 
liam , eo tamen ipfo quod fint iniuria Sc con- M,,t ' 
temptus Dei , etiamfi extra materiam iuftitix , 
crclcere grauitatem eorum ex infinitate Dei 6c 
vilitate pctlonx offendentis: ficut etiamfi con- 
temptus ferui erga dominum, aut fubditi erga 
Lcgiflarorcm , non fic contra iuftitiam ; negari 
tamen nequit , quin quo vilior cll Icruus , Cc 
fubditus , Sc i contrario maior dominus , aut 
Legiflator, eo maior fit ille contemptus, Sc ma- 
iori indigeat fatisfa&ione : quod nobis in prx- 
fenti adxquatc fufficit , quidquid fit de rigore 
iullitix. Et lani Richardus Vi&orinus , maxi- 
mi verb D.Anfclmus.cuiusvtrba infri refe- 
remus in folutionc vlrirax obie&ionis , Diuus 
item Thom as, aliique, quos Vafquez negat af- 
fcriiifle iuftitiam inter Chriftum & Deum , aut 
inter nos & Deum; vfi tamen funt eoargumen- 
. to iniutix Cc erauitatis illius , cam dclumcndo 
ex magnitudine perfonx offcnfx , & ex vilitate 
offendentis : vbt fine dubio veram Dei offen- 
fam admiferunt , qufhr etiam omnes omnino 
homines proprii 1 fle in rigore concipiunt in pec- 
cato: quid enim certius quim Deum peccatis 
noftris veri fle proprii offendi? Hxc igitur ve- 
ra Cc propria offen la habet illam fupenotitatem 
ordinis, quam paulo ante deduximus cx Ari- 
ftotele, & ratione naturali ; quidquid fit dc ri- 
gorosa iniuria contra iuftitiam , preut Valqucz 
obijeiebat nobis: vnde clari infertur, ailus amo- 
tis Dei i contrariocllc longi inferiores, neque 
fufficcrc ad fatisfacicndum pro mortali. 

SVBSECTIO SECVNDA. 

Trop unitur tertia obieefio ; & qui ab ali- 
quibus ei refpendeatur. 

T E RT t b obiicies : Poteft fieri compenfa- Co 
tio inter res diucrfi ordinis, dummodo fi- Rstinft- 
nitx fint: poteft cmm res inferior adeo intendi, r,0 \ t ,u fi 
aut multiplicari , vt xquiualcat rei fupcnoris 
ordinis : hc licet iniuria illata Regi fu In altioti ,jpt,ran, 
ordine quim obfcquium fubditi ; poteft tamen i itaqutua- 
hic tam magnum obfcquium Oc toties exhibere, bat rtifu - 
vt compenlct grauitatem iniurix i fc illacx : n ‘ 

fimiliter in rebus phyficis, etiamli aurum v. g. m * 
fit inaltiori ordine quim argentum ; poteft ta- 
men de argento tantum multiplicari , vt magis 
zftimetur quam aurum : quis enim non malit 
centum libras argenti quam vnicam vnciam 
auri? ergo eodem modoctfi peccatum fitex ge- 
nere fuo in altioti ordine quim amor Dei lu- 
pcrnaturalis i pura creatuta exhibitus ; poterit 
tamen tam intcnlus cfle ille amor , fle toties re- 
peti , vt xquiualcat vni mortali. Quod magis CavfirmA- 
vrgctur.fi homo ille haberet gratiam infiniti 
intcn(am,£e fimul efficeret amorem infinite in- 
tenfum : qux duo in mea lententia non repit- Mmtre i„j f. 
gnau t dc potentia abfoluta : quis enim dicerer, ani iattffi 
talem 


6o Rod. de Arriaca Tra&atus 

talem amorem non squiualcre furto vnius flo* 
reni , aut vni ebrietati i 

Hoc argumentum fortiter vrget Pater Hur- 
Vritt bee tadus dilput. to. fc£k. j. afferens inlhmiam ex 
m lumen- a &,bus chariiatis; qui etfi lint in altiori ordine 
ujSi HmT quam aftus mifericordi* v.g poliunt tamen 
*' toni pen fari pcra&us inifciicordi* farpe multi- 

plicatos; quia inquit hoc de altiori ordine mul- 
tum habet de modo loquendi. Addit, fi pecca- 
tum cft inimicitia cum Deo , duritatem Sc 
gratiam c contrario cllc amicitiam fupernatura- 
Jem Sc adoptionem filiorum Dei; fi peccato de- 
betur artet na mi (eria, vifionem beatam cfle ster- 
nam felicitatem : quid ergo charitaii dc grati* 
decft vr fint in eodem ordine ? Confirmat hoc 
$.z8. quiaiafinita iniuria orta ex vehementi paf. 
fionc cum cognitione impcrfc&i, ex animi infir- 
mitate potius quim obftinationc minus videtur 
sltimari , quam feruentiflimus amor charitatis 
ortus cx principio (upernaturali cum petfc&a 
cognitione dc Deo , Sc grauiflimorum crucia- 
tuum patienti!, ne Deus offendatur. Ex quibus 
omnibus colligit , mfi peccatum dicatur infini- 
tum, non polle reddi fufficicntcm rationem 
ctlr nequeat compcnlari. 

6*^ Vt a Patre Hurtado incipiam, iam dixi paulo 
f.Hurta- am £ ipfum re ipsa non aliter explicare inhnita- 
ttr^ukrn lc,T * peccati quam nos cx infinito Deo offcnfb ; 
uoAnfinL nam infinitatem ipfc folum explicat i pofteriori 
tat em ex- in condignicatc ad in fii^am pcenam sternam : 
flicnt'. a priori verd grauitatem folum defiimit ex Deo 
offen(b;quam grauitatem ille vocat infinitatem, 
nos vero dicimus efie tantiini aliiorem ordi- 
nem; vt vero apparear quam argumenta ea fint 
contra ipfuin , pizfcindamus 1 voce illa infini- 
Retorijue - ta,dc qua cft tota quxftio;& dico fici Sicut pcc- 
inr *rgH- camjn olFcndic Deum, ita cluritas amat Deum; 
'jtmJeum. Ii (u( peccatum cft inimicitia cum Deo , ita cha- 
rtus cft amicitia ; ficut peccatum meretur mife- 
riam infinitam, ixa vi fio , quam a&us charitatis 
meretur , cft sterna felicitas : hi funt illius 
termini; cx quibus inferebatur ca interrogatio. 
Cur ergo non erunt in eodem ordinetEgo veroex 
ijfdcm terminis inferam , Cur ergo ficut pecca- 
tum cft infimtum,ita etiam charius illa non erit 
Refpenfio infinita? Rcfpondebir , Quia peccatum afficit 
Audent. q, la fi muinfece moraliter Deum; charius verb 
fe puri habet extrinfcci refpc&u Dei. Bcni ad- 
mitto nunc illos terminos, qui tamen , vt ipfc 
fatetur, Sc nos fupra notauiinus , peninene ad 
modum loquendi ; idcoquc ait iplc quoad rem 
Solutio re- ipfam non eilc cis multum fidendum. Accepto 
t lu *• ‘ tamen nunc ( vt dixi) cos terminos , Sc inde rc- 

fpondeo; Sicut ipfc ex his terminis colligit in- 
iuriam efle infinitam, ego dico, quia proprii Sc 
in rigore peccatum nonvnitur Dcophyiicc.fcd 
Admittit f c habet ac fi vnirctur, inde fieri vt non accipiar 
r,t cx Deo propriam infinitatem , fcd talem ordi- 
fflrZ nem finitum altiorem, qui adsquari non poffit 
trii/m nfi per eos a&us charitatis. Qus dotftrina maxime 
fictae nta habet locum in huius Au&oiis principiis: ad- 
pojjts^uu- niittitcnim aliquas res fupcrioiis ordinis efto 
\nfcrtant* ^ n ' tas non p°flc tamen squati per alias infciio- 
ojJunn. reseciam infiniti multiplicatas. 

6$ Eodem modo imi clarius retorquentur qus 
Retorque- eo§.iS dicit: tota enim ca cleuacio peccati illius 
tue rurfut m0 iulis, Sc exaltatio adlus fcrucncillimx cha- 
rtmtf/u- ******* non ***** probat contra Suarcz & contra 
mentum. 


De fine & neci fit. myfier. Ineam. 

nos, quam contra ipfum Hurtadum,qui liilicct 
ficti pulli c vt talis atfcus contrahat inhnitateui , 
qua iuperee infiniti atftum illum chatitatis : fi 
enim per cam ponderationem non vult nobis 
concedere, peccatum cllc in alsiori ordine fupra 
adum illum charitatis, quomodo quxfo ipfc 
vult vt credamus non folum ede in altiori or- 
dine, fcd etiam infiniti altioii? profc&o hoc 
nuhi perinde videtur, ac fi quis ferio cum alte- 
ro contenderet, volens probate Petium v.g. quia 
& exiguum ingenium , & nullam habet nobili- 
tatem, fcd formam contemptibilem, & mores 
leues, Scc. non pofle efle in altioii amabilitate 
quam fit Ioanncs; inierim tamen aliunde dice- 
ret rtiam ferio illum efle infiniti amabiliorem; 
ergo dum hic Au&or ita diminuit peccatum 
ortum cx pallione vehementi cum cognitione 
imperfe&a ex animi infirmitate , Sc c. & inde 
probae minoris zftimari quam feruemiflimum 
amorem charitatis cum tolerantia grauiflimo- 
rum cruciatuum pro Deo, dcbuiiiet aduertere, 
per hoc fcipfum dirc&c impetere , dum adeo 
peccatum illud extollit , vt etiam infinitics dicat * 
magis sftimati, fcu illud efle infinitum. Sed de 
hoc Au&ore fatis. 

Obie&io fupra pofita multis non videtur dif- ^4 
ficilis; mihi tamen fempereft vili valdigrauis:^"^'* 

& quidem nullam aliam video vilius momenti ^rinyt ei * 
difficultatem contra noftram (cntentnm. Ratio attenditur 
autem cur fit adeo difficilis ea cft, quam in aliis *J moralem 
materiis Cepe tetigi, quod fcilicct in fimilibus 
taxationibus, an hoc tam bonum fit quam illud, 9umf ^ u ^ 
an minus, an maius, femper multum admifcc- vana ei*. 
tur de diuinationc : attenditur enim ad xftima- 
tionem moralem hominum ; vnus autem dicit , 
Egoitaxftimo, alter veto, Ego alitet; vnus.Hoc 
mihi melius apparet , alter vero illud. Et in 
prxfcnci materia multi ccnlcnt per eam operis 
boni infinitatem compcnfari illum exccfluni. 

Imo ipfc Pater Suarcz fatis dubius cft 10 hac 
paite difpuc.4. fc&. 7. etiamfi abfolute dicat non 
zquari: vnde male ciratur a nonnullis Recen- 
tioribus pro contraria fententia. Sed iam quid 
ei obic&ioni rcfpondctur videamus. . 

Dicunt nonnulli, in humanis quia Regis per r D i ett £ ts y 
fona folum accidcntalitcr differt a plcbcia, pofle 
optime contingere vt ille excellas compenlciur humanti 
per obfcquiorum multiplicationem Sc magnitu tomptufari 
dinem ; at quia Deus fubftaniialiter Sc infinite ,Kn S Hm 
diftat ab homine , non polle vllam fici i com ** 

penfationem. Hxcfolutio petit manifcft& ptin- pJu phu- 
cipium , aut certi fupponit aliquid filium ; vel ttpmm ba* 
enim contendunt iplius Audkorcs, ipfam perfo- 
nam regiam & dignitatem compcnfari per ma- 
gnitudinem obfcquij a fubdito exhibiti ; Sc fic 
f alfum docent ; nam lemper Rex cft in altiori 
dignitate & honore quim rufticus , quantum- 
curnquc hic oflerat Regi obfcquia dignilliina, 
ob qus condonetur iniuria : ficut Deus cft in 
altiori ordine quam itiftus (atisfacirns. Neque 
obeft, hunc excellum in humanis non efle in ip- 
sa fubftantia ; nam ad couftitucndain offcnlam 
Regis altiori in ordine perinde omnino cft, ac fi 
elfct fiibftantialisdiueilitas;ihi6ad conftituen- 
dum cum cxceflum incompcnfabilem fuffictc 
accidentalis dmcrlitas. Id quod manifefte ol- 
tendo in maceria Theologica: cenim rotaquan. 
ta differentia , qus repetitur inter hominem 
iuituia 


Difp. 4. An fuerit necejfaria Incarnatio , &c. 


Sed. 5. Ci 

luftum Sc peccaturem, eft omnino accidentalis, 
ftilicet ratione peccati Sc grane , qux funt for- 
in* accidentales : vel fi adhuc vis comparatio- 
nem aliam minorem , fume hominem in puri 
natura rcfpc&u hominis lufti, qui folftra diffe- 
runt in gratia Sc carentia gratiae ; hoc autem 
non obllante non coinpcnfatur per vllam aliam 
formatu inferioiein ille exceflus : iuftus enim 
femper eft In altiori ordine , ideoque meri- 
tum vnum illius non poteft compcnfari per 
infinita etiam opera bona hominis peccatoris , 
im6 neque hominis in ftaru purae naturi; er- 
go diftimftio illa inter exccfTum fubftancialem 
aut excedunt accidentalem non eft ad rem prar- 
fenrem. 

66 Adde, in ea folurione duo in vnum conftm- 
dutMufr* ^ U1,t dmcrfa : obie&io enim non 

f», a S' c ^ e compenfatione perlbnarum offenf* Sc 
offendentis inter fc, fcd de compenfatiune ihiu- 
tix per fatisfa&ioncm ; hxc autem compenfjtio 
. videtur inde probari fufficicnter,quod peccatum 

%comltn- ^ fatisfaftjo ambo funt quid finitum , ambo 
fatitrim accidentia, ideoque folum accidentaliter pof- 
wiuruper fiinr inter ie differre ; ergo per inccnfionem aut 
fivitjrtb- multiplicationem finicaium fatisfadionum pc- tLtvsergo refpondctut admittendo, 69 

mm - terit heri compenfatioj neque ibi poterit recurri fxpi retn fuperioris ordinis pofic ad- &£!**& 

adfubftantialcmdiuerfiraiem, quia nullaeft in- «quati per alteram inferioris ordinis , quando tx “4* t 

■ — •• - n:...ti a iji lji:. Mi... ■«*/»«#- 


fanentm 
fttrfcnt of- 
fendtntu 


infinitatem intenfiuam operum non compcnfari 
ipfius peccati giauitarem. 

Ideo rcfpondent aliqui Quatrb , numquam 68 
rem Inferioris ordinis pofic pcrrlngeraad rem RotyomUwt 
fuperioris ordinis. Verum hxc folutio non fa. «<»***, »*m- 
tisfacir ioftanriis fupra allatis; Sc clatifiimi reii- 1 U4m ,tm 
citur in ipfifmct peccatis : licet enim furtum fit ! 
in inferiori ordine quim peccatum contta relt- pejtsm. n t i 
gionein; negari tamen non pOtcft , quin non fo- ^ altor» 
iiim grauiotem pasnam, fcd Sc odium Deifiin- 
pliciter maius promereatur, qui furatur duos 
milliones, quam qui vno die Fcfto ex pigritia 
omittit Sacrum; ctgo poteft in rebus rooialibus 
res inferioris ordinis , manens intra ipfum or- 
dinem inferiorem , ex multiplicatione materix 
aut aliunde pertingere ad grauitatem fupeno- 
ris; ergo Sc fansfattio infeiioris orditiis excrc- 
fcere poterit ad condignicatem pro peccato. 

SVBSECTIO TERTIA. 

Sdtisfit prtcedentt tbtetfioni j & qsurttt 
proponitur. 


ter peccatum & opera iufti , licut nulla eft inter 
offenlam Regis i ruftico irrogatam, Sc fatisfa- 
flfni!*. *' ^ t0Wm «dem oblatam ab eodem ruftico. Vr- 
getur autem amplius fle ea inflantia t Plus ex- 
cedit fatisfa&io fupernaruralis infiniti intcnfa 
omnes famfadtiones plebei j refpciftu Regis, 
quim excedat offcnfa Dei offenlam Regis; cigo 
fi fathfaaioncs plebei j adxquant offenlam Re- 
gis, fatufuflio illa infinita adxquabtt offenfam 
Dei. Vbi enim minor eft dillaniia, faciliils fit 
coni pen latio. Antecedens vero paret, quia illa 
excedit infiniti ; fupponimus enim cflc infiniti 
intenfam, Sc in altion ordine gratix; offcnfa ve- 
ro Dei excedit tantftm finite offenfam Regis 
creati qui ulis; ergo. 

Pollemus ideo Tcnlb rcfpondere , xqualem 


excefliis tile non eft valdi notabilis j inde ta- taiilu.po 
men dicimus non (equi .quafcumqne res lupe- itB d»n 
horis ordinis compenfau pofic per inferiores M*i*ttr 
quafqtie: qua doctrina vfus Ium Tomo 1 . in 
materia de Angelis, vbi dixi, vnuin Angelum tomponfu* 
fu perforem polle forti compcnfari per multitu- tm 
dinem inferiorum ; ita vt& Deo maiorem tim- 
phetter cauilcnc voluptatem mille Angeli infe- 
rioris fpcctci quim vnus fuperioris } ideoque 
fi pcrimpoffibilc Dctis deberet amittere polli- 
bifitarem eorum mille, aut illius lupciioris , 
mallet hunc vnum amittere quim illos mille 
inferiores; non tamen propterca dicendum eflc, 
pcrfe&ionem vel vnius tantum Angeli polle orMnitin- 
compcnfari per multiplicationem arenarum v.g. ftrhrh ni- 
aut aliarum rerum inferiorum; certum enim vi- "** 


6-j r , , . 

R tfconim fatisfadionem non defumi cx «qualitate rei detur cuilibet rem prudenter ponderanti, Deum 
fottft,*-, ablatx cum culpa, fed ex «qualitate fatisfacicn- maiorem (impliciter captre voluptatem ex vnius * * 

non Angeli, v.g. Michaelis, poffibilitate, quim ex 


lait rti 

tum 

mfm. 

Spl ctntri. 


fouf,A- ablatx cum culpa, fed ex xqualitate facisfac 
t U Bimi C ^ S cum °^ cn ^ i ^ lanc autcm xqualitatem 
dtfumi tx P 0nl vmquam, ctiamfi offeratur Deo fattsfaiftio 
tqualuAtt infinite intcnfa. Sed contri , quia dignitas per- 
fatnfutuu- fon* in tantum requititur ad latisfa^tioncmjin 
tu eum of- q uantum valorem ipfi fatisfadlicm. Et hinc 
tx atjuaU- Jciicitur<juod nonnulli Rccentiorcs minus beni 
docent, ad fatisfadltonem «qualem requiri om- 
nino xqualitatem inter petlonam tpfam facis— 
facientem , Sc illam cui fit fatisfi&io: reiintur 
inquam ; nam fi detnr xqualisvalor moralis in 
fatisfaAione rcfpe&u iniunx , gratis omnind 
tequiritur «qualitas per fonarum , vt manifefti 
oftenfum exemplo plebei) fatisfiicientis Regi, 
Sc vnius Nubilis (atisfacicntisComithautDuct: 
Sc in veniali hoc iplitm appatet fine vili teugi- 
uetfatione ; communior enim & vetior fenten- 
tia (quam Sc hi defendunt ) docet, polle putum 
honunem fdcemdiuinitus pro veniali (ausfa- 
Cerc dc condigno ; & tamen homo iuftus fem- 
per manet inxqualis Deo, cui fit fatisfa&to; non 
Crgo delici ref ponderi , ideb prxeise non efle 
«qualem fatiifaAiotiem , quia femper pctlonx 
luanent inxquales ; fcd debet offendi , per eain 

Tomyi VI. 


innumeris formicis autmufeis poflibihbus ; fi- 
militer licet vifio vnius nobilioris& pulchrioris 
floris poffit compcnfari per vtfionem amceniffi. 
mi horti, ornati multis aliii floribus diuerlis, 
eriamfi ibi nullus fic flos tam pcrfc&us quim 
ille primus j qui folus vifus erat; non tamen pro- 
pterci etiam infinitorum florum vifio xquabtc 
cognitionem intuitiuam vnius pcrfcdiflimi An- 
geli , Sc mulib minus vifioncm Dei , ecianili 
hxc non fit infinita. Idem in peccatis ipfis of- 
tendo ; licet enim mortalia inferioris ordinis 
poffint xqnarealia mortalia fuperioris (vtpaulb 
ime dixi, & id vix ab vllo negatur ) non tamen 
propterca venialia, que funt in inferiori ordine, 
poterunt compenfarc grauitatem vnius mortalis. 
Vnde licet quis diuimtus eleuatus ad efiicien~ 
dos a&us infiniti intcnfos ( quod non repu- 
gnat ) fc determinaret ad volendum voluiontf 
infiniti intensa Vnum mendacium locofum , 
aut furtum vnius ctuciferi, non propterca me- 
retetur cantum odiuni Dei , quanrum per infi- 
mum morule. Conffcr efgo, etiamli aliquae res 
F compenlaii 



<5r Rod. de Arriaga Tranatus 

compenfan poffint pct alias inferiores , non ta- 
men propterei fcqui, omnes pofle. 

70 Hmc clare rcfppndetur obiedioni tertiar 
Vtt*t*r eiulquc inftaatiis ; admittimus enim illi > pofl*e 
1 taquebu aliquando fieri eam compcnfationcm, negamus 
riimtli- ramcn pode femper & fpecialitct in peccato 
f mi» ** mortali : vtenlm ex doftrma Patrum & com- 
ttmmuni muni Theologorum confiat, per folam hominis 
Fnjfttw Dei fatisfa^ionem poteft illud compenfari ad 
&T btfh- ^quiliwtcn 1 * Adinftantias dico: Etiainfi in hu* 
jsrwn*. manis , quia exeditis non cft ita notabilis , fieri 
poflit compenfatio pct obfequium plcbcij pro 
iniuria Regi ab ipfo illati, non tamen polle in- 
ter iniuriam graucm Dei & obfequium crcatu- 
rz : illa enim infinita difiantia intei Deum & 
creaturam etfi non det infinicatem .offcnfx, 
hanc tamen confiicuit in ordine fuperioce uli , 
vt a pura creaturi zquari non poUlc. 
s cluitur Quod vltimo loco inter refpondendum dicc- 

aUm diffi- b atur> pj us diftajc (atisfa&ioncm infinite inten- 
StSK* ^ am mpernaturalem a fatisfadionc plcbcij , 
rcif en jient quam onenfam Dei ab offensi Regis , falfura 
t*»yba- cft fimplicitec loquendo ; nam licet quoad in- 
iMr • tenfionem plus diftet,non tamen io pct fe&ioncj 

ficut plus diftat in intenfionc vi fio in6niti in- 
tenla albedinis i vifione vt vnum ciuldem al- 
bedinis , quam ab hac diftet vi fio finita Dd ; 
fimplicitcr tamen & in pcrfc&ionc plus diftat 
vi lio finita Dei, qu* plus valet quam infiniue 
vifiones albedinis, etiam infinite intenfie. 

71 Ad illas ponderationes Hurtadi iam fuperius 
Ttccarum ofiendi , eodem plani modo quo ip(e eis non 
noneflinfi- obftantibus dicit aduro illumeflc infinite gra- 
ucm, nos multo potiori iure dicere , eum qui- 
mrterdmt c ^ c * n ordine , efto non infinito ; 
finne. vnde autem id proueniac iam efi declaratum. 
Kiiptnfo Quia vero tam contra ipfum quam contra nos 
Ai pendt - V rgere videntur ponderationes illae, dicimus ab- 
jiur/Adi. folutfc, Effaxnfi illud peccatum, quia cx infirmi- 
tate, &c. ortum efi, videatur noncflegrauc ,co 
tamen ipfo quod pro illo (opponatur lufficicns 
cognitio , libertas , & cetera omnia lequflita vc 
illud fit mortale , ac proinde vc fit fimplicitcr 
grauc,licet reljx&ualiorum mortalium ut leue; 
abfolutc tamen ob infi#itam bonitatem & ma- 
icftatem Dei , quam grauiter offendit , ciTc in 
maiori fcu altiori ordine quira fit feruentif- 
fi mus ille charicatis adus,6c quam‘fit patien- 
tia illa grauilfi morum dolorum : ratio enim na- 
turalis di&at, multo minus clle in genere boni, 
vilem creaturam jiro infinito Deo aliquos do- 
lores tolerare , quam fit malum, eamdem vilem 
creaturam audere grauiter offendere infinitam 
Dei Maicftatem : id enim adeb cft malum , vt 
videatur vix polle in mentes hominum cadere 
tantam audaciam , vt & Hurtadus fupra bene 
notiuit, 

J* Sed hinc replicabis: Ergo eodem modopec- 
E f i<s catum vcnialeeritin alciori ordine , ita vt nulla 
ftuitum pma ctcatura poflit pro illo farisfaccre: id quod 
%/tnieUtrit videtur abfurdum. Concedunt multi fcquc- 
ordou'™ ^ am * ncc * n con * c< I ucnu C S° video ntagoam 
fre/e uMl- ablurditatem : nihilominus tamen probabilius 
UertuMt» puto illam negandam ; nam cum ncccllicas 
pejfic fate- operum hominis Dei pro adequata fiuisfadio- 
ne pro mortali non adeo elati appareat, non dc- 
bemus H I' difficultatem extendere etiam ad 
Difpauta/. veniale. Dif paritas d priori ca cft, quod veniale 


Vejiru & necefitt.myftcr. I ntarn. 

licet fit contra Deum; cft ramen tam leuis offen- 
fa, vt multi fohim fecundum quid cara vocent 
offcnfatn: vnde ncc fimplicitcr hominem fepa- 
rat i Deo , nec amicitiam illius dcftruic , imb 
ncc minuit quidquam dciita dede gratia habi- 
tuali j fcd Iulum cauflat aliquam lcuctn difpli- 
centiam Dei , qu* rem morali ter perpendenti 
meritb apparet infufliciens, vt in otdinc altiori 
conftituacur.grauiorque fit quam (atisfadio 
infiniti intenla ab amico Dei exhibita: fic etiam 
inter homines licet iniuria grauis Regis fit fu- 
perioris ordinis ad omnem iniuriam plcbcij $ 
at Regem leuiflimi in vno vrbanitatis defcftu 
offendere non cenfetur moralitcr tam grauis io- 
iuru , quam plcbeio publici colaphum inflige- 
re. Sed dc peccato veniali fufiusmevide alibi. 

Et nunc dc hac obicdione fatis. 

Quarta ergo fit : Tantum honoris homo re- 7 5 
ftituit Deo per a&um contritionis , quantum 
abftulit per peccatum } ergo facisfacit illi ad 
«qualitatem. Probatur antecedens , quia tam mnux*- 
bonus cft amor Dci,qudm malum cft peccatum; ntmtmti 
ergo poteft per illum adkum zqualis neri cora- **»«*«» 
penfatio. Rclpondco, in iniutid non debere fo- 
Ium ponderari honorem ablatum , vt tota eius tU m‘ aifim- 
iniuriz magnitudo inde defumatur , fcd vite- UtfucnU». 
uus debere attendi ad magnitudinem conxcm- sMmtut 
ptus, dc , vt fic dicam, ad occafionem dilguftus . 

exhibitam per iniuriam. Et hoc probant caquz ^ tHr j 0 . 
diximus fupra dc iniuria Dei conftituta in al- 
tiori ordine: quod amplius hic declaratur t cie- tud*!»*»- 
nimcuamfi Regi eumdem quafi honorem quis imJ' 
auferat, quem aufen plebcio, v. g. de vuoque ttr >pius. 
fingendo quod fic latro, periurus , aut quid li- 
mue, certi nullus negabit maiorem multb tuifle 
iniuriam , Regi auferre illam bonam famam 
quam plcbeio ; cxceflus autem ille non defumi- 
cur cx parte reiablatz, quz, vt fiipponimus,cft 
eadem in vtroque cafii; defumitut ergo ex con- * 
temptu Regis, qui maior cft , qu6 perfona con- 
tempta cft maior , vt diximus . Huic fit , vt ad 
fatisfaciendum Regi non fufliciac in omnium 
«ftimationc rcuocare teftimonium , & dicere 
Regem nuito modoeile periurum^ut lationem; 
fcd ratione contemptus etiam fic dignus ille ho- 
mo patibulo. Eodem modo fi quis publice al- 74 
teri colaphum infligcnscauflcc illi aliquem do- 
lorem phyficum , non fufficicpro (atisfa£bone 
dare illt aliquam rem , qux c contrario phyficc 
cauflet ilti tantam voluptatem , v. g. rem ali- 
quam ad comedendum aut ad bibendym gra- 
tam ; fed ratione contemptus rcqumtur,vcprz- 
tcr hoc exhibeat humiliationem afequam 010- 
ralucr squalem illi contemptui. Id puichti pimditmt 
Diuus Anteimus docuit lib. 1. Cur Deus ho- 
no, cap. 11. vbi , cum dixiifctnos teneri Deo AnftUni. 
reddere honorem quem abllulinius , au : Nec 
functe [dummodo reddere quod ablatum efii/ed 
fre cetUHmcUa tlld flm debet reddere tjteam 
.AbjheUt : jient tmm ij»t Udet faltttcm alterna-, 
n«n fnjfitttjfi falutew repi ruat , mfi cempcnfit 
aliquid pre tUata deloru tmund ; na qui torto- 
rem aluutm violat t non fijjicit honorem redde- 
re non jecundum exhonorationi* fallam mo- 
lejham aliquid quod placet illi , quem extono— 
ramt,reftitmat.Hxc Anteimus: & id ipfum do- 
cuit Attftotelesfupra i nobis relatus, utim dixit 
non latis facere plcbcium qui Magiftuium per- 
. cuflit. 


Difp.j. An nccefatia fuerit Incarnatio , £jV. , Se&.t. 65 

cuffic , etiam (i taro grauirer ipfc rcpercurtiatur; ratione cootcroptus Sc offcnfac quam includit; 
Mtrtlittr ^ raulcd plus debere pendere. etiam fi forti non auferat honorem maiorem 

iMa /«»/(«• Hinc vno verbo ad argumentum rcfpondeo, quim reftituat adus amoris Dei. Et facis de 
fi un*t*r a- moralirer non tanti Jtftimari amorem Dei m incapaci tate creatur* ad latisfadionein pro 
m«r f»£t- genere boni , quinti peccatum io genere mafi , mortali. 

•eri kom, 
fMOMti 

tzz DISPVTATIO Q^V I N T A, 

IBM. 

An necejfarid fuerit Incarnatio ad condigne pronterendamJ 
ftmiptonem mortalis alieni. 


Ba fertur 
JlMtUtt* 
Ricemurt 
& r Wa- 
dingi. 


•fer» tria- 
t»*a fine t- 

f UallS Vd I 


rtmipvme 
mortalis. 
Secunda , 
a» meri/i 
tondi^nmm 
sLkaae ijfi 
e quali ut 
k» rutati 
tum fra- 

LkmUlifrt- 

f tnima. 


« ▼IA non defuire qui inter 
meritum de condigno & latis— 
fadionem ar qualem di (Unxerint 
etiam refpedu euildcm rei , id 
cft rcfpcdu remifiionis morta- 
lis , conceflcrintquc nobilcum 
in przccdenti di (putatione , per modum latis» 
r fadionis purum hominem non pofle obtinere 
rcmillioncm morulis alieni , ncgauennt verd 
t id per modum condigni merui ; propterei co- 
t gimur hanc fpecialein de co pundo difputatio- 
" nem infticuere. His ergo Audoribus prxluxif- 
fe videtur Pater Suarcz difput.y. Icd. 7. con- 
clufione prima, quem nonnulli Rccemiores le- 
aiii fuot; quia vero non cft idem modus eorum 
omniuqi in explicanda c 3 differendi incer fatis» 
•fadionem proculpa, Sc inter meritum remiflio- 
nis ciufdcm culpa: , oportet fingilUtim eorum 
fenfus dticutere. 

SECTIO PRIMA. 

Qutdam JfententU folo nomine a com- 
muni difcreptns exummatur. 

R icentiob.es nonnulli, inter quos cft 
Pater Wadingus hic dilput. 1. dub. 5. et- 
I iamfi videatur cum aliis Recentioribus (de qui- 
i- bus paulo pofi) confenttre, & «qualitatem eri» 
buere meritis purte creatur* in gratia exi (lentis 
cum infulione grati* habitualis, & aith remif- 
fione mortalis alientj re tamen ipsa in totopun- 
do prxfcnti nobilcum ,& cum fcmeniia com- 
muni omnino conuenit. Pro quo diftindius 
percipiendo, & omni xquiuocationc fugienda , 
v aduerte , duas hic ede valcU inter fe diftindas 
quzftioncs; vnam.Vtrum merita purae creatu 1* 
1- cxi^pntis in gratia line moraliter tanti omnino 
• valoris, quanti eftinfulio grati* cum remilfio- 
*■ nc alicuius morulis, an verd fint omnino infe- 
rioris ordinis: alteram quzftioncm efle, & verd 
r de lota voce, Vttum meritum condignum figni- 
ficctKqualitarcm moraliter rigorolam inter me- 
• ritum Hc ptzmiuro , an vero przcisc proportio- 
H nem aliquam, in priori quzftionc , qux cft de 
5 re, nobilcum docet hic Audor.da opera fuper- 
naturalu hominis puri e(Te inferiora remifiione 
peccati, & infulione grati* ;ac propterei fi no- 
- t mine menti condigni velimus intclligcrcmeri- 
t . tum zquale pr*mio, omnino negabit ea opera 
efie meritoria de condigno cius infofionis gra- 
ti*, &; remifiionis peccati mortalis; ergo re ipsi 
nobilcum in hac quzftioue conlemit. In lecun- 

To m v s Vi. 


di verd quarftione , quam de hoitiinfc dixi , an 
fcilicet meritum tondigtiuta ligni licet eam 
«qualitatem fui cum przmio, cft nobis contra- 
rius ; & confequcmer doccr, ea opera habere 
condignitatcm cum remillione alieni mortalis , 
id cft aliquam proportionem cum illa ; quam 
proportionem nos non negamus re ipsa;lblitm 
enim huc vfoue diximus , ea opera non efle ae- 
qualia remiflioni peccati: qubd autem meritum 
condignum requirat eam «qualitatem, etiam ti in 
genere fpedet ad quzftioncm de voce (vt dixi- 
mus) infert tamen deinde quxftioncm de re cir- 
ca dignitatem & valorem no Urorum operum : 
dicunt enim hi A udor es conlcquenter , noftri 
opera fupcrnaruralia , etiam vt dignihcata per 
gratiam lupernaturalem, non cfl'c aqualia prz- 
mio ztemz beatitudinis, fedfoldm habere pro» 
portionem aliquam , ob quam dici potiunt efio 
meritoria de condigno : imo ciim inueliirc noti 
pollent «qualiratcm inrer noftra merita & gta- 
nam , coaCii funt docete , ad mentum condi- 
gnum non efie neteflariam eam «qualitatem; & 
in hoc pundofcquuncur fentemiam Patris Co- 
ntnck , contra quem egimus fusi Tomo 41 
dilput. 5 Icd. 1 ■ 

Htc autem obiter obfenio , Patrem Wadin- 
gum rcprebcndifie , & vcr6 roeritd , PitrcTO * 
Conmck , qubd hic , ad probandum ptccacUm * 
mortale efie tnflnit* malitiz, co quod merea- „ 
tur de condigno na: nam zternam interni , exte- a 
nuauetit fimul lads multum f contrario valo- " 
rem noftrorum operum , negando illa opera J 
mereri dc condigno zternitatem vifionis, & fo- r 
lum recurrendo ad aliquas proportiones. Ex g 
qua Patris Wadingi contra Patrem Coninck 4 
reprehenfione infero ego , etiam ipfum non de- ^ 
buillc negare zqualitatein meritorum noitro- t 
rum cum gloria. Si enim peccato tribuit ipfc g 
ex fe «qualitatem cum poena «terna ; profedo 4 
debulller etiam operibus tribuere «qualitatem 1 
cum gloria , nifi omnino velit in (ementum £ 
Coninck abire; & fimul oftendere, haud bcn£ 
le rctorliile argumentum Coninck fic difeur- 
rentis: Mortale tft meritorium pan* infinita ; 
koeeji attrnnm duraturi • ergo continet m fe 
malinam infinitam. Quod argumentum fic ille - 
rctoirqua : Mentum neilrnm habet Condigni- * 
tatem etiam cum pramio ater nam duraturo-, de , 
infinitate tamm bonitati* 19 \jsl habet-, ergo. H*c « 
rclponiio Patrii Wadingi nulla cft, fi neget ope- i 
ribus rioftns squalitatem tum co przmid; fa- < 
cillimi enim relpondebit Coninck , Ideo nui- n 
lam infinitatem argui in noftns operibus e* vi- f 
fione b:ata xteina , fecis verb in peteato cx 

F x F* ni 


> 



<4 Rod. de Arriaga Traftatus Defint nece fit. myjtcr. Ineam. 


pa-uaitcrni s quia peccatura ett «quale ci pa:- 
nl , & conlcquenter infinitum i merita autem 
nolit a non funt «qualia glortr ctcrm , fcdlo- 
lim habent aliquam proportionem cum illa , 
ideoq; non mirum.fiinfinitaintlcnou Iulis ctgo 
cim hic Auftot «qualitatem agnofeat peccati 
cum ptnna «terna , debet profcdh , vt confe- 
quentet loquatur, admittere in metitis noltris 
aequalitatem cum vifione, ne dcikd.it in catte, 
mum vitiofnm Patris Coninck i feteicdum: 
quidquid veto de confequentia in hoc punfto 
iit in quseftionc illa de nomine, b qui altera ori- 
tur , vt dixi de re circa nolhotum operum va- 
lorem, 

5 Dico , longi conformius cfle lenfui omnium 
ttami» fete Theologorum (exceptis Scotiftis ) nomine 
meriti ern- meriti condigni lotelligcndum opus habens «- 
Apiiattl- q ua l 1[3tcnl cum preinio : id quod loco lupri 
ET citato deduxi fufths.oftendendo, fi 1'emel ab ea 
iri»», a- «qualitate defledamus , reddete nos fupta roo- 
q»»Utettm Juni incertam condignitatero prxmijs nara pro- 
t r ‘- portio Infra «qualitatem habet innumeros gra- 
Miii rei- dut, vt fic dicam: quis autem poterit tunc taxa- 
ier»r i n - re, quotus ex illis Colliciat , 6c quotus noni aut 
teri apra- cur tunc licebit dicere , in a&u finito minini* 
mi, conii- v j rcuc { s # v . g. temperantiae, efle condignkatera 
gmtn*. , cum vifione Dei; non autem licebit mihi dicere, 
in aAu charitatis Dei infiniti intenfoefie con- 
digniutera cum vnione hypoftatici, ac proinde 
eam pofle per opera purae creatura: dc condi- 
gno obtineri ? id quod negant omnea feri Do- 
diores , etiam hi ipfi cum quibus difputo : aut 
cur non licebit dicere , etiam cumdcrn a&um 
in peccatore , efto eo inftanti non informetur 
gratid, efle condignum meritum grati * Bc glo- 
ri* i vel fi homo linegratii dc peccato operare- 
tur fupernaturaliter , meriturum de condigno 
augmentum grati* t vt aliqui ali) docent: vel de- 
nique, cur non ipfa naturalia opera hominis iu- 
Ai dicemus efle mer notia dc condigno? vt pauci 
alij dicunt; negatur tamen ab hoc Au&orc, ni 
fallor. Certi Ii feroci ab ea squalitate refilia- 
mus , non ntfi pure puti pro libitu diuinando , 
dc gradus illos fine vlla certa reguli taxando , 
poterimus deinde dicere : Hac tji condignum-, 
C wentum , illud vero non. Igitur vt folidius dc 
non in incertum procedamus , & dc operum 
noftromm ac grati* fan&ificantis dignitate di- 
gne fenriamus , fi in aliquod extremum defle- 
ctendum edet, portus caro augere quim minue- 
re debemus ; ideoque dicimus ad condignum 
mericum requiri omnino eam xqualitarem , 
eam que re ipsa in noltris operibus grati* di- 
gnificantis reperiri telpcdu vifionis beat* ; ac 
tandem chm inter noltra opera & remiflioncm 
mortalis non reperiacor ea squalius (vt fate- 
tur hic Au&or non reperiri ) dicendum efle , 
meritum condignum rcmillionis morulis non 
polle cadere in puram creaturam , non minus 
quim non cadit vera& condigna fatisfa&io. 
Cen firma- Confirmo, fcu magis explico camdcm doAti- 

tur ioftri- IU(IJ e contrario in merito congruo : quiaenina 
na a em- non rC q U jri t nl £ proportionem quamdam, 

mtnio it idch cx communi lencemii in eodem opere fu* 
congruo. pcrnaturali , fiue illud fit faftum a peccatore , 
cuiJiutr- fi ue etiam i iufto , admittitur meritum con- 
gruum cum diuerfifiimis & funinii inter fccfi- 
rrjfmifrr R***ubua prxrniis , in opere quidem peccatoria 


cum auxiliis ad panitentiam , cum ipsa item 
remiflionc peccati , cum infufione grati* : qu* 
duo , vr fuliits deduxi Tomo 4. agens dc per- 
fcucrantia, valde differunt ab auxiuj ipfius du- 
rauoue ; iuoi h*c clt longe minus prxmium 
quim ipfa immediata rcmillio peccati, dc infu- 
no gratix: quod fi illud opus iufa&umab ho- 
mine iufto , dicitur habere congt uharem etiam 
cum Incarnatione : non dico , quod illam aCtu 7 
obtineat; nam meritum dc congruo non cft in- 
fallibile, ideoque non femper obtinet quod me- 
retur ; fcd dico habere congruiratcm vt poffic 
Deum mouere ad illud prxmium : habet igitur 
tale opus congruiratcm & cum ipsi vnione hy- 
poftacica , qu* cft quodammodo prxmium in- 
finitum : habet item congruiratcm cum perfe- 
u erant ia finali, qu* eft longe minus pr*mium; 

& fic dc alus duierfis. H*c autem repugnant Merito et». 
merito omnino condigno , quod iuxtacommu- digno au 
nem lentendam fupponitur confifterc quafi in tmboen- 
indiutfibili; quiaxqualitas vt talis in indmilibUi ^iuUuxta 
confiftir ; ac ptopterei dicitur Deus prxmiare communem 
vitra condignum, id cft,vlcra eam «qualitatem: fnumiiam 
fi autem condignum in proportione unrum 
confiftcret, nullum prxmium clfet proprie vitra 
condignum; quia omne illud efiet intra propor- phHuur, 
tionem , & conlcquenter in rigore totum edet cur Dau 
intra condignum ; quod fi ad diuerfos eos gra- ditatur 
dus proportionis vellemus attendere , dc illum 
gradum , qui eft altero altior , dicere p{*miuro g„um* * 
vitra condignum , etfi omnes vno forte fenlu i^uodt* 
dici poflenr intra condignum; tamen e contrario finuntU 
quilibet fuperior refpcau inferioris dici pollet ‘ tn:r * r j* 
vitra condignum; ac proinde quantumuis Deus **' 
miniis 6 c minus daret, v. g. etiamfi pro inten- 
fifiimoa&u charitatis in gutia fatto daret duo 
indiuifibilia augmenti grati* , adhuc deberer 
dici remunerans vitra condignum ; quia nec 
quidem cum vnico indiutfibili habuirillud opus 
xqualitarem (vt hi Au&orcs dicunt;) hoc aurem 
quim fit alienum a communi fentenoa neiuo 
ignorat; ergo condignitas debet in certo pumfto 
confticui, hoc eft in zqualirate , qu* itixu difta 
confiftitin indiuifibili. 

5ECTIO SECVNDA. 

tAliqna qua obtict pojfunt foluuntur. 

I n Contrarium tamen obiicies locum illum 4 L 
tririfiimum Pauli ad Rom.8. Non funt con- Oto Situri 
digna pajfionei butm temporis ; Secundi , in- 
credibile videri, tanti efte valoris vnum a0tim 
etiam fupematuralem hominis iufti durantem 
per i Au m oculi, quam i fit fumma illa felicitas ' 
vifionis Dei xterndm durans. Verum h* ob- 
ieAioncsfusi citato loeofolure funqbreuiflimd 
nunc duobus vetbis infinuo quid adeas refpon- 
dendum. 

Dicimus ergo , quando reqniritnr squalitas mo*t *qua- 
inter meritum & prxmium, non debere inrclligi l»ot tmot- 
phyficam xqualitarem .qualis cft v. g. inter duas li t 0,mr **- 
libras auri inter fe, &c. qualis cft fuo modo et- 
iam inter pecuniam cupream valentem decem framium. • 
aureos, cum poculo aureo decem aureorum. Sed W*do volor 
dicimus in merito vitra entitarem phyficam il- •otHurum 
lius debere confiderari dignitatem iplam perfo- gurunt^ 
nx operanrij, eo modo quo in Chrifto fimilia {gporutur. 

opera 



Difp. 5. An ntcejftria fuerit Incarnatio , &c. Sed. 1. 65 


, opera cx dignitate infinit* perionx clcuantur 

ad habendam non folum proportionem, icd x- 
qualitatem cum przmijs infinitis; & ficut c con- 
ttatto peccatum morule cx dignitate Dei offcnfi 
clcuatur ad ordinem illum alnorem , ob quem 
9 fuperae merita omnu purx crcarurx. Hoc pofi- 
Orifi* ha- eo, dicimus tantam ellc dignitatem gratix habi- 
ilrrnlutM- lua ^ s rc ^dentis hominem amicum Se lilium 
rm^iU ad adoptiuuro Det, vi clcuct metita fu per natu tali a 
t qmniu* ad xqualitatem cum vifione tpfius Det : quid 
itm wfienit enim ma gis «quate, Se, vt Ile dicam, magis de- 
Dniffin*. |„{ U m Filio bene inferuienci Patri, quam ipfius 
Patris Dei vifio Se fruitio 5 Et idem dico de 
amici merito refpe&u vifionis amici. Verum 
autem ea vifio iic phy (ici nobilior , an minus 
nobilis, an fotum zqualis cum gratia, non fpe- 
dat ad pundum przfcns , Se rationem paulb 
DieUrMimr ante datam . Qua: dodtina maximi declaratur 
i farttaii pc r ipfam gratiam : vt enim perfon^t Verbi in- 
•ftrum formans opera Chrtlli Domini reddit ea con- 
wf\rm»n- 4 igna, ^ cu aequalia , ctum cdm merito alterius 
mtiperfr vnionis hypoftaticx ; cur non gratia habitualis 
nd Vtthi. opera fupernarutalia reddet zqualta cum aliis 
gradibus eiufdem giatiz.feu cum augmento il- 
lius ?Imo ex hoc capite habemus fatis magnam 
difficultatem in explicando, cur gratia vt Cen- 
tura v. g. exiftens m homine non cleuet opus 
quamumuis rcmiffum ad merendum etiam ve 
centum : de quo pundo egimus fusi in mateiia 
de Grana, & aliquid infia dicemus brcuitcr. 
Conflet ergo, opus fu pcrnaturale dignilicarum 
gratia habituali omnino ellc zqualc mento aug- 
menti graux; hoc auicm ipfo iam efle zqualc 
vifioni bcaiz ; quia gratia habitualis ex nacuta 
f ua exigit vifioncm, vt fufius eo Tomo 4. dixi- 
mus agentes de eiufdem gratix pcrfcdione,& 
oftemiciucs contra Patrem Coniiuk, natura fila 
illam exigere bcaiitudmcm & amoicm Dei, ne- 
que id haberC przctsi ex deftinatione Dei non 
debita illi grati*. Qu.t omnia eo loco videantur 
deduda; per quz abundanti (fimi folutum clt 
argumentum Aduerfariorum. 
io Circa locum veto Pauli dicimus Primo, il- 
tocnmfnm. j uro non m fous pugnare contra eos Au&ores, 
fi 'mnli q uam cootlg communem fentemia m;nam cum 

q*im Ad- conflet merita nollra efle condigna glorix , 
utrf—ij dt- (quidquid iam ftgnificetur nomine tondignica- 
kem ixph- lls . j ueccdaiiA Aducrlanj ipfi explicare debent 
‘* r, ‘ Paulum, ne fu contrarius cctr* Se Catholicx 
S. Tanti* do&rinxjdum negat eam condignuatcin.Sccun- 
n»n tjl u- «jo rcfpondco,non djxillc Diuum Paulum, No» 
C “ ,tU ibm f* nt con ^ t i" d 9 f tr * no fl r * bona, fed pajftenu tir 
t *£l srtitA tribulatione* : fine dubio enim ieiunium exter- 
fiddipaf- num & mortificatio , Se fic de alijs labonbus 
fomkm fn f eC unddm fe, non folum non fum xqualia, fed 
uUbA* ncc con ^ , K na gl 01 '* : *l u ' a vcr ° nos °b difficul- 
tatem illorum impedimur a bonis ope 1 ibus, me- 
rito Apoftolus,vt nos hortaretur ad bene ope- 
randum , exaggetat exodium glorix tcfpedu 
horum laboruni^cum quo tamen flat,vt laboics 
illi dignificatiipfo adu meritorio lupcrnacurali, 
a quo imperantur, Se habiruali giatix lobicdi, 
S Pani m condigni fint de xquales glorix. Et hoc pado 
communiter explicatur Apoftolus , qui in alijs 
‘l i n r ijr * oc ‘ s cx «uflitia ftbi deberi gloriam fatetur : 
frfmr ** Quam reddet mnbt Dominm iHjhu indtx : id 
x-fun. 4. autem quod ex iuftitiadcbcturjfiiaxim£ videtur 
squale efle pretio feu labori cui debetur. 
Tomvj Vi. 


Pro complemento verb huius fedionis ad- ( 1 
derto differentum quamdam in prxfcnti alii- Drfmtia 
gnaram a nonnullis inter fatisfadionem Se me- 1 ** * 
ritum; quod illa decrefcat ex obligatione iplam *J~ 

exhibendi , mentum vero nullo modo ex ea ,u£fLif- 
obligatione minuatur: aduerto inquam, hanc di- f.thamm 
uerhratcm ncc efle ad iorcncum;quia hic loldin o "ni- 
agimus , virum meritum condignum requirat 
xquaittatcm cum prxmio , ficui facisfadio eam 
requititj fi autem cum communi dicamus re- sdimit»- 
auui , vt nos defendimus , per accidens cfl ea tum. 
differentia : nec enim tollitur nec additur valor 
ex ea obligatione, c flo circa punftum iufluis 
aliquid inde deduci pofllc. Quod vero ea difpa- n e n ifi ah* 
nus abfolutc vera non fit inde probatur : Nam foturi vir». 
fatis faci 10 qua talis femper cll fub obligatione) 
vnde ea obligatio non Ibldm non minuit valo- 
rcra, vt pouus fit nccelfatia, maxime ft fiat ab 
ipfo offendente : quod ii iermo fit de obligatio- 
ne eam exhibendi ob alios titulos indcpendet>- 
tes ab ipsa offensa, fateor ltbcmiflimc inde mi- 
nui eius vim ad extinguendam oifenfam , qua- 
tenus poteft offenius ob altos titulos eam petere^ 

Se vrgere vt libi aliquid anted non debitum ex- 
hibeatur pro effensa. Ac , vt dixitnus fuo loco, 
hxc difficultas tota quanta eodem modo habet 
locum in merito } quia eodem modo dittarc vi- 
detur ratio naturalis, non polle me mcreii apud 
Imperatorem nonum przmmm per ilLm rem, 
quam antei multis titulis illi debebamus * ctgo 
non minus dvcrcfcct mentum ex ea obligatione 
quam fatisfaCiio. 

Aduerte Secundo, Patrem \Vadingum eo loci ' 1 
videri invnum confudi fle mentum condignum i ' u * r ' 

remiilionis peccat i, cum mento condigno auxilij ^/p.rr4- 
ad adum contritionis, quo po Ilea lullificarctur dmtH-.m*- 
lionio; ait enim, Cafu quo pura crcatuta cleua- ntnm ca- 
retur ad metendam alteri de cond>gno remif- *+■ 

fionem peccati, folum id ptxflandum per meri- 
tum auxiliorum cfiicacium ad conuctfioncm. mtn nm 
F undametuum huius Audoris dl,quia non ali- rndignaiti 
ter homo ille tunc mcterecur alteri gratiam Se «"«ty ol 
rcmillioncin peccati , quam ea duo mercatur *f*£ £ 9 *~ 
Chrtflus hominibus : atqui Cluilius ea folum ^ 
meretur merendo prxdida auxilia j ergo Se ho- mfiifted- 
nto ille, rrtut. 

Opinor hiCiVt dixi, duo valdfc inter fe diucr- sterilum 
fa confundi; pro quo rcuocanda funt in memo- auxdij ad 
nam qux fufius tradidi Tomo 4. & (upra ah- f 
quid circa hoc pun&um duri , meritum ftilicct 
auxilij etiam congrui ad poenitentiam non ede '„, ritmm 
propiic metuum 1 piius remidioms peccati : et- remitfunit 
enim cum poft dationem auxilij adhuc debeat poetari 
intcrucnire opus bonum, deinde poft ipfum bo- f tm ' 
num opus uucrucniai gratuiu remidio peccati; 
profeCto non poteft ille, qui folum meretur da- 
tionem auxilij , dici mereri de condigno ipfam 
rcmiflionem ; alioquin fuppofica iam dattone 1 3 
auxilij non deberet ccnfcn noua vlla gratia & 
libcraluas in ipsa aquali remiffione peccati, ntfi frier i : pnd 
dicamus duplici adxquato pretio debere emi vidn^ui- 
cam remiffionem, Primo m datione auxilii. Se- dtmndeoud 
eundo , quando deinde infunderetur gratia : id 
autem ctt numfclke falfum. Ratio vero huius 
dtffereiuix i priori ea cfl, quia cfto Deus videat f,dno*%i 
tandem fccuturaqi ex ea datione auxilij mfufio- 1 kim.fed 
nem gratixjvidct tamen id futurum non ex me- 
ruo condigno ipliusopcxis , quod ego fum fa- 1 

F ) durus, 


66 Rod.de Arruga Tra&atus De fm & necefiit .myfter.Incarn. 


durus,(cilicct ex ad:u contritionis fic chariratis. 
Icti cx fui liber alitare fic promiilionc : vnde 
agnolat opus illud in fcipfo elle longe imper- 
fcdius,quam fit ipfa rem lilio culpae, aut infufio 
gratiae . Id quod latis hucufque probatum clt, 
oftendendo merita no Ara non polle elle «qua- 
lem fatis falconem pro mortali, cfi quod line tn 
inferiori ordine refpcdu illius;hinc aurem clari 
infertur , donationem illius auxilij ad opus non 
elle tanrx xdirmrionis, quanue Iit ipfa remifiio 
mortalis , & ipfa infulio gratix . Deinde addidi 
eo loco , neque iplara donationem auxilij elle 
tanrx xlhmarionis quantx eft opus ipfum,v.g. 
contritio, aut amor Dci,pro quo datur auxilium: 
ficut in humanis non clt cantum donum dare 
mihi centum, quibus ego pofica adiunda mea 
indullria lucror mille, quam fi immediati mihi 
dedi liet quis illa mille; ac proprerea centum illa 
ego emere polium de condigno re aliqua quas 
valeat centum : at fi dediilct mihi immediati 
mille, non I ari sfcci flem ego adxquati illi libe- 
ralitad reponendo centum . Id quod adc6 cla- 
rum cd, vt nequeat in dubium veni ; ergo cum 
illud auxilium mihi a Deo datum folum fit 
quafi indrumentum, vt ego libcitate mea beni 
vtens lucrer ( vt fic dicam ) mihi eum aduin 
bonum, non ed dubium, eam donationem non 
ede tanti valorit, quanti fi per poffibile vel im- 
pollibilc mihi donaflet Deus meum a&um li- 
berum immediati fine induftrid vlla mea, & fi- 
ne labore ac libertate mea ; ergo ad merendum 
de condigno auxilium illud etiam efficax non ed 
ncccdarium date Deo tantum quantum valet 
ipfum opus, fcd multo minus. 

14 Ex his eo loco collegi, polle nos diuinirus de 

toJ[*mut condigno mereri perlcucrantiara finalem, & ef- 
j'"'"""* ficax auxilium ad non peccandum mortaliter j 
rc lp°°dique argumento Patris Hurtadi indede- 
& furapto, qu6d prxfcruatio a peccato fit tantum 
munit* tf- meum bonum quantum remilfio culpx, imi 
m- maiusjlcd rcmillionem non polfiim mereri, ergo 
fW * neque prxlcniationem : huic inquam rclpondi, 
edo mihi tam fit proficua ea prxfcruatio, imo 
multo magis quam reroifiio j quia maius cd 
meum bonum prxferiuri a morbo, quam pod 
ln donstis- labores & mole dias illius fanari j nihilominus 
utponJtr* non debere in donatione alicuius rei ponderari 
■Util™ rt _ qux fit vtiliras recipientis, fcd quid iplc donans 
rpieruu, qaafi cx fuo in mc transferat. In rcmiilionc ergo 
fed quid ex Deus ipfc totum cificic.quia ipfe cedit omnibus 
f mo turibus qux habebat contra mc ; fic vetb ita cis 
*a»! ** cedit, vt limnl maneat fudinens molediam, vt 
ln rtmifu- fic dicam , mcx prxccdentis ininrix qua ipfum 
ne D<uf te. affeci. At in prxfcruatione a peccato nulli iuri 
iit *mnt- cedit Deus , quia antequam ego peccarem non 
bm mnbm Deus ius in mc ratione peccati; quod fi 

mtjtftAfi aliquod bonum cauffat, libi illud idem 


aderimus puram creaturam non polle de con- g** M» 
digno alteri mereri remiflionem mortalis, agere *$***•**• 
nos dc rcmiilionc immediate collata ab ipfo P UT * m 
Deo , fic immediati in fe empta , ita vt dato eo ^ fe ^ t dg 
merito iam non fit vlla liberalius cx parte Dei enubgn* 
in ea itmiflione: fi verfi fermo lit dc donatione mtririnl- 
ipsa aiixilij a‘d actum contncionis, dico, ctiaruli *? r ' 

Deus promi ferit pofito co adu fe rcraillurum 
peccatura, pode tamen diuinitas dari meritum 
condignum illius auxili);quia illud meritum fo- 
lum cd comparandum cum ipsa entitate auxi- 
lii, forti etiam entn opere, non autem cum noua 
illa gratia , quam polita contritione Deus fe&u- * 
rus cd: fi emm polita contriuonc facit Deus ad- 
huc nonam gratiam remittendo peccatum-, ergo 
qui meruir contritionem ipiam , non obligauit 
Deum de condigno ad eam remiflionem; ergo 
nec debet ad meritum contritionis tam multum 
darequim ad metitum im mediarum rem i dio- 
nis. Qux dodrina quam ed clara fic neccflaria 
pro his materi js,ttm parum ab Auctoribus pon- 
deratur. 

Quod vero de Chrido dicebatur non ed ad 
rem^quia Chndus Dominus potuit, fi voluillct, ebriim e 
immediate mereri remiflionem mortalis ; eius 
enim merita erant ad hoc fufficicntiffima; no- mereri re- 
luit ramen de fido nili auxilia promereri , quia *••&*** 
voluit nos etiam relinquere cooperatores noltrx 
falutis, fic ne nobis fine operibus nodris daretur mtm m ^ 
falus ; quoad remiflionem ramen originalis fic auxtUa 
adualtum,qux fit in Bapnlino,fic eriain quoad pteenereri. 
illa qux per Sacramentum pernitentix cum fola S*J*^ r «* 
attritione remittuntur , dici potefl immediate .„****, 

’ * . lAAten ert- 

promcnrum eam remiflionem ; quia ruuc datur 
gratia intuitu Sacramenti immediate tamquam aBmaL mm 
ob meritum condignum. Scddc hoc pundo notopufme 
alibi : ed enim punitura independens a qux- fflaem* 
dionc prxfcnti. . attritum 

petet diti 

SECTIO TERTIA. /■# «- 

meiu.il 

Semotu* Tetris Tannen. 

rtmijjio- 

H o c loco occurrit etiam breuiter exami- * tm - 
nanda fententia Patris Tanneri.qui difp.i . * 7 

cap. x. a num. 289. docet , potui fle diuinirus 
purum hominem in gratia conditurum de con- 
digno fatisfacerc aliqualiter pro peccato mor- 
tali alieno ; a fortiori enim iudicabir id verum 
elfc de merito aliqualiter condigno. Verum per P ■ Tonm- 
illam particulam Aliqualiter de condigno relabi- *** ' 8rt *' 


fnu . triA- 

nettjj quAfi , 

fujhntni cauflat : licutcnim me prxfcruat, ncego fim in- 
aihnt mA- iuni afficiens; ita fcipfum pneferuat, nc fit iniu- 
lintm m- a jf c ^tu S . idcoquc fc a graui illo malocxtrin- 
urita. proruat : deinde ita me ab eo malo prx- 

l» profer- feruat , vt ego etiam meipfum libere prxfer- 
ucm : ipfc emm lolum dat concurfum indiffc- 
ne,ni tuti rentem , fic vocationem quam prouidit effica- 
Aiue freto ccm : ^* C autcni vocat «° non cd in fc tanrx 
tumnu!!»- n «dimarionis quantx opus , iuxta paulo anrc di- 
babmtt. Cta;ergo. Vide hxc ibi fufius deduda. 

r 5 Hinc pto prxlcnti quxdionc dico , quando 


tur omnino in (ententiam communem; nam cx- f 
prcfse negat tali fatisfadioni eam condignira- rt iji, SHr . 
tem , quam tribuit nodris operibus relpcdu 
glorix : ea aurem minor condigmtas dicitur ab 
omnibus congruitas , quam nos non negamus itftit i 
purx crcaturx refpcdu alieni peccati ; ergo in tendxguuA- 
noc pundo a communi dat fententia re ipsa, u Vl *+fe*r 
vtitur tamen non omnino proprijs terminis. 

Nam Theologi meritum, quod deficit a condi- fJW 
gniiatc propna,non vocant condignum, fcd operAfeefer. 
congruum. Quidquid vero dc hoc fu, Secundb *A<*rmiia 
doccr, etiam opera fupematuralia hominis iu di ******* 
non efle in fe xqualia cum gloria , nihilominus 3 ? ' n Z*idem 
illam dc condigno mereri ; quia quidquid con- JqJueA 
dignitatis illis deed accipiunt cx proiniflione cmaglovea. 
Dei , qua fe obligatiic ad dandam cam gloriam: *** 
ait cnun promiflionem illam antecedentem " {t,ui, i n9 

1 , mereri. 

multum 



A r£um ta- 
lum qutd 
fore/ atur 
tx dodtina 
P-Tanntri. 


Sigat tin- 

r :r 

(• "fla*. 


18 

Sulla f- 
lutio 

Fahb [ap- 
ponitur Dii 

nem poflo 
dare vale- 
rem aperi. 


'9 

Hauritur 

inflanti a a 
pecunia di- 
!*<•!“ . 
q»i fuum 
■ valerem 
petett halet- 
r* tx vt- 

lentate* 

Prmcipie, 
(tu v.g. 
debetur. 
Afignatur 
difl ari/a* 
Altera dif- 
famat. 
Pecunia fo- 
llrn mtutl 
vendentem 
ftr medum 
tned] Vtelu 


Dilp. 3. An necejfaria fuerit 

multum prodcfle ad augendum valorem meri- 
torum , ciumft quando promilfio. dandi pnr- 
minm primo cft concepta, poft ipfum opus 
exercitum nullius fir momenti ad eiuldcm va- 
lons augmentum: cuius difparicatis nullam pe- 
nitus aflignat rationem . Ex hac ergo dodrma 
poteft fic ad intentaro noftrum dilcurri : Pro- 
tniflio Dei dat valorem operibus alioquin ex fc 
inferioribus cum glorii;ergo eadem Dei pro- 
miliio dare poterit operibus purx creature in 
grani fadis condignitatem ad merendam de 
condigno remiflionem mortalis «liem . Tetigit 
hanc obiedionem idem Audor , refponditque 
negando confcquentiam ob duas cauflas. Prima 
cft, quia non omnis acceptatio & promi (lio Dei, 
quantumuis fit prior quim opus , confert illi 
rationem meriti ad xqualitatem ; fed requirinir 
vt ipfum opus in fc & ex (e habeat fuffictcntcm 
proportionem ad prxinium, qualem lupponun- 
tur habere opera iuftorum in ordine aa vifio- 
nem beatam; eam autem proportionem non ha- 
bent opera bona iufti cuin remiffione alieni 
mortalis: quid ergo mirum fi elcuari non poffit 
per promiflioncm ad rationem meriti eius re- 
mi (nonis , fcu ad coadignam fausfadionem. 

Hxc folurio nullo modo fatisfacic : Primb; 
nam vnmcrfaliccr fupponit fallam dodrinam, 
quod fcilicet poffit per promiflioncm augeri va- 
lor opctis,dc quo alibi diximus fufius, & nunc 
breuiflimi id oftendo; quia opera noftra non 
aliter moucnt Deum nifi ob honcftatcm & lau- 
dabilitatem quam habent tum cx perfedionc 
intrinfcca , tum ex dignificarione illis i gratia 
habituali proucnicntc ; tum ex co quhd per illa 
homo fuuin oftendat affedum erga Deum, erga 
honeftatem moralem ; tk quia fe gerit vc decet 
perfedum virum. Hxc omnia in tantum Deum 
moucnt, in quantum eius oculos fu a bonitate 
recreant; atqui ad augendam hanc voluptatem 
Cc honeftatem ,qux eft illius fundamentum, ni- 
hil penitus efficit, quod Deus promiferit eis 
operibus hoc vel illud prxmium : ea enim pro- 
roilfio nullo modo facit adum meliorem, non 
illum dignificat, non arguit gencrofiorcm vlum 
libertatis ex parte hominis ; quomodo ergo 
quxfo clcuabit ca opera ad hoc vt plus mc- 
icantur ? 

Et hinc facillimi reijciturquxdam inflantia, 
qua importuni multi vtuntur in hac materia, 
cx pecunia, qux poteft fiium valorem accipere 
ex Principis voluntate ; ergo & idem erit de 
operibus noftris refpcdu pixmij. Refponderur 
enim Primb, nimium ea probari , quia pro pe- 
cunia poteft accipi res omni prorfus carens in fc 
valore;vt corium. At in operibus noftris (altem 
requirinir iuxta hos A udiores magna perfedio, 
feu bonitas, alioquin non poterunt elcuari ; ex- 
plicent ergo iam ipfi, cur licur pecunia cleuatur 
line vlld (ui dignitate, non etiam opcra.Sccundb 
rcfpondeo abfolucb.difparitatem uuer pecuniam 
«Sc opera ellc fummam : etenim pecunia non 
mouct vendentem per modum alicuius rei in fc 
bonx,pulchrx,honcftx,aut delcdabilis.fcdpcr 
modum puti medij vtiiis ad ruifus ab alio no- 
mine emendum id, quod ipfe nunc vendens 
tunc voluerit emere; cumque ea vtilitas ei pecu- 
nix cx acceptatione Rciptiblicx aur Principis, 
volemis maiorem efleeius pecunia: i ili macio- 


Incarnatio ,&c. Sed. 3. 67 

nem, facillime poffit conuenire, non cft mirum, 
qnoiTex foli voluntate Principis valor ille an- 
pcatur, aut minuatur, aur etiam rebus plani vi-„ 
(ibus concedatur. Non contingit ita in operibus 
noftris: non entm ea Deum moucnt per modum 
medij vtiiis ad emendum (vt fic dfcam) deinde 
aliquid; fcd prxcisd nioueut ratione fux pul- 
chritudinis, vt dixi, ratione fux honeftaris.tum 
quam habent in fc ab intrinfcca fui cnmatc, 
tum quam habent cx informatione gratix habi- 
tualis conftirucnris hominem Dei filium ado- 
ptiuum, &c. H.rc autem honcftas , aut bonitas 
moralis , aur pulchritudo nec in minimo auge- 
tur per hoc, quod Deus promiferit (c daturum 
prxmium hoc vel illud; quia ( vr ex terminis 
conflat) ca promilfio penitus cxtrinfcca cisope- 
ribus non facit illa vllo modo meliora : ficut 
voluntas loanni* dc dando mihi equo pro de- 
cem aureis non facit vt ego emam equum ad 
xqualitatem, fi equus valebat centum, aut mille: 
8c hoc ipfum dico dr quacumque ali3 volitione 
Dei circa ca opera; femper enim talis voluto re- 
linquit illis intadutn fuum valorem, & com- 
muniter rotam fuam condigniuccm aut huius 
defc&um refpcdu prxmij. 

Hinc autem apparet adhuc facilihs reijci, 
quod ille Audior dicebat, promi(fionem > fi (it 
antecedens , augere valorem operis, non ver 6 fi 
fit poft opus pixuifum: etenim quhd ea volun- 
tas dandi fit anr& aut pbft,imperunemer fe ha- 
bet ad dignificandum,cllo ad obligationem in- 
ducendam valdi conducat . Nam qui anti pro- 
miiit, polito opere iam incipit cllc obligatas ra- 
tione fidelitatis : at qui nihil promiferat non te- 
netur poftea quidquam dare : hxc autem diffe- 
rentia eft omnino impertinens ad pundum 
condignitatis cx parie ipforum operum : dc quo 
lolo agimus : vr, fi quis mihi diceret, Si lauciis 
tibi faciem , dabo tibi mille aureos ; alius vero 
poftquam vidit me lauamem diceret. Quia te 
laui(h,dabo nbi mille aureos; profedo nec ma- 
gis nec minus vel ad indiuifibile erit ea lotio 
laciei condigna ob anticipationem promiffionis, 
quam ob poftpoficioncm , vt quilibet rem pru- 
denter conlidcrans fateri debebit. 

Secundo ea folutio difplicet ideo, quia vide- 
tur omnino gratis data ad fugiendam vim ar- 
gumenti . Id quod duplici via oltcndo efficati- 
rcr : Primb , quia fi proroiffio Dei femel deuat 
opus cx fe condignum , profcdb iam non nifi 
pure puti dminando dicitur non omnem di- 
ftanriam polle fuppleri , fcd non debere nimis 
magnam die : quis enim poterit quxfo illam 
taxare t & cur tibi licebit diccrc, Ea pronuflio 
dare poteft lex gradus nobilitaris adui , qui illi 
deerant ad gloriam promerendam , non tamen 
poterit dare odo ? Sccundb, quia etiam videtur 
diurnari concedendo adui bono hominis iufti 
proportionem , infra condignitatem ratnen cum 
vitii xterna ; negando verb eidem adlui propor- 
tionem tnfra condignum, cum retiliflione mor- 
talis alieni. Nam proportio infra condignitatem 
cft fola congruitas ; congruitatcm autem omnes 
concedunt adui fupcrn actuali duritatis ctiatn 
peccatoris ad remiflionem ptoprij peccati; mul- 
to autem magis eam concedent adui hominis 
iufti ad remiflionem alieni; ergo. 

Ideo Sccundb rcfpondet idera Audor ne- 
F 4 


Bona opera 
Deum pra- 
eii) metent 
ratione [na 
puUbriiu- 
denit. 


IO 

Htt autem 
puUhritmlo 
net* aufe- 
tur m fi ob 
liberalem 
preintffio - 
vora Dn di 
pronia. 


If 

Solutio dX- 
taeft^rau* 
lanium ad 
tfnvn- 
rlmn argu- 
mentum. 


S tgat A"’ 

fu>r cofifc- 

qumuarn, 


68 Rod.de Arriaca Tra&atus De fme & nectfit. myfter. Ineam. 


***** P u,Mt gando eam confequentiam a merito ad fatiifa- 
ftr frtmtf- & J0ncui ;quia putat promiflioncra Diuirwm au- 
R crc poRc valorem in merito, doo vero in farff- 
lertm ia fa&ione; nam quid perfona offenfa dicat, Con- 
tatrii», nf» donabo tibi hanc inturian»,fi feceris talem rem, 
m non efficte vt res illa fit magis lacisfa&oria ; fcd 

” ,WM ' cft perinde ac fi ille homo gratis condonalfo 
iniutiam , fi res ea petita non fit in fc aqualis. 
Vcniro hxc folutio adhuc darius reijcuur.quia 
Sflun» btt non.cft «cogitabilis ratio vlb difpariiaiis inter 
nmlU txnZ 035 duos ca,QS : 'd ^ i° crearis nupifelti 
piabilit ofiendo, deinde in Deo, Pone me velle a Petro 
tMuAiff#- emere cquum,qui valet in fe mille aurcosjpone 
*ii*t*‘ mc j^iurium cxtittfle in eumdem Petrum ,& 
me teneri ad fatis fa&ionem ei pro iniuriii,ad 
exhibendam fcilicct fatisfa&ioncm , qua: xfti- 
raata per pecunias valeret alios mille aureos; 
rogo* cur fi ille ameccdenter dicat, St dederis 
mihi pro equo quingentos, Se quingentos pto 
iniuria,& eqnum tibi dabo.fk condonabo ini u- 
riara : rogo inquam, quo fundamento vel pro- 
babilitatis apparentiam habente dici poteft , me 
ob illam promiflioncra equum quidem tuilo 
pretio & non gratis cmifle , eadem tamen pro- 
miilione non obftantc, pro ed imuria non latiC- 
feri ile nili media ex pattciS^nc in vtroque cafu 
tanta eft fimilitudo, ve nemo vliam pofiit muc- 
nire differentiam ad rem noftrain . Id quod vr- 
geo applicando huc rarionem qux porclt addu- 
ci , vt probetur per illam promi ilionrm augeri 
valorcin meriti ; ea enim non poteft efle alia 
quam hxc , Deum fcilicet fpcculuct optare ea 
opera poftquam promifit fe illis daturum glo- 
riam. Atqui hxc ratio fiuc iam fit booa,fiue 
non, eodem modo vrget in fatisfadioncj dicere 
enim debemus, etiam Deum fpeaaliter optare 
opera illa, in ijGquc libi fpectaliccr complacere, 
ob qux pronuht fe condonaturum imuriam, 
ideoque eis dare eam condigniratem,qux in cis 
defiderari videbatur, ficut dedit opeti meritorio. 
Videfne earudem omnino in vtroque cafu efle 
rationem ? 

_ Iara Secundo idem vrgeo, quia cum opera 

Xtijmar no ftra cum peccati alieni reraiffione poflint 
**Dii '“Le e 0111 ? 1 ** 1 * tamquam fatisfa&io, & tamquam 
r-Tatuuri. meritum ; profe&d ea promillio Dei fi illis vc 
fatisfafUd lunt non dat valorem, debebit tamen 
date fub fecundi confideratione mcriti,qub fub 
hac fpfcmet Tannerus admittit per promi/fio- 
nem Dei augeri valorem qui in operibus defi- 
derabatur: hoc autem plane gratis diciturjergo. 
OHfnirft n~ Conftcr igitur & eodem modo difeurrenduin 
tedtmmTd ^‘* tu ^ lct,onc » S uo de meriro ; vtrumcjuc au- 
JtfMkfi u tc,n nc g* n dum abfolute in pura creatura rcfpe- 
&u remiflioms morralis , concedendam rer6 
meriti. operibus fupcrnaiuralibus hominis iufti con- 
Vttmmmu dignitatem fle xqualintcm in genere meriti cura 
it? “pmr"* 8^ 0C,a » 9 03111 fufifis Torno 4. contra quofdam 
trtPiNr 4 non ®dcd bene de fuis propri js mentis meren- 

TtfptiiH rt- tes propugnauimus,& fupri etiam ad idem in- 
niffttau tentura aliquid diximus. 

fttAti 

mirtolu. 



SECTIO Q V ARTA. 

Reijatur ulter a finienti* admittens ut 
opere hominis tujh aqualitatem cum 
remtjjwne alieni mortalis. 


V enio ad fecundum modum explicandi M 
condignum meritum pura: creature cum 
rcmiilione aJicni mortalis . Supponunt ergo , & 
quidem bene, quidam Recenuores, onuuno re- 
quiri xqualuatem moralem inter praemium & 
meritum condignum ; aiunt tamen adhoc,vt tndtfmm a 
quis mercatur alteri remiflionem raonali$,fuffi- imu* [n- 
ccre , fi det aliquid condignum gratix ipfi fan- 
dlthc.mti,qux infunditur alteri; hxc autem ficti 
polle obii mi per merita pure creatura: , quia tirinmtf- * 
gratia illa non cft maioris valoris , quam fi ipfi fimm 
merenti fuiflet donata ; atqui ille habuit condi- «wwhr. 
gniutetn vt cam prole mereretur ; ergo vt me- 
teretur pro altero : quod verb qui eam recepit 
exciterit in mortali, & hoc 11 fitnul tunc remitta- 
tur per illam gratiam , dicunt clle per accidens, 

& non facere vr gratia in le fit maioris vaiorrs, 
criamfi inde fcquatur maius bonum illius ho- 
minis.Nam rem v. g. mihi clle vnhorem quam 
alteri, non facit propterea me debere dare plui 
pro illa quam alterum; fcd fi condigne emenda 
cft, idem debet alter dare quod ego, & ego quod 


alter. 

Hxc tamen dc&rina multo ma^is difplicec 1$ 
quam prxcedcns : erenim non folum cx paxte Dtffiiutt 
vuhraits fccutx m peccatore, led rauone tphus 
rei illi donatx certiffiroum cft, long^ maius be- Mmiu , t j§ 
neficium efle dare gratiam homini prius exi- kuttfiaum 
ftenti in peccato, quam homini iam antei iufto, 
aut certe fine peccato. Id quod cx diucrfis capi- 
ribus poteft clanlliroe pioban ; Ptimo, ratione 
difficultatis maioris, quam ipfe donans cogitur m ‘peatt» 
fubire dando inimico rem tanti momenti. Vndc i"**> tuni 
fit vt poflimus fiepe faal^ obtinere a Regev.g. 
beneficium aliquod pro fuo amico, aut pro co 
qui ipfum non offendu; pro inimico vero ipfius 
nihil penitus obtineamus . Ideo Apoftolus ad 
Romanos j. vt commendarer magnitudinem 
bcncficij nobis a Deo collari, merito dixit: 

QNontditi cum adhuc tmmict efftmm, fctmuditm 
temput Chrtjim fronobn mortuu* cft ,tkc. Ratio Ratiti) f, 
i priori cft mamfcfta , quia conferens inimico f*® e **' 
beneficium moraliter duas fuperat difficultates; 
vnam in alienatione i fc rei donaix , alteram, ,„ tmico ^ 
qux fiepe mulrb maior cftm benefaciendo illi i dua» <i<$- 
quo graui iniuria cft affe^us : illa enim iniutia 
exigebat non lolum, vt non illi benefaceret, fcd 
vc grauiter potitis cum puniret : fuperans ergo 
cam difficultatem multo plus faat, ideoque 
moraliter donum illud cft multo maioris xlti- 


nurionis; ergo cum Deus donans gratiam ini- 
mico, a quo grauiter cft offenfus, multd plus 
faciat quam h eamdem donaret amico ; vude fic 
vt mala fit ca confcquentia : Polium ego a Deo 
obtinere aliquam gratiam pro me amico ipfius 
Dei , ergo potero pro altero Dei inimico . Hinc 
conftat mali ab his dici, per accidens clle, quid 
fcquatur vel non fcquatur remiflio mortalis cx 
illa gratix infufionc . Neque exemplum de 
emente tem libi viliorem facit ad rem ; nam 
vendens 



£)ifp. 5 . <lAh necejfaria fuerit Incarnatio , (fc, Sc£t- 4 . 69 


16 

D»m djun 
fratiam 
innue» , & 
fimul »«* 
denam ftc- 
tuum, «' 
ieV eedit 
fuit lunbm 
tmntbue- 
Hmt dr 
alienet-* 
|r«jun, 

Crmr*dt 

feirit. 


I* D ri 
at<jmfit»m 
ix ftceeie, 
tfi MM ad 
oftre bena 
«fi unmitn- 
lia fricati: 
}va 

R/^Mmnr 

ixttbmh 

furti irta- 

isri. 

»7 

D«riMro 

Dturn tx 
fucati nem 
aequiure 
mm hi/ m 
#/tr* iffitee 
ftuMorm. 
Hat filntii 
videtur ijfe 
tmmn» tm 
frtbabUu 


28 

Ktffemfit 
hae nen 
fatufaat- 


vendens non propterea plus i fe alienat , aut 
plures difficultates fuperat vendendo mihi tui 
e It vtilis eam rem, quam fi alteri cui eflet inuri- 
lis eamdem venderet. 

Secundo idem probatur ac declaratur am- 
plius* Quia fi beneficium , quod przftatur ini- 
mico, tale fit.vt condonetur fimul ci turaria, tunc 
donans illud beneficium cedit omnibus iurtbus, 
qua: habebat contra illum , vt eum obligaret ad 
ia(isf.idionem,& ad fati fpaflioncm; hoc autem 
fine dubio longi plus cft quam rem aliam fim- 
pliccin donare; ergo cdin Deus condonans pec- 
catum, quando dat grauam inimico, non folum 
quafi i fc alienet gratiam, caroquc donet homi- 
ni, fcd & deponat omnia iufa, quz in peccatorem 
Jiabebatjpura autem crcauira,quantuiuuis exor- 
nata gratii infiniti intensi , nequeat reddere 
Deo aliquid zquiualens turibus illis, quz ipic 
Deus habet in peccatorem ; profcifto ncc potent 
dc condigno emere ccflionem illorum iuiiuni; 
multo ergo minius poterit fimul mereri vt in- 
fundatur gratia cum ea ccflionc iuris. H« duz 
confcquentiz funt ccrtxtminor probatur ; quia 
illud ius Dei acqutfirum et peccato elt ius ad 
opera bona xquiualcntia ipfi peccato , quibus 
hoc compcnfctur ; atqui pura creatura ( vt A d- 
ucrlarij fatentur ) non poteft efficere opus zqui- 
ualens mortali, ergo nec zquiualens iuri in Deo 
acquifito ex mortali. 

Hoc argumento valde preffi Aduerfarij re- 
fponderunt , Deum cx peccato mortali non ac- 
quirere aliud ius quim tn opera ipfiulmet pec- 
catoris, i quo folo poteft exigere fatis fadionem; 
cumque peccator non poflit exercere opera fu- 
pematuralia, quibus latisfaciat,non valet ius Dei 
in peccatorem tantum, quantum ea opera fuper- 
naiuralia alterius hominis exiftentis m gratia; 
ergo poteft hic emere de condigno ccflionem 
cius iuris. Hzc folutio videtur cllc omnino im- 
probabilis; ex ea enim fequitur, hominem pec- 
catorem pofle fine vlla gratii fupernaturali me- 
reri fi bi de condigno remiffionem mortalis: id 
quod cft plus quim temerarium. Sequela verb 
probatur cuidcnccr ; quia fi ius Dei in peccato- 
rem non valet nifi prxeisi quantum ipfi: pec- 
cator poteft dare ex fc;crgo cum i ple ex fe pok 
fit dare quantum ex fe poteft ( quz propolitio 
quia idenrica cft nimi&ra vera) poterit peccator 
dare cx fe tantum quantum valet ius Dei in fe; 
ergo poterit mereri de condigno remiffionem 
mortalis ;(non dico infufionem gratix.fcd fo- 
lam remiffionem mortalis : ) patet cuidcnter ex 
di&is-,quiaad merendam de condigno eam rc- 
miffionera non requiritur , iuxta hanc foiuiio- 
nem quam impugno, nifi vt detur tantum quan- 
tum valet illud his; hoc autem non. plus valet 
quim homo poteft darc;ergo homo poteft illud 
emere. 

Nec fattsfacies propterea.fi dicas, numquam 
peccatorem tantum pofle efficere quantum po- 
teft : Tcmpererum plus Sc plus poteft dare; ergo 
numquam fatisfacict, feu numquam merebitur 
de condigno; quia numquam dabit quantum 
poteft : non inquam fatisfacies ; quia ego iant 
non contendo illum aliquando re ipsa fatisfa- 
tturum , fcd Illum pofle fat» facere; quia fi ius 
non valet plus quam ipfc poffic dare , certum 
cft, illum dare polTe quantum poteft, quidquid 


fit,an re ipsi vmquam fit torum ni darurusjergo 
poteft fatisfacerc feu mereri de condigno , et» 
sarnfi numquam de fa&o te ipsa mercatur, Sc 
numquam fatisfaciar. 

Sccund'6 reijcirur ea principiis folutio a Pn 
priori : ham etfi aliquis ex fe non poflit loluerc m Vi 
mule v. g. quz ruratus cft, Sc quz lam conium- jbimmde, 
pfit,ncc aliunde quidqliam habet, non propterea »w» ftfki- 
fequitur, illum non debere mille : cft enim per ’" r 1 "** 
accidens ad rationem debui , qubd debitor fit * 

impotens ad folucndum creditori ; vnde ius il- 
lud acqutfirum in creditore fempet valet tantum 
quantum fuit debituin;id cft, non poicft con- 
digne extingm illud ius nifi demur creditori 
nulle, alioqui cedendo ex integro illo iureobfo- 
la centum, aliquid hbcralicer donabit, aut amit- 
tet ; atqui licet peccator non poflit ex fe dare 
opera xqualia peccato , hoc tamen lemprr cft 
maius, vt dixi,in genere mllidt damni extnnfcri 
Dei , quim i contrario opera purz crcjturx 
quantuinuis exornatz gratia fint bonum Dei ; 
ergo fi Deus tunc reconciliatur illi neatuiz pro- 
pter opia alterius in gratii exiftemis fi<fta, non 
accipit tantum quantum per peccatum ami ferat; 
ergo dat libcrafirer aliquid;crgo iuftus per illa 
opra non emet dc condigno eam gratiam; quia 
Deus amifit multum, & parum recepit; hoc au- 
tem cft contra rationem merui condigni feu x- 
qualu,dc quo agimus; ergo. 

Confirmo hoc cx ipfis Aduerfarij s, qui fal- 29 
tem per viam fatisfa&tonis negant pile exim- Confirma • 
gui in Deo illud ius i pura creaturi : vnde fic ^ 
argumentor; Ergo illua ius plus valet quim 
opra putz creaturz. Patet cuidcntcr conte rmm.tjmi 
quentia,quia ius aliquod tunc cxtinguitur adz- admittunt, 

3 uati per latis factionem condignam , quando U* 
atur tantum quantum illud valet : quid enim 
amplius reflat f ergo Ii pura creatura non lattf- f t m Dtt 
faat illi iuri ( vt hi optimb docent ) lignum efl irrrn/w 
tam non pile dare tantum quantum illud va- •"tafnrl 
lct ; ergo nec pr viam meriti poterit lilud ex 
condigno emere ; quia etiam ad hoc meritum 
requiritur dare tantum quantum valet illud 
ius. 

Refpndebis, fatis fa&ionem requirere non Ditet, fa- 
folum «qualitatem curo iureacqutlico.led cum lt *faeiie- 
pccato, e quo fuit acqoilirum;id quod non re- 
quiru met itum. Sed contra, quia in tantum re- 
quiriturca «qualitas, in quantum ius illud ccn- mrmcqni- 
fetur ede zqtiale ipfi peccato : fi enim ius ex fi‘i.& *»>* 
pccato eflet minusquam peccatum, certi fatil 1 

Fadio zqualis non deberet cum occcato , icd 1 “™*^ 
cum iure comparari. Ideo forti relpondcii Se- 
eundo poteft , ius Dei in peccatorem plus qui- 
dem valere, quam ipfc peccator ex fe facere 
pffit;non tamen valere tantum quantum opera 
Chrifti. Nam cx peccato non habet Deui ius in 
alium hominem diftin&um ab ipfo pcccatorrj 
in hunc autem habet ius , non folum vt dec 
qilantum ex fe poteft,fcd quantum poteft etiam 
deuatus auxilijs gratix , im6 vt 5c per modum 
compenfationis det etiam quantum poteft iam 
exiftens in gratii poli condonatum peccatum j 
valet erp ius tantuin quantum iplc peccator 
pftea m gratii exiftens przftare poteft : atqui 
alter iuftus pteft tamumdem przftare j ergo 
poteft offerre Deo quantum valet ius; Sc conle- 
quenter poterit meveri dc condigno, vt Deus ei 
* r pecca- 


50 

Centri 

outdenter 


Centri St- 
r unde. 


P tjfiende- 
tur reflue 
forif- 
Ut .quod 
Dem fe- 
lim im in 
tfernftc- 
ttuutt utei- 

r u 


5 * 

Peflica dt- 
fuatfte nb 
afllMAtlOnt 
moruli, i» 
qua flu- 

ftjfio ten- 
tum Aurea- 
rum quiim 
iU* aU il- 
lum 
Solutio, 


yo -Rod. Df. Arriaga Tranatus 

peccatori debitum remittat , etismft ipfe pec- 
cator naturaliter non pofjic id prxftare. 

Sed contra, cuidenter Primo <, quia eodem 
modo poterit alter iuftus farisfaccre pro meo 
peccato * iam enim oftendi, non magis requiri 
ad fiuisfa&ioms xqualiiatem quam requiratur 
ad mcritunuContra Secundo, quia fi fcmel ius 
Dei valet tantum quantum poieft facere pecca- 
tor non folfitn cxlc, fcd adiutusab alio , nem- 
pe ab ipfo Deo roiraculos£ illum eleuante ad 
ben£ operandum fupcrnaturaliter j ergo etiam 
illud ius valebit tantum quantum peccator po- 
tcft reddere adiutus redemptore ei gratiosi & 
ii bcralitcr a Deoconccllo : ficut enim non im- 
pedit ius Dei , quod peccator non poflit opera 
lupernaturalia exhibere , niti poft fallam ei ma- 
gnam a Deo gratiam, & poft data libcraliter au- 
xilia ; ita non impedietur idem ius Dei in opera 
redemptoris , ex eo quod homo illum redem- 
ptorem habere non pofiit, nifi cx gratia Sc libe- 
ralitate ipfius Dei. 

Quod veto dicebatur, cx offensa Deum non 
habere ius in alium a peccatore diftin&um , ad- 
mitto libenter * ablolutc & fimplicitcr : licut 
etiam cx eodem peccato ablolutc non habet ius 
immediate nili in ooera que peccator cx fe po- 
tclt } nam ea quae facit poftea diuinitus cleua- 
tus , iam fuppominc rcraillionem aliquam de- 
biti ex peccato contradi: nego tamen quali indi- 
rc&£ & condicionaliter Deum non habere ius 
in opeta redemptoris * fa&i enim gratia pecca- 
tor» vt habeat redemptorem , Deus non petet 
vitra condignum* fi petat ea opera redemptoris: 
ficut faci a gratia eleuandi peccatorem ad opera 
fupet naturalia non pene vitra condignum (iux- 
ta folutionem quam impugno ) ctiamfi petat ea 
opera qux cx gratia faccrc potcft.Dixi enim fu- 
pri , ius xffimari plus quam podii ipfe offen- 
dens foluercjquia impotentia ipiius ad folutio- 
nem non minuit rationem debiti : ex debito 
autem ius confidcrarur. 

Replicabis : In moralibus plus eft , & plus 
valet habere centum v. g.a&u , quam ius in il- 
la centum ; ergo ctiamii Deus cx peccato ha- 
beat ius in opera Chrifti Domini , non tamen 
proptcrca ius illud eft xlbmandum tanti quan- 
ti ipla opera * ergo ad emendum , vt fic dicam, 
dc condigno ius illud non erunt nccellana ope- 
ra Chnfti Domini , (cd (uflkict aliquid minus* 
hoc autem erit opus purx creaturae lantftifican- 
tc gratia infonnatx ( Refpondco , Antecedens 
per (e effe falluni * rogo enim , Cut qui habet 
liquidum ius v. g. in centum llorcnos , non 
ceufeatur condignum quid accepi fle pro illo iu- 
rc , nifi centum llorcnos accipiat i profc&b ra- 
tio eft , quia illud ius valet etiam centum : fa- 
teor aliquando homines , quia vel difficulter 
vel tarde poliunt accipere pecuniam , ad quam 
habent ius , (olere vendere illud pro minori 
liimiua : hoc autem non offendit ius illud mi- 
nus valnilic , aut illum hominem condigni 
fuum creditum rcccpiflc;fcd probatur inde per 
accidens ex impoffibilitatc iolutionis aliquid 
amifillci hic autem loquimur in caln quo Deus 
remittendo peccatura ob meritam illua condi- 
gnum alterius creaturae nil cenfcatut amittere, 
alioquin faciemus quxftioncm dc nomine dic* 
meritum condignum , ficut fecerunt priores 


De fine & nteefiit.mysler.Incxrn. 

Autfcorcs. Addc,etiamfi in humanis.quando Io- 
lutiocft vel irapoflibilis.vcl valde dimcihss mi- 
nus ob eam rationem xftimetur ius illud , id 
tamen in Deo locum non habere* nam reipc&u 
ipfius nullum creditum eft difficile : potclt enim 
quandocumque velit illud recipere , v. g. in- 
carnando , vel confttcucndo hominem Deum 
vt mediatorem & redemptorem * ergo ratione 
difficultatis & impofiibilitam in folutionc non 
eft cut xftimetur minus illud ius Dei i ergo ncc 
poterit cjm de condigno , nifi per opera illa ad 
qux Ic extendit. 

SECTIO QVINTA. 

Reijci tur altui modia propugnandi idem 
meritum condignum, 

A lii Recentiores eamdem fententiamde 
merito xquali remiffionis fic probare co- 
nantur : Nam ad meritum lolum requiritur vt 
detur aliquid xquale ipli remiilioni j lamfa&io 
vero requirit vc detur aliquid xquale ipfi pec- 
cato* fupponunt autem hi minus bonam efle rc. 
miflianem morulis quam morule grauc fit ma- 
lum * quia carentia mali vniuctfaliccr eft minus 
bona , quam malum ipfum fit malum , vc («- 
pius alibi diximus non ellc tam bonam caren- 
dam dolorum, quam fint mali ipfi dolores. Ve- 
rum neque hxc dodnna fansfatic , quia gratis 
traditur ca diftindio inter meritum Bc iaiisfa- 
dhonem : in tantum enim omnes homines in fa- 
tisfadione requitunt aequalitatem cum pecca- 
ro, in quantum fupponunt efle non polle squa- 
litatem cum rcniiifione peccati , nifi etiam fic 
cum ipsa culpa , (eu cum ipfo peccato. Vndc 
( vt paulb inferius dicemus) Patres & Theolo- 
gi loquuntur indifferenter dc retuilfione mor- 
talis ac de facifa&ionc , dum dicunt , cam effe 
iin polii bilem a pura creatura. 

Quod vero vt lir xqualicas curo culpa, de- 
beat effe cum rem illione , probo dupliciter & 
efficaciter i Primo , quia dum iplara rerailfio- 
nem immediate ego mereor, & (liceat fic loqui) 
eam emo , obligo Deum , vt deponat odium, 
quod habet in eam pedonam : vt autem cx 
xquali cogatur deponere odium , ncceiTum eft 
vt dem illi aliquid , quod tantum ei placeat, 
quantum difplicuk offcnfa * quod principium 
videtur plani ex terminis notum * ergo debeo 
illi dare aliquid xquale ipfi peccato * ergo eo 
ipfo non folum mercor remiltioncm peccati, 
(cd fyisla&ionem pro illa adxquatc. 

Secundo idem offendo: Nam (vt fupri pro- 
barum eft)in remiffionc peccati ccditDcus om- 
ni Cuo iurc , quod cx peccato acquificrat ; cedit 
inquam,fiue id faciat obligatus per fatisfaiftio- 
nem , fiue obligatus per meritum * atqui ex 
meo peccato habet ius plus valens quam omues 
mea adlioncs & purx crcaturx valeant ( vt dc- 
dudhim eft contra (etundam fententiam j ) er-* 
go vt huius iuris ccffionem condigne emam, 
debeo dare tantum quantum illud valet. Of- 
tcnlum eft autem efficaciter id non poffc a puri 
creatura prxftaii. 

Tertio principaliter idem offendo : Nam hi 
npn aducirerunt , nihil aliud cilc emere remif- 
fionem 


5» 

Docent ali/, 
ad men- 
tum folum 
requiri, 

W detur 
oli quid *- 


remefuomo. 
Sotufmeho 
requirit 
vt duur 
aliquid o- 
qmualent 
feeimio. 
Gratii tru- 
ditur eu di- 
ft mitto in- 
ter meri - 
tum 

jAtufallid. 

nem. 


In merent* 

debet eft 
aqualtiae 
& cum cui- 
fu ($• cutn 
rtmtfnene. 
Probatur 


St eundi: 



Ner adntr- 
terunt bi, 
amara n* 
mifttanem 
peccati nhil 
tjft aliud 
quam eme- 
re vt Dttu 



34 


Va lar ni 
idem efl, fi- 

m tam cau- 
fumamfiut 
retroeam. 


55 

Quarti 
rufCtuutur 
ht AuBb- 

iffi dotrnt 

gratiam 

non tan- 
currtr e ad 
meritum, 
(td falam 
remanere 
abitent. 


At gumen, 
tumno- 
firum emi- 
nent. 


An ntceptria fuerit Jncarnatio ,tfc. Se&. 5. 71 

hominis non exiftentis in peccato , ergo habet 
eam condigniiatcm. 

Refpotiacbis forti , fuiilc eum hominem 
prius tempore in peccato. Fateor : at quid in- 
de ? per hoc enim non efficitur , vt in initanti, 

3 uo illa cft , detur peccatum , vel quid cius 
ignitas impediatur per peccatum ; ergo illa 
erit meritum condignum. In lententia com- 
muni , docente gratiam requiri proprii ad dan- 
dum vilorem , optimi explicatui •, quare ncc 
gratiam habitualem , nec rcmifllonem mereatur 
ea contritio , quia fcilicet non procedit ab ho- 
mine habente gratum : hxc emm datur pofte- 
ribs natura. At in hac lententia cum ea gratia 
non requiratur, profedo tota ibi videtur repe- 
riri condignitas. 

Rcfpondcbis adhuc : Sicut in aliorum (cn- 
tentia requiritur vt fit gratia ; ita in hac requi- 
ritur vt non fit peccatura : in eo autem ption 
naturi , quo cft adus , nondum effe carcnriam 
peccati , quandoquidem hrc datur tunc pofte- 
rMus natura in prxmium cius operarionis j ergo 
in eo priori non intclligitur efle adus hominis 
carentis peccato ; ergo neque habebit eam con- 
dignitatem , quam ad vaiorcm condignum hi 
requirant. Quod vero pofterius natura iam fit 
homo fine peccato , non fufficit ad dandum va- 
iorcm ; vt in communi fententia non lufficir, 
quod homo poftenus naturi cantbm fit in gra- 
tia ad digni heandum adum. Sed contra mani- 
frftc : Nam gratia in communi fententia nc- 
ceflaria cft ad pofitinc Significandum , fcu dan- 
dum vaiorcm adui ; ad hoc autem tequirttur 
vt fit in priori : omnia enim quae Ium induen- 
tia in adum debent inceliigi prius natura quam 
fit adus. At carentia peccati in hac fententia 
puri puti requiritur , ne peccatum opprimat 
vaiorcm adus reddendo hominem indignum 
prxmio ; ad hunc autem effedura prxftanduin 
non requiritur , vt przccdat natura illa caren- 
tia : eo enim ipfo quod non intclligatur pecca- 
tum in eo priori , licuti non intclligitur reueri 
neque etiam in fecundo poftetioii.cft abloluti 
venllimuin , & illius adjis vaiorcm non op- 
primi per peccatum j & fecundo , illum homi- 
nem non effe indignum qui debito adiui prx- 
mio priuctur ; ergo adus ille erit insta hanc 
fententiam condignus ea remiffione per modum 
przmij ; quia in hac fententia habet hic adus 
tantam condignitatcm cum remiffione etiam 
ante dignificationem gratix , quantam habet ea- 
dem contritio in fentemii Pactis Vafqucz ad 
eamdem remiflionem : vnde Jicut data lenten- 
tia Vafqucz , etiamfi prius natura non fit re- 
miffum peccatum , meretur eam remiflionem, 
imb ad eam merendam requiritur , ne prius 
natura fit remiflum ; ita in prxfemi dicendum 
eiit eodem etiam modo , quo inter homines, 
fi inimicus Petri exhibeat ipfi Petro adtionem 
xqualem alteri pro offensa, ctli caadio in prio- 
ri natuix non fupponat remiffam offenlam, 
meretur tamen vt in fecundo remittatur. Et fa- 
tis de hoc argumento.. 

Iam ad fundamentum contrarium facili re- 
fnondetur , eam quxftioncm , Verum remiffio 
fic minus bonum ,quam malum ipfum pecca- 
tum , lolii m habere locum rcfpedu hominis 
pcccamis : vt emm alibi dixi j Non cft tam fc- 


Difp. 5. 

fionem peccati , qudm emere vt Deus deponat 
odium in peccatorem , fcu ( vt fic dicam; nos 
emere pet remiflionem illam , vt d Deo illud 
odium abftrahamus,&quafi vertamus in nihi- 
lum ; cumque odium illud in eodem ordine 
conftituarur quoad grauicarem , fn quo cft pec- 
catum ,idcoquctic altioris ordinis qudm omnis 
valor operum purx crearurx , & fupra compla- 
centiam omnem , quam habet in Deo ; profe- 
do ex ijfdcm operibus illud odium emi non 
poterit pet talia opem. 

Da , vt id magis explicetur , per impoffibile 
me emere tunc illud odium , vt a Deo quafi 
ablatum reduceretur in meam poteftatem, ego- 
que haberem illud inter meum thefaurum , ne 
mihi iam nocere pollet ; profedo nemo nega- 
ret , debere co calu mc dare iq emptione xqua- 
li tantum quantum moraliter xftimatur illud 
odium ; ficut quando emo pallium d Petro , vt 
ab illo ad me tranfeat , debeo illi dare tantum 
quantum valet pallium ; nec debet tunc confi- 
derari , an in Petro , a quo eini pallium , fit 
ram mala carentia paliij , qudm bonum erat ip- 
liim palluun j ergo idem erit in noftro caluj 
nam quod illqd odium Dei de fado non tranf- 
eat ad manus meas , Si (vt fic dicam) ad phyfi- 
cam poileflionem meam , eft omnino per acci- 
dens. Nam valor rei vendirx idcin omnino cft, 
enamli ego dum emo rem illam , illam confu- 
mam: id quod hacinftantia clare oftendo: tam 
multum enim pecunix debet dare Petrus mer- 
catori , vt illuni moueat de condigno ad com- 
burendas tn fua ptefemia merces , quam vt il- 
las det mihi aut ipfi Petro integras ad manus 
iplius; ergo dum ego emo a Deo per merita, vt 
(dicamus lic) comburar fuum odium in pccca- 
rotem , tam multum debeo illi dare , ac h illud 
mihi ad manus meas integrum cllct tranflaru- 
rus ; ergo debeo tantum ei dare quantum valet 
illud odium : dixi autem illud efle in eodem or- 
dine cum peccato ; ergo. Vbi aduerte, me non 
loqui iam de xftimatione illius odi) vt eft ali- 
quid Dei ; m hoc enim lenfu etiam amor for- 
nucx cft quid infinitum in Deo ; loquor er- 
go de grauitate quam habet ratione peccari : 
& ibi habet locum quidquid huc vfquc dixi- 
mus. 

Quarcb efficaciflimi rcijcio hos Rccentiores: 
ipfi enim agentes, Vtrbm ex maiori grana habi- 
tuali crefcant merita , dixere , gratiam habi- 
tualem non concurrere dando vllam dignitatem 
operibus , fed pure puti auferendo obicem, 
nempe mortalejeumque mortale tam beni aufe- 
ratur per vnum gradum giati; quam per infini- 
tos, inferunt inde, non augeri mentum cx maio- 
ri gratia; ac proinde deducunt vltcribs, homi- 
nem conftitutum fine mortali tam bene pro- 
meriturum gratiam Sc gloriam , <k quidem tot 
gradus , quot fi prxhabcrct infinitos gradus. 
Ex hac dodrind argumentor meo iudicio cui- 
dcnter.quia hinc fcquitur , hominem de fado 
per contritionem mereri de condigno temiflio- 
nem fui mortalis ; hoc autem clt falfum , & 
negatur abctfdcm A udioribus; ergo. Probo iam 
fcquclam mamfcftc : Nam adus hominis iufti, 
vt fupponimus , habet condignitatcm ad tale 
meritum ; ergo illam habet adus hominis non 
exiftentis in peccato ; fed illa contritio cft adus 


SUpinO. 

Centri. 


3 « 

Aha re- 
flua. 


Centri 

mamftfl}. 


fi 

Quemcdb 
ex f litan- 
dum illud, 
Remifne 
ptitati ne* 
ejl tam Sa- 
na qudm 
malum pec- 
catum* 


7 1 Rod.de Arriaga Traftatus Txfinttf necejfa . myster . IrKurn . 


1 1 x homo carens omni peccato , imo etiam in 
gratia , quam infelix i contrario peccator. Ne- 
go autem refpc&u Dei remittentis id habere 
vllum locum, idque ludico ex terminis notum: 
nam Detis remittens peccatum , fiue id faciat 
vi metiri , fiue vi latisfa&ionis , idcrn omnino 
remittit, idem odium deponit, turibus cedit cif- 
dem , eodem modo placatur ; ergo vi ad id dc 
condigno obligetur ; tam multum requiritur in 
Xon ift ipfo merito quam in fatisfa&ione. Neque enim 
ponderanda vniuer&liter ponderanda clt ad mentum con- 
tum*cenii- dignum lola vtilttas , quam res emota adfert 
gnumfaU ementi } poteft enim eadem res zqualcm adfc- 
vriUttu. rens vtiliutem incredibiliter difficilius emi in 
caTu vno quam in altero , ob maius damnum 
quod in ipfo vendente caulfat , quodque ille 
cogitur fubire in eo cafu t licet enim c contra- 
rio non liceat zlbmare neceffitacem ipfius emen- 
tis , idcoque non poffit Petrus famenti carius 
vendere panes , quam ipfi in fe valeant ; nemo 
tamen In dubium veitit , quin damnum maxi- 
mum emergens in ipfo vendente debeat zfti- 
mart : iam autem oftendimus id habete locum 
etiam in Deo propter iura quibus cedit in ca re- 
miffione ; quz funi maions valotis quam vi- 
lum opus vilius puta: creaturae. 

SECTIO SEXTA. 

Concluditur quejlio . 

E X di£Us hucufque contra diuerlos eos 
modos tradendi difcrimen inter meritum 
remiffionis& fatisfa&ionis pro culpa, conftar ea 
duo omnino efte idem diuerfis vocibus fignifi- 
cata , ac proinde non polle puram creaturam 
obtinete remiffionem alieni mortalis ; ac tan- 
dem etiam pto ea condigna remiffioneper mo- 
dum meriti fuille ncccfl aria opera Chrilli ; lo- 
quor autem de peccati alieni rcmillione : nam 
inde colligitur a fortiori non pofic efle meritum 
zqualc pro proprio rum ob inzqualiratcm ope- 
rum, & digniracis defectum; tum quia homo, fi 
in gratia habituali operatur, iam fupponitur illi 
remifiiun peccatum ) fi vero opus non dignifi- 
catur i gratia , tunc non fotum remiffionem 
mortalis , quz clt tam. i valoris , fed nec alia 
przmia lupcrnacuralia mereri poterit dc con- 
digno. 

1'orrb noftram hanc fententiam , paucis illis 
exceotis , de quibus in przcedentibus , reliqui 
conlrantcr defendunt ; Si videtur efle valdi 
conformis modo loquendi Patrum , qui nulla 
fa&a diitindione inter meritum condignum Sc 
condignam latisfa&ioncm abfolutc docent, non 
potuilTe redimi genus humanum nili per Chn- 
itura. Vnde Leo Papa Sermone ia. dc Paffio- 
nc cxprefsc de merito loquitur his verbis: Qma 
ergo prtmt hominis vnmerfa pofleritot vno fi- 
mul vulnere fanciat a corruet ai , net vlla Suti- 
liorum menta conditionem poterant illata mor- 


Satufaeere 
pro culpa, 
mereri 
condigni 
remijiio- 
mm.funt 
idem in re. 
tro merito 
etndi^no 
remijsienk 
neetjfaria 
fuerunt 
•t*raChri- 
Mi. 


Sententiam 
ntfiram 
defendunt 
plerique. 
Videtur 
conformis 
modo lo- 
quendi Pa- 
trum. 


tu eutnctre,6:c. eodem modo loquitur S.Bafi- 
lius; quejn tamen Pater Suarcz dilput 4-lett. ). 
pro punito fatisfadxonis citat ; nihil autem Ipc- 
ciale dc fatisfadiooc dicit , imo potius vtuur 
verbis meriium magis fonantibusjad pblmum 
enim quadragefimum odauutn ate : Frater 
non redimit , redimet homo j non homo nudu», 
fed homo Dem ; qetta nullus alius poterat condi- 
gnum adferre pretium. Ti autem pretium ma- 
gis ordinatur ad maritum quam ad fatisfadro- 
ncm. Eodem vcibo vtitur Cynllus Alcxandri- 
nus ibidem a Suario citatus. Fulgentius item 
de Incarnatione & gratia cap. 4. ait ; T^jpllate- 
nue humana natura ad auferendum peccatum 
mundi fujficunj atque idonea feret mfi vmoue 
Verbi Dei. Alia adhuc loca adduci pollent; fed 
hxc fuffiriani. 

Obleruo autem circa ea omnia ceftimoniai 
maxime D. Bafilij ,a Patre Wadingoilla repu- 
tari non elle efficacia non foium pro hoc pun- 
do de mctiio , fed neque pro 1'atisfadtoue ; 
quia putat Sandos illos Patres in tantum dice- 
re , hominem purum non polle alios redime- 
re , in quamurii ipfe homo fupponitur elle m 
peccaro ; peccator autem non po^it pro fe latis- 
facere. Schohftici autem in przfcnti agunt de 
puto homine creato in grani ; ergo ca tcltimo. 
nu non fune efficacia. Nihilominus tamen di- 
cendum ludico, ca omnia e(Tc fufficicntia ; nara 
licet aliquando eam reddant rationem , poltca 
tamen vniueifiditct loquuntur de omni homi- 
ne, imo dc Angelis rclpcdu hominum. Bili lias 
vero loquitur etiam dc Moyfe quando agebat 
cum Deo , & erat in grana , aitque eum tunc 
non potuille redimere lfrael , quia erat homo 
purus Sc creatura ; Sc eodem modo loquuntur 
Paircs. Quod fi res beni virentis coofidcrcrur, 
non poiclt elle ratio dubitandi , quin locuti 
fuerint Patres etiam dc homine a Deo ingratii 
creatp : qui enim fieri poterat , vt illis non oc- 
current cafus hic tam facilis creandi vnum ho- 
minem purum fine peccato , ficuc creatus elt 
Adamus , vel certe licui creata cft ipfa huma- 
nitas Chrifti } maximi cum recurrerint ad mi- 
raculofiorcm calum de vnione hypoftatica , vbi 
duplex miraculum admiferunt , Sc hoc creandi 
humanitatem fine peccato , Sc illud infioine* 
prope maius dandi illi humanitati rnioncnvhy- 
poftaticam i Si ergo vniucrfaliter dixerunt, per 
puram creaturam non poruiffi: redimi genus 
humanum ; profe&o ita id intellexerunt ac Ii 
dixiffirnt ; Non fuffccillet creaffi hominem fine 
peccato in gratia vt alios redimeret , led neccf- 
larium fuit virentis vt ille homo effit fimul 
Deus. Hic eft genuinus lenfus Patrum in eis 
propofitionibus , per quas excluditur ea ratio 
Patris Wadingi ,& clare traditur, etiam homi- 
nem initum non polle pro alijs aut fatisfa- 
ccre dc condigno , aut dc condigno increti re- 
miffionem mortalis , Sc infufionem grane. Et 
hoc de punito latis. 


D I SP V-* 


J9 

F Wndm. 
imputat 
htc tefii- 
mhi m* 
•uieffiea- 
tia , ei 
queiS ra- 
uci non de 
homine pie. 
re, fed pec- 
catore id 
negem. 
Sunt tjfuu* 
cea tamen , 
quia vne- 
uer/alettr 
loquuntur. 


Dic 


Difg.6. An purus homo popt de condigno fatisfacere&c. Scd.i . 73 


DI SPV TATIO SEXTA. 

An purus homo popt de condigno fatisf acere pro veniali , aut mereri 
eius remiponem. 



sectio prima. 

Proponuntur njsrut J 'intentu . 

v/tsTioNEM hinc non in- 
dicarem magni momenti , rufi 
tot diucrfis opinionibus eam vi- 
PrimA /jt det em vald£ obfcu ratam ; qua- 

p. ^wt, 1 tuor enim video fententiasiPrs- 

do. • tu, flw ina cft Patris Vafquez difput.4. 
fojfthomi- ca p^ ^ docentis , abfolutc 8c (impliciter horni - 
fsttitfJcon ncm pe f a&um fupcrnaturalem pofle 

pro vernali, (atisfaccrc pro veniali de condigno. 

UcwdA Secunda c contrario negat vllum adum bo- 
txtrtma- num p Urjc crcalurac t etiam (upematuralcm di- 
Icdionem Dei fuper omnia ab homine iufto 
» elicitam , ellc ad id fu (fidentem. 

TtrtUSush Tertia cll Patris Suarcz di (putat. 4. fcd. 1 1. 
ttjmtdf. docentis, contritionem quidem efle cx fe aequa- 
lem (atisfadionem pro veniali , de fado tamen 
per eam non extingui , quia quantumuis (it ad- 
aequata , indiget acceptatione Det ; Deus autein 
dc fado eam non acceptat ad hunc tinem. 

Quarta Quarta ('ementia cft Cardinalis Lugo difpu- 
c*r*i**lu , al> j fed. 7. quxrentis medium aliquod fnter 
***“ toB* Suarcz & Vafquez; docet ergo ibi, adatquatam . 
Me ftUi 0 per (atisfadionem non indigere acceptatione libera 
extruoft- offcnfi ; in quo conuenit cum Patre Vafquez, 
tam Dei fc a SuJIro dilTcntic ; ait tamen Secundo, abfo- 
t0 "m 'corttri- contritionis & amoris Dei efte ad- 

tientm tu- aquatam fatisfadionem pro vcmalijquo cenue- 
me» inde- nit cum Vafquez & Suarcz. Tertio vero addit, 
pendent tr nihilominus de fado non tolli veniale nili per 
m * condonationem cxtriniccam Dei:in quo conuo- 
rfelqus- nil c um I >surc Suario , quia putat id cllc magis 
Itm jatuf*- conforme modo loquendi Scripturae & Patrum, 
Mtentm- abiolutC docentium ,pcccatum deleti per Dei mi- 

1 (cricordiain & condonationem: id quod (pccia- 
liter probat cx Epift.i .loannis cap. 1 .St dtxeri- 
rnm , quoniam peccatum non habemus ; tpfi nos 
[educimus, & ventas tn nobis non tji : vbi fup- 
pomt hic Audor, fermonem ede de venialibus: 
cumque idem Apoftolus poft ea verba llatim 
fubiungat , Si confiteamur peccata nofira ; fide- 
lis tfi Cr infiuiyVi remittat nobis peccata nojha , 
videtur co ip(b docere , etiam poft poenitentiam 
hominis luui dc cis venialibus nihilominus de- 
bere accedere condonationem Diuinam : & li- 
cet hic Audor non explicet, quomodo dux hae 
ipiim conclulioncs , Ici licet, quod xqualis (a- 
. risfadio non egeat acceptatione Dei , & quod 
nospoflimus oftcrrc xqnalcm pro veniali , con- 
ueniant cum tertia conclufione , quod adhuc 
tamen egeamus fatisfadionc Dei pro eodem 
veniali ; non cniin libi hanc concradidioncm 
obijeit ; pote it tamen na forti conciliari , vt ct- 
Ii docear polle a nobis offerri aliquando aduin 
adeo inrenlum ,*aut toties multiplicatum , qui 
iu latisfadio xqualis , ccnlcat tamen huoc rarb 
T o m v s VI. 


fieri , ideoque feri femper nos indigere ea con- 
donatione Dei. Vtruni autem per hanc expli- 
cationem tollatur omoino cius (ementu: contra- 
didio, dicam infernis. • 

Quintam fententiam poteft idem Cardinalis 
Lugo conftituere , dum ait hominem in puri 
natura creatum, (i fohim venialiter peccaret, Luge.Utnl- 
fore , vt poflet phy (ici loquendo tot adus bo- nem en pu- 
ltOS naturales cfticcre, vtde condigno prQeo rd naturi 
veniali per illos fatisfacerct ^moralitcr tamen id 
fore ipfi valde difficile, aut foeti impollibile, 
quia non poliet tamdiu bene operati line gra- uhmbonoi 
tia. Quam fententiam videtur etiam inlinuare pkjtfitipm 
Pater Vafquez lupri cap. i. fupprcllb nomine 
Andorum j camquc breutter dicit polle mani- 
fefti erroris conuinci. Sed dc hac ceciuri infc- morahttr, 
rius nonnihil dicemus. lam frquentibus cuntlu- 
fionibus nollram (ememiam dati & conle- 
quenter ad ea qua: alibi docuinms^roponcmus. 

SECTIO SECVNDA. 

Tres priores tontlupones noflre. 

P rima conclvsio: Si fatisfadio , quae j 
offertur creditori, (it omnino aqualis culpz, SatkfaBi» 
nec aliunde impediatur , debat ncccdarib acce- t 1 " A,u r 
ptaii ab offenio. In hac conucnio cum Patre ,f r 
Vafquez , Lugo,& multis alijs ; neque illam impedit *, 
puto efte contra Pativm Suarez ; nam licet hic delet dere- 
dicat noftram (atnfadioncm pro veniali ctfc dttort acct» 
adaquaram , & nihilominus* pofle non accepta- ***** 
n a Deo ; id umen fundat in eo , quod atiundo 
impediatur ea fatisfadio , quo minus adu de- 
leat peccatum. Dc quo nosftatim. Conclulio 
ergo noltra iic facile luadecur cx ijs qu* alibi 
diximus de conftitutiuo habitualis , fcilicet il- 
lud confidere in adu praeterito non condonato, 

'aut rion fufficicqtcr rctradaro - rctradatio au- 
tem fufficicns cft ipfa adzquata fatisfadio : fiia- 
deuir autem vlterius \ nam fi quis aliquid alte- 
ri debeat , iiludquc foluat , co ip(b extinguic 
formaliter debitum ; neque poteft creditor lurc 
aliquid aliud exigere : vnde ii nolit acceptare ci 
CKcalione (olutionem , eo ipfo inique iam in al- 
terum conqueritur, ac proinde alter cenieiur 
omnino liber ab obligatione foluendi. Neque 
in hac conclufione (ic pofita vlla poteft eile 
difficultas. 

Sbcvnda conclvsio fit : Quantumuis fa- 4 
tisfadio (it adzquata cx fe , fi tamen ob alios s*'*f* 5 * tf 
titulos (it debita , indiget acceptatione perlbmc lu c ^ 2 uos 
offcnl*. Id cft , neceflum cft vt offenfus cedat /««/« t». 
alijs titulis , velitque przcise ratior.c offeniz mendebi- N 
eam acceptare. Hxc eft Patris Suarcz fupraj 
videtur autem efle contra Vafquez & Lugo, nt ” 
quatenus indeterminate docent*, (atisladionem videtur ef- 
adarquatain non indigere acceptatione liberali, /« eontr * 
non explicando, an loquantur dc fatisfadionc 

G etiam L "* 


Digitized by Google 



74 Rod. de Arriaga Tradlatus 

etiam debita alijs titulis ; crediderim autem cos 
omnino etiam de tali loqui : nam certum cft, 
omnem a&um amotis Dei , quem elicit iuftus, 
etiam dolorem de veniali , polle a Deo alijs ti- 
tulis exigi $ cumque dc illo dicant , fi fcmcl fit 
fatisfadio adequau , non indigere acceptatione 
Dei , procul dubio loquuntur de fatisra&ione 
froh/nur etiam alijs titulis debita. Quidquid vero dc 
corure ruente fit, facili condufio noftra proba- 
thtfiotx tur e% humanis # Qc ratione ipsS t ex humanis 
" m4UM ' quidem; nam licet obfcquia , qua: mihi meus 
Ictuus nAteft offerre, fint ex fc lunicicntia ad fa- 
tisfacielfeum pto inturia in rac ab ipfb cora- 
* mifsa ; non proptcrca ego debeo illa acceptare 
ad condonandam eam miuriam ; quia dicere 
pofiiim , Hzc obfequia ego a te peto titulo do- 
mini) , eodem plani modo quo fi me non of- 
fcndilies , adhuc ramen pollem ea a te petere: 
nolo autem dc fado ea ob alium rituluin acce- 
ptare , ideoque nec volo deponere indignatio- 
J nem mftam m te. Neque enim ( Sc hzc fit ra- 
jf ruunt, cio manifcfta cius conclufionis ) rationale cft, 
vtoboffenfam , & maximam iniuriam in Pe- 
trum commiftam , non amplius tenear ei offer- 
re , quam tenebar ante , quando illius eram 
amicus ; certum enim cft illam offenfam dare 
nouum ius offcnfo vt fiat fibi compenfatio : 
qux autem compcafatio cft , offerre illi id ip- 
lum quod fine offensa debebat ei offerri ? Et 
fani hzc verius mihi explicatis terminis vide- 
tur omnino per fe nota ; & vix videtur negari 
polle ab vllo , licet defeendendo ad particula- 
rem materiam adius amoris & doloris de pec- 
cato dici for talli: polfit, cum a&um non debet i 
Deo nili ratione peccati ; de qua folutione fta-. 
tim ; quia ca non cft contra conclufionem hanc 
fecundam vniuerfaliter propofitam, in quaabf- 
uahimus ab hac aut illa materia. 

OlitHio: Dicere tamen poteria , Si ego debeo iam 

^ co omnes mc3LS a&ioocs , ficut etiam manci- 
tx tffentA pium debet luo domino omnes a&iones , rc- 
nsnmm in pugnat ex mea offensa Deo accrcfeerc ius in 
ncHuui » n- n0 uas alias a&ioncs meas ei indebitas , ciim 
dtbitu nc- p r j^ s habuerit an omnes ; creo dicendum nc- 
fimfriMs cellatio cft , lolum acquiri m antiquas ; ergo 
' habuent per antiquas , quantumuis debitas , ego valebo 
i mt*9tn- verique titulo fatisfaccre. Neque enim repu- 
ntt nJto- g nat ^ aliquando vna a&ione extingui duos cf- 
tulos drucrlos ; vt fi quis voueat fc velle refti- 
tucrc , line dubio ipsa reftitutione fattsfactt & 
f votode iuftkiz. Relpondeo, hanc obieftionem 
htrrtn fl- nu ^ am c ^* : » nimiumquc probare : etenim ex 
mmium £ eo quod ego non polii m Deo vlla bona#pcra 
f rabat. orfctrc , nili qux illi prius debebam , probatur 

quidem optime , mihi ellc impolfibile Deo fa- 
tisfaccrc , nifi iplc velit ( vt dixi ) cedere titulis 
alijs ; at inde nullatenus infertur , ca opera fote 
fine libcralitate creditoris zqualiaad extinguen- 
d.un rc ipfaoffcnfam & alios titulos ; alioquin 
eodem modo argutnenurcr ego ad probandum, 
cx illo eodem principio polle purum hominem 
etiam peccatorem lausfaccrc de condigho pro 
fuis omnibus peccatis : dicerem enim hoc mo- 
do , Ex peccato meo non poteft Deus acquire- 
re ius nili in a&iones meas ; atqui adhones ineas 
ego polium Deo offerre ; ergo ego etiam pof- 
futn ilii ad xquaiitatcm facis facere; dc vniucrla- 
iiter ex co principio inferrccur,qucmlibct quah- 


De fine & necefitt.myfier. Igatm. 

tumuis fimplicem polle fatisfaccre pio oflemi 
grauiflima in Regem v.g aut Imperatorem a 
Ic commifsa:qtria fient in obir&ionc dicebatur, 

Deus ex nica offensa aliud ius nen acquiiit 
quam in mea opera anted illi debita ; ergo per 
illa poffum condigne fatisfaccre , non obftantc 
quod iam fint debita ; eodem modo ego argu- 
mentum formabo in eo Imperatore : Non po- 
teft acquirere Imperator ex offensa Petri nifi ius , 

in adfcioncs Petri ; atqui eas a&iOncs Petrus po- 
teft offerre ; ergo per illas Pcitus poterit illud 
ius extinguere , & confcquentcr fatisfaccre ad 
«qualitatem , quantumuis Imperatore inferior 
fit ; ideo lupi a dixi eo argumento valde mul- 
tum probari. 

Quod fi propterca refpondearur ( vt reuera 7 
debet rcfportdcri ) Deum ratione peccati habe- 
rc ius in a&ioncs ei peccato «quales , fiue 
interi m illas poflim offerre , fiuc non ; imo fiue 
illz ab vllo alio etiam a mediftin&o otfcrri pol- uimi» 
fint, fiue non ; zqualitas enim fatisfa&ionis *#•"*** 
non defumitur ex viribus facisfacientis , fed cx 
proportione- ( vt dixi fufius fupra ) ipfius fatis- 
fa&ionis cum culpa; ideoque explicati debet mltnatnt 
illud iuiconditionaluer , quod fi pollibiles cl- peffirexki- 
fent tales a&iOnes , eas poifet offenfus exigere: " re - • 
fi ita inquam refpondeatur.codcm modo dicam Stlmtit. 
ego , Etiamfi homo indcpcndcnrcr a peccato 
nihil habeat, quod non debeat Deo alijs titulis; 
nihilominus per peccatum Deo acccderc tale ius 
nouum , vt fi per impolfibile eas adiones non 
deberet homo, vel certi re ipsa Deus alijs ritulis 
in eas cederet; nihilominus manerent debttz ob 
peccatum ; ob qium rationem vltciius fit , vt 

? |uando alij tituli ftant , non poflim ego faus- 
acere,nifi libcralitcr ca opera acceptet offenfus. 

Neque inflantia fupra allata m contrarium g 
vilius cft momenti ; quia licet aliquando poflit infimti* 
homo vnica farisfattionc duos cxnnguere titu- iOnjtff* 
los ; id folum cft verum , quando per fcambo 
tituli cadunt in camdcm rcin , vt in exemplo 
ibi pofiio;nani qui vouit reftitutionem direde, dmtttitulu 
rcfpicit iam rem debitam , & ad eam fe nouo rxtmim. 
titulo vult obligare. At offenfa non dat ius of- 
fenfo depcndenrcr a titulis prioribus , fed pia- og en fn non 
ni a dilparitate & independemer , perinde ac fi du tmof- 
illi non prxceflillcnt , iJc cfto deinde ceflcnt: 
apparet autem darius ea differentia inter in- dea [ r,r 
ftantiam allatam & noftrum cafum ; nam quia^ - P r,ert ' 
votum reftituendi rem ablatam furto ellentiali- 
ter fupponit aliam obligationem , fit, vt fi, an- 
tequam ad reftirutionem veniretur , dominus 
rem eam mihi donaret , co ipfo quia iam non 
erat locus vili reftitutioni vera: , liberarer ego 
ab obligatione voti : at in cafu noftro cfto Deus 
cedat omnibus alijs titulis , quos in peccatorem 
habet ante peccatum , adhuc tamco manet in- 
tegrum & perfc&um ias ex peccato acquifitum; 
ergo per opera alioquin dcoita , ctfi cx fc fint 
zqualta oftcnlx , non confideratis alijs titulis, 
non poteft deleri peccatum nifi dependenter a 
voluntate offcnfi , quatenus hic vult ccdcrc cis 
prioribus ttrulis. Hmc fit 

Co nclv sio tertia : Efto concedamus 9 
aftum amoris Dei aut contritionis cllc zqualcm 
fatisfadionem pro veniali cx fe , non tamen ^ 
proptcrca dicendum , de fafto illud tolli fine 
condonatione Dituna. In hac conucnio cum frovtuia- 
Patic **> ,ltfn€n 


by Google 


Difp.fi. jln purus homo pojTn de condigno fatisfacmj&c. Secti. 7$ 


furi puti, 
eri». 

Rijpenitt 

Trtmh: 

Stomio. 


Suppcjiro 

ftctmt* 

Deus p*- 
isfiptttro 
ttnnitio- 


nontfl ii- Patre S sario j eamque ex przccdcnti deduco. 
Nam cum amor Dei , contritio, cctcriquc a&us 
t»!U Sm fi ,u debiti Deo titulo dominij luprenn in ho- 
nrMn*tio- mines, & {vt odendimus ) per actus alias dc- 
wOiwM, bitos non tollatur pcccatuui independencer a 
voluntate offcnfi , non potem cuam tulli per 
eam contritionem. 

o tifttt Pa- Dices Primo cttm Patre Vafqucz » A&us 

Ur 7 *Cit conu ^ t ‘ on,s i* u doloris de peccato non cft dc- 
rnn»ntn*~ ^ ,tus ^ eo n1 ^ p ur ^ P ot ^ propter peccatum; 
dtktnrD*» non cnun haberet vllutn ius aut poteitatem roi- 
mfipnpttr hi illum pr.vcipicndi , nifi ego peccaflcm ; ergo. 
petasum Rcipondeo Punio, (altem hinc non probari, 
per alios adus,qui poliunt fieri ab homine non 
peccatore , debere tolli peccatum iodependen- 
ter a vohtiouc Dmina-.qualis cilet amor Dei fu- 
per omnia. Rcipondeo Secundo, Eiiamfi ante- 
quam coinnniutur peccatum , non pollet Deus 
a me petere eam contritionem , quia neque 
ego pofiem cam tunc habere ; ad irapoflibi- 
lc autem non habet Deus ius domini; ; tamen 
co ipfo quod fuerit peccatum , iam Deum du- 
plici titulo polle illam contritionem a ine pe- 
tere, & titulo, vt dtxi,oft’cnlx,& titulo dominij; 
quia (uppoiita polfibihtatc contritionis in me, 
rum&ti- , iam Deus habet ratione domini) titulum eam 
petendi : vu dominus in fetuum non (cientem 
** ermn ^' pingere non habet ius , vt ab eo petat lucrum 
ex pictura; ac cum primum pingere fcit, iam eo 
iplo habet ius ad petendam ab co pi&urain. Id 
quod ad icm praetentem non confiderauit fuf- 
Ddcnter Pater Vafqucz. Hinc fit, vt etiam 
cefiimte ratione ofFenfx, quia ipfe Deus remi- 
fit mihi iam illud peccatum , & confidcrauit 
quidquid iutis cx co peccato potuit infurgete, 
adhuc tanicn pofiic mihi imperare titulo domi- 
nij , vt eliciam contritionem de co peccato; vti 
id ipfum imperate potuit beato Petro , ctiamli 
iam illi reuelallet remittum ede peccatum ; quia 
etiam de peccato renudo potcd ede in sternum 
dolor & contritio ergo fi Deus huic titulo do*- 
minij nollet cedere, non tenebitur acceptate eam 
contritionem pro venialis rcmilfione.ldcm dico 
de titulo gratuudinis ob beneficia pra: cedentia. 
Neque obeft quod obijcir Vafqucz , eum a&um 
contritionis non cllc gratiarum adhonem ; quia 
edo non fit formalitet gratiarum a&io , elt ta- 
men res grati (lima Deo: omnia autem quae fune 
grata bencfa&ori , poflunt ci exhiberi in gratia- 
rum asionem j vt padim contingit in humanis: 
per res enim , & per bona qu* in fc non fune 
gratiarum a&io, agimus gratias padim nodris 
benefactoribus , & vero fsrpe melius quam 
per exprcilas gratiarum a&ioncs. 

Tertio refpoodeo , & haec fit vera probatio 
kiTjwiw» lertiie concluhonis : Licet nullis alijs titulis de- 
mfit medi beremus Deo nodra bona opera , tdcoque obie- 
»ccHpMtnr dio Vafqucz contra Patrem Suarcz haberer 
'* vim ; quia tamen omnia opera bona iu di occu- 
P anlul de fado in merendo de condigno gra- 
ttt\eri»nm ti* & gloriae augmento, non podent adtu habe- 
fijfunt rjfi re rationem zqualis fatis factionis pro peccato 
nfumiupr» veniali ; quia id clfct habete duos quafi etfe&us 
s • " adarquatos libi , fcilicet&t mereri illud augmeu- 
Urf- tum , $c firaul fatisfacerc. Vt enim fuse alibi 
fit duei tf- odendi , a&us fupernaturalis fi ed fatisfa&to 
/iifmnd- p to veniali, id habet formalitcr quatenus ed 
obfirquium Deo gratum, ci placens, & c. Atqui 
Tomvs VI- 


JU frendi» 
1 triti: 


tota hxc bonitas impenditur in merito augmen- 
ti glorta: tic grati* ; ergo non relinquitur ci vis 
ad larisfacieodura. 

Neque obdat quod nonnulli dicunt , fatisfa- Nilpredtfi 
dionem 6c meritum cllc in diucrfo genere, * ue *7*y~ 
idcoque vnum non impediri per alterum ; hoc ‘ lu f A %g 
inquam non obdar , quia ea diueifitas genetis fati» di- 
ed per accidens in moraii a: (limatione; & tepu- x*- 

utur perinde ac fi edet in vno eodem genere 
meriti , aut fausfa&ionis, Da me graut(Iim£ oftmdnut 
ofiendi (1e Regem , iu vt adxquata fatisfadio txtmpl» 
pro tali offensa fit exponere me periculo vu* marnU. 
pro Rege ; profcdb non podem tunc a Rege 
vitra rcmifiionem offcnfz jpetere vt ifte donarer 
Comitatu , quem tamen luppono polle petere, 
fi ea mea a&io non fuillct occupata in obtinen- 
da ea remidione : quis enim dicat , fi duo cam* 
dem ad tonem diceremus, & vnus haberet of- 
fenfam ci adioni zqualcm ,pro qua deberet fa- 
risfaccre , alter vero nilul haberet , quod de- 
beret ; nihilominus illum & rcmifiionem ofFen- 
fx , dic fimul xqnalc aliud prxmium cum hoc 
fecundo promeriturum ? Profcdo a nullo rem 
prudenter confidcrante verum id iudicabiturj 
ergo ex hoc capite nodra bona opera etfi cx fe 
fint xqualia pro veniali , non tamen de fado 
illud tollent, led per foUro condonationem Di- 
urnam debebit illud remitti. 

Aduerto Patrem Suarez probare non pofle,* i % 
nodra opera tollere per fc immediati veniale; N**uir 
quia nullum ed bonum opus , cum quo non 
queat dininitus ftarc veniale. Hanc tamen ra- JmbdHtr/t 
nonem ego non iudico firmam ; nam fi dc tufiiimmt - 
adiuli veniali ferrao iit , fadlc condat non cllc d**tit»l~ 
verum illud antecedens : etenim voluntas non **."£**“ 
admittendi vllum veniale fine dubio repugnat w 
etiam diuinitus cum omni veniali a&uali , fi 
vero dc-habituali fermo fit ; tunc fupponitur i 
Patre Suario id de quo ed tota difficultas. Nam 
Vafqucz Sc alij dicunt eum a£lum,qui clt squa- 
lis latisla&io , non polle non tollere veniale ha- 
bituale; vt ergo contrarium probetur , vnici re- 
currendum ed ad argumenta a tiic polita. Ad- 
de , pofie forti a Valquez refpondeti , ctiamli 
amor Dei vc o&o v. g. fit fatisfadio adxquata 
pro vno mendaciolo; nihilominus tamen diui- 
nitus pofie cum illo colixrere , fi homo ille ha- 
beret tot venialia , vt pro omnibus non efiet 
fufficiens latufa&io : neque enim infertur beni. 

Hic acias tfi fatisfatti» asjuaiu pro vno vtmalr t 
ergo ern pro ommbtu fimul fumptu. His ctgo 
argumentis relidis dandum nodris. 

SECTIO TERTIA. 

Quart* conclufio. 

C oNctvsio c^varta : Longe probabilius M 
eficx rc,adkum amorisDci luper omma,dc 
adum contritionis hominis iufti cllc xqualem f^nitie- 
fatisfadionctn pro veniali. Hanc probauimus m< hemtnk 
fu pra obiter : licet enim ex infinita dignitate mfi 1 'Jfi 
Dei offcnfi rcfultet io mortali ea altitudo ordi- 
nis, qu* non poflit compenfari per opera pmx fa u f M dir- 
crcaturz, non habemus tamen vllum velleuc M m. 
fundamentum ad allercndum , veniale, quod 
cx fc ed leuis iniuria, tantam contrahere magni- 
tudinem , maxime cum id neque in ipfo mor- 
* G » «U 



~j6 Rod. de Arriaga Tra&atus 

tali poflimus efficaci ratione oftende re , & vero 
vniic id doceamus ob auHoritatem Patrum Se 
Theologorum. Cur,ergo debemus id trahere ad 
veniale , vbi tota ea auHoritas cclfai i 
p. Vafy Htx. Pater Vafquez , qui totam repugnantiam 
*l ri J trl xqualis fatisfaHionis pro mortali reducit ad fo- 
lam prxccdentiam auxilij , eamque rationem 
"fftafnfam aWoris ordinis valdi refutat, mirum eft quam 
Dttfimfli- iniquo animo ferat non idem dici de Veniali; 
ctttr. quare totus cft capite fecundo vt oftendat, mi- 
nus bene cos loqui , qui dicunt veniale non ede 
odcnfain (impliciter Dei :cura enim veniale fic 
verum peccatum , erit etiam vera offenfa. Se- 
cundo rcijcit illos qui diennt offenfam leucin 
feu veniale non attingere Deum , fcd res Dei, 
idcoque non indigere tanta latis ladkionc ; pro- 
bat autem ibi etiam, veniale pode cllc immedia- 
ti contra Deum in (e. Tertio reijcit eos qui di- 
cunt fatisfa&ioncm hominis iulU non ede exa- 
Hc «qualem veniali j Se nihilominus c(Tc con- 
dignam; ait enim fe non capere hxc duo. 

14 Ego tamen, quiaquxftioncm de modo lo- 
Ktfpond", quendi,ad quam forte pollent hx tres folutiones 
fmt vtmalt rc duci , fugio, rcfpondeo breuiter , duc veniale 
fit vera offenfa Dei, fiue immediati contra per- 
fonam ipfius Dei , Se e. illud tamen ede imu- 
imn»mUuis riam Icuem, & parui momenti , neque a digni— 
& taic infinita Dei deriuati in illud pode eam alti- 
f ana >no- j U jj ncm oidinisjquia non cft materia fufficicns 
mtDn ' eant* grauitatiS) &,vt Pater Valquez (quidquid 
iam fu de primo auxilio) docere debet cum Fi- 
de, eam differentiam monalis i vernali tantam 
ede , vt illud mereatur inimicitiam Dei ,quz 
cft quoddam malum quodammodd infinitum, 
item poenam xternam : quz duo non merefur 
veniale: item , quod mortale habeat repugnan- 
tiam cum gratia, quam non habet veniale ; fiue 
virumquefitabfoluti peccatum, fiue non. Cur 
fmptntru quxfocx ea notabili dnierfiutc , non rccurren- 
trJtwifu- do ad illud principium de primo auxilio, dicere 
/»r amms n os non po!lumus,mortale cftc in altiori ordine 
vtntaUrM* ^ u P ra omma b°na °P cra hominis iufti , cfto vc- 
mrne/i in-‘ niale fit infra illa J Sani ego hic nec lcucm vm- 
frs. bram inconfcqucntix video. Miror autem , il- 
lum hic num. 5. adeo ede foliatum de vniuo- 
cando viroque peccato inter Ic, vt vix permittat 
folum analogice ea conuenire,cum tamen r .& a. 
difput. (vt luo loco vidimus ) dicat folum x- 
quiuocc conucnirc mortale cum veniali. Sed de 
hoc ptindlo fatis ; conitar enim nos confequcn- 
icr valde eam diueifiutcm aflignarc. 

1 5 Vbi adhuc obleruo , hunc AuHorem valde 
Ltkarst laborare ve explicet , quomodo homini iufto 
wtxfUttt, non ^ nur auxilium ad vitandum veniale, cum 
nuamodo * veniale non demereatur auxilium congruum in 
bommi tu- perpetuum j quia id edet mereri poenam xter- 
fi anenda- nau , ; vt igitur id explicet , rccurtit ad pecca- 
Tiumlfocax tum moiT>llc • ku a d originale , in quo fumus 
ad vit a nda demeriti etiam auxilia congrua ad vitanda vc- 
vmtsli*- nialia. Verum contra hoc rarfus fibi obiicit : 
iHjbdJihi Repugnat mortale mereri priuationem auxilio- 
anjaat. rum p fo empore quo fupponitur homo iuftus; 

iam enim tunc rem i dum cft morule perfeHi; 
ergo non poteft adhuc manete debitum carendi 
Satniit auxiliis. Rcfpondecquc , per mortale incurri iU 
iiUm. | u d debitum non ex fuppofitione , quod homo 
fic fururus in gratia, fedabfoluteadnon haben- 
di auxilia m futui um# 


De fine (fl neceflit. my fler. Ineam. 

Ego tamen, vt verum fatcar>hanc foluiioncm Jmperetfti- 
nu lio modo capio : Primo , quia cum peccati 
mortalis debitum totum extinguarur per iulli- 
ficationem , videtur repugnare in terminis , ve 
maneat eius demeritum etiam poft ludificatio- 
nem } vnde quod rcfpondct Vafquez, mortale 
mereri negationem auxiliorum omnium , etiam 
ad vitanda venialia in futurum , non poteft vl- 
la ratione clfc verum, fcd folum cum hac limi- 
tatione, tn futurum, tjusmdiu non fuerit remif - 
fum - } ficut idem peccatum non meretur cdiura 
Dei abfolut& in futurum , fed folum qu arndiu 
non remittetur. Ratio i priori ea eft ; nam cum 
per iullificationcm quoad omnem pernam ztcr- priori. 
nam ira aboleatur mortale, ac fi planfc non fuif- 
fet ( vt ait Vafquez) necedum omninoeft , vt 
non magis maneat condignitas illius ad caren- 
dum auxiliis in perpetuum , quam fi numquam 
fui det. 

Secundi etiam reijci poteft ea refponfio j 16 
nam licet forte habeat locum in cis venialibus, 
quz fune independemia a ftatu gratiz ; faltem 
in cis quz gratiam fupponuui non habet locum; 
nam in cis non potclt fieri ea confidcratio quali 
materialis Patris Vafquez, quod mortale priuee 
auxiliis ad ea vitanda , non confiderando ea ve 
fatfta in gratia; hoc inquam dici non poteft; fup- 
ponimus enim ciTcntialiter ea pendcic a ftatu 

ratixj haud dubie ergo non poliunt ab ea con- 

derationc rcaliter feparari. Porro aliqua ve- 
nialia polle ede talia , cft certo certius in Apo- 
ftolis v.g. qui ex Fide fciebant fe ede in gratia. 

Se ea cognitione fuppofita committebant Icticm 
defeHum in ptzparatione ad Sacramenta in in- 
gratitudine Icui erga Dei beneficia. 

Tertio eam folutionem ideo non capio, quia Selutio tao 
videtur delituere totam doHrinam huius Au- -vide/Mr s 
Horis: etenim fi ratione peccatorum mortalium 
prxcedcntiutn aHualium , aut faltem ratione 
originalis adhuc manet in iufto alicjucd debi- buim Au - 
tum carendi auxiliis ad fugienda venialia, a for- Boni. 
tioii fan& manebit ad carendum auxiliis pro 
fatisfaHione eorumdem venialium iam com- 
midbrum ; quia conamido iam veniali non red- 
ditur ille tuftus magis dignus auxiliis quam 
antea, fcd potius nugis indignus. Vnde effica- 
citer argumentor : Illud debitum carendi auxi- 
liis non poteft tolli per opus fadum ex cis auxi- 
liis, vt de fausfactione pro mortali argumenta- 
batur ipfe Pater Vafquez; ergo ficut obeam 
rationem non habet locum fatisfaftio xqualis 
purx crcaturz pro mortali in cius principiis , 
neque etiam habebit pio veniali.Quod fi econ- jj 
trano dicatur, in homine iufto non manere vl- Diffitult*, 
lum plane debitum carendi eis auxiliis , iam inqusm/t 
corruit ea folutio ; Se videtur vrgere obicHio , v *f 
cui refpondcbatur, fcilicct auxilia ad vitanda 
venialia. Se fatisfaciendum pro eis non clfe ex 
meritis Chrifti , fcmcl fuppofita fatisfaHione 
pro mortali; c6 quod per Chriftum nihil nobis 
dentr nili quoa amiferamus per peccatum ; 
auxilia autem ad (atisfactcndum pro peccato 
veniali cum cffcntialiter fupponant iam homi- 
nem in gratia, & confcqucnt er te ruidum iam 
peccatum repugnat, vt concipiantur tunc amif- 
fa per peccatum. Vides in quas difficultates fe 
conficit Pater Valquez ? Nos quidem ei cb- 
icHioni , qua parte tangit eam inflantiam ex 
mortali. 


Difp. 6 . An purm homo pofiit de condigno fatisfacm&cSeSi.y 77 


mortali, facillime fatisfacimus ; quia non ex- 
plicamus ex co capite repugnantiam fatisfa&io- 
nis a^ualijj quatenus vero videtur habere in Ce 
difficultatem aitquam illud principium m ea 
afiumptum , quod per Chriftum non dentur 
citi qux per originale amiferamus ; inde enim 
videtur inferri , ea auxilia non efle per Chri- 
^ Um 1 rc *P? n< k® : Eft° homo mftus 

*tbt tMonm uai non ht indignus talibus auxiliis congruis , 
non tamen idc5 vito modo inferri , ea , dum 
ckrifttm dantur , non dari ex Chnfti mentis : etenim 
Tmlivt* Chliftus non folum venit, vt qa* amiferamus 
rtfiitmret > n Adamo refti tuerentur , fcd etiam ad ohtinen- 
f4rduM*l> dum nobis quidquid m ordine ad finem fuper- 
Adnme.fed naturalem bcattnidinis conducere exic poteft ; 
r.rnjiij** max ‘ rn ^ fi illud fi 1 ' n to* entitate fupernaturaic, 
tmm » <\ut & fimul indebitum etiam fuppotito ordine gta- 
tJ ijtaniu- tix. Quam limitationem ideo pono, qubddixc- 
dtntmfm- r im pnmoTomo, de alibi fxp£ , etiam tpfa be- 
nc g cu ordinjs naturz confetri lxpc nobis per 
tuM* * meri» Chii Ili, quando ordinantur ad fuper- 
nacuraiem finem. 

i S Secundo rcfpondctur , vel fortfc declaratur 

Aluta ft- magis (olutiodara, ctiamti homo fitiam ingra- 
tu,,B eia , de nullum habeat pofitiuum demeritum 
auxiliorum* non tamen idc& ea deberi, maximi 
fi fi oi efficacia. Etenim vti Adamus ante pecca- 
tum non erat pofitiui indignus gratia efficaci , 
nihilominus non debebatur ei auxiliumefficax 
ad refigendum; ita a foetiori in opinibus nobis 
iam ab originali mitificatis idem dici poteft. 
Addidi k ftruort propter tertiam quam addafc 
foiucionem ; fi ergo ea auxilia non debentur iu- 
5 ito, clari conlht.Chrifti merita opportuni in - 
tcrucnire etiam fuppotita ea iuftificatioae ; nam 
Chriflus ea omnia nobis promeruit, quae vel 
amiferamus per originale : vel funi nobis inde- 
bita in ordine fupcrnaturalL 
Tertib rcfpondcri poteft , Originale etiam fi 
remittatur quoad rationem totam culpor , de di- 
gnitatem pernx xtcmx damni & fenfus , non 
funli tfup- tamen quoad debitum carendi auxiliis efficaci- 
tuirsttentm bus ; ficut non remittitur quoad rebellionem 
tulf* & appetitus, quoad morbos , &c. ideoque, quan- 
digmwtm documquc Deus dat auxilium efficax, remittere 
ni*™»/*- ^1'Quid de poena originalis;& ita multi videntur 
mea juoad difeurrere , qui rationem difactionis inter Pe* 
debitum mi® v. g. de Paulum ,c(to ambo fuerint inin- 
fadffc baptizari, de ab originali mundati, diferc- 
tionis inquam, qua vnus ad auxilia efficacia eli- 
gitur, alter vero folum ad congrua , vnde «iam 
proucnit vlterius, vnumfaluari , alterum vero 
damnari, referunt ad originale; dicunt enim 
vtrumque quidem incurriiic per originale de- 
bitum carendi auxiliis efficacibus; licet autem 
remifTum fuerit vtriquo originale , non tamen 
ideo vtrtquc renudum illud debitum ; Deum 
autem deinde ex fui niifcricordia illud vni con- 
donare , eique dare auxilia efficacia; alteri vero 
ex iuftuti nolle remittere illam partem debiti, 
ideoque ei dare auxilia folum fu ffi cicuria nega- 
tis efficacibus. - 

Sed conti a obiicies : Nam ea dignitas carendi 
auxiliis congruis cft poena zterna , quia iclpidt 
totum plane tempus futurum ; nulla autem 
ipenfionem- poena xicrua manet poti ccmtflum peccatum^ 
Vrgttur ei go. Vrgcrurobiedtio,quia fi ea poena manerer, 
maneret tuam quodammodo debitum damna - 
JOMVS VI. 


Tertia fi- 
lum: 
Originale 
rtmriti 


curtam 
nuxiliH tf- 
ficattbm- 


»9 

OlitiUo 
toatra ur- 
ium re 


tionis xccrnx. Nam co ipfo quod homo tic di- 
gnuscui negentur auxilia efficacia , eft dignus 
qui efficiatur reprobus ; nam per negationem 
eorum auxiliorum conftituitur in ratione re* 
probi ; hoc autem videtur abfiirdum ; ergo. 
Kefpondeo , obhanc rationem videri, tnthi ali- 
quantulum duram eam (elutionem tertiam; 
qui tamen voluerit eam toeii , refpondeat huic 
obie&iom Primo , negationem silam non eilo 
proprie poenam aeternam ; quia potcfl contin- 
gere , vt poft rcmiffiim mortale homo ftattm 
moriatur in gratia, de faluccur , iam autem non 
fit vlius locus negandi talia auxilia, quia in cx- 
lo homo femper eft in a&uali amore Dei, & in- 
capax cuiu (cumque peccati. Hxc autem Inflan- 
tia habet locum in omnibus infantibus, qui ante 
vfiun rationis moriuntur in gratia. Secundo 
pptcft rei ponderi , eam indignitatem idch non 
efle poenam xternam, quia non eft rufi in ordi- 
ne ad tempus vitx, eo modo quo rebellio appe- 
titus, Se capacitas morborum , qux non com- 
putamur inter poenas xterna* peccati ; quando 
autem dicitur omnem nccnam xternam deleri, 
intelligcndum id elle de dignitate ad perpetub 
carendum vifionc , de ad torturam xternam ig- 
nis. Ad confirmationem dicimus non reddi 
hominem per hanc poenam reprobum ; Primo, 
quia , vt pauld ante dixi , firpe homo moritur 
in gratia , antequam fit noita occafio vt ei ne- 
gemur auxilia congrua ad vitandum mortale, 
quia non occurrit huius occatio. Secundo, quia 
ea pecua non eft debita per modum quafi infal- 
libilis legis, fcd plane arbitrana, ideoque Deum 
illam paftim remittere fine vili alii noua faris— 
fadiooe. Tertio, quia efto homini negentor 
auxilia congrua , femper tamen cft in potcftate 
cius ea reddere congrua , & faluari. Vnde ficut 
in fecundo peccato non excufatur homo acui- 
pi per hoc, quod non tit ipli datum auxilium 
efficax ; ita neque debet tribui priori peccato 
iam remiflb hoc fecundum,, efto ob illud non 
tit ei datum auxilium congruum ad vitandum 
fecundum ; ficut non tribuitur peccatum Deo 
ipfi voluntarie & liberi neganti illud auxilium 
efficax : .quod verb ea negatio auxilij dicatur 
perna priori$,nullum videtur efle inconueniens. 
Et fatis de puo&oifto. 

SECTIO QVARTA. 

Duet vltime conclufiems. 

C onclvsio quinta: Dotftrina Cardinalis 
Lugo, quod Iciitcct xquahs fatis factio non 
requirit acceptationem Dei , Se quod noflra 
bona opera iint xquaiia ; nihilominus tamen 
de fado non tollant peccatum m fi ex condona- 
tione Dei; hxc inquam non videtur (ibi con- 
flare , vt infinuauimus fupri. Nam hic Au&or 
nccrccutrit cum Suario , nobifeum & aliis ad 
diuerfos titulos, obquos ea fattsfa&io poteft 
i Deo peri; nec item ad id quod nos addidimus, 
fcilicct eam fatis factionem impendi totam quan- 
tam in augmento gratix de glorfx promerendo ; 
ergo non relinquitur locus vlius huic Auftori 
ad conciliandas eas conci udones , niti i Ile quem 
fupra nosmlinuauimus, vt fcilicetadeam tirtis- 
fadioucm aqualem ictjvmamr taro inicnfu* 
G j anlbr, 


Otheuie 


Initetur 

Juner ali- 
quuutmn 
ittli 4 ftlu- 
lii. 

Mflfw /4. 
rrun illam 


10 

Alttra rt- 
jpcrtfio aA 
obtreiionii 
tjr ratio , 
tur ta «*- 
dignttot 
ntn fit a- 
urna f<x*4 


Stmptr tfl 
in fottfiat* 
bemnut 
auxilia fa- 
tort <»n- 
irua. 


Deci rixa 
Cardinali/ 
Luto dt Ja • 
tiifaBiona 
non viio- 
tut ttufi- 

P" , , 

Hic Au er 
»ea pottfi 

mUtirctn - 

elufionit 
conciliare, 
ni fi ditat* 
ad fatiifa- 
U tonem re- 
auninjud- 
ftm in in- 
ler.fiexe.* 
atnertnt. 



<1 


78 Rot>. de Arrtaga Tra&atus Defim &ncccfiit.mjtfter.lncarn. 


facili amor, qualem facile habere non pofiumus. Ve- * 
haberi n*n r ^ m nc qoc hsec lolutio omnino latisfarit , quia 
f sUo4t tfi» vl ^ etm tota Undata in diuinatione: fi enim (up- 
fahtnJf*. ponimus, adns noflros polfc efle «quales, quo* 
ihfiuu, modo poliamus fcire cx folo defedu intcnlio- 
nts non habete de fado eam condignitatem;auc 
cor fieri non poteft, vt licet pro craffiotlbus ve- 
nialibus non fufficunc ordinaria opera , fuffi- 
ciant tamen pto lenioribus; aur cur diuo Petro, 
ioanni & iondiflimis viris non concedamus ali- 
quando maximam eam incentionem a&uam i 
ergo vel in illa dodrinl non nili pure diurnatur; 
vel conclufiones ill* libi non concrcnt; vel de- 
nique alfignand* fune alit cauli* , cur dc fado 
non extinguantur venialia por fatisfadioncra 
noftram. 

ii Vltima conclvsio: Quod addit idem Au- 
'thttrt* tfi dor.fdlicct.in ftatu purx natur* per adus loios 
doOrm* naturales fieri polle fatisfadionem cqualem 
dLaznuiii* P ro vcnla lij & cft valde incertum , dc non vide- 
Umh pure tur cohxrcrc cum dodrina communi & eiuf- 
netunpef. dem Audoris : i cenfuri vero quam Yafquee 
? tT ci dodtinz inurit omnino abftineo. Probo ergo 
tnr»Us%- * ara omn * a partes. Igitur minim&m elic 
tufeUU- incertam eam dodrinam fic oftendo: Nam licet 
mtm pr » probabile valdfe fit quod hic Audot infinuat , 
Z**'.* 1 '' & fufiiis tradit Pater Wadingus, fatisfadionem 

nr pro culpa noftri in Deum, ctiamfi Iit mortaUs, 
non’ exigere cx conceptu fuo formali fupernatu- 
ralitatem adus fatis faci entis { quia ea remifiio 
non cft quid in fua fubftantia iupernaturalc , 
fcd potius rcftituir hominem in ftatum natu* 
salem priorem : ad latisfadioncm igirur non 
«equiricur nili «qualitas cum iniurii illata ; 
ideoque fi naturalia oblequia ab homine fada 
pollent efle «qualia offenf* ( qu* etiam cft in 
ordine naturali ) fine dubio polle per illa fieri 
fimumil ^ D£ * e probabililfime dicitur Chriftum 

UruTchri- Dominum ob infinitam dignitatem perfon* 
flum obdi- potuilfcfatisfaccrc de condigno pro moruli per 
gmeetem adus fubmiflionis parurahs j efto nullum plani 
infinitam a & um fupernaturalcm fcciflcc } licet inquam 
nuffiftr' ^ EC ^ nc va ^£ probabilia, forti etiam proba bi- 
atius na- Hora quam oppoficum , ideoque a fortiori Ik 
turaUsfub- probabile, pofle per adus naturales bonos fieri 
mjftoau fatis pro veniali j quod cft in longi inferiori or- 
mtrtalTf , »- ^ inc < l u ^ m mortale. Nihilominus addendum 
t/rf ecere, cft , cum veniale fit oftcnfa Dei , etiam cx eo 
Veniale capite videri habere in fuo genere fu pcrioricaccm 
tum fit ef . ordinis , ratione cuius non poHac ad*quari nili 
x-t ietur' * P et a&us fupernaturales bonos hominis iufti*, 
ejftin er di- non quia diredi exigat eorum fupcrnaturalita- 
n« fupt- rem, led quia in naturalibus non repetitur tama 
ntrt ad bonitas .quanta in veniali cft grauius:& fortafle 
raletbe'"' e * I1$ vcn * a li* gMuitas , vt nec quidem 

not hemmu a ^ us ipfc fupernatutalis fuffitiac, nili ab ho- 
tufii. mine mfto fiat, vt limal accipiat nonam digni- 
Etuepte taccm i gratia ; ideoque fi crearetur homo in 
feSimew- P ur * Dariira » & venialucr peccaret, fore vt ille, 
d/reai re- oft® deinde clcuarctut ad eliciendum amorem 
nutritur Dei fu per omnia , non tamen pollet latis facere 
ju per netu- pro veniali i fecocwniflo. Et, vt verum fatear , 
aBue* non v ‘^ co » vnc ^ e P 0 ® 1 a nobis h*c quxflio 
probabiliter decidi ; ergo minimum cft incerta 
a £ ca dccifio huius Audoris. 
suppefitd t Secundo , cum fupponac dari In adibus na- 

^kat imetfi tara ^^ us Min fufficicntiam, rurfum videtur dl- 
4». *etur\- uinarcaflcrcado , irf pura natura mor aliter fote 


difficillimam eam latisfadioncm j quod verd Ubm.ferw 
in hoc etiam diuinctup probo Primo, quia licet temm en 
fine auxiliis extraordinarus non poflic nomo in **'?■£*< ?•* 
eo ftatu diu lc continere d peccato-, vt non eflent 
adeam pcrlcucrantiam ncceflaxia auxilia ordi- ptecate fe- 
nis lupcrnaturalis, led ftifficcrcnt fpectalia bcra tufeSioni 
ordinem natur* , & per qu* homo non extra- A"* 
hereturabfolute i ftatu hominis puri, fcu i ftatu 
naturali ; ergo faltem eo modo pollet homo 
tunc farisfaccre pro veniali. Habet autem h*c 
ratio maiorem vim, quia ipfc Audor ibi n. 1 31. 
in fine ait, in ftatu put* natur* habiturum ho* 
minem potentiam non foium phyficam , led 
etiam moralem ad feruandam totam legero , & 
ad amandum Deum fuper omnia \ ergo tunc 
ca potentia moralis pollet reduci ad adum; 
quia in potentia morali reducenda ad adunt 
nulla cft difficultas : quid ergo rufle redderee 
auc irapoffibilem aut moralucr difficillimam 
eam latisfadkmem ? Secundo , etiam Ii affirme- 
mus co tempore futuram tantam difficultatem 
in feruanda diu lege j vode quilo poteft tam 
audader aCcri.tres, quatuor auc fex adus bonos 
intra breuiffimum tempus nou pofle tunc elici? 

Et roco vlterius, vnde ccmftet illos non far uros 
«quales veniali alicui , roaximfc fi hoc elletcx 
valde lcuibus etiam intra fuum genus 1 ergo 
tuam in hocpundo futnmc diumatiir } fle ver6 
data ca condignitate connaturalius videtur af> 

(aere , fore tunc in aliquibus cafibus omnino 
«qualem eam latisfadioncm adualem pro 
filis. 

Venio iam ad incooftantiam eius dodrin*; 
etenim fcquitur de fado , in natui i lapsa polfc Ex dedri- 
homines per adus narurales fatis facere de con- **k**fi- 
digno, ac proinde non remitti de fado veniale 1 m J ur < h *~ 
per condonationem Diuinara % vt fupponir hic neturi / e- 
Audor. pti pejft per 

Rcfpondebis Primb cum eodem, in natura ****- 
kpsa line gratia non clfe vires morales ad dili- r *^ ei t r0 r 
gendum Deum liaper omnia , & ad feruandam t:tfeet,t* 
totam legem , ac denique ad faciendos egre- Duet , m 
gios adus virtutum , in quibus ea fattsfadio «eturA 
confidat. Sed coqtra Primo, quia licet diu non *"£'* n8n 
poffit lex feruati fine gratia , lalcera ad breue 
tempus poterit i uxea probabiliorem femen- diligendum 
tiair», quam puto ede eiufdem Audoris, vnus Titum (»- 
aut aiteradus amotis Dd fuper omnia ficti op- ^f r 
timfc poteft etiam in hoc ftatu fineauxilicflfera- 
ti«: vnde autem quilo colligitur talem , ctiamfi Tein ed ut 
non diu durantem , non fore ad cafn remifiio- fedtem ad 
nem aqualem i rurfus fanc hic diuinabitur , brtmt rtn ~ 
licui fupra diximus. Contra Secando , quia et- 
iam in hoc ftatu naturi lapi* ea auxilia (peda- CentrA 
lia requifita ad adum naturalem amoris Dei , Secundi. 

& ad feruandam legem , non funt neccflarih in ’ 

fua entitare fupcrnaturalia: vnde Pater Vafquez, 

qui magis eam ncceftitatem grati* exaggerat, 

non tamen requirit ea cfie ordinis fupematu- 

ralis } Sc non dubium, (sepe aliquos efficere diu 

aliqua opera bona, dc abftinerc i peccato graui, 

etiamfi nihil Iupernaturalc efficiant ; ergo per 

talia opera poterunt latisfacerc dc fado pro ve- 1 1 

nialibus. , O fienditur. 

Secundo id oftendo fortius : Nam de fado 
•quandocumquc datur occafio in iufto efficiendi dum etirit e 
aliquem adum fuper naturalem; quia Deus dat f"P*r"*re§- 
«wiiiuui ad illud ; probabilifiimi funt firnul 

tunc ^ 


probau- 
hm) natu- 
ralem f$ 
mul.fer 
duOl 

facut it 
etudsgno 
fro veniali. 


Difp.7. Que feruitui incurratur per peccatiirru. Sc&.i. 79 


2 >ift*ritiu 
Adnerfa- 
ritrum al- 
Uid. tur 
ad ut natu 
rolei m[m- 
r d natura 
non in lu- 
psdjottifn- 

pomi 1 d 
quod rei t- 


tunc aAu* naturales circa obiclhim illud ; hinc 
argumcmor efficaciter, Ergodcfa&o iu (tus tol- 
let de condigno lua venialia per actus naturales 
cgifgios , quos fimul cheit cum fupernaturah- 
bus.cftolupcrnauuaics id non pr*ltcnr,cbqu6d 
occupemur in merito lupcrnaturali augmenti 
gratix <k glotix, vt fu penus diximus; nam na- 
turales non occupantur in huiulmodi merito , 
idcoquc manent ex integro ex pediti ad eam fa- 
tisfaltioncm: quod vero homoiu(tus per auxi- 
lia gtatix effictae de fado Ixpi a&us egregios 
fupcrnaturales , &c. videtur ellc extra contro- 
uerfiaro ex ipsa experientia; ergo tunc eliciet et. 
iam egregios naturales, Se ad illam fausfadio- 
nem omnino ptoporuonatos , iuxta doctrinam 
quam impugno. 

Qu6d vero iidem docent , etiamfi in natari 
lapsa habeant alius naturales eamdem congrui- 
tatem, quam haberent in natura pura , non ta- 
men nunc iu lapsa acceptari ad delendum ve- 
niale de congruo ;quia de fa&o Deus non ac* 
tendit mfi ada&us lupernaturalcs , ad hoc vt ob 
illos de congruo remittar venialia j hoc inquam 
fupponu id quod paulo anci clari re icamus , 
nempe cos actus non habere condignitatcm ; 


probauimus enim eos efle egregios, & e. nec polle 
ampli u sin cis ddidcraiiicumquc tuxtaprincipia 
huius Au&oris in acceptanda condigna latis- 
fa&ioue non habeat locum Ubertas Dei, omni- 
no tenebitur Deus acceptare hos alius iufti. 

Secundo , ea dollrina habet difficultatem ; 
nam etiamfi de iola congrui ta te loquamur , vi- 
detur longi conformius rationi dicere , Deum 
in homine ludo non attendere pro ea renudiore 
ad alius fupcrnaturales , fcd nos relinquere vt 
penitus occupemur in promerendo augmento 
gtatix Se g loree , attendere vero ad a&u% natu * 
cales j qui litnul (vt diximus) fiunt, vt ob eorum 
congruitatem , fi ponam ul eam habere , remit- 
tat de congruo venialia , ne ibi otioli (int hi 
alius. Qui modus difeurrendi videtur magis 
naturalis , neque per hoc prxiudicacur mentis 
Chriiti;nam cum ea auxilia ad alius bonos na- 
turales dentur fimul cum (upernaturalibus , Se 
dependentor ab illis, omnia etiam dabuntur in- 
tuitu meritorum Chrifti. Coucludo ergo to- 
tum hoc pundum.dieoque illud ede circa alius 
naturales plane incctfum , vt dedulium fit diis 
fupra . Et fatis de fiuisfa&ionc pro peccato 
veniali. 


DISPVTATIO SEPTIMA. 

Qu/t feruitur incurratur per peccaturru. 


Ve vfque alium eftde infuffi- 
cientiacrcaturx ad lausfacien- 
dum de condigno pro moruli, 
bus, aut ad merendum de con- 
digno eorum rcmidioncm , Se 
ea occafione etiam de veniali- 
bus J iam nunc videndum, an Chriftus Domi- 
nus re ipsa condigni pro nobis fatisfeccric , Se 
* quomodo. Pro quo tamen praemittenda e II dif- 
pu ratio prxfcns, vt et ea condet, quam liberta- 
tem obtinuerimus per Chndi Domini redem- 
ptionem: hanc autem qua: dionem mouco, non 
quia iudicem efle magni momenti ; oflendam 
enim infrd feri efle die folo modo loquendi ; 
fed quia eam video apud quofdara Reccmiores 
valde ferio ira&araro, & vt rem valdi arduam 
exaggeraram, nollcmque, vt firpi dixi, res faci- 
les reddere obfcuriorcs , fcd potius i contrario 
ex obfcuris claras efficere : de eadem enaro agrt 
P. Yafqaezhacdifput.x. cap. t. 

SECTIO PRIMA. 

Troponitur quorumdam Rnerttio- 
rum ioElrina. 

t T) R t v I tamen fupponendum efl contra Pe- 
1 lagium , nos ex peccato Adami vere con- 
traxillc peccatum Se priuationcm gratix j ideo- 
quein hoc fcnfu nos efle (eruos peccati: k 1 quod 
Tomo j . tra&auimus ; ac proptcrca hic non ed 
tepetendum. Vnde cum Pelagio ditfidium no- 
drum fine dubio ed de re non taro ratione fer- 
uitntis , quam ratione contra Ai aut non contra- 
&i pcccau. Iu hoc ergo fenlu quxftio non dif- 


cutiturin prxfcnti, fed fu p po fico peccaroori- 
ginali Se altualibas, qux p-illim committuntur, 
uxrimus , an Se quomodo per illa fiuius finii 
laboli, & ipfius peccati. 

Pro hac quxftionc in prxdi&o fcnfu referunt 
Reccmiores Petrum Abailardum ve hcrctici 
errantem, quatenus tede D. BerturdoEpid. i 90 
non longi a fine docebar , T «tum ejft * quod 
‘Dem iu canit apparuit ( Icu Chtiftus Domi- 
nus^ noftram de verbo er exemplo tpfim tnfii- 
tutiott.m Jiut tnl1rulltonem- y totum, quod pajfm 
& mortuu* eft , fua erga nos cbantatit \fien- 
fiontm , vel comme uda non em. Conftatid ipfum 
adhuc clarius ex eadem Epiftola plani ad me- 
dium j vbi Abailardus ait,Chriftum non venille 
vt redemptorem genciis humani. Fundamen- 
tum autem huius erroris illud eft , quod Abai- 
lardus putet nullum ius diabolo acquifitum in 
peccatores, nifi funomum ad eos temandos, 
Deo id pctm utent e, vel ccrii ad cos puniendos 
in inferno. Conua hunc errorem egit D. Ber- 
nardus ea Epidoli adducens pro le Paulum 
*i adTimoth. cap. a. vbi harc habet: Ntquan- 
do ' Dem dcttllts poenitentiam ad cognofeendam 
veritatem , & refiptfcant a diaboli laqueis , a 
quo capum tenentur ad tpfim voluntatem*. 
Idem ex cap. 1 . ad Coloflcnfes verf. 1 j. vbi de 
Deo ait : Qui eripuit nos de peteflate tenebra- 
rum ,cr tranjluln tu Regnum plu dilethonu fua. 
Confirmatur autem id ex Ttidemino Selfionc 5. 
cap. 1. in quo definitum ed , Nos per peccatum 
sidam isicurrsjfe mortem , Q-cnm morte capti - 
mtatem fub emo poteflate, qui demde mortis ha- 
buit imperium. Ec Canone x. definitur, Adaini 
poderos peccatum originale co*rab«otcscafdctn 
pceaas inturridc.Hscc contraeam finient iam 



16 

P‘obtf’ilmi 

d- Uur,lui 

imfio ito 
Ttmijpono 
veniat 11 
non atten- 
dere a4 fn- 
pernet ur n- 
hraeem 
actuum. 


Statur ($. 
fidjut ge- 
nuinus 
qiujtienie. 

Optn.o A- 
bai lardi do 
kts erro- 
ne a. 


PUtat A • 
batlardue 
nullum 
diabole itu 
acquijuum 
ptrpccc. I» 
» n pe e em- 
teres sn hae 
vitm , mfi 
ad eos t tu- 
tandos. 

5 

Egit centra 
Abdi lar di 
D. Bemar- 
dui 

Coufirmd- 
iur idem 
txTnJta- 
tino. 



8o Rod. de Arriaca Traftatus 

V*ri) fer* Vt ver 6 explicent hi Recewiorcs in quo 
mumumftt confit n captiuitas & feruitus, fusi difeur- 
n»m!flem runc > & P r *n \6 referunt quorumdam fenten- 
txpluMot fiam docentium, eam fertmutem non efle aliam 
Ke itat it- ab ilii,dc qui Gregotius Papa i. Rcg. 7 .ad 
*"• Hia verba. Et Uber abit vas de manu Phifofthijm, 

ait: Qua tfi manus Tbilsfihqm, mfi pottjfai illa 
damonum , qua mortuas tu peccato animas ad 
at er na tormenta perducit : ab ijld r Phtltfihijmj 
manu folm Uber fuerat, qui dicebat : Venit prin- 
ceps mundi huius, & in me non habet quid quam. 
Non placuit his Audioribus hxc explicatio, co 
quod putauerint huiufmodi feruitutem & po- 
tcftatem non fuiflc vflo modo negatam dxmoni 
ab Abailardo , cum D. Bernardus fupra referat 
hxc verba ilhus t Sed vt nobis videtur, nec dia- 
bolus vmquam vBum tus in homine habuit, ntfi 
forti Deo permittente vt carcerarius . Ex quo 
condat, Abai lardum dxmoni conccdcrc officium 
commentarienlis incar ceratorum in inferno. 

4 Quapropter ccnfcnt hi cum Andrea de Vega 

Confent hi fib, i. lupra Concil. cap. 4 . & cum Vafquez 
£am" 'r7- ^ u P r ^ » at * poteftatcm , prarter illud ius 

urimlra- detrudendi in infernum damnatos , cofque ibi 
dtndi ad torquendi , pertinere etiam ius ac potcdaccm 
infernum acriter pugnandi aduerfus eos , qui in Icrhalc 
petemiores, aliquod, fiue originale , ftuc a&uale inciderunt, 
retm ad*' VC!tan do 605 grauiffimis temationibus; quibus 
vtxanSum abfq; dubio vidki ac fuperati fuccumbcrent,nifi 
m grauif- cos Chrtdus fua gratia Uberaret prxdando vires 
fimii tenta- ac auxilia ad deraonem tpfum vincendum 6c 
Ffdr/mr />st ^ , P CTan ^ um ‘ Hanc vero eile caufTam, ob quam 
opiniofmjji tenemur capti ut fub dxmonis potcflate, videtur 
s. Augn- docuifle Augudinus t;. de Trintrare cap. ia. 
fiim. cum enim ibi pro certo fuppofuifl«,lilt05 diffi- 

dentix efle cos qui faciunt voluntatem carnis, 
& affe&ionum fcnfualium,indudit & indigan a 
diabolo, fu bdu : Quocirca omnes homines ab ori- 
gine fune fub principe potejlatts aeris , qui ope- 
ratur in filios diffidentia: vbi docet, homines in 
co traditos fuiflc potcftati dxmonis , quod ille 
fuis temationibus operatur in eis dcfiderix carnis 
& atf cdboncs prauas,ob quam cauflain loan. 1 1 . 
ille focatar princeps mundi huius. 

5 Addunt deinde, tpfummct peccatum mortale 
Aliam, per feipfum formaliffimi efle prxeipuam cauf- 
ptuxtnm f amt ob quam homo ed feruus & capnuus dia. 
'fnmxhjf,- ^°l' e,us tyrannide conditurus; adeb vt licet 
mi t dxmon non haberet potedatem vexandi horni- 
tffi oO nem impellendo eum fuis temationibus ad no- 
IMomhuno ua peccata, adhuc homo in lerhali exiftcnseflec 

regno diaboli; eo quid diabolus p« lcthaic 
jhabslm habitet in anima vt in fua propria domo vftir- 
ptr meaole p.indo illam Deo , & vtendo ipsa perinde ac fi 
kahitat m cilcc res propru : anima enim per peccatum for- 
hepeapetd fubtrahit fc a Regno Dei, & ab eius 

fuldmo. feraicio, feque mancipat regno ac fcruiiio dia* 
boli ; propnjlliraum autem ed ferui , additum 
elfe ad cxcqnendum alterius voltintarem : ho- 
mo deinde peccando reddit voluntati Dei , & 
facit iuxta voluntatem diaboli, qui ardcntilfimfc 
optat vt homines peccent; & quidem dum ho- 
mo peccat , non folum facit iuxta voluntatem 
diaboli, fcdita, vt ficut qui fc alteri vendit ad 
feruiendurn , aut qui ab aluro in bello captus 
ed.iam deinceps nou ed fui iuris; quia vel miii- 
tus compelletur vt fcruiat : lic homo deinceps 
pod peccatum fcmcl coramillum vel inuitus 


De fine tfnecejiit. myfftr.lncarn. 


ferui et dxmon i , nifi Chridus fua gratia Itberec 
cum a peccato : qui enim fcmcl incidit in mor- 
tale, nequit fuis viribus fine Dei gratia exire ab 
eo, in quo dzmoni placet , ac leniit : id quod 
ligni ficatum putant i Paulo cum Rom. $. di- 
xit; 0 «mw» peccauerunt ,& egent gloria Dci t 6c d 
Chrido Domino, ejura loan. 3. att: Si ergo vos 
filius hberauvnt, veri liberi eritis . Hanc cam- 
detn (cruiturgn fub tyrannico dxmonis regno 
puunt ijdem Recentiores explicari a Paulo 
Rom. 6. TftfcitiS quoniam essi exhibetis vos 
feruos ad obediendum , ferui ejits eius, eut obe- 
difiis , fiue peccat 1 ad mortem , fiue obedittonis 
ad iujhtiam f Non dixit homines efle feruos 
peccati, eb qubd poflit dxmon illos acriter ten- 
tarcjfcd quia ipfi (entatiombus fuccumbunr, 
exhibentes lc dxmoni famulos per peccatum ci 
obediendo. Vndc paulb fiipcrius addit Apo- 
dolus : 2\^#n ergo regnet peccatum 1 n vellro 
mortali corpore , vt obtdsatts concupifceuttjs 
tim,Sed neque exhibeam membra vejtra arma 
iniquitatis peccato. Ecce, ne diabolus regnet in 
corpore nodro, hortatur Paulus, non quidem ne 
tentationes & toncupifcentias fentiamus,{cd ne 
illis obediendo daemoni conlentiamus , neque 
ad ctfcdum & executioncm praua defideria 
perducamus t vt enim notauit Diuiw Thomas 
fu per eum locum ledi. te. peccatum duplicirer 
regnat in nobis; Prin>o, fi obedietimus concu* 
piicenttjs; Secundo, Ii per executioncm operis. 

Huius feruitutis duplicem titulum alfignant 
ht ex Scriptura & PatiiDos. Primus ed vidtoria, 
qUam de genere humano dxmon retulit, quan- 
do homo teniatione vi&us pcccauii: quo alludit 
fimdhis Petrus in fua fecunda Epiftolacap. t. 
dum de quibufdam fuperbis ac carnalibus ma- 
gi dris dicit : Cum ipfi ferui fmt corrupttonu . a 
quo enim quu fuptratusmjl , huius & ferum efi. 
Et ( vt fatetur Abailardus ipfcapud Bcrnardum 
fupaa) omnes Catholici dicunt. Quod fi quis 
aliquem vicerit, vidlus iurcvidloris lemus con- 


6 

EamJem 
hanc ferui- 
luitm pu- 
ta»! R'cm- 
liorei txf>!i- 
taria Pau- 
li Rtm. 6 . 


D»p'cx fi» 
tulm afft - 
gnatiT hu- 
ma ferta - 
tutu. 
Tnmms . 
t nhena 
quam r$em- 
h t damam 
ab vidum 
lentatimo 
ba minem. 

•7 


dituitur. Ex hoc titulo prouenit, vt peccatores 
non folum finr ferui, feci etiam captiut & man- 
cipia dxmonis. Ille enim femus qui in bello 
captus ed appellatur proprii captluus, & man- 
cipium, vr docet ludinianus in §. Serui autem 
injhtuta . de iute perfonarum. Quapropter ele- 
ganter Diuus Thomas fupra illa verba Petri: 

Quid Beatus Petrus loquitur ad fimihtudinem 
j eruit ut u acquifitiua 3 qud ohm capti ab heflt - 
bis* eorum ferssi ejjtcttbaotur , jimihter capti 4 
diabolo & 4 peccato , ferui fuut <y diaboli & 
peccari. Secundus titulus eft venditio, qui Alter titer 
fc dxmoni libere vendu peccator ob vilifli- v*’**- 
raum pretium illius voluptatis, quam canit cx 
peccato. Hunc titulum allign.it Paulus ad Ro- 
manos 7. Ego autem carnalis fur», vtnumdatus ptatU pr«- 
fub ptetato . Super qux Qtuus Thomas ledi. j. Bedio 
Quod Dium 'PouIm dicit venamdatm ; quia dtabeto. 
peccator feipfum vendidit m Jeruum pacati 
pretro propria voluntatis implenda , iuxta illud 
/fua co. In miquitattbus veflrss venditi tjhs, 

Hxc kcccnrtoics illa fulius deducunt. 


SECTIO 


Difp. 7. Qjtz [eruit tu incurratur per peccatum. Se&.i.* 8( 


Akatlar- 
dia ia u 


cum Ca- 
/ halitu, li- 
cti ruit/ 
hancappit- 
Urt ftrat- 
tuttm. 

9i i* « '>- 

Jd tribuun- 
tur im hoc 
puuSo dt- 


9 

Demon 
pacat ho- 
rni mm tm- 
/Aodo , I no 

nullum iuo 
baiit pofi- 
liuumaJid 
faciendum. 


10 

A Sororie i 

&h*<‘- 

tini Putris 
deam ho- 
rru%m fir- 
mum fte- 
CAti tjjt. 

S. Paulus 
bone firmi - 
tuum />•• 
tijjimhm 
nffiS» 

f ICC Ati tX~ 
phtAt. 

Refpt&U 
fretali non 
fottfi tffi 
■vera ]ir- 
mitm. 


SECTIO SECVNDA. 

Explicatur quid hic de re } quid 
de nomine . 

E c o , vt verum fatear, quoad pundum hoc 
feruitutis ccnfco quzdioncm cum Abai- 
lardo efle de folo nomme, quidquid hi Reccn- 
tiores in hacquxdionc dicant ; quidquid item 
Diuus Ber nardus Sc Augudinus de e» feruitute 
tradiderunt , totum rc ipsa agnofei ab Abailar- 
do; vnde re ipsa illum admittere eam fermeu- 
tem , quam Catholici ponunt , licet ob ea quz 
dicemus nolit cani vocare feruitutem. 

Enumerabo qux daemoni poliunt in hoc 
pundo dc re ipsa tribui; Primo, illum in infer- 
no damnatos punire , feu e(Te quali carceris cu- 
ftodem, hoc eiptdsd concedit Abailardus : Se- 
cundo , dxmonem polle tentare homines ad 
peccandum:hoc cuam illi concedit Abailardus: 
Tcrtib , qui peccauerunt ratione peccati przce- 
dentis grauius a diabolo tenuri : hoc item non 
negat Abailardus : Quarto , Deum iudilliinb 
dxmoni permittere eam tentationem: fcd neque 
hoc potuu inheuri Abailardus; qui non incidit 
in eam amentiam, vt Deum diccrct polle, Sc re 
ipsa dc fado peccare , permittendo vt diabolus 
nos tentet. E contrario vero Quinto, ipfum dx- 
raonem ccntando peccate, idcoque nullum ha- 
bete poiitiumn ius ( prxicr pernulfioncm Dei) 
ob quod podir licite eas rematinnes immittere, 
nullus Catholicus non dicit, idcoque rc ipsa 
quoad hoc cunucniunt cum Abailardo, idcb 
vnite negantem nos efle leruos vere diaboli, 
quia diabolus nullum verum & proprium ius 
habet ad nos licite lentandos : putat enim Abai- 
lardus dc ratione verx Sc propriz feruitutis cilc 
illud verum & licitum ius. Vides ergo cum hx- 
rcticum in eo pundo re ipsa non didentire i 
Catholicis, fed folum in acceptione cius vocis 
ferum : folum enim eos vocat feruos , quibus 
Dominus iudi & liciti poteft illis imperaremur 
forte eos euam vocat feruos, qui phyfice cogun- 
tur Domino parere; dc quibus paulo pod. Ecce 
totum cum eo Audorc dididium . Non loquor 
iam de pundo peccati originalis, an illud con- 
traxerimus, Sc dc pundo redemptionis noilrz 
per Cbridum; quia in his circa rem ipfam gra- 
Uitcr errauit Abailardus ; fcd dc firrumue noilra 
pixcisc loquor. 

Sccundb dico, Etiamd Scripturz & Patres 
hominem padim vocent feruum peccati , hunc 
tamen modum loquendi multum habere dc al- 
legorico Sc figurato, non de propria Sc vera fer- 
uuuee. Id quod meoiudicio manifcdc odendo: 
Nam Scriptura,przlcrrtmDiuus Paulus, padim 
eam feruitutem peccatoris non explicat nili rc- 
fpedu ipfiufmet peccati, Serum peccati, fuit tngo 
peccati, Sc c. Certum autem cd, refpcdu iplius 
peccati non pode clle veram & propriam icrui- 
tutcmjquia leruitus propria ed relpcdu perfons 
rationalis ( aut, fi vis huius vocem accipcrc, rc- 
fi>cdu bruti ) quz poted pro fua libertate, aut 
(altem, fi brurum fit, pro (uo appetitu vti re ali- 
qua; ergo. Nec didicit vllo modo rcfponciere, 
nomine peccati ibi intclligi diabolum , qiu clt 


perfona rationalis: hoc inquam non fudicir; quia 
edo nullus edet in mundo diabolus , (cd homo 
cx fua nequitia pcccadct ficut pcccauit ipfe dia- 
bolus, profedo tunc peccator dicetetur a Paulo 
ferum peccati eodem omnino modo quo iam; 
quia ea feruitus maximi explicatur ab Apodolo Quo fmfu 
per hoc , qubd homo non podit luis viribus a ‘U‘l<ruttui 
peccato fuigcte, led in co, ii per Chridum non tx l l4 “ tMT - 
liberatus fuidet, perpetub manfider, Sc quod 
edet dignus odio Dei , perna arterna , &c. 1 Ia:c 
autem omnia penitus funt independeutia ab co 
qubd diabolus exidar ; nam ir.cparabthus pec- 
cati, dignitas pa*nx xtcrnx.&c. non proueniunc 
a diabolo. Vnde paulus cum dixit omnes pcc- 
cadc,& egere gratia Dei,& Chrtllus loan. 6. Si 
ergo vos JiltM / libera nent, vere liberi eritis ; quz 
loca ibi pro ea feruitute adducunt Rccciuiorcs; 
manifedi odendit non aliam (cruitutcm peni- 
tus fc intendere quini irrcparabilitatem peccati, 

& neceditatcm Chridi icdimcnm;pcrindc ac fi 
omnes edent corporaliter infirmi, dicere polle- 
mus, Omnes .Tgtotantjbe medico egenr; ac pro- 
pterei dicere puifiimus, St vos cutaucnt Medi- 
cus, entis veri liberi : per hoc autem quis veram 
Sc propriam infirmi (cruitutcm refpcdu morbi 
dicat ede fignificatam ? Quare vehementer ad- r r 
miror hos Theologos ad rem fcholadice difeu- Et ali Tbee- 
ticndam talibus vlos tedimonijs ,quz non nili 
allcgoricam impropriamque (cruitutcm deno- VJ* 
tant, maximi ri liberare: quod verbum ad om- ismiamvfi 
nia alia mala tam excluditur quim ad (ecuiru- funt tiflt - 
tem; Sc idem dico dc illo,Egcnt grani Dci,&c. **“fl '■** 
Confirmo : Non nunoti titulo dc ipfodz- 
mone dici poted, qubd fit lub uigo peccati, 
qubd fit Icruus peccati, Scc.Sc tamen ille non cd nnar.t,L u4 . 
proprii feruus nec fui ipfius , nec alterius dx- Etiam pari 
monis ; (quia & in ip(o Lucifero habet vim to- '*‘~ 
tus hic modus loqucndtj ergo ca leruitus non 
ed propria. Vnde Paulus hoc loco pro Ic ab Tns ( » t , f nHlH 
Rcccnuoribus citato Rom. 6 . dc peccato iplofl 
au : Non ergo regnet peccatum tu veflro mortali 
corpore , vt aeternatis cobrupifcetuijt eius. Vide 
Apoltolum non dc obedienni erga dubolum, 
non de regno diaboli , led dc obediemia erga 
concupii cenitas proprias nodras malas agere? 

Ideb puto Apodolum co ienfu locutum , quo 
polliimus dicere de homine uccnte in grauifli- 
mo Sc incurabili moibo, Ille cd feruus huius 
morbi, & ca etiam phrafi qua dicinuis,Hoc an- 
no regnat pedis, regnanr fcbres,bcc.E(t quidem 
aliqua dinerentia inter has 1 n liant ia sb: nodtum 
caluin ; quz tamen parum vel nihil obed pro 
pundo przfcnri;fcilicct qubd in homine foiea- 
mus quafi duas naturas didingucrc,lu|>criorcm 
& inferiorem, & qubd peccatum fit adus om- 
nino liber . Vnde fit , vt quando parti uifcuori 
in peccatum propcnfx confcntit (operior , ccn- 
feaiur hxc lupcnor (ubi)cerc (c inferiori, dc 
concupi Icent ij s cius ; idcoque dicatur cum ali- 
qua maiori fimilirudine { intra terminos rainen 
allc-goiix ) homo lcrmis luarum concupilccn- — 
tiarum , Sc confequcnter peccati quod 111 cis 
concupifccniijs liberis conii Hir; ficut autem pet 
hanc liinilitudinem homo noncd proprib Icr- 
uus fui, neque concupillentix lunt natura ra- 
tionalis capax domini), imo non lunt adus nia- 
terulcseiiildem voluntatis, Icu aoin.i fpicicuahsj 
ha ca feiuiius non clt propria vllo modo; ac 
demque. 


81 Rod.de Arriaca Traftacus De fine & nece fit. mjffcr. Ineam. 


O bh3io 
fuma, fu- 
ratam ia 
Scriptura 
votari fer- 
tus diaboli. 
Mtfraaafia, 
iota tUa 
a x plicanda 
offa de alU- 
foritaftr- 
autata. 


Tutator 
nen unatur 
fub fucata 
aktdirt da- 


Dicmt Ai- 

hac tadtm 
argumento 
mati abu- 
fum Abai- 
lardam. 

Sai bi iffi 
iatmtum 
Abat tardo 
fuum coa- 


*4 

laiufia 

ftrmtaa 

Coa fi (Iit 
furi ta 

fkyfiU 

toaiheae, 
nen autem 
ia morali 
obliiatton*. 


Hame to- 
tam habet 
libmattot 
ad no» fu- 
candam. 


denique, quod maximi intendo.rota quanta cft 
independens ab eo, quod edent in mundo dar- 
mones ; ergo ratione illius non intendit Scri- 
ptura vllam veram feruitutem peccatoris refpe- 
Ciu diaboli figmhcarc. 

SECTIO TERTIA. 

Obit Bionei aliqtu foluU. 

E X aliquarum obie&ionum fol udone ela- 
tius intclligctur hzc veritas , quz alioqai 
mihi valdi facias videtur. 

Dices ergo Primo: Saltem in aliis locis Seri* 
pturz vocamur peccatores ferui diaboli. Re> 
tpondeo , pofle ea loca , Se verb debere eodem 
modo explicari de allegor i ea tantum feru itu te 
Se impertc&a etiam relpe&u diaboli : Primo, 
quia vera feruitus folum potell duplex excogi- 
tari, vel iuda; qualis cft in mancipium iufto ti- 
tulo emptum , aut debellatum , aut in eum qui 
fc alteri tradidit in fetuum. Hzc autem feruitus 
conii (lit in eo, quod dominus habeat licitum 
Se verum ius mandandi alteri quod vult; e con- 
trario vero feruus tenetur fub peccato volunta- 
tem domini exequi . Hanc feruitutem nemo au- 
debit dicere ciTe in peccatore refpcftu diaboli: 
non enim peccator tenetur fuo nouo peccato 
obedire dzmoni ; neque hic licite poted impe- 
rare peccatori vt pcccct ; ergo de hac feruitute 
non poted ede vel tatio quidem dubitandi. 

Vbi obiter obferuo, Recentiores hos, cum 
quibus difputo, dicere, hoc argumentum im- 
mediate a me propofitura ede Abailardi, coque 
illum impie vium ad negandam (cruitntcm no- 
ftram reipedu diaboli . Miror tamen eos Au- 
dores tam mal£ de eo argumento fcniillc;quan- 
doquidem paulo inferius ei rcfpondentes con- 
cedunt omnino Abailardo totum intentum, fci- 
licct , dzmonem nullum habere iuflum ius in 
hominem , neque iudam aliquam potcihtem 
tentandi homines ; id tfrim faciendo grauiflimi 
peccat ; id autem przcisc Abailardus voluit eo 
argumento probate ( vt iidem Recentiores fa- 
tentur:) (ed quidquid de noc de, condat mani- 
fefte, dzmonem non habere vlium iuilum ius 
tentandi homines ; idcoquc Se hi Recentiores 
reludi hac feruitute ad fecundam recurrunt. 

Ea ergo iniuda ed, quando in bello iniudo 
quis capitur, & tenetur violenter fub potedate 
capientis , Hzc fola feruitus videtur habere lo- 
cum inprzlcnti,quia non confidit in obligatio- 
ne Se addridione morali, fcd puri pute in phy- 
fica coadionc; quod fcilicct cogatur tile homo 
phyficc eo loco manere, Se cis cibis, vedi- 
bus,&c. vti,quz iniquus ille dominus ipfi per- 
mittit; Se prztcrea cogatur laborare mxia man- 
datum domini. Addo tamen, nec de hac ferui- 
tute in rigore polle elie quzdioncm ; certum 
enim ed eam propni non ede in peccatore re- 
fpcdu dzmonis : etenim dzmon phylici nec 
cogit, nec a Deo permittitur cogere peccatorem 
ad vedes, cibos, locum, labores,&c. quos ipie 
vulr , (ed nec quidem in genere inoris eam ha- 
bet coa&ioncra ; quia ctiamli diabolus tentet 
peccatorem ad nouum peccatum , hic tamen li- 
bertatem totam habet ad non peccandum: quod 
(i confcotut, libere confeuut; alloquio non pec- 


caret :qtii autem libere confcntit , Se phyficc Se 
moraliter , profe&o non habet eam leruitutem 
phy ficaip violentam, quam fecundo lo«.o pofui- 
mus;crgo fuppofita ipsa adione peccari iam 
prxterita, ad nullam nouam adionem peccato- 
ris dzmon habet de fado ius aut licitum, aut 
falcem phyfic& coadiuum , nifi, quod ii in pec- 
cato moriatur, eum ad infernum detrudat . Sed 
de hoc pauld pod. 

Adhuc Sccundb obijeies id, quod fupra ab * 5 
his Reccntioribus dicebatur, dzmonem Ipecia- 
liter habitare in animi peccatoris vt in fua pro- ntm 'jp e(l ^ 
priadomo.fubtrahcndo illam Deo, & vtendo l,ur hat>*- 
ca ac (i edet res propnajergp ed verus dominus, tau i» p t t- 
Refpondeo , hoc totum elie allcgoricum, quia 
excepta ipsa macula peccari, quz toia quanta(vt 
diximus) ed independens ab eo quod fine dz- t jf, aHi^a- 
mones in rerum natuia , non habet diabolus ruam. 
alum habitationem in peccatore nec phy (icam, 
nec moralem: non phyiicamjnam cili torte ibi 
fit localiter, aliquando etiam m eo fcnfu poicd 
cfle in eodem loco cum animi iufti : ea autem 
penetratio non magis ponit phy (ici dzmonem 
in anima peccatoris, quam e contrario animam 
peccatoris indzraone. Non habet itempoteda- 
tem moralem; nam (vt dixi) nullum iusphyfi- 
cuni habet aut coadiuum contra ipfius pecca- 
toris voluntatem. 

Przrerci, quomodo diabolus peccatore vti- 
tui tamquam domo propria? Dices, quia pcc- 
caror manet in peccato : id quod Cumme ipG Jtluti 
diabolo placet. Sed contri, quia hoc non ed eum domefra- 
efle dominum peccatoris proprie, fcd folum ai- fria. 
legorici . Etenim iuftus e contiano manens in » ti 
gratia ed in eo datu, qui maxime placet Angelo 
Cudodi;& ad quem datum idem Angelus Cu- 
dos hominem induxit ; (icut e contrario diabo- Seiuntri: 
lus induxit in peccatum : quis tamen propterci Hae fnfnb 
dixit, nos ede Angeli Cudodis veros & proprios 'E* 
feruos ? Item fi ego vel in malum vel ui bonum tum _ 
alterum inducant meis confilijs,iileque confcn- tona. 
tiens maneat in ea volitione , quz mihi ed gra- 
tidima , numquid propterca dicetur ille meus 
feruus verus Se proprius? aut ego dicar habitas e 
in illo vt in domo propria, vtens illa domo per- 
inde ac fi edet res mea? 

Quod iterum addunt hi , hominem, pod- 1 6 
quam femel lapius ed in pcccatum,ve! inuitum Htmtmtm 
Icruirc dzmoni, nifi Dei gratia liberetur, & fai- m 
fum videtur , Se non ed ad rem : falfum ; nam d^ber^vot 
cum homo non amittat fuam libertatem per nanam 
peccatum , non cogitur vi przccdentis peccati fanirttUo 
facere inultus id quod diabolus vult ; habet au- • & 
tem locum hzc ratio maxime in nouo peccato: 
hoc enim ex fuo conceptu formali debet ede airtm. 
voluntarium ; ergo repugnat hominem ad illud 
faciendum teneri inuitum : quod fi tamen id • 
verum clfct, adhuc habet locum (ccundaob- S**1hoam 
feruatio , ici licet , id ede extra rem prxfcntcm: 
eccnim edo homo non prius peccadct, fi tamen mi . 

edet conditutus in pura natura , & deditutus neumdifii- 
auxilijs gratiz Chriiti , non minorem forte ha- emltattm 
beret diiHcuitatcm in fuperando ptimo pecca. (uforam- 
to, quam habeat in (uperando fecundo : neque g"*^**" 
enim proprie, immediate & per fc tollitur ho- mi, quina 
mini vlla potentia relidendi tentationi ex eo, hama la- 
quod antea peccaucric in alia materia ; ergo ex 
hoc capite nulla maior feruitus adigiutur ratio- 


*7 

fiant * 


Difp.?. Qus. feruitus incurratur fer peccatum. Scft. 3. 8) 

n« COmmiffi peccati , quam eflet ante commif. f, ridt».p,Mu pr.lmm mn pU, 

S?1W““ puta naturi homo ante peccatum c.pu.„ p,rfiU„„, ’ J," “ 
«fi dilficaltel poflet refiftcre tenrat.on. . ferum d.m Malam ,ft, & * JLfamlfpZ, 

dlcipottft propt.i t fetum. pncaA ob diam d.f- /,u />„„ 7 «. f „ ,p/i* fn r,d.mp,J„ I 
6iulatem m «fiftcndo tentaaoubm. Ratio a Utra acccp,, , .deoj/, info, & „-«L( 

tjraMmdk /** pramiam . / «» (£m '/r 4 ,„ 
mam,q*smvdo tdftl Iam Ipnctjut imm ab ipj i 

*?.. t . - - „ 


^ priori, quia ea difficultas cft omnino annexa ho- 
AffituJm* min ' rarionc f* 1 * naturas independenter a priori 
uiL A***- geccato, & ab exiftentia diaboli, mfi cum Deus 


f 

f non fu- 

fAI0,&C. 


— - - , - - — - tenebamur, 6cc, Ex his verbis Gregorii i 

jfcr- Sf c, T e, confortet auxi!,,. gratue ei tudebnu. tum ij AnAores,*: rem hanc clTenJni mo- 
3 E£i £ jy«nm m m <■ ««■, dcOnm cum menti, & veram ac propriam feru, tutem fiue 

dimonis , fiue peccati per ipfum peccatum in- 
curn. Relpondco tamen, Dinum Gregorium ei ,o 
Oratione roagij agere rhetorico modo quiin S..W», 

, .. . , 1 ■ fchoiaftico.Se quzftionetn facillimam per exap- J. scazia»- 

v . mh ' anrc * ‘ u PP 0 ‘“ tlJ t iubuifie i dc pte- Meationem aliquam voiuiffc reddere difficilem 
fenn vetb uquale. omnino fune; na rebellio ap. Etenim ciim ab omnibus fciarui (quidquid iam */'•**■* 

Gi de fernitute ) peum foium offendi ,ier pec- fllTlaiai 
catum, & contra eum committi iniurum, Scc. » quam 
p« fe intelligebaiur fatisfaaioncm ipfi Deo foli f (kiU j h “> 
offerendam ; non aliter quira in humanis foli 


.18 

Cndufi, 

r.d . e^o 

fi rmt r. r 
go-rt': ac- 

erfiurn. 


Caietano & alijs communiter, homo lapfus & 
homo in puri natura non differunt nili eo mo- 
do quo homo nudus & fpoliatus j quatenus hic 
dicit habuilTe antea veftes , Sc eas aroifilte , ille 
verri nihil antea fupponitur habuiflc ; de prar- 
ienci verri aequales omnino fundita rebellio ap- 
petitus, difficultas circa opus bonum ,&c. eo 
ruodof vt dixi, edent in homine creato in pura 
naturi, ficut funt in homine lapio : atqui ea dif- 
ficultas & impotentia in puri naturi non con- w|tt| 

ftituctcnt hominem fenum. dieboli,ergo neque peifone offmfu (iliif^iroffcmTridauSl 
homo iam peccans couftltuKur proprie femus .pud omnes etiam idiotas cft primum nrinn- 
dzmonis per eam impotentiam . Patct conie- pium i (i enim Res aut imperator v, s. offenda- 
quentia quia ca dcnommano ferui non confidit rur, cfto inde offendens tradatur tortori vr oro 
m caulsa vnde otitur ncceiCtas . fed ,n ipsi ne- fi» libitu illum torqueat , ideoque dicatur tunc 
celhtatc|vc, feruitus humana non confiftit in eo. femus carnificis , rahilommu, , yt ex rermmis 
quo.i IU bello aut peremptionem fir caudata, notum , omnes fuppoount fatisfaflionem pro 
cd in eo, quod homo teneatur iam alterius vo- ei culpi offerri debere ipfi Ree, u,, lmpetamri 
luniariobcdirc. iniuna affeSo, vt ea placatus mandn umifid 

Ex his ommbos concludo, Erli homo per ne torqueat .impiius eum reum, 1'cd liberum 
peccatura . quo diabolo conlcntlt, amiferit gra- permittat abire : ad quod punfhln, per accidens 
QWtftcauaUMimad ben^operandun, , Weoque eft, qu 6 d carnifex non foium torquere potu«it 


. fi Chnfti gratia non adeffet, illi foret difficilli- 
mum peccata vitare, & quodammodri impoten- 
tia morali edet ad peccandum determinatus , 
imximi vrgente graui tentationc ( vt fuo loco 
diximus) ideoque per allegoriam dtei poffet 
feruus pcccaiii accepra tamen ci voce feno 14 in 
rigorosii & propna figmficationc veri non effc 
feruum illius , quia (vt fusi dedu&um eft) nec 
diabolus habet ius licitum eum obligandi vt 
fibi obediat; in quo pun&o confiftit dominium 
licitum } neque item cogitur homo inuitus cius 
voluntatem implere, alioquin non peccaret eam 
faciendo , quia contra conceptum cflcnrialcm 


eum rciim, fed cciam eo vti tamquam famulo, 
feu tamquam mancipio; quia runc non vritur 
iure fuo, fed ex commillionc Regis. Ecce qudra 
facilis & clara fit ichob Ilici loquendo ea quz- 
ftio, quam Nazianxcnus rhcrorici exaggerauit. 
Quod vero propna feruitus peccatons refpciSu 
dzmonis non fit neceffaria ad eum modum lo- 
quendi, abundi ofteofum i nobis eft; neque pro 
bac veritate necedarium eft adducere multa 
Scripture loca,in quibus didtur nos redemptos 
per Sanguinem Chrifti,&c. ca enim non funt 
pro probanda ea propria feruirute, fed pro Ca- 
tholici do&rina,quod Chriftus venerit, vt nos 
liberaret a peccato* 


peccari cft, quod fiat inuite fimpliciter . In quo 
pun&o confiftit altera feruitus; qualis eft eorum 

quiin iniufto bello capri funt, aut aliter cogun- SECTIO QV ARTA 
tur violenter. ^ 

Obijcjes Xcriih cora ijfdtm «Mmtioribai, e^/wiM notdruur. 

a Djuo Grcgnno Nazianzeno punftum hoc ■* 

::z:L 2* viMi ft di ® cUe & w» p * » «rapi™™» u»™ ^, 0 «» 

s “ m " °'*>»« v- P° ft me t mm I » b ' 1 duefnoanda fom : Ptimum.nequc quid™ tUnm .» 

Nino, iut Sam?UIS Ghnlti. ouo renemnti fumitc nnn ._r m 7 * . j. 


19 
Olitflio 
ttriia at 


n*va»- dtt Sanguis Ghrifti, quo redempti fumus, non iplos damnatos in inferno pode dici prorrj£ d *” , ** t " 
um. fis ottiami dzmoni, (ub cuius potcftatc iccba- fnnos dxiftonis, quia cis ibi !,on viituc ipfc pro «“''T »' 

fila vriln nrir— I. i * i ,,,mt ’** 


mur.fcd Deo Patti;quandoquidero in feruorum 
rcdnnptionc pretium ei foli offertur, fub cuius 
potcftatc illi ferui erant . Habet autem Sandus 
Do&or ibi hzc verba i Enimnao alienum non 
fuero rem ac do[lrinam tntjmrtre d multo 
quidem ntgieclam , meo autem tudu to studiose 
perquirendam : Cui enim ille pro nobu Sanguis 
er quam ob caufam efufu eft } tlie inquam ma- 
gnus & nobilis Cbrifh tum 'Ponti ficu tum fa - 
cnfictj Sanguis ? nos enim d diabolo detineba- 
mur t vt pote qut venundati eftemus fub peccaro, 
ac votum cum voluptate commutajfimm: quod 


fui voluntate, nec cos torquet vt vult, aut deti- a!So/ua- 
nct ‘ n loco quo vult j fed tam ipfi dzmones **. idoefi. 
quam homines damnati immediate Dei virtute *•**'/*■# 
& potentia ibi & detinentur & torqnenrur jiam 
autem ibi ampliiis ad peccandum non rentantur *” 
homines a darmonc , quia i feipfis & vi tor- 
mentorum funt tpiafi nece di tau ad ca peccata: 
de quo alibi fufius : in hoc autem pumfto non 
minus ipfi darmones funt ferui peccati quam " 
alij damnati. M*enm- 

riccundo aduertendum eft (id quod valdri d^mSteun- 
torfit hos Rcccnriorcs , dum uadcic voluerunt dedtm- 
diffc- •**"**"' 



84 Rod. de Arriaga Tra&atus Definetf necefit.mj/ier.Incarn. 


differentiam inter iuftos &: peccatores quoad 
tm* hoc punilum fcruitucisj cocum hoc, quod cft 
fitnli cx P°hcum efle cavationibus dxmon mu, & dif- 
unir» tt hculcatCA maximas paci in rcliftcndo illis, in 
mjb tujlu. quo hi maxime coimicucbanc feruitutem, etiam 
conuenire iuftis: diabolus enim omnes omnino 
tentare poteft ; &c farpe grauius etiam tentae ip- 
Gtmum fos iuftos . Deinde cum ( vt fuo locooftcndi- 
imnudiMii mus ) gratia habitualis Icu iuftitia per fe im- 
t**i mc ^ ,atc non det v ' rcs vllas ad bene operan- 
Bff rM tdim dum;hx enim formalitcr conhftunt in ipfis 
Homo tn- auxilijs aitualibus ; manifefte colligitur, homi- 
ftui formA- nem ludum formalitcr non ideo cllc magis for- 
ittn ntit tji lcm a{ j rcfiftendum tenrationrbus quam iit pcc- 
refifiendnm cat ° r » er B° cx hoc ca P' tc hiftus non cft minus 
tjhim pu- feruus diaboli quam peccator. Vnde non raro 
taier. ipfi etiam iufti conqueruntur fc cflc fub ferui- 

xt tute carnis ; vt Paulus Rom. 7. V ideo alum le- 

gem m membra mite repugnantem legi mentis 
mea , & captiuantem me in lege peccati . Qua: 
verba etfi aliquando Auguftinus lib. 8$. Quz- 
ftionum quxft. 66. puuueric efle hominis ad- 
huc fub lege conftituci, nondum fub gratia ; re 
tamen melius confideraca lib. }. in Ihltanum 
cap* x6. agnouit e Ile hominis in gratia iam 
cOnftituti : & camdcm expolitionem approbauic 
Diuus Tbotnas ad eum locum Pauli leil. 4. 
vbi aic : Lex enim peccati captitat hommenu 
dupliciter ; vno modo hominem peccatorem per 
confeufnm (2- operationem , alio modo fmb gra- 
tia conjhtutum .quantum ad concupifcentia mo- 
tum . Vbi obiter notandum , eam captiuitatem 
efle non in ordine ad dxmonem , fcd ad mife- 
rias peccati ( vt dixi liipra) idcoque c/Te extra 
intentum horum Auitorum . Quidquid vero 
de hoc nunilo fir , iam oflendi liipra maiori ex 
paitc, id, in quo ponitur feruitus noflra, ede in 
iuftis, cos tamen non dict;quia non funr in mi- 
ferijs peccati , per quas explicatur ea aliegorica 
feruitus. 

1$ Quxrcs : Quo ergo fenfu dicitur regnum 
Quo f»af» peccati cllc deftruilum ab aduemu Chrifti; 
* item diabolum ede fpo!iJtiim,viilunil &c. Ra- 
fi dT l *° autcni dubitandi cft ; nam etiam in lege na- 
xtru re- tura: & vctcr > dabatur gratia per Chriftum ; cr- 
gnnmfu- go «iam erat tunc deftruilum peccari regnum, 
eatt vti & diabolus vi&us . Aliqui Recentiores ex- 
titaniU*’ P^ cant Auguftinum Sermone 1 9 1 . dc tempore, . 
Opinio Re v ^* docet ante aduentum Chrifti diabolum 
emiioram fu i fle folutum, a tempore vero aduentus Chti- 
quommAd fti ligatum ; explicant inquam vt r i ante deno- 
de menti tcr non ordinem temporis, fcd ordinari cauda:, 
ef,„j"**~ vt diabolus quafi prius natura quam imclligc- 
rctur Chiiftus venturus fuerit folutus*, ligatus 
vcio poftenus natura ad Ckrifti aduentum. 


Hxc tamen explicatio meo iudicio cft tora Hee exptt- 
quanta contra mentem Auguftini , qui eo loco ***** e fi 
non dc prioritatibus his natura , («i temporis, 

& valde rcalibus agit , dc co (cilicct tempore, s 
quoChriftus ad infernum defccndit , & eduxit Jlmt. 
iuftos : .lffcrt etiam tota ea concione fimilitudi- 
nera Goliarhi & Dauidis , hunc cum Chrifto, 
alterum cum dxmone comparans ; aitquc, ficut 
Dauid inucnit Goliath pugnantem & vincen- 
tem, &C. ita Chriftum inueniftc luda-os in ade- 
dionibus,captumatc,&c. fi autem dc fula prio- fe- 
ritate nacurz fermo ibi edet, non magis Chri- 
ftus inucnit Iudxos quam homines legu natu- 
ix,im6 quam nos Chriftianos; quia etiam om- 
nes nos arqualirer prius natura ante Chriftum 
eramus dlij irx, poftenus natura fili) gratia:, vc 
fic dicam ; ergo ea lubtditas de inflantibus na- 
tura: plani cit extra intentum Auguftini , qui 
tempus maxime rcale denotare voluit , in quo 
vcr£ diabolus fuerit (olutus j co modo quo et- 
iam. in Apocalypfi dicitur diabolus ad tempus 
ligatus , ad tempus vero folutus : quis autem 
quxfo recurret ibi ad aliquam prioritatem na- 
turae ? Rcfpondeo vltcrius , mc valde mirari ab ^4. 
his inuentum clfc fpccialc aliquod niyftehum a immeji 
in eis vetbis Auguftini, dt in eo modo loquendi; mnentum 
etenim eadem plani ratione debui dent dubita- Ah ~ 
re, cur lex noflra dicatur lex gtatiar, & non tn- 
buatur hoc nomen etiam atuiqux; quandoqui- al^ued 
dem etiam in antiqua fuit data gratia per Cnri- 1 

ftum ficut in noflra^odcm modo quo ipfi obij- ** ***}*• 
ciunt in lege veteri etiam fuifle dxmonem vi- 
<ftum per gratiam Chrifti, ficut viilus cft m no- nJUm. 
ftra. Vides idem ede myfterium in vno modo 
loquendi, quod in alio omnibus omnino Chri- 
ftianis fanuliaridimo ? Vno ergo verbo rclpon- 
dcmus,eis & fimilibus locutionibus nihil aliud 
denotati quam , Iicct ante aduentum Chnfti 
fuerit hominibus data gratia per ipfum Chri- 
ftum, fuci it item dxmon vi&us, 6ic. maximi 
tamen id ipfum apparuille a Chrifti aduemu; 
tum quia toti mundo fuit vera lex prxdicata, 
diaboli aftutia patefa&a, vicloria Chrifti de illo 
omnibus feti innotuit; tum quia ( quod praei- 
pui in co modo loquendi intenditur ) mulcd 
maior & copiofior gratia data cft,' longe plurcs 

5 anili iam reperiuntur , plurcs inctcdibilfter 
Nationes ad veram Fidem conucrfx funi a Chri- 
fti aduentu, quam antea, quando Deus non nifi 
notus in ludxa , & in Jfrael magnum nonun 
cius. Flxc cftjpta fubftantia, cur lex noflra pte 
Mofiica 6c prx lege naturx dicatur lex gratix; 

6 cur dxmon dicatur vt&us.Et de hoc punito 
fatis, & deea captiuitate hadenus, quia, vt dixi, 
maiori cx parte ad vocem illa fpedat. 


DISP V- 


Digitiz 


>gle 


Difp.8. Cbriflus fatisfecit de condigno pro peccatis noFlris. ScQi.i. 8j 


DISPVTATIO OCTAVA. 
Christus fatisfecit de condigno pro peccatu naflris. 



, v p p o n o vi inter Catholicos , 
no omnes feri hxreticos ccr- 

* tum , Chtiduro Dominum ve- 
“ niflcad redimendum genus hu- 

* manum , & dc fa&o nos rede- 
k mi fle, quoquo modo id fa&um 

lit : piena enim eft Scriptura teftimoniis hanc 
veritatem confirmantibus , maximi Epiftolx 
Sandi Pauli ; in quibus vix aliud continetur 
qudm oitendere nos redemptos per Chridum ; 
intereas autem id elcganciflime explicat tora 
Ep idola ad Hebrxosj ideo dc hoc pun&o vt ni- 
mis certo nil amplius agendum. 

SECTIO PRIMA. 

J Quad fit pandum difficultatis , (cp qua 
inter Catholicos certa. 

fnntium TJ rjCcipva ergo huius difputationis diflt- 
cu ^ tas confidit in explicando modo , quo i 
Wifaiho Chrifto dc fa&o liberati fumus , An ira vt eius 
cbrifiifuf fatisfa&io fuerit «qualis & condigna pro pec- 
rit aqualis catis; & vnde ea squalitas prouenecit, an ob (o- 
tx parft- [ am [3 e j acceptationem , an vero ex intrinfeca 
frinfaJ,*” P cr f c ^i° nc : hxc enim pun&a videntur cflcali- 
mb occepto- cuius dubitationis , & fcholadicx difcuflionis. 
tiont Duti - Hoc eigo fuppofico, 

**• Conclvsio certa inter Catholicos , imb Sc 

1 inter omnes feri hxreticos cd , Chridum Do- 
Crr '*" , t "' minum perfe&b & ad «qualitatem redemifle , 
Chn - & fausfecifle pro peccato dc condigno. Hxc 
*perft- concludo fic explicata eft dc Fide, cx variis Scri- 
'tii & mi pturz Sc Pontificum redimoniis j qux videri 
*umv\u- P°^ unt a P°d 5 uarez difp. 4, fcd. $ . & VaRjucz 
ISjr * difp. 5. cap.j. & 4. 

Quidam Aducrrc tamen Ptimb/ aliqua ex illis teftimo- 
itjhtnentm n iis non probare «qualitatem redemptionis' 
Utm*ro‘ ^bridij enim abfolutc dicunt, Chridum 
conelujiene no * redemifle , lauifle a peccatis , vtritm veri» 
noftrn non de condigno non declaranti alia tamen fune quz 
declarant, cam condignitatem odendttnt : quod przcipue 
fecit Paulus.toto cap. 5. ad Romanos , vbi& 
( d* cmdtjitt fuperabundantem eam dicit ; ad Hcbrxos item 
fmiisficent. 7 . 8. 9. 6c 10. cap. Idem confirmatur ex Pon- 
tificibus, Agapito, Leone & Caio ex prelsb id 
docentibus : quos vide apud citqtos. 

Cbriflut Aducne Secundo , conclufionem hanc non 
neutantim fo|£ lin mcclligi dc latisfa&tone condigna pro 
tonlitni P eccat i J » fcd etiam pro panis peccati ; non dico 
fatisfectt, tamen ideo Chnftitm itu menta obiulifle prp 
ftd et tam pcenis temporalibus mortis, dolorum , &c. quas 
p re pani- 0 b originale incurnmus , fed pro iis qux pro- 
prii & per fc rcfpondcnt peccato ; quales fune 
perna inferni Si Purgatonj , priuauo auxilio- 
rum, &c. hinc tamen 

1 Obiicics : Ergo locum habet argumentum 
tn ftt Tibini b xrct fc° ,um huius temporis , quo conantur 
binteum probife,non cilc necclfuia nodra bona opera & 
kmtetnit, lausfa#ioncs i eo quod Chridus fatisfccem 
Tonvi Vi. 


t 


ram pro culpa quam pro pccna fuperabundan- tu» ne- 
xet. Refpondco, hoc argumcnrum efle contra n * 
ipfos hxreticos , qui faltem fidem requirunt ; 
f! autem fatisfa&io Chridi fuit fuperabundans, solutio: 
ergo Fides nodra erit fuperfiua. Refpondco Sc- Httmrgit- 
eundo, Etiarofi opera Chridi ex Ic fuerint con- "tmtnm 
digna , Sc fuperabundantia , ita vt potuerit Deus 
intuitu prxeisi eorum operum, nullo ex parte Latentes. 
nodra cxpc&aco bono opere, condonare nobis Sainfodie 
omnia peccata ; iudillimas tamen ob caudas jd Chnjliex 
non volutire , fcd exegi dc vel contritionem vel >* *£***£ 
attritionem cx parte nodra ad remitrenduni J^perahta- 
adultis peccatum, in infimribus vero folum lia- dant fuit. 
ptifmum ; qua in te non cd mfi ipfius voluntas Dtu> tdmi 
pro ratione vltima quxrcnda. Congruentis ta- . 

men , qux pofliint ctbm dici caudae iudillimx, 
iiix fuut, quod cum in remidione peccati nodra velattri • 
tantum agatur cauda , & quidem fummi mo- ttonem rt- 
roenti, oportuit vt nos non puri pafliui habere- ** 

mur , permdeae nui nos non concerneret. Sc- dum pena- 
cund6,cutn nos voluntarii Deum pcccatisoffen- tumadul- 
dimuSjZquidimum fuit vt 6 c nos (atisfa&ioneru tu 
quam polTumus offeramus ; ideo dixit Apodo- Congrue*- 
lus ad Colof 1. adimpleo tm <ju* dtfmnt pmjftm- 
nnm Cbriftn, vt & cx fatisfaitionc nodra & cx luntatit. 
meritis Chridi condetur vna integra fatisfa&io 
«qualis Sc fuperabundans ; perinde ac li Petrus 
deberet Regi mille, non baberet autem nili de- 
cem vtfolueret } altus autem offerens etiam hia 
mille Paro diceret, Offer tuea dccetn quz po- 
tes, ego coniungam duo millia , Sc dc Regi pro 
mo debito fjtisfaciemus non folum dc condi- 
gno, fcd fuperabundanter : cd etiam aliquid 
aliud pro quoChtidus fatisfecit ad xqualitatcm 
omnino inaependenter i boni nodra coopera- 
tione, fci licet pro collatione auxiliorum ad bend 
operandum * maximi circa primum bonum 
opus : ibi enim nullum potcd cx parte nodri 
przfupponi bonam opus, per quod nos ad illam 
dationem difponamur, eitnve mercamur. 

Etfi in hac conclufionc , vt dixi, Catholici 4 
omnes conueniant } diflident tameti inter fe in Cmthehei 
explicando eo valore operum Chridi. Celebris 
autem cft in hoc puncto Scoti fenteniia apud ‘medo expU- 
Suarcz fupra Sc Vafqucz cap, 1. qui etiam pro cmndt vola- 
ti referunt DutandumjGabrieleni, Almainum, rtmepermd 
Sc loannem Mcdinamtca ergo fentenua docet, 
fatisfadionem Chridi Domini fu i fle condi- 
gnam prxeisi ex Voluntate cxtrinfcca Dei eam wPncbnfi 
defadfoin redemptionem generis humani ac -/•*/» r«i- 
ceptancis ; addunt que etiam, purx creat urx bo- 
num opus poteillc habete condignitatem curo 
redemptione generis humani ex iimili accepta- jyg, m*e$- 
tione Diuina: hinc inferunt, opera Chridi non ptantiseaut 
effc dc fadko infiniti valoris , quia non fune ac- * d reJ ”*' 
ceptaia ad infinitum prxmium , fcd fol^im ad ^ 
finitum. 


SECTIO 


Digilized by Google 



86 Rod. de AmuAGATra&atus 
SECTIO SECVNDA. 

‘Troponitur communis (y njcn 
/intentis. 

. /'“'V p i n i o prxcedenti fe&ionc polita mcti- 

OfHraChri- V-/ ti> £ cctcrisThcologia tciicitur.idcb fic no- 
fti antice - ftra concludo antccedentcr omnino ad icccpta- 
dtnttt ad t j onC rti Diuinam : Ex fcipfis habuere opera 
ntmDiui - Chrifti Domini non folum condignitatem , fcd 
namhabntSc infinitum valorem od redimendum genus 
valtrtm humanum , imo & alios infinitos mundos , fi 
crcatunc ali* infinit* rationales peccarent : non 
u!utm ' am » An ^ UBr,t ncceflaria acceptatio 

ad redem- »d redimendum de fa&o , an non } fcd dico , ea 
fumem. opera ex fe fuiffe condigna : id quod diuetfura 
quid cft a pun&o acceptationis ( vti fxpi nota- 
ui: ) condigni enim lunt & fuperabundantes 
centum Horeni v.g. pro emenda Vna vlnl fira- 
plicis panni , indigent tamen acceptatione : fi 
enim dominus panni nolit , hon tenetur dare 
illum , cfto ipfi offeramur mille floreni ; fic in 
famfa&ione pro iniuria hoc ipfum conflat , 
quando non nt fatisfa&io ab ipfo offendente : 
licet enim , fi ipfc offendens offerat condignam 
fatisfa&ionem , nori poflit offenfus eam recu- 
fare j quod fi rccufet , iam non manet meritb 
offenfus in poflcrum , nifi forti habeat alios 
titulos, ob quos poflit eam fatisfa&ionem inde- 
pendenter a culpa petere ; fi tamen alius loco 
offendentis velit famfacere , non tenetur id of- 
fenfus acceptare : fic licet ex fc ea fit condigna 
fatisfadlio, potcfl tamen nolle ab illo fcd ab ipfb 
6 offendente eam habete. Nos ergo folum nunc 
dicimus opera Chrifti efTe condigna pro pecca- 
to, fiue indigeant noua acceptatione , cb quod 
pollit Deus ab ipfo peccatore fatisfa&ionem 
exigete, fiue non ; ex nae tamen condignitate 
fequitur , fi femcl Deus eonftituat Chriftum 
vt mediatorem noftrum , tunc non porte am- 
plius illius fatisfa&ioncm ref puere; quia iam 
ex voluntate fua moralit« fecit perfonam Chri- 
fti perfonam offendentis ; idcoquc ab eo ficut 
ab offendente tenebitur fatisfafilionem accepta- 
te, cum aliunde fupponamuscam cffcxqualcm 
offenfx: fic in hoc fcnfu intclligc aliquos Rcccn- 
tiorcs, qui' in fatisfa&ionc dicunt idem cllc, 
eam adxquatam ellc , ac non indigere acce- 
ptatione. 

Samfj&ioncm igitur Chrifti efTe ex fe x- 
qualcm fic fitperabundantem defendit Diuus 
Thomas , Alexander Antifiodorenfis , fic alij 
multi , quos referunt & fequuntur Vafquez 
cap. a. Suarcx fupra fic Tanncrus dilput. i. 
Trahatur quift.i. dub. a. Probatur aurem ex Paulo i. 

tx a cl Coriiuh. 6. Smpu emm eft u pretio magno, 
i Cor °6 ^ nc P tB emm pretium magnum di&um fui flet 
ab Apoftolo , fi opera Chrifti Domini in fenon 
habui lient cum valorem , fcd ex fola accepta- 
tione Dei: quclibet enim tes in fe minima pof- 
fet hoc moao dici magnum pretium : quod cft 
ridiculum: ac fi quis diceret , Petrum magno 
pretio condigno fic fuperabundanti emi fic e- 
quum, cum tantum dedillct cruciferum pro 
il lo; vendens autem fuidet contcncusd.it e illum 
7 pro lolo crucifcro. Id ipfum clariflimfc expteflit 


De fine &necefiit. myfter.Iricam. 

idem Paulus ad Hebraos io. illis vcibis : Jwlum tx 
pojjiltile emm cft [anguine taurorum hirco- ** 
rura auferri peccata ; ideo tngrCdiens mundum He T ' 1 
dtcir.Hoftiamcr oblationem noluifh) corpue au- 
tem adaptafti miht. Quem locum fic vrgeo: • 

Diuus Paulus non fol&m loquitur dc fanguinc 
taurorum fecundum fe fumpto , fic vt prxeifo 
aba&u honcllo ipfius facrificands ; vt fic enim 
cui poterat vel venire in mentem , per eum fan- 
gu i nem ablatum iri peccata? Senius ergo Pauli 
eft , facrificia antiqua feu voluntates honcftas 
facerdotum facrificaniium non potuilfc fuffi- 
cienter fic ad «qualitatem feu de condigno tolle- 
re peccata. Vbi non negat imperfede fic ex ac- 
ceptatione Diuinioptimi tollere poruifTr;quia fi 
gratis omnino poteft Deus peccata condonare , 
poteft etiam hac vel illa petiu ex parte noftri 
conditione : loquitur ergo ibi Apoftolus de 
ablatione peccati per xqualein fic condignam 
oblationem i cumque hant neger operibus purx 
creaturx , tribuat aurem £ ctoncratio eam Chri- 
fto Domino , dum ait illum ideo venifie , vt 
quod per ca facrificia pixltari non poterat , ipfc 
perficeret, haud dubie fentit, opera Chrifti ha- 
bili fic in fe eam condignitatem , ob quam me- 
ruerunt acceptari i Dco.Vndc idem Apoftoius* 
capite quinto eiufdcm Epiftolx dixerat , Chii- 
ftum clamore valido ac lacrimis offerentem 
exauditum fui fic pro fua reuertntia; non vocat 
autem magnum clamorem ac validum phyfici, 
fed moraliter quoad valorem fic efficaciam; ergo 
manifefti denotat ea opera ex fe fic abrntrinlcco 
fuiffe condigna, non ex fola acceptatione Diuinl 
pro redemptione generis humani. 

Id ipfum fuadetur exClcmente VI Extranag. 8 
Vaigcm tu/, de poenitentia & remiflione. Vbi Suadetur 
Pontifex ait vnam guttam Sanguinis Chrifti m 

propter vnionem ad Vcibum fuftcciffe proto- y/ £xlr0M ^ 
tius humani generis redemptione, ldquod ti- vntgem- 
diculum pland eft in femcntia Scoti , tum quiatui.i»f<r- 
fortafle eadem excellentia iuxta ipfius femen- ****“* O* 
tiam pofiet attribui mex effufioni fanguinis > rc * , *' ,#M ' 
fi Deus decrcuiffet ei dare tantum prxmium , 
quantum decreuit date Chrifti operibus , & 
effufioni Sanguinis ipfius ; tum quia eam fuffi- 
cientiam Clemens ttibuit vntoni fic dignitati 

f irouenientiabcavnione , non autem foii vo- 
untati acproinifiioni Diuinx, vtdifciirrit Sco- 
tus. Id ipfum tradit Tridcntimim Scfiioueax. 
cap.i. dum rationem propitiatonj in faicrificio 
altaris reducit maxime in dignitatem Chrifti 
Domini , fe nunc ficut otim m cruce offerentis 
Deo. Id paftim fantfti Patres teftantur ingenti- 
bus encomiis extollentes valorem operum Chri- 
fti, eo quod ipfc Deus cflet; quibus manifefti 
oftendunt fc antccedentcr ad ipfam Dei acce- 
ptationem in ipfis operibus inuenire eam di- 
gnitatem , fic lupcrcondignitatem cum noftra 
redemptione, feu cum remiflione peccatorum 9 
ob quam deinde acceptata funt pro redemptio- 
ne noftra. 

Id quod manifcft£ confirmatur ex omnibus 9 
illis qux fupri attulimus ad perfuadendum , Tralotur 
puram creaturam non potu i fic nos icdimctc 
ied neceflariam fuifle perfonam Diuinam : iv * 
euim opera Chrifti Domini non haberent ex fc 
eam condignitatem , fcd cx acceptatione Dei , 
certe cum Deus potuerit acceptare opera purx 
creaturx. 


!lzed by Google 



Replua. 


Contrk' 

flitrir. 


Secundi. . 


10 

Aliorum 

tXflKAH» 

•valoru in- 
finiti ptr 
Jl$t,tjUod 
Verbum 
non folum 
humanita- 
ttm , (rd et- 
iam optrn 

f ntaft 
np/erit. 
Dijphcit 
hot do Liri- 
na. 


1 1 

Alinftn • 

tonna non 
multum 
diftrtpam 
i prton, 
optraChri - 

immediate 

fnttdercj 

aptrfond 

Virbi. 

Std & i fla 

fnuintia 

difiluet. 


Difp.8. Chrittut fatufecit de condigno propeccatunosbit. Sed. 5. 87 


crcarurx, & fic ea reddere condigna , non fuic 
procul ^ubio ncccflc pcrlonum Diurnam car- 
nem a ll umere ; potuit enim Deus acceptando 
opera purx creatu rz inuenuc etiam redemptio- 
nem condignam. 

Forti reipondebis , opera Chridi Domini ex 
fe fuiflc nugis capacta acceptationis quam no- 
dra. Sed cono a l^mno i quia ii abfque condi- 
gnitate Deus potuit acceptare opera Chridi, 
potuit etiam & alia , edo non itaciTcm capacia $ 
nam abfolutc fcmcl polita acceptatione iam 
fuitfene condigna pro peccato; & confcquenter 
non fuiiTct nccclTaria Chriili fatisfadio; contra 
ea quae fupra fuse probata fuot. Contra Secun- 
di, quia vnde quzib eam maiorem capacitatem 
habent opera Cluilii? (i dicas, Ex eo quod lint 
opera hominis Dei , profedb eodem modo di- 
cere debebis , ea accipere condignitatem perfe- 
dam cum remillione peccati: gratis enim auge- 
tur illis valor prx ceteris operibus purx crea- 
turz , & negatur illis xqtialitas cum peccato ; 
ergo in ea lolutione miniis confequcnter dif- 
curritur. Hxc lententia ampliys declarabitur 
difeutiendo varios modos quibus ca dignius 
operum Chriili declarari poteft. m 

SECTIO TERTIA. 

Dua priores ratiofies. 

N onnvlli ergo cum beni agnouerint di- 
gnitatem operum Chriili ance acccpcatio- 
nem ; eam tamen explicarunt per vnionem , 
quam opera habent cuin Verbo; ita vt Verbum 
non tantum aHiimplerit humanitatem , led & 
opera humanitatis. Referuntur pro hac ('emen- 
tia .1 Suarcz dtfput. r*. led. 4. Marfilius, Al- 
mamus & Gab. Non cll animus difputarcnunc, 
an repugnet vnio hypodanca cum accidentibus; 
de hoc enim aliquid infra commodius; abllra- 
hendo ergo ab hac quzltione , Primo dilplicct 
hxc dodrina , quia line vili ncccllitaic recurrit 
ad eam vnionem phylicam Vcibi cum operi- 
bus, vt cx dicendis patebit. Secundo, quia om- 
nes fere Theologi Oc Sandi Patres folum ag- 
nofcunt vnionem hypodaticam cura humanita- 
te: non licet autem tantum myllctium line cwi- 
dentiilima audoritate transferre etiam ad alias 
res,& maxime ad accidentia. C^uod fi aliqtian- 
dom Conciliis aut Patribus inucnitur ca pro- 
poiiiio, y trbnm attionet b*Ht*»tt.itis t 
mtclligenda ed , quod Verbum acccpcrit hu- 
manitatem operantem non impediendo in ca 
operationes proprias ; agebant eniu^Patres cum 
hxrcticis vnteam cantura opet at lonem in Chri- 
llo agnofcentibus. 

Non multum diferepat ab hac fenrencia alte- 
ra docens, opera Chufti phyfice procedere im- 
mediati apcrlonalitatc Verbi. Dicoirow wi«/- 
tum ^tjf(T/;quianiulci('tinc qui vnionem Vctbi 
cum humamrarc in nullo aliocon (lituum quam 
in caulTaiitare quadam fpeciali Verbi in hu- 
manitatem ; iuxta quos concclsd cauiraliratein 
opera Chriili etiam vmo hypollatica cum iif- 
dem opcrfbus concedi deberet. Sed quidquid 
de ei opinionum vicinitate* fit , dilplicct hxc 
lententia Primo , quia line fundamento ponitur 
illgconcurfus: tam clt enim anima Chriili ciul- 
Tom v s V L 


que voluntas potens ad efficiendos fuos adus Superflua 

quiin noltra ad nodros : noncniin Vctbum diC*/ 1 ?*']*»* 
ademit virtutem propriam ; ponere auicm con- 
curium alterum fupetfiuum , omnino fuper- 1 
fluum ed. Secundi , quia quidquid fit , an ad 
intra relationes Diuinx lint operatiuz ( dc quo 
alibi ) certe communis fcntcnria Theologorum 
maximum habens in Patribus fundamentum, 
ic prxcipub in Concilio Toletano 1 1 . negat ad 
extra polle vnam relationem fine altera operari, 
aut (pecialitcr vnam prx altera ; ergo non debet 
concedi perfonaliran Vcibi inHuxus phylicus 
in ca opera. Tcrtlfe.quia nihil per illum cxplica- 
turrli enim influxus phylicus fecundum lecon- 
(idcrcciir , hunc defado habet Deus in omnia 
opera iuflij inde tamen non deriuatur valor infi- 
nitus in ea opera. Quod li ideo recurratur prx- 
tercd ad vnionem quam habet cum Imnuimatc, 
iam tunc ille concurlits phylicus nihil tuuabu : 
tota «nim dignitas fumetur cx fanditatc pio- 
uenient? humanitati per vnionem cum Verbo. 

Vbiaduercendumcd.a Patre Ragusa ifilp.ij. 

§. 1. referri fententiam quorumdam allcren- Ahafi»- 
tium.valorcm operum Chridi confidere in re- tenua va- 
lationc reali i pi orum operum ad luppofitum l ' r 'm»pi- 
fcuperfonam Verbi ; citat autem cx preli c pro 
ea Cabrcram difp. j. $.6. licet autein ipfc Ra- rnsadn- 
gufa hanc lentent iam renuat exalio capite, vi- lationem 
detur tamen admittere, omnino dari talem or- • pforum 
dinem etiam determinatum in cis operibus ad e f ,rm p 
perfonam Chridi. Cumque fibiobieciflct, et- 
iam mutara perfona , potui fle manere cofdcm periond 
numero adus in humanitate Chulli;ergo nui- rerbi. 

Ius cd rcfpcdus realis in cis adibus ad cam per- 
lonam; relpondct, refpcdum feu relationem non 
variari cx mutatione luppofiti, feu termini,quia 
relationis identitas fumttur ab identitate funda- 
menti, non verb ab identitate termini. Addit Additu- 
tamen , refpcdum deternfinatum ad fuppofi- 
tum non efle dc ratione indiuidiuli eorum Jf^dtiir 
aduum , cllc camcn aliquid rcalc in ipfisadi- minacum 
bus ; quta rcfpcdus realis adus & adionis non nontflido 
lolum ed ad naturam, verum etiam ad fuppo- 
fitum, imb per le direde rcfpicit fuppofi tum. i*rum^ 

Circa hanc dodnnam dico , mc non capere aduum. 
eius connexionem ; etenim omnes videntur i j 
C contrario fupponcre, terminum feu fubiedum Diffuilit 
eflentialitcr rclpiciabomni relatione: hxcenim 
cd vnica ratio ponendi cam relationem , vt dc- ca *’ 
terminer edcntulitcr ad hunc terminum potius 
quiin ad illum; vnde fit , vt nemo ponens adio* 
nem didindam , dixciit eamdem numero adio- 
nem polle iam ablue caufsaiain ab illa prodire, 
iain hunc rerminum producere iam illum; cura 
adio dillinda ideo ponatur , vc effedum dc le 
indiflcrentcm ad procedendum ab hac & ab 
illa caufsl determinet ad hanc in panicul-ni po- 
tius quam ad illam ; qubd fi adio ipfa eflet in- 
differens , tunc deberet habere vnam alteram , 
per quam determinaretur, & fic daretur pro- 
ccfliis m infinitum; vel , vt melius dicam , im- 
pertinenter omnino poneretur ca adio ddtinda. 

Idan cd luo modo in vifionc, amore, &c. nam 
vifio,qux rcfpicit hanc numero albedmcm, non 
potcll nec duiinituscllc vifio alternis albedinis; 
alioqum hoc , quod cd videre hanc prx alia , 
deberet habere per aliquid fuperadditum; illud 
autem cllct vifio huius albcdmis. Q,uxdodri- 
JH a O» 


' . »4 

Minui bini 
dout hic 
AnBtr , 
tJtnnrAitm 
uhutcnn 
nm di furni 
mh identi- 
tate Itrim- 
m.ftdfun- 
dommti. 


jMmCbri- 
fii non rt - 
jpwtftxfo- 
mditatt^, 
tfMIA ( Vt 
ififi Aufhr 
juffontt ) 
hoc omnino 
no» influit 
■ rn Melum. 


16 

jtllA /*»- 
ttnitodtfn- 
*nns vsio- 
rtmofirnm 
ox te f»od 
Chriftui 
Dio fub ir- 
nrit infi- 
nitum Virbi 
digmtattm. 
Cinfirms- 
tunx Cii - 
rmnti sixto 


88 Rod. de Arriaca Tra&atus Definetf necefiit. myfitr. Incarn. 


na locum haber in omnibus omnino relationi- 
bus : cum enim illae per Triplas , %k non per 
aliquid libi fuperadditum refpiciant faos ter. 
minos ( alioqui non iplr , fed illud fupcnddi- 
tum eflet ipla rclano, Oc in illo habtret locum 
argumentum quod facio ) necedum eft , vt (it 
illis cdenciale tcfpicere hunc potius terminum 
quam illum ; ac proinde qnz (cmel refpicit v- 
num, femper debet Sc debuit dium refpicere * 
& nec dc potentia abfoluta poteft aut potuit 
alterum. 

Ex qua do&rina colligitur , minus beni ab 
hoc Audore doceri , identitatem relationis non 
fumi ab identitate termini, fed ab identitate fun- 
damenti, cum potius contrarium (it dicendum: 
nam eadep numero vifio poteft ede inhoc vel 
in illo fubicdo , non tamen poteft hoc vel illud 
nuriiero obicdum refpicere) (cd cilcntialiter eft 
determinata ad hoc numero ,vc huc vlqucde- 
duximus. Quod vero dicebat hic Audor, in 
adibus non cHe edentule refpicere hoc numero 
fuppolitum , ede tamen quid reale in illis hunc 
rclpcdum , videtur mihi vel in terminis «pu- 
gnans, vel extra rem prxfentcm. Vel enim illud 
aliquid reale* quod determinate refpicit hoc nu- 
mero fuppo litum , eft identificatum ipfis adi- 
bas , vel eft diftindum i li identificatum , ergo 
eft cftcmialc; quia ofhnia quae funt realiter iden- 
tificata cum aliqua re, funtei ciTcntialia, vt per 
fc patet) & coni equenter funt inieparabiiia ; ac 
proinde ea dodiina erit libi tp(i contraria: (i ve- 
to fu quid diftindum, illud erit ipfe rcfpedus* 
ac proinde illud pcndcbtt cdenci aliter ab hoc 
numero termino , & non poterit co termino 
ablato manere j & tamen fuppome contrarium 
hic Audor. 

•Rcftac nunebreuiter refpondcread argumen- 
tum quod affert , fcilicct, actus maximi refpi- 
cere iuppofitum. Dico ergo , cum ipfe optimi 
(ii ppon.it pcrfonaliutem non influere omnino 
in adus , debere fateri , adus non relpicete 
perfonalkaiem : tantum enim refpicit adus ille 
principium , a quo procedit proprii , & furn- 
mdm ipfum fubicdum, in quo recipitur ; dici — 
rur autem adua refpicere perfonam mediate , 
quatenus naffira pendet vt £ conditione ad ope- 
randum i perfonalitace;(6t veri hanc etiam de- 
pendentiam negant iliis adibus multi valdi 
probabiliter ; dc quo nos alibi; ) eodem modo 
auo calefadio dependet abapproximationc; per 
quod nullus rcfpcdus realis tribuitur calcfa- 
dioni rcfpcdu vbicanonis ; quid veri (it, hunc 
cftcdum adu pendere i conditione , fuse dixi 
Tomo }. Et (inis dc hac Ragufie fententia. 

SECTIO' QJV ARTA. 

Difcutitur fententia tum infinitatem ex 
obieBo volito de fumem. 

A l l Qy i Tcrcio putant, vnlonrro operura 
Chntti no;>ddumiex perfona operante, 
fed ex eo quid Chnftus fubiecerit & humilia- 
uerit Deo infinitam (uam dignitatem, fcu Ver- 
bum ipfum s id quod confirmari poteft exCle- 
mente Sexto fupra i nobis citato , vbi Pontifex 
vnara guttam Sanguinis Chrifti propter vnio- 


nem ad Verbum docet fuffccillc pro redemptio- 
ne generis humani : atqui gutta illa habebat 
valorcm non tamquam principium ope Tam, (ed 
tamquam obiedum volitum ; volita enim i 
Chtiito effufio eius Sanguinis j ergo dignitas 
operum Chtifti formalncr proucnu ex infini- 
tate perlonz humiliaiz , & lubicdz per mo- 
dum obicdi volui a Chufto, non autem cx in- 
finitate peifonz offerentis. Confirmati Secun- Cenfirmu. 
db potclt fatis apparenter hzc fententia eX hu- 
inanis: Vt enim quis a mercatore v.g. rem ali- 
quam magni valoris emat, non tam attenditur, 
virum perlbna emens fit magni , aut c contraho 
exigui valoris , quam, virum id quod oftcnur 
mercatori fit uiagnzzftroa(ionis;ita vtChriftus 
dicatur nos condigni croiftc, folum eft confide- 
randura , quod lcipfum habentem omnem va- 
lorcm infinuum Deo Patri obtulerit pro nobis. 

Hzc tamen explicatio valde difphcet; &c qui. 1 7 
dem confirmatio illius ex Clcmeme Sexto licet 
probaret guttamSanguinis vt obiedum volitum ^J*?***,' 
dcdifle infinitatem effufioni , non tamen probat 
cxdufiuam, fctlicct ex infinitate perfonz voieo- tu. * 
tis non retundi infinitatem in adum. Secundo h-xflic»tur 
refpondeo, Pontificem intclligendura ede de F *. n ' 
vnioncperlonz offerentis quam collegit cx v 
mone Sanguinismon enim Sanguis vmius Verbo J 
potuit cftundi a Chrifto, nifi iplc Chnftus vni- * 
tus etiam edet Verbo. Forte ibi propter vmonem 
etm non dc Sanguinis vnione, led de vnione ip- 
fius Chrifti debet intclligit dequo fufius infri, 
dum egero, Verum oftendaturex hoc loco San- 
guinem fui fle immediati a Verbo allumptum, 

Qubd vero ca dodrina non fubfiftar, probatur 
Pritnd , quia infinitas per modum obicdi non 
refunditur in adum * vt (zpc diximus , & fpe- 
cialuer hicoftcnditur ; nam oblatio Bcatz Vir- 
ginis, qua (uum Filium Patri in templo obtulit, 
non fim adio infiniti valoris : non euim Beata 
Virgo effecit adum , quo potuiiTct fausfccide 
de condigno pro genere humano , aut raeruide • 

omne praemium poiGbilc ; Sc tamen illa adio 
habuit pto obiedo totum Chtiftum j ergo non 
defumitur infinius operum Chrifti cx eo, quod 
ipfe per modum obicdi offeratur au c (ubiiciacur 
Patri i fcipfo. 

Secundo, quia fandi Patres & Theologi vni* TbooUpm 
uerialitcr in omnibus Chrifti adionibus agno- omntbut 
fcunt infinuum vaioctra ; non autem omne* 

Diones fuere oblationes aut huniiliationcs 

Vcrbi.-mtfltz cnimptzcise ferebantur in Deum 

aut in creaturas honefte illas amando ; ergo. »ifcu»r*& 

Ad rationes pro contraria fententia infirmatas , ,Mmt " »** 

quia concetount fcotcnttam fcdionc lequenti 

exam mandam , ibi rcfpondebitur. bmmiliMtu- 

Mtl. 

SECTIO QJ I N T A. 

ThfcHtitur fententia Patrum Ragufa 
Cr Tannert in boc puncto. 

JVBSECTIO PRIMA, 

Ea fententia proponitur 

P ater. Ragufa difp. 14. quem per omnia 1 * 
fecutus eft in hoc pundo Pater Tannerus t 
diiput. 1. quatft.a. dub. 4. cenfct , ctfi infinjps ^ 
tncritotuin iaflmtute^ 


?ed by CaOO- 


'glej 



Di fp.8. Cljrijhis fatisfecit de condigno pro peccatis nothis. Se£h J. 89 


Vtvbt ofe- meritorum Cluilii proucniat a Verbi operantis 
dignitate mtioua , addic tamen debere concedi, 
tfftrtnt" eam etiam proucnire ab ipsa infinitate Verbi vt 
VitHjimtMt offerentis fcipiitm Patri xterno. Ad hanc veto 
tn oblato vltimam inftantiam de beati Virgine efferente 
•rgMAtmfi f uam Filmm icfpondcr § infinitatem rei ablata; 
titione !dt- ,Ul,c lolum arguere infinitatem in adtone, quan- 
to oblata do in offerente datur perfedum & integrum ius 
nt im/tgri m eam rem oblatam; cumque hoc ius non fue- 
•» ,u,t rit in beata Virgine, ideo ait non concedendam 
•fmwu. j n ^ nitum valorcm cius oblationi , fecus in 
Chrifto : ipfe enim perferum & integrum ius 
habuit iu lcipfum. Et hinc docet, fi daretur talis 
calus, in quo Vetbura allumctcc naturam ouis, 
& eam oucm Deus nobis t raderer, vt eam offer- 
remus pro noftris peccatis , non idcb futuram 
infinite acceptam Deo eatn oblationem , eb 
qubd nos in tahcafu non haberemus periclum 
1 9 ius in eam ouenu Cum ergo in Chrifto ius illud 
Tttuu Rm refpc&u lui detur , putat cius oblationem ha- 
t*f» oblo - s buitlc ex triplici capite infinitatem: vnam, qua- 
Ckriftik « ,cnus clficicntcr ouebantur ea opera i Chrifto: 
bufftirifi alteram, quatenus in ca recipiebantur : teniam, 
nuMttm ex quatenus res oblata erat infiniti valoris. Porrb 
tnplui ca eam infinitatem rei oblatx conducere ad infini- 
tatem oblationis probat rum ex loco fuprd cita- 
to ex Clcmcnt. 6. tum ex Tridcntino Scflio- 
nc 1 1. cap. 1. Vbi Concilium docet facrificium 
Millx ellc propitlatonuni; quia eadem res nunc 
offertur , qux olim in ara crucis fuerat oblata : 
vbi fupponit Concilium, idcb Chriftum inara 
crucis obtuliffe (acnficium ex fe (ufticicns oro 
totius mundi redemptione ; quia ipfe Chnitus 
in cruce oblatus erat infiniti valoris. Vlterius 
idem oftendic, quia licet obic Au m non dec infi- 
nitatem adui , ii tamen ius perfedum fit in eo 
qui offert illud obicduin , dat valorcm infini- 
tum; vti clecmolyna infinita fada i nobij habe- 
ret valorcm infinitum. Pro hac autem fua len- 
tentia citat Diuum Thomam , dum hicq. 48. 
art.z. ait Chriftum Deo Patri maius quid ob- 
tulifie, quim exigeret compcnfatio tonus gene- 
ris humani: id quod S.Thomas probat ex itifi- 
nita dignitate vitx ipfius Chniti , quam ipfe 
pofuit pro nobis ; & eodem articulo ad tertium 
au eum valorcm prouenille ex dignitate carnis. 
Confirmat qux erat cato Dei. Denique hoc confirmat ra- 
dtar.KAm l j one i p t i or j f q U j a rcs oblau non tam pctficic 
4 oblationem per modum termini fcu obicdiex- 
™ tnnfeci, quam ingrediatur intrinfeci adionem 

ipfam , qux tem oblatam qiufi in fe recipit. 
Ex quadodrina infert ibidem fusi contra Sua- 
rez ac alios •, non folos adus internos Chrifti , 
fcd etiam externos omnium & aliarum poten- 
* turum fuiffc formaliter meritorios Oc latis fa- 
donos, non autem folum per denominationem 
cxtrinlecam. 

J0 Vc ab hoc vltiroo, quod videtur ellc extra 
SmtnnA inwntum nofttum , incipiam, dico brcuitlimc , 
vidtllr dnn hic Audor non admittat in illis operibus 
ftUnemint externis dillindum meritum a merito volitio- 
dtmr * a nis interiotis , videri cius fententum lolo modo 
ftwtmriA | 0 q Uen( li diucrfam a fententia Suatec & eom- 
JJJJ*,. mtin '- In 60 aulcro loquendi modo non capio 
di medus quid hic Audor incendat, dum ait non tantum 
ifi* difficu!- per denominationem cxtrinlecam , fcd proprie 
tmmielh- & formaliter cos efle meritorios: etenim fi non 
** mr ' vult concedere eam rationem metui proucnu» 
Tomvs VI. 


ex denominatione at> actu us ipfis internis me- 
ritoriis, fcd habere etiam aiiam propriam diftin- 
dam & formalem rationem meriti, tunc mani-' 
fefte iple libi contradicit ; oftendimus enim ip- * 
fum non admittere, deberi adibus exterioribus 
dmcrlum prxmtum ab io quod debetur tnte- ‘ 
rioribus ; ergo non habent diftindam rationem 
meriti ab illis , alioquin deberent habere cti. m 
diucrlum prxmium. Si autem , eo quod adus 
interimes imt etiam imrinleci eidem f ubiedo , 
quod habet externos, contendit eam denomina- 
tionem non dicendam cxtrinlecam, haud dubie 
ad vocem reducit rem totam, & miniis proprii 
loquitur ; quia adus internus non eft intr mfc- 
cus interiori, fcd ommno extrinlecus. Et de hac 
qusfttone ad vocem fp:dan:c ac de nolito alie- 
no inlbtuco faris. 

SVBSECTIO StCVNDA. 

Rrijcitur ea fententia. 

C irca eam dodrinam ego in primis di- 21 
lltndionem illam de habente aut non ha- DjlinSio 
bente plenum ius in rcmoblatam, vt proindein f* tr> - 
vno inferatur bonitas infinita oblationis, in alio 
vero folilm finita, nullo modo capio ; vt autem habot 
conftct omnino eam ellc mutilem , formo ar- w i* um 
gu mentum in oblatione beatx Virginis qua oblatam. 
Chnllum in templo obtulit; & in ea , in qila 
ipleChriftus dixit; Offero me ttbt oterne Puter-, h*ber t 
& pro nunc permitto huic Audori, Chriftum videtur 
habuifle perfedum in (eius , beati flimam vcr6 *•&*- 
Virginem illo camifle: prxeisi autem petoauid 
effecerit illud ius/vt vna oblatio fuerit infiniti 
valoris, altera non! Cctte Pater Xtcmusvi illius 
oblationis ab iplo Chrifto fadx non acquiliuic 
ius maius in fubltantiam Chtifti.qudm vi abla- 
tionis a Maria fadx , quia nullum Chnifes 
tranftulit dominium lui in Deum , nec produxit 
liberi fuam exiftentiam, qux Deo infiniti pla- 
cebat; quomodo ergo attende ndo ad tem ipfam • . 
cblaram vna adto habuit infinnum valorcm * 
prx altctal Intet homines quidem fi offero mer- 
catori mille aureos habet mea oblatio valotcin 
mille aureorum (& hoc probat inftantia Patris 
Tanneri (edionc prxcedenci contra nos potita, 
cuius folutionen\ huc rcieci > quia do domi- 
nium & ius mercatothn mille aureos, in quos 
ante nullum ius habebat ; vnde obligari |k>ccll 
inde ex condigno ,vf mibi refurdat merces va- 
lentes mille aureos ; dignitatem vero pcrlonx 
ementis non confidctar,quia hxc nihil illi dat. 

Simibtcr nos producentes liberi adus noftros ai 
fupernaturalcs valentes vt decem ,autvt cen- 
tum, meremur apud Deum dcccm aut centum; 
quia per eam liberam ptodudioncm noltro- 
rum aduum damus Deo occa/i onera oblcda- 
tionis in cis ; exhibemus item illi ea oblequia 
quibus antea carebat , ac proinde meremur vt 
tantumdem nobis refundat: fi tamen ad Chri- 
ftum vt oblatum recurramus, nihil penitus in- 
uenictur, ratione cuius oriatur illa infinita noua # 
in Deo complacentia ; etenim fubftantia ipfa 
Chrifti etfi infiniti fine dubio Deo placeat, iam 
tamen an rea erat ptoduda , ac per illam obla- 
tionem nec quidem lecundo producitur , nec 
conlcruatur de nouo in terum natura ; ergo cx 

H } ho « 


I 


9*0 Rdd. de Aruiaga Tra&atus 

hoc capite non habet ea oblatio vllam infinita- 
tem: deinde neque per eam oblationem incipit 
clle tota ea 1'ubftantia fub dominio Dei , quia 
iam ante erat fub illo, ergo neque ex hoc capite 
vlla oritur infinitas» 

ZxpUtMur vt vero rem hanc perfedius adhuc concipias, 
Jfffr if M aduene, licet nos fuse oftenderimus primo To- 
teftr*. mo (& hoc Tomo nonnihil circa id infri dice- 
mus ) pofte nos per rem , qu*r eft fub perfedo 
Dei dominio, aliquid ex toto rigore iuitinx 
aptul eumdem Deum promereri , inde tamen 
nihil in fauorem Patris Tanneri in prjrfemi con- 
cludi; quia, & hoc diligenter obicrua rcfpcdu 
Dei, vt dixi etiam eis locis, non aliter nos mere- 
en ur, neque aliter illum demulcemus quam pro- 
ducendo eas res, qua: per luam exiftentiam ip- 
i j Itus oculos obierant. Hinc fit, vr per rem iam 
Km mtrt- femel exi (lentem , quia ex ill£ non poteft Deus 
murupui aliam voluptatem accipere , quim accipiar iam 
** 'P s ^ ejn ^ em ** » non poflim ego nouum ali— 
producende <pi»d *pud Deum mereri, nifi quatenus confer- 
re» qu*m- uo vlterius eam rem qua; erae aliis peritura; vt 
fimm, q** contingit in libera continuatione adus , quam 
ptr /**'*> non cfle miniis de nouo meritoriam quam 
Dii nulli * ucm pnma illius productio. Cura ergo per 
tbitiiM. cam fui oblationem Chriflus Dominus nec fe 
Ct*r ebri- producat, nec fm produdionem continuet , ni- 
fluipir ity hil perntus videtur Deo offerre , ratione cuius 
ItunJnem mcreJt ‘>r przmium infinitum i multb autem 
non merui- minus potclt hinc defurni differentia inter Bea- 
nt ififiniiH ti (limam Virginem 6 c ipfum Cluilium, quan- 
fnmtum, do ambo Chi illum offerunt. 
ol/itSii, Dici poteft in fauotem eius fenrcntiae, Chri- 
chnfium flnm Dominum ratione cius perfecti iuris,quod 
Ya*? ** r * n ** » non lolum offerre fcipliim Deo, 

rkiwtfa- «»am omnes fuas a&ioncs , quas poteft dc- 
Ikmfttftd ' n( ^ c exercere ; id quod Beatiffuna Virgo non 
fu** tt**m potuit pr*ftaie } ratione autem earum adiotiura 
*Uiina rirfdi in Chrifto infimtz aftimatioms eam obla» 
einJn* X pti MOnc ®^ e< ^ comti cuidenter; quia tunc ea obla- 
iftrn. l '° non infinitatem rauone ipfius fub- 
sedciuiri. Aaniix Chrifli , led ratione ipfocum actuum 
» Chrilli,quos reflexe e.t oblatio vult; habet emm 
fe tunc per modum adus reflexi imperantis alios 
adus dircdo»,peiinHc ac fi dixi flem. Volo effice- 
re adum amor? Dei, aut adum humilitatis, &c. 
idem enim cft-difcrr, Offero tibi adus amoris, 
humilitaris, &c. vt autem diyimus alibi, adum 
imperantem amoris Dei cfle longi minus bo* 
nunr qtiam ipfum amorem ; ita in pra: lenti ad- 
dimus illam volirioncm , efto refpiciat vr ob- 
jcduiu adus habentes infinitum valerem , non 
tamen e Ile infiniti valoris, fi confideremus piar- 
cisc valorem ab eo obiedo ilii prouenicntein ; 
nam quatenus ille idem reflexus adus oritur 
etiam i perlima infirmi grata , procul dubio 
Jubebit infinitum vaiotem ; de quo iam non 
agimus. 

24 Nevero vlla detur fvrgiuerfancji occafio, id 
Vltenut cfluamis adhuc offendo ,& limul totam hanc 
doilTiu* dodiinam reficio. Pro quo ponamus diumitus 
tmr ntHt humanteatem Chrifli fine vuionc ad Verbum, 
ita tamen vt Deus illi promilcrit (e eam daturum 
in inflanti Icquemi. Ccrcc in hoc cafu illa hu- 
manitas non miniis habuit ius perfedum in 
re etiam pro futuro inflanti, quam haberet fi 
iam tunc eflet vnita Verbo, quia ea vmonon 
addic humanitati vllum ius ; & tamen fi tunc 


De fine & necepi.myjl er. Ineam . 

obtulilfct fetpfam pro inflanti frquenti , non 
habuifler adum infiniti valoris, quia adhuc elfirc 
adus put* creatur* ; ergo infiimas rei oblate 
(nam pro mflantiquo Cluilius efferebat Ic iam 
erat infiniti valoris ; offerebat enim fe pro le- 
quenti, in quo iam erat futura vnio by poliat ica, 

6 c confcquciuer futura erat infinita res oblata J 
non dat infinitatem adui , etiamfi offerens ha- 
bear perfectum tns ineam rem. Vndc undena 
infertur id quod paulo ante dicebam , volun- 
tatem habendi adus infiniti valoris non ellc in- 
finitam ex obtedo , quia ea volitio Chrtfli m 
inflanti A erat volmo habendi pro inflanti B Ac 
firquetuibus adus infiniti valoris; & vero erat 
voluntas efficax, ab operante potente eos adus 
exequi pro inflanti (equenti (fient Chriflus ha- 
bet tus ad iuoS, qifos initio vitz obtulit Patri 
pro toto tempore fututo vlt* ) ac proinde erae 
oblatio cum perfedo iurc in eos adus. Nec po- 1 j 
teft vis argumenti infringi, cb qubd non fit idem Seemfrik- 
fuppofituin 1 'cu eadem lubfiflcntia in vno & aU S ,rMrv,t 
tero inflanti; quali propinca non pellit dici ille 
operans in primo iu flanti habere ius fn adioucm fanuUm 
futuram in fcqucnti , feu non habere vlitim tus fubfifitutu 
in rem infinitam. Hoc inquam non poieft ra- *" tn * ™' 
tionis roex vim infringere, quia denominatio- 
nes huiufmodi non cadunt de fado in naturam 
abflradam, led in perfonam: non enim dicimus, 

Mea humamus meretor, peccat, tkc. fcd , Ego 
mercor, homo meretur, &c.id tamen totum cfl 
ad pundum prxlens imperttnens ; quia rc ipsa 
dominium in adtones meas non cfl in mea fub- 
fi flentia , quz cfl modus quidam inlaifibiiff, 
irrationalis, incapaxque omnis domini) Ut ifdsj 
eft ergo totum ius in anima, quae 6c cfl libera, 
ik rationis capax potefl imperare , velle , nolle, 

Acc.fuos adus; vndc cum eadem humanitas fit 
in eis duobus inflantibus, cfto variau fit fubfi- 
flentia , fine dubio dicitur meritiflimi illa hu- 
manitas in priori initanti habete dominium 
pro luis adibmin fcqucncibus inflantibus pro- 
ducendis , perinde ac fi retentura £flet ianpcr 
camdcm lubfiflennam; maxime cum lubliltcn- 
tia Verbi aducnicns huraamuti Chrifli nullo 
modo libi vfurpauerit libertatem ciufdem hu- 
manitatis Chii It 1, magis quam fi qon fu 1 flet illi 
vnita. CAtum igitur cfle debet cx infinitate ip- 
fius lubflanti* Chrifli, vt obiedum cfl ab iplb 
Chrifio volitum, non prouenuc aliquem lnfim- ^ 

tum valorem eis adibus. 

Vndc etiam reficitur quod idem Audor do- x 6 
cet in cafu illo, quo Verbum a Ilii meret naturam Renatur 
agni, Sc donaret nobis lUum agnum, vr pro no- 
Itns peccatis offerremus illum Deo, non futu- YxvmtUm 
ram adhuc oblationem illam noftrain infiniti 
valoris , co quod non haberemus integrum ius fumpte i 
in eum agnum ; reficitur inquam Primb ; quia 
(vt probatum eft fuse) illud ius nihil auget de 
valorc. Secundo rciicuur , quia pollemus tunc YftntMm- 
tam perfedum habere ius in agnum , quam fLm » »«- 
iam lubcrcmus in alios agnos, in quos finedu- knnenfir* 
bio habemus integrum ius ; Hc quidem maius m ~ 

quam Chriflus habear in fe vi vntoms przcise;* ,S ^ W ’ 
non enim »ded pote Illi citi fc occidere ,combo- 
rerc , nifi fpecialftcr ellct id a Deu permifliim ; 

& tamen fine ca Ipctuli licentia adiones illiu» 
cllcnc tam infiniue quam nunc; ergo. 

• 


SVB- 


D i fp. 8 . (frifhis fatis fecit de 

SVBSECT 10 TERTIA. 

Recondetur eiu* argumenti*. 

17 T a m id n qux pro fe adducit Tanncrus ; Se 
RafrtnJe i>umo ad exempla cx humanis dcfumpu: 
tMr ixtmfit | upcrius oUciuiimus in humanis, quando do# 
n mercatori rem valons v.g. vc mille , erum mc 

de merci*- uncte polle dc condigno icm valons vt mille ; 
r*. iu Cluilium dantem Deo Ilios adus liberos , 

qui valcbaiuinhnuum,etiam promeritum fuille 
infinitum j inde umen non inferri , in datione 
Ceu oblatione fui mentum cilc formalitcr mfini- 
tum , quia lam ptobaut illam donationem non 
futile zitimabiicm infinite; quu fubftaruiainla 
Chnlli non cll fada lpecialius Dei quam 
antei. .i 

RefUca: Verum hinc replicabis Pumo: Ergo nec qui- 

hrjtill» dem viltus valons fuu inde ea oblatio, quia ni» 
•biMionul fmgularc dedit Deo. Secundo replicabis ; 

pl jn ^ vidcn nos rciicerc veram oblationem 
Chctfti, quandoquidem dkimus nihil penitus 
Replica ed- p« eam otfrm Deo. Rcfpondco.vti Pater Tan- 
tlr * netu, tu oblatione, qua Dcaulluna Virgo in 
Silutt*. reiqplo obtulit Filium iuum Patri, admittit me- 
ntum, non tamen infinuum ; ita Se nos ctfi ne- 
gemus ob*<>tioni Chnlti infinitum mei itum ra- 
tione, rei obLtx , non negare proptcrci omne ; 
diximus enim luo loco , ab obtedo infinuo dc- 
iiuau quidem pcrfc&tunem in ad um, illam ta- 
men tllc finitam j vti conflat in amore noftro 
erga Deum, Se ciga Angelum : non erum liate 
obieda faciunt luuro amorem cilc uni perfe- 
dlumquim iplatu lc (unt. 

Secunda replica eodem modo retorquetur :in- 
HtfanpB terrngabo enim, quid BeattllimaVitgo otferens 
U item* liiuin Filium effecerit , fcu,in quo conilitcrir ea 
dsmnfli- oblatio, qu* non habuit infinitum mentum j 
,am ' Se idem dico dc oblatione a Chiilto fada;vni- 
cc enim inter nos deccrtaiur de infinitate - f in 
Iit qm* cote- reliquo conticuimus. Dico ergo ablblutc eam 
Jijiekat oblationem in hoc confillcrc , & quod ipfum 
tbmt* Chrtftum, qui erat iam re ipsi Dei , quali a fle» 
a+vs ^ ,u * volucr,ni leaindo titulo faceor Dei j vt 
teiidimA curo caipla boiu, quae Deo funt identificata , 
Vtrgin*. i pii amamus*, perinde ac fi diccicinus, Si ea non 
haberes, Se ego pollcm efficere vt concederen- 
tur tibi, id libenter puellarem. Confidit Secun- 
do ea oblatio it« eo , quod infimum dignitatem 
Chnlti icprxicntaucnm Deo , vt per iliam leu 
ex amoiein illain moneretur ad concedenda bc- 
nclicta: Tertio, in eo quod confcruauerim Clui- 
lium ad lpecialiaoblequia : vt cum ingtedttur 
quis Religionem , icipfum offert Deo , hoc «ft, 
lc obligat ad (enitendum fpcculitet Deo, Vbi 
licet palona denominetur. Deo oblata, proprii 
tomen Se in re actiones illius ofieiuntur Deo 
(vr diximus fupra:) potcll auterft dici perfona 
oblata in ordine ad adiones. 

19 Ad audoritatcs illic aUaus ex Clcmcntina Se 
tLef}enji* Tiidcntiiio rclpondcmus , in Clcmcntina qui- 
odmuion- <j C m va lJi dubium efle , An non tJ propter 
‘*mtxTrl vn,onem tlHt c " m ^ tr feclae fentum bunc 
dtmwu & propter vnionem quam Chiiftus includit cum 
Cltmnnni Verbo. Secundo relpondctur # argtimuc tunc 
inde inferri infinitatem , eo quod fi Sanguis 
cfiulus vnicus erat Vctbo,cigo dc pcrlona crtun- 


■ondigno pro peccatis no siris. Se&.j. 91 

deni; ergo ex perfonx operantis infinitate erit 
oblauoumi valoris. Eadem lohitioporcft Tri- 
dentino applicari, maximi cimi in eodem capi- 
te paulo interius idemCoru ilium in Chrtftum, 
fe in altans lacrifiuu offerentem, reducat valo- 
remeius facrificij. Sed de valorc laetifici) fu- 
iius nobis Deo dante interitis agendum ent. 

Ad illam iniDmiam dc homine faciente elee- Refjondt * 
mofyium infinitam , qui eo iplo mereretur infi - ,tiT Utri 
nitej ergo cuam Chiiftus in lui oblatione mere- 
bitur infiniti ; rclpondcmus negando confe- Xhemine 
queotiam, quia tunc illa datio elice in fe infinita, /a.kmjl, 
quatenus damuum , quod tn lc pateretur tllc tlstmej}- 
homo.cilct infinitum i ac denique clccmoly na '"P*’’ 

illa iufinua produccietur tunc ab eo honmic , 
ac confcqucntcr darer ille Deo aliquod obic- 
duiucxle caullatmum infimtx voluptatis in 
Deo, quodque non cxillcbat antea. Nihil ho- 
rum, iuxea dida fupra , intcruenii in oblatione 
fada a Chiilto,quia per illam nihil producitur 
infinitum: Chnitus anm antei iam liipponuur 
enitens. Si omnem voluptatem Deo catillans , 
quam caudate puft oblationem potcll ; lolum- 
que additur aCtus ille quali fpeculatiuus circa 
Ciirtilnm, luxta luse ditta, ac proinde nort ha- 
bens ex obicCto illo mfiaiuin limpliciter boni- 
tatem. 

Ad rationem przccdcnci (cilione politam, te 30 
Tamicro fa nentem , quod mercator nen at- Krponde- 
tendat dignitatem ementis , fcd valorcm rei *******' 
oblatx, tam lupra diximus, lanoocni clTe, quod 
mcrcatoii ea dignitas mluladferat vtilirattsthxc n , re fatur $ 
cmm cx loli re oblata dciumuur. Diximus au- +nu*at*r. 
rem quopado rcfpcdu Da noftti adus fine res 
ipli data , id vero non conucniat ipli pcrlonz 
quatenus cll obieClum vohtum 
Ad Diuum Thomam reiponderee quis , Efto Re^eaJerl 
dixerit ea quzft. 48. art. 1. Chrillum fatisfe- 
cille pro nobis ob infinitam dignitatem virz, mam ,m MI 
quam pio nobis ponebat nihil tamen inde deUnnam 
comta nos, quia ea politio vitx non debet con mefjicen- 
fidcrari per modum obicdi volui , aut oblati , • & 

fcd per modum adionis in Chiilto receptz* ^^em 
nam licet vitz politio fu negatio , ell tamen re- rdntffteon- 
ccpta fuo modi) tnrriufecc 111 Chr illo , quatenus fiiormUrU 
ipic palliis ell eius vit* amillioncm ; ergo fi z- f** 
llimabatui infiniti ea vita, cius amiliio ccnfcn- 
da e It malum luo modo in finit uip, icuccnlen- medotn 
dus cll Chiiftus pati malum infinitum j hoc au- r#- 

tem liiflicit vt adio illa Iit infiniti meritoria : fl P* A ,n 
vt fi qui» liberi pateretur pio Deo infinitos do- C r>fc ' 
lores, haberer meritum infinitum. • 

Neque id cll contrarium hucufque didis,. ? ( 
quia lolum fumus locuti deobicdo, quod non 
fitadtoaut pallio iplius perfonz illud volentis. \ 

Nihilominus aliunde non potcll hzc lolutio hmufon* 
fuilincri , quia inde fequeretur , Chtillum lc dtiiu. 
humiliantem mereri infiniti ratione obicdi hu- 
miliati in ratione infimrz cxcell^itiz quam hu- 
miliauit. Prztcrca frquitur ,%efiexam iUteno- ^yfardum 
rem volitionem refiexe impctantem aliquem teamminde 
adum honeftum habui fle infinitatem ex coob- 
icdoj quia illud lc habet rcfpcclu imperij per 
modum adionis , eo plani modo quofe habet . 
adio exterior rei pedu intctions ; & .forte adhuc dXi*e. 
magis curo ea oonllitucc vnuni quid ; confe- exteneun* 
quens autem cll contraid quoddiximus paulo 
•me. Denique inde fcqucrcrur, effufionem San- - 

H 4 guin» u 1 


didtjft va- 
lerem aclia- 
*i infini- 
tum. 


I* 

Vir* re- 

ffianfn ai 
A r hamam. 


Cfctjf* 

fanant v- 
fiienu tat» 
Varba im 
fatuar in- 
finitam ia- 
Uram i» 
merta, 
f. T antuit 
datant rtm 
ablatam 
ajfa fartam 
ablatienii 


n 

Htgatar 
anuteln 11 
argumenti 
F Tanatri 
tmbfiaalia 
Cbriflt re- 

ffieHa vali- 
ttania qua 
effttimr t ) f 
omnina ex- 
Innftia- 


Humani t* 
magia im- 
teuitat* 
infixit in 
adi eat i 
Chnjii 
tjuamftr. 
feaaltaa, 
& >••«* 
tam illa 
tamaguaf. 


91 Rod. de Arrjaga Tra&atus Vefinc£r ntctfitt.myftar.Ir.com. 


guinis dcdiflc valorcm infinitum a&iom ; nam 
ca eftulio erae etiam catenor Chrifti, & arlhma- 
bilis infiniti ob infinitam digunatcm (anguinis 
vnici Verbo . Que omnia fupra a nobis negata 
£unr . Vrgeo autem id ipfum j nam c contrario 
carnifices Chriftum occidentes non commile- 
runt peccatum infinite graue ab ea viti Chrifti, 
quam ei abftulcrunt; ergo neque ipfc Chriftus 
eam profundens habuit inde infinitatem j ac 
proinde ipfc Diuus Thomas eodem loco com- 
parans peccatum carnificum occidentium cum 
adu meritorio Chrifti ponentis vitam, difpan- 
tatem , ob quam fortior fuit eius adus quam 
peccatum crucifigentium , folum defumit ex 
charitate,i qua illius mortis tolerantia procedit} 
ergo nem agnouit Diuus Thomas infinitatem ex 
obicdo i pio. 

Abfoluti igitur refpondcndum eft , Diuum 
Thomam agnouillc quidem excellentiam gran- 
dem ex eo obicdo refufam , non tamen infini- 
tatem i hanc enim folhm -agnouit cx dignitate 
perfonte infinitx operantis . Qi^od vero paulo 
ani£ diximus, eum qui fuftinerct infinitos cru- 
ciatus habiturum munitum meritum, non obeft 
nobis; nam co-cafu clfec in eo homine infinitus 
phyficus dolor . Quid ergo mirum, fi meritum 
edet infinitum) AtChriltus ratione vnionisad 
Verbum non patitur in morte infinitum dolo- 
rem ,ucc habet aliquid cxtrinfccuro,quod poftir 
infinitatem vllara refundere. 

Quod vltimfc in confirmationem fuse fenten- 
tiz abduxit Tannerus, rem oblaram cilc partem 
intrinlccam oblationis, eft in primis contra ip- 
fum t nam eodem modo in oblatione , qua bca- 
tiflima Virgo obtulit Chtiftum , dicam ego 
Chriftum intrafle vt partem intrinlccam, ac 
proinde habuifie eam oblationem dignitatem, 
infinitam j neque oltendit bic A udor , cur in- 
ttare debeat itvvoa oblatione res oblata vt pars, 
in altera verb vt obie&um exuinfccum , aut h 
contrario •, quandoquidem in vttaque cft per 
modum obicdi volui, & Icmper debet differre 
ab adione feu voliuonc.qua res illa offertur. 

Secundo refpondco abloluti negando ante- 
cedens j dico enim, fernpcr fc habere cxtrinfcci 
fuhftantiam ipfam Chrifti icfpedu volitionis 
illius qtix Deo offertur, ac proinde non concludi 
inde vllam veram infinitatem. Et hac quoad 
argumenta pro fententia Patiis Tanncri . lam 
breuiter obleruo,nullo modo tradi confcqucmcr 
quod ibidem additur, fcilicer, ab infinita digni- 
tate humanitatis cx Verbo orta non defumi in* 
finitatem adhomur» eius humanitatis. Etenim fi 
pet fotum ede dignam infinite refundit digni- 
tatem infinitam in adionem eius perfonz, certi 
i fortiori debebit refuodere infinitatem infini- 
tas ipfius humanitatis operantis j quandoqui- 
dem ipfa humanitas magis immediate infiuit in 
adiones illas tgiam perlonalitas,ac proinde ma- 
gis illas informa#! magi (que cum illis comun- 
gitur. Certe fi per impollibile datemus huma- 
nitarem line fnbfiftentia conferuatam ellc ad- 
huc Deo infiniti gratam, & infiniti laridam, ac 
infinite dignam lubftantiali gratia, fine dubio 
cius adiones c lient infiniti valoris. Neque hinc 
fcquitur, de fado adiones Chnftt cllc duobus 
titulis infiniti fandas, & ratione Verbi, Gc ratio- 
ne infinite dignitatis , quam liabct humanitas 


54 

Cantra ia- 
finitatam 
tx ebte&a 
infinite aT- 
gamtatan- 
tar qui- 
dam, Vet- 
iam rtfitxl 
vea fatfa 
bamlta- 
tam. 

H effienieai 
tamen fafi 
fu aimtjfa 
hat adhuc, 
ia [ara f tam 
ex ekittte 
humiliata, 
[nluu ha- 


ipfa : non inquam id fequitut,quia gratia illa & 
dignitas illa humanitatis cft ipiiftmia Verbi ; 
cum ergo Verbum per le immediate dignificet 
ca opera, non eft cur eadem fecundo ab codem 
Verbo digmficcntur, c£im Verbum idem non 
poftir camdcm dignitatem bis communicare fi- 
mul & (emcl eidem omnino fubicdo . Quod li 
in hoc fenlu locutus fit Pater Tanncrus,admini 
debet cius dodrina; puto tamen illum dicere 
aliquid amplius . Et latis de tota ipfius fcn- 
tcutia. * 

Vmuerfalitet autem contra eam infinitatem 
ex obicdo infinito oblato aut humiliato inde 
argumentantur etiam ali j , quod Verbum non 
fuertt reflexe humiliatum aut fubicdum mti 
per communicationem idiomatum quo pafy> 
dicitur Verbum mortuum , paflum , &c. ficut 
autem proprii non cft mortuum, ita nec fubic- 
dum j & conlequenter nec proprie hoc modo 
potuit dare valorcm infinitum adiombus Chri- 
fti . Huic tamen communi oppugnationi pollet 
refpondcri facile ab Aduerlarijs,conccdcndocx 
propria Verbi in le humiliatione xion prouenire 
eam infiniiatcm , adhuc tamen relinqui locum, 
vt cx obredo humiliato proprie ca infiuitasde- 
funutur j nam (vt dicemus inferius) cx vnione 
ad Verbum etiam ipfa humanitas Chrifti red- 
ditur infinite landa , & placens Deo 1 atqui ca 
humanitas fuit proprii humiliata , & fubieda 
Deo } ergo aliquid infiniti 1 an d u ni dc placens 
Deo fuit humiliatum coram Deo ; etgo cx hoc 
capite bene poterat adus accipere infinitatem 
ab obicdo . Confirmatur ; nam etiam illi , qui 
dicunt infinitatem prouenire i periona ope- 
rantc,non aliter explicant eam infinitatem quam 
recurrendo ad Verbum vnitum ei humanitati 
que proprii operatur , & a qua Verbum fimul 
per communicationem idiomatum denomina- 
tur operans } ergo pari ratione pollet defumi in- 
finitas cx obicdo humiliato , quatenus folicct 
humanitati, quz proprii eft humiliata, vnitum 
cft infinitum Verbum ; tdcoquc dicitur deno- 
niinatiuc humiliatum ; ergo argumentum hoc 
vltimo loco allatum contraeam lenccniiam non 
eft effici^ fuflicunt duo priora. 

SECTIO SEXTA. 


Sententia Vatrit Vufque^. 

P ater Vafquez difput. j. cap. 5. dum re- 

culillet in fine capitis quarti lupprcllb no- iriiVafqaa^ 
mine modum duplicem , quo Pater Suarcz cx- t*fitita»di 
plicat valotem operum Chrifti, ne in cum con- 
ientire videretur , mirabilem ingreditur viam cwL 
faltem quoad modum externum loquendi; ait Duatva- 
enim non folum dignitatem operum Chrifti Uram nm 
prodijfte cx dignitate perlonz Diuinz, cui erat M*"** 
vnita humaria natura , led etiam ex eo quod 
operatio Chrifti fuerit Thcandiica , hoc cft Da 
virilis , aut Dei virique operatio : pto qua fen- fumptam, 
tcntia refert multos Patres Damalc. Iih. j.dc f** 

Fide cap. 1 f. vbi ait,ideo (aluuies fuillcadio- 
nes Chrifti, quia humana non humano modo, jj, tmr 
fcd vt Deus acebat , ac fi diceret : Ex eo quod dtua faa- 
adio Chrifti clfec Theandnca, &c Dei vitilis, m. 
fuit falutaris. Secundo, tn idem intentum refert 
Theodorum, Anigranum EpUcopum , Hoiml. **£££ 

de 


tafimia- 


Ctn fi rena- 
tur hac rt- 
ffiaafia ta- 
tam teram 
daffeina 
qae defa- 
euuat infi- 
nitatem m 
ftefeaa 
ferant*. 


lized by Google 



Difp.8. Chrifhtt fatit fecit de condigno pro peccatu noflris. Scd.6. 95 


dc Natiuitarc Domini ; vlterius etiam Diony- ’ 
!»um Alexandrinum in Epiftola conrra Paulum 
Samofatenum;aitque id nulle prius a Diony lio 
Areopagita Epiftola vltima adCaium traditum. 
Num. ver6 3 3. hxc habet: Prztcrci ex dodri- 
na Patrum conftat, conlonium duarum natura- 
rum in Chrifto in operando non tantum in co 
elle.vt per idtomatutn communicationem opera 
vnius natura; alten tribuantur concreti fignifi- 
catx, ficut Recentiores citati dixerunt, fed quia 
Vtrique limul; & vnaquarque illarum qua: libi 
propria funt operatur . Vt enim ait Damafce- 
nus , natura humana naturx Dium* (init qux 
• ipfi propria funt pati de agi . Vndc rutius 
num. 34. ait ex mente Cyrilh dicendum; A quo 
fadum eft Verbum homo, opera Diuina non 
efle loli ipli tribuenda, led carni & humanita- 
ti; neque per folam communicationem idioma- 
tum, led quia aliqua eius operatio (imul adiun- 
da fuerit. Numero verfl 36. tandem ait ex Leo- 
ne Primo Papa inferri, communicationem natu- 
rarum non Iolum in eo elle , vt operatio vnius 
naturx alteri tribuatur , fed quod vnaquarque 
Taciti in- operetur quod illi proprium cfL Contra Suatcz 
VmJ- ycr ^ h xc aJJif . £ 0 autem modo quo Rccen- 
Innata' dores pradidi interpretabantur tcltimonia Pa- 
I.Suarqfa- truin ,.qui dicunt vnam naturam opciari cum 
tu** Mcnt- conforrio alterius, Monochclitx etiam illa expli- 
t beiit h. carent ; jpfi enim negantes operationem volun- 

tatis humana: in Chrifto, tk folam Diuinam 
concedente) , non negabant opera vnius natura: 
dc alia concrete prxrhcari per idiomatum com- 
munnrationcm ; fed Iolum contendebant , in 
Chrifto membra exteriora non moucri nutu 
yj voluntatis humanx . Hxc ibi Vafqucz fufius; 
quibus taciti mlinuat explicationem Patris 
Suarez fauere Monothclitis . Quoad fubftan- 
tiatn eius fententix multi Recentiores adhxrcnc 
Patri Vafqucz, & fere dc verbo ad verbum om- 
nia cius teftimonia repetunt ; inde virimo hunc 
formantes fyllogifmum : Opera naturx huma- 
nx Chnfti Donum funt vere fle proprie opera 
Verbi Diuini infinite in fe digni & fandi; atqui 
opera infinite digna & fanda funt infiniti va- 
loris;crgo opera naturx humanx Chnfti Do- 
Difirmti» mini funt infiniti valoris. Affert deinde Pater 
ytfyutx. Vafqucz nclcio quam differentiam inter opera- 
aetCkritit dones Chnfti , vt accipiebant virtutem fle effi- 
*d cfttm 1- cacitatem ad operanda miracula, fle inter adio- ' 
4m mrrMtk- nes ciuldcm Chnfti , prout pendentes ex nutu 
!*>&por voluntatis Chrifti -in ordine ad merendum, 
tafdtm q U od illae accipiebant virtutem fle efficacitatem 
dnu*s » a d miracula cx natura Diuini vt erat vo!icio; 1 mc 
num vt>. vero cx eadem natura, vc natura voluntatis Di- 
m I""'*'" uinx, cui conjungebantur in Theandricaopcra- 
Cbrifli. tionc; ait autem eas adiones dignificataS riiifle 
d natura Diuina non per intrinlecam vnionem, 
fed per cxtrinfecam denominationem. 

3 8 Ego , vt vetum fatear , puto in hac do&rina 
Vtrkm da- Patns Vafquez dc Rccentlorum folum poni 
tinn» hac terroinot mannum aliquid fonantes , iifquc rem 
tantam vt- > 0 , 1 , J . 

ittur rem «danfhinam inuolui; prxtcrca vero nihil re ipsa 
elatam i »- dici * nifi quod fle Pater Suarez de omnes ali) 
melmete ter - communiter docent ; ac denique pro ea veritate 
gratis defatigari adducendo Patrum teftimonia. 
y n0 cn j m verbo, tota ea dodrina in hoc confi- 
jnrllfnme .ftit, quod humana natura , cuius funt illx ope- 
Hiue. rationes, fic coniunda fiuc vnita phy fici cum 


Verbo; fle quod ab co fandificctur. Hoc autem 
Suarez docet, adeo vt ccnlcar,ca!u quo per inu 
poflibilc Deus peccaret, non fore adiones hu- 
manas ipfius infiniti valoris; quia non eflcnt ab 
humanitate infinite fandificaur. Hoc iplum et- 
iam intclhgit idem Suarez, durti air illas adio- 
nes Chrifti cfle infiniti valoris; quia funt Verbi 
per communicationem idiomatuni ; nam cllc 
Vcibi per communicationem idiomatuni, & cllc 
adtones humanitatis vniix Verbo, eft idem fbr- 
maliflime loquendo mutatis terminis . Vides 
ergo in camdcm omnino fententiam Suartj Val- - 
quez incurrere? Sed um ad cos ccrminos expli- 
candos. « 

Dico ergo non debere in Chrifto concipi 39 
aliquam operationem conHatam cx Diuina fle Ntn r ft 
humana, qux fit Thcandrica , Det virilis , fla. ctan r* ,nd * 
fed quia in Chrifto funt dux naturx inter lc 
omnino diflindx , imo in perfediones infinite hqua ter.. 
diftantes,quxquc inter fe non vniuntur imme- fl»tatx 
diati. In quo pundo minus quid habent quam P*" 1 **. & 
ipfa humanitas fle Verbum; nam hxc duo iia ^Yhiaa- 
funt diftinda, vt tamen fint immediati vnita ; w r i,i. 
illa verb, vt dixi , omni carent vnione phy fica • 

propria fle immediata Dux hz operationes in- Sed dua 
tcrlcdiftindx pet communicationem idiom.v operaturus 
tum denominant vtramque naturam operantem d, l iina * 
ratione vnionis vtriufque perfonx cum eodcin 
Verbo; nam fle Verbum dicebatur mori, dormi- meatuner» . 
re, orate, dolere; homo vero dicitur inhnite vo- idioematmm 
lens, oognofcens omnia, flec. Prxtcr has autem v,rtr "V ,t 
operationes fic diftindas , fic denominantes iu- 
utcem Deum fle hominem nulla omnino eft 
alia operatio, qux fit mixtum quid , fle dicatur 
Theandrica,feu Dei virilis. Sed quxlibct cx illis Qualihetett 
duabus dicitur Theandrica,diuerlo tamen mo- hnduahm 
do; ham operatio feu voluio naturx Diuiiue eft 
proprie fle immediate Dei, per communicatio- iheam- 
nem vero idiomatum hominis; certum enim eft, drua. # 

humanitatem nullum penitus habere influxum * 
in eas volitiones ; e contrario adiones naturx 
humanx folfim funt proprie fle immediate hu- 
manitatis , denominatiue vero fcu per commu- 
nicationem idiomatum funt Verbi, idcoquepof- 
lunt dici Dei virilis. Vbi obiter obferuo, mirari 
me vehementer eos Recentiores, qui totius hu- 
manitatis adiones dicunt elle vere fle proprie 
Verbi : etenim ficut Verbum vere fle proprie 
non eft flagellatum , occiium , flec. fed natura 
humana, cui Verbum erat vnitum,idcoque per 
folam communicationem idiomatum ciulinodi etin , 
prxdicata illi tribuuntur; ita dico; non nifi pet muaicaiia- 
comniunicationcm idiomatum drei pofle Ver- nem aiUe- 
bum oralle, promeritum cfle, flec. Quod fi cb vot0rt 
hanc communicationem idiomatum vocare vo- YheMndii- 
lunt eas adiones vcr£ fle proprie adiones Dei, 
iam tora quxftio transferetur ad voces. de votu 

Replicabis : B. Virgo vere fle proprii dicitur 
fle eft Mater Dei ; ergo eodem medo adiones g 
Chrifti dici poterunt vere fle proprie adiones vtt ' t ^ 

Verbi. Rcfpondeo, Beatiffimam Virginem non prapnidi- 
alitcr dici vere fle proprie Matrem Dei nifi per titetr Ma. 
eam communicationem idiomatum ; quia fcili- 
cct fuit Mater eius na nux ; cui eft phyfici vni- 
tum Veibum : foni fuit ctiaru caulla ipfius chnfti • 
vnionis hypoft^rux, idccquc cx eo capite magis duetumr 
dici poreft caulla illius complcxr hominis Dei. 
ln quo pundo miniis adhuc habent adionq^ 
huma- 


Ixtlicuw- 
tuf vrrha 
Vmm 4- 
fank 


4 « 


54 Rod. de Arriaga Tradatus 

humanitatis Chrifti, quia iilx immediate Sc pro- 
prie non procedunt a Verbo, nccjuc i complexo 
illo, aut ab vnione Verbi ad humanitatem, led d 
fola humanitate} ergo nihil eft ibi aliud excogi- 
tabile prxeer eam communicationem idtoma- 
tum, ratione cuius dicantur illxa&iones veri & 
proprie cllc Verbi. Et faris de ea digreflione. 

Hinc infero Primo , illa verba Damafceni , 
quod Chriftus Ditiina non vt Deus, & humana 
non vt homo ageret , non eile lic intelligenda, 
quali a&iones naturx Diuin$ non efleminhnitar, 
incrcatz, &c. aut £ contrario volitiones huma- 
nitatis non eireot finiti in fua entirate , crca- 
1 ix, &c. Solum ergo voluit Damafcenus, vel eas 
a&ioncs non folum denominari Dei , aut folius 
hominis , fcd vtriufque; vel certi illam perfo- 
nara,ctfi reuera eflet Deus, non tamen fc geftiflc 
ex integro vt Deum ,oftcndcndo totam fuam 
Maicftatem, Sc vtendo tota fud omnipotentid; 
fcd iuxta illud Pauli, exinaniuifle fcmctipfum; 
i contrario itcm,-ctlm edet verus homo, geftiflc 
tameft fc ac fi non edet homo, efficiendo ea qux 
funt fupra hominem . Et hic mihi videtur ge- 
nuinus fenfus verborum Damafceni} eodem au- 
tem modo reliquos Patres cenlco explicandos. 
Vndc Secundo infero, minus beni Patrem 
If «Ji (an- Vafqucz eo num. $ j. dixiflc. Patres non folum 
Boi Patui voluiilc docere, quod operationes vnius naturx 
j tr 'buantur alteri in concreto fignificatx, fcd 
quod viraque fimuldc vnaqueque illarum qux 
libi propria lunt operatur : etenim vel in his 
verbis vult Vafqucz docere, vtramque operari 
duas cas a&tones: Sc hoc aperte falfum elinam 
nec humanitas efficit volitiones Diuinas, neque 
Diuinitas efficit nili vt cauda generalis opera- 
tiones humanas : fi vcr6 dicat quamlibet feor- 
fim fuam efficere, & nnfliram Diuinam non 
impedire humanam , neque c contrario huma- 
nam impedire Diuinam in fuis operationibus, 
veridimum omnino dicit. At quid id quxfoad 
rem przfcntem dc dignificatione ? quod enim 
quaelibet faciat qux fua funt , nihil denotat de 
dignificatione. Quod item addit cx Damalceno, 
naturam' humanam Dtuinx naturx beneplacito 
XxflicatKt linere qux ipfi propria funt pati,& agi; id quod 
Lte- num> j6. cx Leone Papa conhrmat;vcl ira intcl- 
ligit, vt natura humana regatur a Diuina , qua- 
tenus Diuina di&u naturx humanx qux de- 
beat facere . Et hoc edo verum fit , non ed ad 
rem, quia inde non infertur vlla fpecialis digni- 
ficatto asionum humanitatis; nam etiam omnes 
iudi,dum fe tradunt voluntati Diuinx,finunt fc 
ab ca regi, leu faciunt quod illa di&at; non ta- 
men proptcrci vlla inlurgit in eorum operibus 
infinita dignificatio:vel ita id intclligir Vafqucz, 
vt natura Diuina vtatur humana tamquam pro- 
prio indrumento cocfficiendo adiones huma- 
nitatis:& hoc omnino falfum ed;nam, vt dixi- 
mus, Diuinitas nullum penitus habet influxum 
fpecialcm in adiones Cnrilli,qucm non habeat 
in meas. Id quod etiam ipfe Vafqucz admittit. 
Quid ergo quxfo pet ea verba ad tem nodratn 
fignificatur) 

•Tertio, difficilius cd quod addit repetendo 
rurfus cx Cyrillo, opera Diuina cllc etiam carni 
MmA ii utb tnbucnda : id quod commcntamr ipfe non in- 
Mod^aitr tc ll'g cn dum dc fola communicatione idioma- 
Vtjijntx. * tum, fcd quia aliqua eius operatio ftmul admo- 


Mu Papa. 


Diffuih 


De fine & nece fit. myfter. Ineam. 

da fuerit: hoc inquam difficilius cd. Qux enim 
quxlb eit illa adiunda operatio, an pure Diui- 
na,an puri humana, an mixtum quid ? hoc vlti- 
mum dici non poted , quia eflet quodammodo 
hxrcticum fecere vnaiu operationem cx Diuina 
Sc humana ; fi ergo dicatur Diuina , id quidem 
omnibus Diuims operationibus conucnict , Sc 
non erit aliqua altera fpccialircr addita: prxteiri 
i contrario tunc folum conucnict humanx na- 
tur* per communicationem idiomatum. Qubd 
fi ca operatio tertia dicatur humana, id non de 
vna , fed dc omnibus humanis erit verum j Sc 
ptxterea illa (ol&m conucnict naturx Dium* 
per communicationem idiomatum. Quid ergo 
ibi myfterij i 

Quarto, qubd infinuac Suarium faucre Mo- 
nothclitis, mirabile fupra modum vifum clt mi- 
hi, cum ex diametro cis Suarez opponatur, dum 
ait operationem vnius voluntatis elle adeo di- 
llindam Sc difparatam cum voluntate alterius, 
vt folum per communicationem idiomatum 
vna prxdiccrurde altera. Profedo ipfe Vafqucz 
luo modo faltem loquendi , dum vnam quali 
diftin&am Sc quodammodb confufam Thcan- 
dricam operationem adllruir, videtur magis cis 
fauere . Sed neque hoc ipfum Patri Vafqucz 
obijeio, quia fcio eum DuUatenusduas cas ope- 
rationes diftindtas negare, neque vllam phylicd 
ex duabus conflatam admittere ; ac propterca 
magis admiror quod huc imrufcrirMonothc- 
litas. 

Quod denique docet de diftin&ione a&io- 
num Chrifti, vt accipiebant virtutem & effica- 
ciam ad patranda miracula ex vna parte ab ijf- 
dem asionibus Chrifti, ex altera prout penden- 
tes erant ab humanitate, quod iilx fcilicctex 
volicionc ipsa Diuina accipiebant virtutem , hx 
vero cx natui n; hoc inquam et fi forte reijci/a- 
cife pollet, quia (vt oftcndt alibi) omnipotentia 
Dei non eft lormaliter ipfa volitio adlualis; ante 
omnem enim volttionem a&ualcm datur in Deo 
omnipotentia; imo etiam ratione noftra fcu vir- 
tuahter non confiftitin omni potentia, led in lola 
natura ipsa Diuina vi tali ; deinde chm huma- 
nitas Chrifti non efficiat illa miracula phyficc, 
fcd cantum moralitcr in fememia Vafqucz, non 
aliter quam ali| San&i miracula efficiunt , non 
fcio ad quid illa dignificatio fcu confortatio re- 
quiratur ; cllo ergo videatur ca do&rina minus 
vcra,nihilominii> tamen pro prxfemiquxfttone 
admitti poteft; inde tamen nihil contra Icntrn- 
tiani Patiis Suarez & communem , nihil etiam 
•pro dignificatione adionnm Chrifti, dc quibus 
agimus in prxfcnti. Conftct ergo illam lcnten- 
tiam Vafqucz,ctfi terminis videatur aliquid ma- 
gnum & lingulare prx fe ferre , re tamen ipsa 
non polle fubfifterc nili ad communem redu- 
catur .Fufius aurem hoc oftcndt, quia, vt dixi 
fupra, aliqui Reccntiores illam obuqs vinis am- 
pledhintur quali vnici neceftariam ad expli- 
candum valorem operum Chriftt;nollcm autem 
folis ferminis res faciles obfcurari $ Sc dum rc 
ipsa cum alijs conuenio , voces parere qux di- 
uerfum aliquid lonarc videantur. 


SECTIO 


tentndit 
ix veriti 
S Cjril!i> 
q*cd eft- 
retie «ii- 
tjya Vtthi 
adiuutla 
fuerit hu- 
mum nu it 
eftratteni- 


4 ? 

P. s naret, 
i diurne tra 
tppmttetr 
Menti ha- 
litu. 


Futili pa- 
te ft tttjti 
•L ferentia 
iaa allata 
ini er aBie- 
Hti Chrifti. 


Sed litet 
udnrettm- 
tmr, nihil 
txedinfen- 
tnrteatra 
P. Suar ex. 


Difp. 8. Chrishu fatisfecit de condigno pro peccati* noflru. Scd.7 . 95 


SECTIO SEPTIMA. 

Opportuni quidam digrcflio , $r 
thi fentcntu. 

44 T llvd tamen hac occafione videtur dignum 
AnVtrbnm X difpucuionc; Vtrim fci licet dignitas operurp 
'tsutfifico Chciiti proueniat immediati ab vnioncDiutna 
knm*nn*- perfonalitatis cum natui i Diuina humana; ira 
itm, & per vc fi per impofljbiie non fandificaretur huma- 
htnttpir • nius p Cr eam vnionem (vc dicunt nonnulli re 
diimfietn jpj^ cont i n gerf) aut fi pdr im polii bile humani- 
immidimti las ^ vntone peccaret, adhuc tamen tunc eius 
«1/401 ;r«- opera cllcnt inuniti valoris ; an verfc in tantum 
fundenda eum vaiorem habeant, in quantum ccnleturhu- 
manitas fan&ihcara per Verbum, ita vt hoc pri- 
'ti‘lt*a f» m um det lan&ificationem humanitati ,& nzc 
conferat fecundo det valorem operibus. In hac quzitio- 
valorem ne fic piopofica conueniunt Patres Suarez & 
tftrtbtu. ValqucZjVt infinuaui fupra; allerunt igitur im- 
^«i *mttT mc ^ ,at ^ 4 >f° Verbo oriri eam digmhcatio- 

ncm,indepcndcntcr ab eo quod humanitas fan- 
dificctur : eos fequuntur communiter Rcccn- 
liores.Et ita fentit Vega lib 7. fu per Concilium 
Tridentinum cap. 9. quem fequuntur Patres 
Albertinus Tomo i. Corollario 18. ex primo 
principio philofophico num. 3. Petrus Hurta- 
dus difp. 1 1. $ 48. & Lugo difp. 6 . num. 19. 

4 ) Ratio cft ; nam ctiamfi tunc non fan&ifkarciur 
Ratinu»- formaliter humanitas; nihilominus deificare- 
immTu) tur , quia cilct phy fice vnita Deo. Vbi miniis 
Verbum do- bene videtur Parer Valqucz <ii£p. 5. n. 37. nc- 
imjictfft- galle eo cafu humanitatem deificandam ; nam 
oatfntfo. deificari non cft aliud quam vniri phyluc 
Verbo, vel Deo : ex hac autem vmone rurium 
fequeretur , etiam eeflante fan&ificationc eam 
humanitatem fic vnitam , fcu Chriftum vt ho- 
minem fore infinito honore & reucrentia di- 
gnum : cilct enim perfona infinita, & perinde 
Deus ac nunc : valor autem operum non folum 
defumitur ex fan&itatc perfonx, aut nacurz,lcd 
Liat bu- ex dignitate lubftantiali illius. Adde, illam per- 
monitae _ fonam tunc temporis fore etiam infinite fan- 
; nam licet humanitas non fan&ificaretur, 
txmtn per- »ro° c, *° humanitas peccaret, Vetburn tamen, 
for.* tjjii quod in ea perfona includeretur , & cui etiam 
sdbmi infi- tribuerentur a&ioncs humanitatis, eflet infiniti 
mutjand*- f an & ura . ergo d u$ a&iones eficnt infiniti va- 
loris . Qubd vero independenter i conceptu 
fan&itatis daretur valor in humanis, potet ; di- 
gnitas enim Regia dignificat a&ioncs Regis ad 
lummam xfttmationcm , efto Rex ille iandkus 
non fir . Vndc fi per impoflibile darentur duo 
dij fibi squales, & vnus pccCaret ; nihilominus 
fi deinde fc humiliarer coram alio deo, haud 
dubii illa humiliatio elTet infiniti magis xfti- 
matulis, quim fi eadem fictet a creacuii; ergo 
Deum fc humiliare per humanitatem aflum- 
ptam.cfto hic eflet peccatrix, maioris eflet zfti- 
mationis infiniti, quim ii fe humtliarct puius 
homojergo. 

4 ^ Dices: Deo tunc difpliceret ea humanitas ob 
0^’i^‘d* peccatum ; ergo non pollet ei placere ciufdcm 
tottlmm * humanitatis a&io. Refpondeo negando confe- 
itUt*. qucntiam : grata enim lunc Deo opera fuperna- 
turalia etiam peccatoris , licet non fuffidaiu ad 


meritum condignum glori* , aut ad petfeciani 
fatisfa&ioncm proniori ali; co qubd non ha- 
beant vndc dignificentur tam multum, ergo et- 
iam in eo cafu opera humanitatis placerent Deo, 
quia fupponimus illum beni operantem luper- 
naturaiiter, efto eflee in peccato : aliunde verb 
ciim ab infinita Maicftatc perfona: reddantur 
infiniti valoris, non eft cur non eflent tunc talia 
opera futura lufficientia ad fatisfacicndum pro 
peccato, & ad mcicnda alia prarmia. 

Vbi aduerto contra nonnullos Rcccntiores, 47 
minus benb cos dixilfe,calu quo humanitas a*ti Aif» 
Chrifti peccaret, Chriftum vt hominem futu- 
rum , & non futurum Filium naturalem Dei; 
luturum , quia cilct Deus ; non futurum , quia 
non habcict tunc ius ad gloriam , (cu ad here- m m futu- 
ditarem. Aduerto inquaiu h*c minus bene dici, T * m & nt * 
quia filiatio naturalis non conftituicur in Chri- 
ito per ius ad hereditatem : hoc enim ius etiam 
filij adoptiui poiliint habete : i t wtrario vero poetant. 
etiam fi per itupoflibilc repugnaret omnis vifio f* »«•01» 
beata Dei cteata, idcoquc humanitas non habe- &*•$•*•* 
rct co fcnfu ius ad hereditatem ; nihilominus 
Chriftus homo efiet Filius naturalis Dei; vti ct- h, umia- 
iata inter homines & bruia maxime id cerni- 
tur : non defumitur enim filiatio naturalis per 
aliquod ius ad hereditatem : quam enim quxfo 
habent bruta , & tamen cft ibi vera & propria 
filiatio naturalis} Deinde, cilo filius inter homi- 
nes amittar per peccatum omne ius ^d quam- 
cumque hereditatem , non tamen proptcrca de- 
fi neret erte naturalis filius ; ergo ex co qubd 
humanitas Chrifti peccarct.non pollet vere dici 
Chriftum definere cft c filium naturalem etiam 
vt hominem. Filiatio ergo naturalis, iuxta dcli- Qmid filii- 
nuionem filij leu generationis , eji ortgo vmen- n * ,lUH “ 
tu a v tuent e tn jtmihtudmtm natura a pnnei - 
pto comnnclo} vbi de hetcduatc mentio nulla fir. 

Ex hac definitione cum Chnftus vt homo pro- 
cederet viucns a viuente Deo a principio con- 
iundo,quia eflet phyficb vmtus Deo, & cilct in 
limilitudincm natura:; vel quia, vt alij voiunr, 
eflet vnua filiatio Diuina fubicOo capaci,6c ni- 
hil penuus horum per peccatum amiitcrct tunc 
Chnftus ; miror eos Rcccntiores tam audjdtcf 
dixi llc, ex folo peccato ccllacuram in Chrifto 
filiationem naturalem, idcoquc ncc futura Chri- 
fti opera infiniti valoris. 

Secundi, idei ca ratio difplicct; quia efto fi- 48 
liano naturalis tolleretur, adhuc tamen maneret "Ue- 
infimra Chrifti dignitas & Maicftas ; ergo habe- u,u ' f u *‘ 
rent illius opera tunc inde valorem ad latisfa- 
ciendum : in ordine enim ad hoc pundum per * 

accidens omnino Ic habet , auod perfona fatil- mfinn* 
faciens fit filius naturalis, dummodo adiones chri Jhdi- 
ipfius ob maicftatcm & dignitatem propnam lnltu 
habeant valorem dignum, qui acceptetur. Et fa- 
tis dc hac digreflionc- iam ad aliam fcmcniiam tutant 
circa dignitatem operum Chrifti. vaUrem 

Alij ergo Quinto , ctfi ex dignitate perfonz * 

operantis, nempe Diuina, delim.ant valorem 
operum, Chrifti, dteantque illum efle altioris finLm , 
ordinis quam fint omnia ptzmia creaturz , pu- 
tanr tamen efle finitimi fi m pii citer; quia, in- 
quiunt, cnufla finira,quahs clt voluntas Chrifti Jj',, 
Domini, non poteft infinitum efleduin produ- ,~fi. 
cerc . Quatenus h*c lententia athrmat opera *it»m tfft- 
QuiAi Dwimni efle aluotis ordinis qpim fint 
oniilla 



9 <S Rod.de Arriaga Tractatus De fine £r necefit .mjfter. Incarti. 


omnia prxmia cteaturx, omnino placet; difpli- 
cct tamen quoad limitationem : argumentum 
49 autem horum non vrget ; Ptiinb , quia fi cum 
caulsa finita concurrat alia infinita, beni pote- 
runt producere infinitam cftc&um j non enim 
• cft neccflc (iuxta fxpe di&a) vt quqlibet caulla 
partialis contineat totum ctfcdum ; ergo cum 
voluntati Chrifti iungatut infinita Vctbi Tan- 
aitas communicans illum valorem, bene pote- 
runt dare infinitum : nec video quid inuenerinc 
hi Au&ores (pedalius tn caulsa finiti rcfpcdu 
valocis infimti,quod non fuerit tclpedhi valoris 
ditioris ordinis; ccifiim euim cft, hunc altiorem 
ordinem non ab humanitate , qua; eft inferioris 
ordinis, fcd i Verbo proueoire; hoc autem non 
folum eft fuperioris ordinis , led infiniti ; ergo 
hoc poterit dare valorem infinitum , ficut dat 
altiotis ordinis, etiam fi humanitas non fit infi- 
nita, neque altioris ordinis. Secundo, idcb argu- 
mentum adueifum non vrget , quia faltcm cle- 
UJta poteft caulla finita producere infinitum 
cffc&um : ignis v. g. diuinitus clcuatus poteft 
calorem infinite intenfum producctc;ca ergo li- 
mitatio nullo modo fubfiftit. 

SECTIO OCTAVA. 

Probabilior mothu explicandi 'valorem 
operum Chrifti. 

5° a ac communis fentemia docet, di- 

V gnitatein operum Chrifti non loliim e fle 
*&*[», ptrto- Tuperiorts ordinis,fed etiam infinitam. Ita Diuus 
riitfitrdi- Anfelmus hb. i. Cur Deus horao,cap. 14. 
nu &mfi- Sc 19. Diuus Thonus hic quxft. i.art. 1. ad 1. 

dcquodlibcto i.art. 1. Alexander, Bonaucntu- 
ra,Kichardus, Capreolus, $uarcz,Vafqucz locis 
fupra citatis , Valentia & alij , quos rcteic «Sc fe- 
quirur Tannerus fupra dubio tertio . Probatur 
cx Clemencina 6. fupri citata, vbi aflericur ope- 
rum Chrifti the(aurum infinitum efic, ipfaque 
opera infinita. Idipfum Clityfoftotnus Homilia 
in cap. 1 . ad Romanos atlerit expreisc. Vbi ad- 
uerte, aliquos Patres citari pro hac fentemia; qui 
tamen lolum agnoicunr fuperabundantiam ope- 
rum Chrifti rcfpcdu peccati, de infinitate vero 
non agunt. A priori ea fententia fic poteft opti- 
me per Iliaden : Opera Chrifti Domini tnorali- 
ccr iunt vnita infinita: fandi tati; ergo ab ca infi- 
niti fandi ficantur. Probatur pnma conlequen- 
tia ; nam fan&itas vnita fubicdo capaci id fan- 
dificat ; atqui opera moralia creaturae rationalis 
fit 1 1 1 capacia (auditatis; ergo. Antecedens amem 
probatur; nam opera Chrifti Domini procedunt 
a perfona Diurna, & funt vere opera hominis 
Dei virilis ; cigo adiones illx rcccutx phyfici 
in ca humanitace vnita Verbo intclliguinur co 
apio morahter ipfi Verbo vnitx; & quidem non 
lolum moraliter, fcd mediati, phy fice de intrin- 
iecc ; nam vnnnuur phyficc humanitati, quae 
vnitur phyficc Verbo; habent ergo inde iafini- 
tam fanditatem, feu dignitatem. * 

Vbi aduertc.mc non ponere medium aliquod 

mutuar , r * r . * 

«<i ens morale, in quo ca (auditas conii (tat ; rcicci 
morale, m enim alibi ctnfmodi entia moralia media ; prx- 
qao eonfj- Cli £ Cf g 0 dico conliftcre cam fanditatem in 
phyfica ymonc mediata, qux in ordine ad pru- * 


■ I IUS. 

Profatur 

ttjhmtnijs. 


j* 

S»n mJ- 


dentum xftimationem perinde cft , ac fi edet 
immediata phyficc . Vbi nonnihil ad hac hae- 
rendum cft propter Patrem Ragulam, qui dif- 
pur. 15. refutat hanc noftram fcntentiam de 
denominatione inrrinfccd ab vnionc humanita- 
tis ad Verbum; eo qudd vel illa denominatio 
fumitur fotmaliter, & fic eft folus adus animx 
6 c intclledus noftn vocanus uli aut tali modo 
rgm illam ; certi ili muni autem eft ca opera non 
habere fummum luum valorem , per hoc quod 
intclicdus noder ca voca hoc vel illo modo: 
fimili enim argumento reijduntur illi , qui cum 
valorem dicunt cllc ens rationis ; nam ante om- 
nem operationem intcilcdus noftri datur m eis 
operibus talis valor .'Si vero dicatur eam deno- 
minationem fumi pro fundamento, & in eo di- 
catur confidere valor, ih primis eodem modo 
poftunt fe explicare, qui dicunt valorem efle ens 
rationis, hoc cft (dicent illi) ellc fundamentum 
ipfum entis rationis ; cum tamen hxc fentemia 
defendatur pr* illa dc ente rationis . Deinde 
nondum explicatur quod fit fundamentum eius 
denominationis ; quare ipfc Ragufa quatuor 
conclufiombus explicat eum valorem : in prima 
ait valorem operum cllc ipfunmct perfonalcm 
dignicatem Verbi : in fecunda ait cam dignita- 
tem communicati a Verbo per modum torrnx 
immediata:, non intriofecx , fcd cxirinlccx : in 
tertia ait rationem, qua communicatur ca digni- 
tas, ellc vel vmonem mediam : in quarta vcr6 
airram vnionem cllc tantum per medum con- 
ditionis fine qua non. 

Ego circa hanc do&rinam Piimo fudico, 
hunc Audorem nihil aliud penitus dicere rc 
ipsa Sc vero verbis quim communis & noftra 
lententia paulo anci propofita;nam vt ex fe- 
cunda iptius conclufionc conftat , illam digni fi - 
cationem vocat formam cxtrin(ccam;hoc autem 
formali tfime cft quod uos diurnus acnon ina- 
tionem exttinfecatn; nam omnis forma dicitur 
denominare, fi fit incrinfcca,dcnominabit inrnn- 
fecc, fi extunfeca, exthnlccc ; ergo rc ipsa & 
vero vcibis dicit idem quod reliqui. Argumen- 
tum autem ipfius contra nos nullius cft mo- 
menti; quia not>impuguat cam fcncemiam nifi 
male intelle&am , (eu male explicatam , quali 
denominatio ipfa formalis a i.obis dicatur va- 
lor ; non cmm loquimur de ca fonualitcr, fcd 
fundamentaliter lumpta . Quod fi hoc modo 
velint explicare fuam fcntcmiam , qui dicune 
valorem cllc ens rationis , illam facile admitti- 
mus; ncc nos profitemur nolle cum illis conue- 
nne, fi bene le explicent: iiub dixi fxpc, proba- 
bile cllc, Patrem Valqucz, qui Ixpc vtiuu cis 
vocibus, nihil velle aliud quam dicae denomi- 
nationem rationis , feu ens rationis; quod nos 
dicimus denominationem cxtrinlccaiiqergo per 
hoc nihil contra nos obijeitur. 

Quod tamen dicit in quarta conclufione 
mihi valde difp!icet;quia licet vnio hypoftanca 
non fic pars dignitaus ipfius Vctbt , cft tamen 
pars inirinlcca dignitatis operum, lcu,vt clarius 
dicam , cft pars operum digmhcatorum : hxc 
enim tria dicunt cflentialitcr inmnlccc opera, 
fornum & communicationem fornix, mxta 
principia inter omnes certa. Nam vnio inter ani- 
mam & corpus non debet dici conditio con- 
notatavt fit homo, led mthnfccum quid horni- 


Ragufa re- 
futat barre 
ftnttmiam 
de dtn emi- 
natione m- 
tnnfeta ai 
unione im- 
tnamtatie 

•d f, r Irum. 




AuScr iit 
frattr 


fentennam 
dtai uthiL 


Argumen- 
tum ll ime 
cenita net 
nuthm efl 
mtmtrut. 


n 

Licet x n*m 
kypo/laiKM 
non fit fera 
digr.it at m 
Ver ii, efl 
tamen far » 
irrtriaftc m 
ii%niratia 
operum, 
ynio htier 
torptu CT 
ai.iM-am 
ren defer 
dici t artu e- 
tatmm t-r 
fli kn. a. 


!lzed by Google 


bifp.8. ChriBus fatis fecit de condigno pro peccatis noftris.Sc£\.2. <)7 


nis, iliique omnino ellcniiale; fictu licet vnio fic 
connotarum refpedu albedinis fecundum fe; at 
fnbicdum album, fcu concretum album intiin- 
fccc & cllcntiahtcr includit tam vmonem ; quia 
fola ea ablata formaliter fle intrinfece non inanct 
album;crgo vhio cft quid intrinfeci conftiiuens 
illud concretum , Sc non conditio exriinlccc 
cdniiOtata : qaod li placet dicere, vmonem cllc 
aliquid clientule fle intrinfccum pertinens ad 
illud concreram , ad diftindioncm vero illius a 
' partibus velis illam vocare conditionem, poterit 
iurtmcri modus loquendi , dummodo dicatur 
conditio intrinfec& componens vc aliquid iplius 
concreti. Et dc eo pundo fatis. 

54 Reftar tamen nobis adhuc alia quxftio cum 
R*- eodgn Auctore, qui difput. 1 1. tradans, Vtrum 
s lattfvi vr ra l* s det valorcm operibus Chrifti, 

ftmMiitm- an vcr ^ vr Significat humanitatem, fusi contra 
ttm huma- Patrem Vafqucz conatur probare, Deitatem vt 
nirAHm landificantcin humanitatem non polle dignifi- 
vo» p*jf t carc ^ p rxmium . hcet enim videatur pnm6 
m 4 'frl- U intendere, non folo eo modo Significari quo Pa- 
mutm. ter Vafqucz ait; omnia tamen argumenta quz 
addic eo vergunt, vt abfoluti probent, non polle 
Anjumen- illo modo digmficari : Pnmd, quia Patres fu- 
tum pri- munt valorcm operum omnium Chrifti in or- 
Stcundum - ^‘ ne a d perfonam . Secundo, quia ratio meriti 
in puro homine non confideratur ratione gratia; 
Tertium: habitualis. Tertio, quia Diuinitas non perficit 

3**rfNM- per fe voluntatem , Icd animam . Quarto, quia 
Diuinitas, quatenus facit humanitatem fandam 
& gratam , non dat valorem infinitum adibus; 
nam etiam gratia habitualis facie fandum , dc 
fle deificat hominem, & tamen non dat valorem 
Quintum: infinitum . Quinio , quia forma in ordine ad 
operationes non dat denominationem natura;, 
Sextum. fcd fuppolito . Scito, quia gratia habitualis dat 
valorem , quatenus facit hominem filium ado- 
ptiuum Dei; at perfonalitas non facit humanita- 
tem filiam adoptiuam , ergo nec dat illi vim ad 
mcrenduin,nec quidem finite. 

5f ludico omnia hzc argumenta efle nullius 
sirfumeu' pondcris;idcoquc ccfi lententia Patris Vafqucz, 
’p «/i P aitc °P cra dignificari a pertona, non 
antra* " l vcra » < l uoa S fecundam tamen, quod dignifi- 
t i-Appux. centar ratione fanditans naturae communicatx, 
nulhte* efle venfijmam, vi ex harum obiedionuin folu- 
ftudnu ij 0 nc breuiter conltabic. Ad primum argumen- 
prime nr tum * P atr, bus dico, eos aircrcre.dignitaceiii il- 
l*mente lamopcruin venire i perlona Verbi, vtrfim ail- 
ttfrMetur: tem ab e3 vt dignificante naturam, an certe vt 
denominante tutum fuppofitum operans , an 
denique vtroque modo, illi non diltinxerunr. 
Senenda Ad lccundum,ex materia dc gratia conltac po- 
tihs contrarium, Iciiicct ipfos adus fupcrnatu- 
ialcs,li rubtedum non eflet in gratia, non futu- 
ros dc condigno meritorios vicx xtcrnx : vnde 
potius habuimus difficultatem maiorem in 
oitendendo t non crelicre merira cx inu-nliori 
gtatia,quam ad fuadcndum,per gratiam icddi 
Tntii. opera condigna . Ad rcruumj quod natura Di- 
uin.i formaliter landificct non voluntatem , lai 
natur ain, dicimus in ptobabihori lententi a,non 
concedente diftindioncm potentiarum ab ani- 
mi, cellare omnem difficultatem. Secundo re- 
fpondeo, mihi, etiam data ea diftindionc, pro- 
babilius cllc, gratum in fola anima recipi ; fle 
cuuhqucmci licui (ic recepta dignificat opera, 
Tomvj VI. 


ita idem debere cribui naturz Diuinar fandifi- 
canti humanitatem ; quia non requiritur vt po- 
tentia illa, quae cft ratio formalis operandi , di- 
gnificctur, Icd fulficir, fi natura illa, qiiae (e de- 
terminat libere , fle qux meretur, fle demere- 
tur, flcc. fit fanda. Quod vero videtur hic Au- 
dor dicere ). Ex bu ad frtmum , fandicatcin 
Chrifli efle per lc in pcrloni , non verb in na- 
tura reaiircr ; quia perlona habet rationem fub- 
iedi,natura vero formX;forma aut en) non affi- 
cit lubiedum ; hoc inquam non cft ad rem , fle 
nimium probans: etenim (quidquid fit dc valo- 
te operum, dc quo folo iam agimus) non negae 
fple Patet Ragula humanitatem Chrifti reddi 
landam fanditatc Verbi & naturz ; ergo vel ad 
hanc denominationem nen requititur, quod 
Verbum afficiat humanitatem ; vel poteft affi- 
cere, etfi fit fabiedum ; vel denlq&c poteft hu- 
manius fuomodo dici lubiedum recipiens Di- 
uinitatem . ^Jeniquc minus beni hic Audor 
fupponit , a fubicdo non polle tribui aliquas 
dcnominationcsformztid quod maximi locunt 
habet in denominatione morali; qualis eft de- 
nominatio fandi : fiue enim per modum fubic- 
di,fiuc per modum formx natura rationalis fit 
vnira landicati, redditur fanda veri fle proprii; 

Quartum argumentum procedit cx zquiuo- A rgnmtn- 
cationc: Nam quando dicit Pater Vafquez Di- 
uinitatem qua landificanccm humanitatem da- 
re valorem illum infinitum opetibus, non dicit 
eam qui fandificantcm vt fic, in quo conceptu none. 
conucmt cum gratia habiruah,fcd qua fandifi- 
cantem infinite humanitatem ; vel I vt quxftio- 
nemde voce vitemus, an dicenda ht humanitas 
infiniti landa fle grata Deo) qui fandiheatur 
in alciflimo gradu landiutis cominunicatx ; ac 
gratia efto landificet, non tamen eo in ordine; 
quomodo ergo infertur ea confcqucntia, Gratia 
habitualis fandificando limitata non dat lum- 
inum valorcm, ergo neque dabit illum perlona^- 
litas Verbi fandiheando infinite! 

Quintam argumentum , quod foli fuppolito J? 
tribuatur i forma denominatio in ordine ad 
operationes , nititur folo modo loquendi. Pone 
diuinicus humaniutem landam line vili per- qutndi. 
fonalitate,Hiftam tamen fle gratam Dco;(fletaleS* 
forti funt ammx leparoix,qux non habetit iux- 
ta communiorem (encenciain vliam perlonali- 
tatem ;) profedo tam jpcrfcdi merebitur talis 
humanius , quam de fado mereamur cum ei 
perionalitate . Et hinc ctiain rcijcitur quod ar- 
gumento fexto dicitur, perlonalicatem Verbi 
non polle dignificarc opera mediante dignifi- 
catione naturz , cb quod non conftituat huma- 
nitatem in elfc filtx; dicimus enim eam deno- 
minationem non requiri ad meritum, fcd luffl- 
cerc.fl natura fit landillima, ^raiiftima Deo, 
cfto tunc non eflet filia. Secundo rclpondcmus, 
perionalitate Verbi conftitul Chriftum vt ho- 
minem in ratione filij, & id fuffi.erc,Vt huma- 
nitas dignifiettur per illam ad illum valorcm. 

Vide quim lint ea argumetua debilii ad rei/— 
ciendam communem dedrinam , quod Iciiicct 
dignificatio ipfa naturz Operantis beni morali- 
ttr, vehementer, fi nort vmce conducat ad valo- 
rcm operum. Dico fi non t/mcr,quia multi faris 
probabiliter (ctfi contrarium ftipri vr prubabi* 
lius defendet m») dicunt, li per impofuoik hu*- 
1 inanita» 



98 Rod. de Arriaga Tra&atus Definc &necefia.myjler.Incarn. 


s» 

jfJlSSMS- 

fiitfahtitxr 

P 

valorem ex 
obit lio , cr 
tum qui 
prtxmit a 
periens , 
fofft m ope- 
ribni Chri- 
fii hiebere 
rs/ionem 
VWdl vs- 
Urit. 


lUc feri 
tui medum 
UqutaU 
ptriuut. 


manicas Chrifii cilct in peccato , fimul cum v- 
nione non luhituram valorem infinitum in 
Operibus , quia non redderetur fanda & pla- 
cens Deo : vnde omnino improbabiliter du.it 
hic Au&or, 11 per impoffibilc humanitas vnire- 
cur Verbo aut landitati natur* Diuinx, redde- 
returque infiniti fanda , & non confiituetetur 
vna perfona cum Verbo , non fore illius adio- 
nes infiniti valoris : ccrtilfimumenirocft , vti 
tunc ea humanitas infinite placcretDco in gene- 
re fanditatis communicat*} ira habituram in luis 
operibus valorem infinitum} vt confiat manife- 
ftc ex initantia allata auim* fcparatxaut huma- 
nitatis fine vili (ubliftcmia ; quz tamen non 
ideo cffec incapax meriti. Er de hoc pun&o, 
quia nimiscft durum, fatis. 

Tertia adhuc exigui licet momenti quxftio. 
St qux forti ad modum loquendi fpedae, circa 
eumdem valorem reftat nobis cum eodem Au- 
dorc, quidifput. 17. difiinguens in operibus 
Chrifii valorem ex obicdo. St valorem ex per- 
fona.aic.non polle in Clmfio ea duo habete ra- 
tionem vnius valoris, co quod bonitas opetum 
Chrifii non iuuet valorem proucnlcntem a per- 
fona ad merendum vllum gradum grati*, tum 
omnia przmia refpondcant valori prouenienti 
cx pertona vrpote infinita } vnde c contrario in 
adtbus finitis dicit duos illos valores polle re- 
putati per modum vnius ex vtroque coalefceo- 
tis ; addicque in hoc etiam difiingui valorem 
a merito: quod meritum rcfpicit aliquid deter- 
minatum, valor autem non. 

Dixi hxc feri pertinere ad modum loquendi, 
in co tamen minus placcrc hunc Au&orcm : 


id quod oficDdo roanifefic cx eadem do&rina 
quam ille hic tradit : Nam quando valor ex ob- 
icdo & valor cx perfona ita comunguntur ad 
merendum aliquid, vt vnus fine altero non fuf- 
fccillct.haud dubii dici poliunt integrare vnum 
valorem ; atqui torus valor perfoo* Diuinx ni- 
hil adu prodeflet ad merendum, mfi adus ha- 
beret luam bonitatem ab obtedo ; nam per 
adum indifferentem nihil Cbrifius meretur { 
ergo ibi ponendus cfi vnus valor confiatus ex 
bonitate adns, & cx dignitate pctfoDZ ; vti il- 
lum pofuit Pater Suartz difp. 4. fcd.4. quem 
hicificAudor 1 cfutar. Neque obfiat quod a 
perfona veniat infinitus,fiouus vero ab obicdo} 
quia rede illi duo concutrerc pofiiint in genere 
motis ad integrandum vnum quid. 

Quod de difiindione inter meritum & valo- S i> 

rem dicebatur, efi adhuc mimis probabile} naro 1 **f mr 
valor qua talis ex conceptu fuo dicit ordinem 
ad aliquid , cui xquiualeat } hoc autem nihil cfi dtfiiaMie 
aliud in operibus memoriis creatur* quim prz- ' nlt1 mt1 ‘- 
mium; ideo non capio, cur dixerit, magis meri- 
tum dicere ordmem ad determinatum prz- 
mium , quam cum dicat valor, fi vetumqueae- operit. 
cipiatur eodem modo, valor finitus ad finitum 
przmiuin , infinitus ad infinitum : id quod de 
merito eodem modo dicendum cfi. Si loquatur 
de aduali merito , pote d foite fufiiiKti ca do- 
ctrina, nam Chrifius adu non meruit mfinica^d 
cft.prxcise fune ci data przmia finita, cttamlt 
habuerit valorem ad plura : adhuc tamen ineo 
fcnfu pollet dici habuiilc meritum in adu primo 
infinitum. Ec de voce fatis. Iamad obiecbones, 
qu* contra valor6 opetum Chrifii fieri poliunt. 


DISP VTATIO. NONA. 


S xpediuntur qu& valori operum C hrifii pojfunt obejfcj. 


E difputationcm odauaro redderem 
nimium longam , iudtcaui oppor- 
tunum ad ncruam difputationcm ob- 
icdioncs omues contra ibi dida 

. transferte. 

SECTIO PRIMA. 
Proponuntur dux priores obteflioncj. 

1 p r 1 m 6 ergo dices; Si Chrifii Domini ope- 
Primsolr X ratio haberet condignitatem ad omnia piz- 
11810 cen- m ia pofiibiliat ergo fi darentur du* humani- 
rem operum Iatc * vn,[ * Verbo , cc vna peteret lu przmium, 
chrifh,i 4. ne altera exaudiretur, haberer ad id condignita. 
fu ano .Un - cem; vnderurfum fieret, illam alteram non ex - 
turum i» audiendam ; ac proinde cfto effet Verbo vnita, 
««i non habituram condsgnitatcm ad przmium il- 
be,ptterti£ hid quod peteret. Huic difficultati rcfpondcnt 
vns 1 ne ex - aliqui,opeta Chrifii habete valorem inhuitum , 
sudtMur nili aliud meritum cis xqualc alterius Chrifii 
c '^ cra rcfifiat;quia tunc infinitum refifiit in- 
sliqutrum. fi* 1 ' 10 - Aliquibus altis non artidet bxc folutio, 
Son pisat quia inde fcquerctur , quodltbct ex illis meritis 
felnnohac non clTe infinitum fimpln iter ; quia non haberet 
"kt*. condignitatem ad omne przmium limpiicitcr 
polhbilc.,ldc6 rcfpoudcot tpfi , habete quidem 


quodlibet cx illis condignitatem vt exaudiatur 
vnum ptzaliojquia tamen incompolfibilia funt 
ca przmia, ideo non polle It mul virumque prz- 
mio affici} ficut duo iufii poffunt a Deo pofiu- 
lare obieda contraria, vnus fanitatem infirmi, 
alter continuationem morbi * & ambo poliunt 
Jubae congruiutem vt exaudiantur. 

Ego{vc verum fatear ) non capio vim huius z 
folucionis, nifi reducatur ad priorem} etenim di- Difiemlm 
cete, opus vnius Chrilti habere condignitatem 1 oull.gaur 
ad vincendum alterum , fcu vt exaudiatur prz ***** 
altero (quz duo diucrfis vocibus in idem reci- •#***»■> 
dunt) nihil cfi aliud claris terminis quim dite- 
rc,clle potentius illo altero } ac hoc ipfum efi 
dicere, alterum effe debilius t vnde inuicem ef. 
fex vnum altero fimpliciter potentius : id quod 
omnino repugnat, quia non potefi in tnaterii 
perfedionisdari mutuus exccllus , vt hic fupe- 
ret illum. St ille hunc } ergo non potefi ablolu- 
tc dici,quod vnus Chrifius habeat tus, vt alteri 
negetur quod petit, fcu, quod quodlibec ex illis 
opetibus fit condignum vt prz altero exau- 
diatur. Quod fi redeatut ad repugnantiam in 
obicdo, eo ipfoiam reditur ad priorem folu- 
tionem ; nam ea repugnantia non defumituf 
vllo ruodoex co, quoaabfolutc non fit pofii- 
bilc alterum exaudiri ; led prxusc quu cum 

altci 



Digitized by Google 


jDifp. 9. Expediatur quo volari operum (h-ijlipojf. ohejfe. Scft.i. 99 


alter Chriftus habeat zaualia meriti , & petat 
contradidorium , eo iplo reddatur impombilis 
ea exauditio ratione arqualis rcfiftcntiz m con- 
trarium ; nec mirum eft quod aequale meritum 
rcfiftat aequali , et lamii vitUuiqdc Iit in li- 
nitum. 

We!ttn£o Faciliiks ergo poteft ei obie&ioni refponderi; 
■utro (j. Prim6 , illa merita polle co (en fu dici condigna 
fmnlm. illo praemio : quod Ii. polii bile cllet verumque 
illud obirdum litnul fieri, eo iplo caderet iub 
metuum cuiuilibct ex illis operibus ; & quoad 
hoc idem omnino eft, ii humanitas Chrifti, ca- 
lu quo non haberet feientiam fummam, peteret 
aliquid a Deo, quod re ipsa effet impollibile , 
non haberet ablolutam condignitatem ad illud; 


Alimptfi nam ad impollibile non cil abfbluta condigni' 
^UolTi tfl Us ’ vt p cr * c p atct 5 haberet tamen co fenfu, qua- 
tiljn!tu. ,cnus h P” impollibile ea res in fc eflet fadibi- 
£no ftnfu hi, caderet co iplo fub meritum illudjimb quo- 
tmmm n dummodo dici poflet habere ad illud iropofli- 
e *f m ***?' bile condignitatem ex fc; hoc eft, tanti & maio- 
risvaloriseft hoc meritum , quam elTet illud 
iHudmtri ■ obicdum li exi Iteret ; quod autem non poliie 
tum. per illud obicdum remunerari hic adus,prouc- 
nirc praecisi" cx repugnantia obicdi, non ex de- 
fcdu condigniratis inadu : & potelt fimiiis ca- 
fuspouiin vna eademque humanitate Chrifti, 
qua: li (vt diuimtuspoccft fieri) non recordatur 
hodie Ic heri hoc periifle , pollet hodie conrra' 
rium petere : non enim pollet tunc dici, qu6d 
ille a itus vnus haberet vim ad vincendum con- 
tranuin, fcd quilibet ad fuum obicdum, polito 
quod vtrumqucelTct poftibile. 

4 Rogabis : Quid ergo fieret in eo cafiit fcu 
9 u * se **his adibus exaudiendus effet? Relpon* 
tXMmUrJ « co > CUOT R 11 * P l ‘“ s pctitllc* obtenturum i Deo, 
tur. alterum verd non; quia fuppofita voluntate Dei 
jr tjp*ndn, annuendi pnoti.no n eflet um polii bile obtectum 
Tntr. ^ letfundo petitum. Quod fi detur cafus , quo 
eodem ligim temporis & natutz vterque pete- 
ret, liberum runc eflet Deo facere qtiodcumque 
vella, & deferte cui vellet non cx condignitarc 
vmus prz attero , fcu ex vi ad fuperandum al- 
terum : quia duo xqu& potentes non luperant 
fc formahter , fed praecisi ex eo qu6d res lu po- 
fita in arqtniibrio , libi iouicem relidentibus 
(vi diximus) cis zqualibus meritis . Et latis de 
hoc argumento, quod meo iudicio non habet 
magnam diflicultatem. 

fflS r Secundo principaliter obiiettur : Nam fupe- 
tUUi/ioiu rius diximus imutiam crclccreex duobus capi- 
clriftuu» tlbus,ex vilitate pcrlonz offendentis, & ex ma- 
tjf* tquo gnitudine pertona* offenfse ; faiisfadionem vero 
hm ff c contrario cxnldcm capitibus deerdeere. Vn- 
dc fic infero: Ergo fatisfadio Chrifti non eft 
xqtialis peccato. Probo confcquennam } nam 
nem^hrtjh ctiamli lac i stadio Chiifli crclcat ex magmtueff- 
xiU nt/Mt nc P® 1 *" 00 * laus facientis cantum, quantum cre- 
ftrjlnt cui u ‘ c Peccatum ex vilitate oifendenus ,ex pertona 
§ftr;ur. tamen cui cffertui dccrefcet etiam i contrario 
ea ipla fatisfadioChriftqcum c contrario ex ei- 
dem perlona crclcat grauitas peccati jergo (al- 
tem ex vno capite femper peccatum em maius. 
Csm firmo. Confirmo & cx plico . Si vilis pertona infurre- 
tur&ox- xctn j n maiorem, neccllariumcfl ad hoc vt fiat 
'hrflfft compenfmo , vt maior humilietur viliori : fic 
enim eiic adxquaia ea compcnfatio. Si autem 
srqualis humilietur xquali, non videtur vllomo- 
To n vs VI. 


do compenfari audacia minoris in maiorem ; 
plus enim eft in genere mali , ceteris paribus , 
rufticum infurgercin equitem, quim in genere 
boni equirem equiti fe humiliare : atqui Chri- 
ftus fatis fecit non minori fe, fed libi xquali, id 
eft Deo; ergo non poteft ibi efle tanta ae It i m at io 
in genere tubicdionis , quanra fuit in peccato 
in gene rt .audacix: hxc enim non fait «rqualis 
ad xqnalcm , fcd infiniti inferioris perfonz ad 
•infinite fuperiorero. 

Hzc §bi«ftio rion ponitur ab Audoribus; J 
eft tamen valde difficilis : cui forti rclpondcret ^ 
aliquis , Eriamfi farisfadio Chrifti fuerit pcr- a 
fonx xquali sin tquilcm , cfte tamen in altiori t 
ordine lupra peccatum; co quod ei faiisfa&ioni f 
Verbum det valorem per vniortem phyiicam £ 
fui (vt fupia diximus ) ideoquedet multo ma- j 
iorcin quam Deus dat peccato; quia prxeisi illi r 
dargtauitatem extrinlcci, Yk vt obiciluiu pec- 
cati. Adhuc tamen eft aliqua difficultas ; nara 5 
obieu.be loquitur dc vilitate petfonz operantis, * 
qux facit oftenfam grauiorem ;ea autem per- e 
lona peccans etiam vnitur phyfice peccato , fic- 
ut adio Chrifti ipli Verbo ; ergo ex boc capite 
peccatum accipiet tantam ^tauitatem cx pcilo- 
iix offendentis indignitate , quantam latisfa&io 
Chrifti cx petfona latisfacicnte ; aliunde autem 
(vt obir&io probat) cx parte Dei maior graoi- 
tas refunditur in peccatura quam in latista&io- 
nemj hzc enim dccrcfcii cx infinitate Dei > inde 
autem crcfcit peccatum ; ergo hoc ablbluti erit 
maius quim lacisfadio Chrifti. 

Pro.lolutione aduerte hominem peccantem, 
etiam li in fe dicatur vilis , non tamen id iia in- / 
(clligendum, vtcenfeauu habete infeinmnle- * 
cum aliquod malum aut vilitatem, quam for- #| 
maliier communicet fuis asionibus : eft enim % 
homo in fe quoddam bonum, & vtcumquema- • 
gno dignum amore & zftimaiionc etiam Diui- f 
ni; vnde etiam adiones illius, nili aliunde dc- " 
turpentur , dign* funt «(limatione. Dicitur 
eigo vilis rclpediui ad Deum infinite maiorem 
iplo homine ; non quia hic, vt dixi , fit malus 
pofinuc, & multo minus, quia fit infioirt ma- 
lus; fcd quia ille , id eft Deus , eft infinite me- 
lior: arabo ergo boni, ambo xftimabiles^ vnus 
tant&m infiniti magis quam alter. Hinc colli-* 
go , honumm non dare peccato grauttarem iri 
genere mali, quali ipfe homoin lcipfogtauua- 
icin eam mali contineret , & per vnionem fui 
cum peccato eam huic communicaret : confert 
ergo grauiratem quali relpe&iuam, quia Icilicet 
oltenuit perfonam infiniti fc meliorem. Hinc f 
vltcriiis (equitur , non dare grauitatem peccato d 
nili ex infinita diftantii obietli oftcnfi; lcu quia * 
offendit bonum mchus fe infiniti : hic autem „ 
modus communicandi grauitatem eft quid ex- « 
rrinleciprouoniens ab infinitate obic&i, etiam- 4 
fi hxc infinitas cenleatur magis communicare 
grauitatem, quando perlona offendens magis 
diftat ab ipsa; communicatur ergo foirim geo- 
mciric,i;quiaobic.aiim vt tale,iuxtafitpcdida, 
non communicat toiam luam bonitatem auc 
grauitatem adui; E contrario contingit in (atis- 
fadione Chrifti : vti enim Deus 111 fe eft in- 
finitum bonum , 8c cius adus omnino inde- 
pendenter ab infinitate obicdi funt infiniti pirr 
uutiniecam vnionem cum ei iufimta bonitate 
1 a 


ized b' 



»00 Rod.de Arriaga Tractatus De fine & nccefomysler. I ncarn. 

Dei : ira fuo modo aAus humanitatis Chrifti Dei; licet, vt etiam Cupii dixi , hxc magnitudo 
viiirz phyfice cura Deo habent valorem altio- moralitcr plus conferat oflcnlx , quando hzc 
rem, quam habeat peccatum , quod folrim ex- prouenita perfona viliori; fciupcr umen confert, 
trtnfcce icfpidt Deum , fic cxtrinfcce accipit cxtrinfccc fic vt obic&um. 
grauitatem a Deo. 


7 

OpirmChii- 
ftinon tmn- 
tum /nat 
in ordini 
fHptriori 
mo noftrm 
ftccmtm, fti 
infimi* 
funplmtor. 

Si e nli- 
ejum ptrfo - 

n* peccans, 
infimet , 
jnbJiuntiM- 
intr <ypo~ 
fiunt m*! a, 
tuae illim 
i f en f* fo- 
ret mmtoT 
fntufmdio- 
nt Cbrifli- 


SECTIO SECVNDA. 

Tertia obiefita. 

T ertio obiicies: Si opus ChriCLi ex infiniti 9 
dignitate perfona; accipit infinitum valo- Tonis 
rera ; ergo opera omnia Chrifti erunt aequalia 
in valore ; vnde vl tenus fiet, vt redempti fimus cbriAum 

. . : 1 1 r\ .ic / 


que non facit infiniti grauc peccatum; ficut per- 
tona infinite bona dc facto facit a&u infinite 
bonum, ideoque maiorem peccato. Verum au- 
tem ex malitia accidentali peccati prxccdentis 


8 

RefUem 

(tntrmnO- 
flr»m fo- 
Unionem- 


Hrac rutius oritur ea differentia pro praefenti 
difficultate , quod fcilicet opera Chrifti non 
folum fint in luperrori ordine refpe&u noftro- 
tjim peccatorum , fed fint infinua (impliciter* 
quia accipiunt infinitatem per vmonem phyfi- 
cara cum infinitate firopliciter : pcccagim au- 
tem quia non vnitur pnyfici cum re infiniti 
mala, led folum accipit luam grauitatem ab ob- 
iero extrinfcco infinito , non cft infinitum fiin- opeiibus bonis Chrifti Domini ante paffionem B , 4 /« 
plicitcr j ac proinde multb minus quim fit fa- fa&is ; quod videtur efTc contra communem *qmmhm, 
tisfa&io Chrifti. Fateor , fi polii bilis clTct per- fenftim Ecdcfi* tribuentis morti & paffioni f t £ 4 ****~ 
fona aliqua peccans, quz infinite & fubftantia- Chtifti redemptionem noftram. Quoad hanc , 1 ^%? 
liter eflet pofiuue mala ,cocafu peccatum il- fecundam conlequcmiam non cft magna diffi vmJotim- 
lius, (iuc offenfam in Deum, futuram nuiorera cultas; refpondeti enim poteft,Chuftum Domi. Ji*uo. 
quam in genere boni fatisfaAionem Chrifti ; num non voluiflc przccdentu opera offerre in 
quia tunc temporis ex parte efficieqps , id eft adxquatam fatisfattioncm pro peccans .ctiamli f __, | T 
peccantis fic fatisfacientts , communicaretur*- potuifteod facere; fed libere dccrcuillc pet mor- tlJUO 
qualis grauitas : vna enim ertet infinite bona , tem dc paffionem confummate noft.am redem- tu moi** 
altera infinite mala ; cx parte vero Dcioffcnfi, ptionem. Quoad primam vero coniequenriam dijfumtu. 

8 c cui fit latisfa&io , «peccatum , quia crelccrct quidam diftmguum valotem operufn Chrifti a 7^*^**. 
ex infinitate Dei, eflet maius qudm fati sfa Aio, dignitate dc bonitate corumdcin : ficut in rebus 
qu* decrefccrct cx cadcra infinitate : fic hoc fo- phylicis roufca v.g. cft in fc melior , fi c dignior operum 
luqi probat argumcncum fuprd fa&um , non quam gcmraa,non tamen tanti valorisjnon ergo cAn/i « 
tamen quidquam contra nollram concludo- bonitas cft idem quod valor operis: hinc concc- 
nem; quia, Vt oftenfum cft, vilitas perfon* hu« dunt omnibus operibus Chrifti zqualcm va- °* 
mans vt condi ftinAa ab infinito cxcclln Dei lorcm ; negant tamen zqualcm dignitatem fic 
non dat limpliciter grauitatem , quia in fe non bonitatem. Alij vero ablolute concedunt, om- Alaterne- 
habet malitiam quam communicet a&ui ; ideo- nia opera Chrifti elle xqualia in genere mons, dmm tpm* 
«■“ wrirnm- finu m*r- C q quod omnia habeant infinitatem , vnum au* 

tem infinitum non fit maius alio ; nec reputant 
in eo confequenti vllum elle abfurdum. *<»«•* mo- 

Arbitror tamen neutram fotuhonem pofic m - 
in homine proucniat aliqua grauitas-in fcquenti fuftincri : non primam, quam Reccr.tiores de- 
peccato, difcuflum cft fu si Tomo $. fic ad rem fumpleiunc cx P. Salas Tomo 1. quxft; 10. 
noftram przfcntcm difcutietur infra obiter in Tra&atu 7. difp.z. fe&.i a. Nam licet in ordine ^ 
obic&ione quinta. t ad homines non fit idem dignitas rei , fic valor > 

Sed replicabis: luxu hanc folutioncm folum illius , vt in exemplo de mulca fic gemma ol- 
a dignatur vnum caput, vnde peccatum accipiat tenditur ; in ordine tamen ad Deum in rebus 
(Uam grauitatem, cxccdus (cilicet infinitus Dei moralibus idem omnino eft valor quod dignius, 
xcipcdtu hominis ; cum tamen fuprd, dum egi- Rauo a priori, qu* fimul oftendit dilcnmen in» * 
nuis jlc grauitatc peccati , femper polucrimus ter creaturas fic Deum , ea cft, quia homines z- f nBrt - 
duo capita, nempe infinitatem Dei Infc , fic vi- ftimant res non propter bonum phyficum , fed 
htatem hominis in le ; ergo dux h* dodhmx propter vtilicatem moralem, aut aliqua accidcn- 
nou cohzrcnt. Rcfpoiuico, hic polle fieri quz- tm externa fenfibus grata; ideo magis fzpe zfti- 
llioncm aliquam^ de nomine, an fint dicenda mant resin fe multo viliores, vnum equum v g. 
duo capita , an vnum. In hoc fcnfu dicuntur quam mancipium. At Deus non aliter in rebus 
duo, quod polUtmusconlidcraremagnitiidiacni moralibus xftimat a&um v.g. charitatis quam 
peitonx cncnlz non conlidcrando vilitatem vt hic eft bonus, fic dignus amore jficc. nec pei 
offendentis : fi enim Rex offendatur ab aliquo xftimationem fuam minuit aliquid, autc con- 
xquali Rege, clt ibi magnitudo perfon* offen- trario auget quidquam demetito rei in fc: abfit 
fic, fic non eft vilius offendentis: fi autem a vili enim a Deo vt minus xftimei maius bonum, fic 
oftcndauir idem Rex, duo videncur clle,fic ma- fhagis minus 'bonum ;crgo rcfpeAu Dei non 
gnitudo ipfius , fic infenoritas offendentis : fic dnunguitur valor operum i dignitate fic boni- 
hoc eft quod fupridiximus agentes dc grauitare tace eorum omnibus confideraus. 
iniuriz. In przlcnti autem non negamus hanc Occafionem dedit huic do&rinx Recentior t r 
do&rinam , fed dicimus vilitatem pcrlcnz elle quidam docens meritum crcfcerc ex diucrfis Retentio* 
qu.d rcfpcwtiuum clTenualitcr ad fupciiorttaiem capitibus qudm erefeat bonitas, fcilicet cx liber- 
alterius , neque elle malitiam aliquam intrinfc- ute maiori, ex intentione, ex dignitate perlonx; " 4te,tir •*** 
cain fic pofitiuam in ipsa perfona vt condiftin- vnde parauic valorem prouenientem a dignitate ofrrtJ trt . 
Aa a peccato; vnde conclufimus, non commu- perfon* non cfTc bonitatem aut dignitatem ope- Jnre tx 
nican ab ipsa perfond grauitatem vllam peccato ris : in ouo umen valdii fallitur , nili ad folum m*i»te li- 
diuerfam ab ei quz ei peccato prouenir exitio- modum loquendi rem deducat: etenim bonitas 
icce ob inignitudincm perfon* cffcnl* , hoc eft aAus in genere moris non folum defumitur cx S / 4 u,?* r 

phyfici 1 


Sintr* tm- 
en j cluito 
■ t-pi-f- 
n fria* 


i 




SI 

Falluntur 
etiam ft- 
tundi. 

tiene M»i- 
tatis m- 
trinftea 

adhuc fam 
attraChrt- 

fi, m*i*a- 
hat» {eme 
remerii. 


M 

Selutie ar- 
gumenti 
vera. 


OlntSia: 
Valet & 
dignum 
eperu /dat 
idem , f, i 
valet t/k 
ia em at tui 
equeiu , 

trgafrih- 

fartae. 
Urge mine- 
rem. 


Difp.9. Expediuntur qiu. valeri operum (hristi poffol/ejfe. Scfi.i. ict 


phy lita bonitate & tendentia illius in obicdum, 
led ex omnibus aliis dreum/tantiis ab boc Au* 
dorc enumeratis ; quia Sc illis moraliter hic & 
nunc quafi veftituradus; vpdcoruncs ili? dum 
augent valorem , augent diguuatetn & bonita- 
tem moralem operis i imo quu hanc bonitatem 
augent coram Deo, augent etiam valurem : fiic 
opus ipfum, Vi g. humiliatio eadem externa fa- 
da a Rege non lolum eft maioris valotis quam 
fada a rullicp , led /impliciter melior , & di - 
gnior, & laudabilior; imo quia hoc habet, ideo 
clt maioris valoris: conilat ergo valorem & di- 
gnitatem in prttlemudcm omnino elle, ac pro- 
inde per eam dillindionem non (atlsficri ob- 
icdioni propofitx. 

Sed ncqttc fatis faciunt fecundi, qui ab(olut& 
i contrario omnia operj Chrifti dixerunt xqua- 
liaj nam licet omnes adiones Chrifti digmfi- 
centuiab infinita Verbi /andicatc,& in hocfint 
xqualcs , tamen ratione intrinfccz bonitatis 
( a qua etiam lumitur dignius , honcftas & 
valor moralis operum) inzqualcs fiunt; ergo ab- 
folute & /impliciter funt inzqualcs. Patet con- 
fequentia , quu (i in vno pundo fune inzqua- 
lcs , licet in alio tme zquales , /impliciter inz- 
qualcs funr. Vndcfolct dici: St aqualibus ina- 
equalia aad-u , aut maqualibue aqualia t ftmper 
manent maquaha. Id quod verum cft , licet id 
quod additur Iit infinitum; dummodo idem 
addatur vtrique rei. Pone hi,c v.g. elle centum 
homines , 6c decem tantum equos ,a Deo ver 6 
przier bos produci infinitos homines , quemli- 
bet in luo equo & cum prioribus coniungi; 
fane cx terminis patet plui es futuros homines 
quam equos: nam in infinito aduenientede no- 
uo nec plures nec pauciores fuere homines 
equis; antea autem eram plures homines quam 
equi; ergo inxqiulicas illa femper manebit, Sc 
lempei erunt plures homines ; ideo etiam alibi 
docui, & fupia id tetigi , inter ipfofmct adus 
Dei tatione noftia nobiliorem elfc , qui habet 
nobilius obiedum, meliorem efle amoicm v.g. 
Angeli quam amorem formiez. Ncc arbitror 
in przfcuti polle i quoquam negari, Deum fim- 
plidter & abfolutc plus complacere fibi in adu 
Chrifti Domini, quo pro ipio Deo lummi di- 
ledo monem appetiit, quam in voluntate ciuf- 
dem Chiifti,de comedendo v.g. icmperaid 

Hinc ad argumentum fupra politum rc/pon- 
denduiu cft , non obftantc infinitate cx parte 
pcifonz adus Chrifti Domini manere i nzqua- 
les,iuxta inzqualitatem boniiatis phyficz,quam 
ex (e habent ; & quidem non minus inzqualcs 
quam in nobis iidem cilent. 

Dices: Valor & dignius (vt paulb ant£ pro- 
baui)fum idem; fcd valor cft zqualis tn omni- 
bus, quia quilibet valet omnia poffibilia, fupta 
quz nou clt plus ; ergo omnes lunt zqualis di- 
gnitatis. Nego minorem. Ad probatiouera rc- 
Ipondco ; Licet ex patte promeriti prxmi) non 
In plus , tamen valorem po/lc cfle maiorem in 
vno quam in altenxSicut licet non e/Tct poflibi- 
Ic przmium aliud quim vnicus gradus gi atiz, 
pius tamen adhuc, vaictet adus mtenhllimus 
cha matis , quam adus. comedendi tempeta; i 
ob honeftum finem ; non enim repugnat ad v- 
nam eam denique rem pius habere ae con digni- 
tate vrnun meritum quam alterum ; quod per 
To vt vs YI. 


hanc conditionalem, quam St fupri etiam rc- 
tigi, optime declaratur. 5 1 per pofh bile veliiu- 
polii bile plura cilent prxmia quim quz pro- 
mei et ui adus minimu* Chrifti, illa tamen ca- renrpra- 
dexent fub meritum adus nobilioris. tZonfir- maqudm 
matur: Negari non poteft (vt paulo ante dixi) mereretur 
Deum omnibus peniatis plus complacui/Ic fibi 
ia opere Chnfti Domini perfed illimo , qi o jj i,mnn- 
mortem fubiuit , quim in opere minimo & turtatuiai 
nullo modo difficili eiufdcm Chrifti ; cigo fi »«liber 
plus haberet quod daret propter mortcm.quam 
quod dedit propter minimum opus , non, .du- 
bium quin illud daret ex condignitate ; ergo 
condignius cft opus perfedius quam impcr/c- 
dius , licet quodlibcc riefpiciai idem ptznmim; 
quia per accidens cft illi operi fupcitori , quod 
non fint poffibilia plura prxmia , quam quz 
Opus infmus cft piomeriium. 

Confirmo in ip/o mortali , quod licet fir fu- 1 4 
pra omnem (atisFadioncm pura creatur?* & in Cenfiima- 
noc pundo vnum non fit maius altero, negari 
tamen nequit, magis elle fupta omnem finis- 
fidtonem odium formale Dei quim furtum peltatorum 
vnius dotem; vude etiam in /ementia docente mortalium. 
quodlibec peccatum mortale mereri poenam 
omnem polii bilem , nihilominus tamen ablo- 
luti admittitur vnum peccatum grauius alio.. 

Dices cura Receotioribqs quibuldam , qui 
magis huic noftrz rcfponfioni aducrlantur : ualoutn * 
Quidquid cft bonitatis & valotis in adu chari- emntnt.qui 
ratis perfedilljmo Chrifti , id torum contineri 
eminenter in pertona dignificantc adum infe cirifiper- 
riorem ; vnde fit vt adus inferior fit tam bo- 
nus, & tanti valoris quanti fupcrior : ficur quia tentnerl 
tota perfedio , quzeft m Vcibo Diuino, cft in • mi »' l »eer 
e/Tentia Diuina, quam Pater habet, fit, vt fi fo- 
lus Pater vnirctur et humanitati , ca for*t tam taaQum 
grata & fanda , ac fi etiam fimul Vctbum 8 c iaftrierem. 
bptritus landus eidem humanitati vntremur. 

Ec ii militer lolcmus dicere aggregatum cx Deo 
Sc creaturis fimul fumptis uon elle fimplidter 
melius quam lolum Deum ; ergo eodem modo 
aggregatum ex perfoni Diuina & opere inten- 
filumo virtutis creat? iu Chrifto non ent fim- 
plidter perfedius quam aggregatum ex eadem 
per/ona &c opere mioimo Chrifti. Secundo Altera 
adhuc dices: Si valor cuiullibct operis Chrifti etuetie. 
cft infinitus (vt fuppommus) debet e fle zqualis 
in omnibus operibus; nam ille cft valor (impli- 
citer infinitus, quo non poteft excogitari maior* 
Rcfpotideo vtrique obicdioni , ea lolum, 15 

f iroban , valorem minimi operis Chrifti elle B-rtyento- 
ummutn inteniiui qui poteft excogitari ,ur p "*' 
id perfuadent Irtftantix du? primz obiedro- 
nis : cx illis tamen oftendo , extenfiui non cilc ma>emtm 
xqualem valorem ; nam omnes dicunt exten- valerem . 
fiuc pcrfcdius.cflc aggregatum ex duabus per- 
/bnis fimul quam vnain folam j dicunt itcm.^y^. * 
Deum folum non ede exteniiue tam perfedum mum <*- 
quim Deum fimul <Sc creaturas ; crg>> fiinilitei uaftui <jui 
aggrcgatnin cx per/ona DiuiUa & adu creato txcr V , -* n 
perfedifiimo Cnrifti erit exteufiuc perfedius 
quim aggregatum ex eadem perfona 8 c opere ren/mi. 
minimo Chrifti; Sc cori/cquenter cxtenfiu& nou 
erit hoc vltimum tanti valoiis. Quando duo 
exttnfiue t non volo dicere, plures numero per- 
fediones includi io vno aggregato quam in al- 
tero : in vuoque enim lolum includitur vna 
1 | increara, 


# 

% 


4 


ibi Rod. de Arriag a Tractatus De fine necefiit.mjijfee. Incani. 


16 

f»f*i rt- 
fpondtn, 
perfeSie- 
nrm libeti 
tuntrit Dti 
fu per em. 


proprii m 

dignifica- 
tieru ytrbi 
rt/peSu 
tuitu tafii- 
tatii. 

Menti trge 
tJHodlllfl 

eptu cbri- 
fi. /.in. 

itnfiui in- 
finitum. 
Qu» tamtn 
fiaompetefi 
prodicto 
mede ali- 
quid txttn- 
Jiui meita 
'excogitari. 


*7 

itio centra 
italorrm 
infimi urO 
ofrrxt» 
C-hrtflt i ex 
ee tjuod non 
inerratur 
quedhbtt 
ernntpra- 
mium ptf- 

fiitlt. 


iocrcata, altera creata : voco ergo extcnfiuc ma- 
iorem, quatenus io v no aggregato vna pars eft 
nobilior etiam intenfiue quam altem pars ahe- 
rms aggregati; quia tamen illa pars non cft in- 
renfinc nobilior, 'imo multo ignobilior qulm 
pars altera , qu* in vtroque aggregato includi- 
tur, ideo non dicitur facere maiorem intenfio- 
nera , fed cxtenlioncm , ant , fi proprii loqua- 
mur , maiorem fecundum quid. Sicut aggre- 
gatum ex homine Sc equo non cft intenfiue per- 
fc&ius , quam aggregatum ex eodem homine 
& cane v. g. quia canis & equus, in quo diffe- 
runt ea duo aggregata , non funr intcnliuc per- 
feriores homine, qui in vtroque aggregato in- 
cluditur. 

Fortaflc adhuc ei obie&ioni poffet refpOn- 
deri , perfectionem amoris liberi Dei fu pet om- 
nia non contineri proprii eminenter in dignifi- 
cacionc Verbi rcfpcdtu adlus caflitatis ; quia 
Verbum vt vnitum humanitati non facit illam 
formalitcr amantem Deum ; ergo humani- 
tas cum ea vnione amans temperatam comc- 
ftioncm non eft formalitcr ncc eminenter amans 
Deum (uper omnia, vt ex ipfis terminis con- 
fiat ergo aikus ille minimus non xquiualet fim- 
plidtcr maiori , etiam fuppofita in Chrifto v- 
nionc ad Verbum. 

Et hinc tenia obie&io foluta manet; dicimus 
enim quodlibetopns Chrifii effe intenfiui in- 
finitum; quia perrediux intenfiui excogitari ne- 
quit ;cum quo non repugnat, vtpofht modo 
prxdi&o aliquid cxtcnfiui maius excogitari. 
Adde ( vt ixp£ dixi ) ratione infinitatis bene 
pofie etiam aliquid maius intenfiue in vno infi- 
nito quini in alio excogitari; vndccx hoc capite 
etiam inzqualia poterant ede opera Chrifii. 
Hac occafionc pollet quxri, Vrrum Deus tan- 
tum fibi complaceat in operibus Chrifii digni- 
ficaiis a Verbo, quantum in Vetboipfo. Hxc 
tamen quxflio infri explicabitur , dum egeri- 
mus, Vtrum Deus tantum amer humanitatem 
dignific.uam , quantum ipfam effentiam Diui- 
nam dignificantem : cft enim eadem plane v- 
thufquc ratio. Bretiitcr tamen interim dico con- 
tra quofdam Rcccntiorcs, illum amorem effe 
minorem , quia cfto mociuum illius fit Cum- 
inum , firmper tamen minus amatur obfc&mn 
quafi materiale quam formale: neque hdmani- 
tris dignificata redditur *qu£ pcrfc&a aceftip- 
fnm Verbum. Vide rem hanc fufiu* infri fusi 
dedudam. 

LECTIO TERTIA. 

Sutiifit quaru obitcltoni. 

VARTA obic&io & valdi difficilis defu- . 
^miuircxco, quod non quodlibct opus 
Cluilii habet valorem xquatem omnibus prx- 
miis pudibilibus; ergo quodlibet non eft lim- 
pliciter infinitum. Conlcqucntia cft bona ; quia 
vero antecedens varie probatur * oportet in 
diftin&as lublc&ioucs diuider* cius proba- 


Q 


SVBSECTIO PRIMA. » 

thtn prieres probationem 

P rima fit : Si Chrifto in prxmium pro vno r r , mt 
a£ta charitatis v. g. daretur alrer a«Stus*cba- ttcedemu 
ritatis , fieret (aris illi merito jeflet enim xquale/ rtf * 4i,# - 
prxminm cum merho; ergo prx ter illum adum 
non poffet aliaprxmia de condigno mereri. 

Succumbunt quidam Rcccntiorcs huiepror 18 
bationi ,dicuntque opera Chrifii foliim ede fu- Reuntitru 
pra omnia przmia polfibilia pure creata , & in r *^cV'- 
quibnsnon includitur dignitas ipfa Verbi. Ego 
tamen facili huic probationi refpondeo Primo , tjjt fuper 
Etiamfi phyfici xquales fine illi duoa&us , & emninpra- 
qui meretur. Sequi datur in prxmium , hunc 
tamen in ratione prxmij non ede vlk> modo 
adxquatum. Ratio a priori eft, quia quo<^ datur Stfirn 
alicui in prxmium , debet effe aliquid cedens rtipenfie. 
quafi in coronam & gaudium ipfius,non in*no* 
num laborem. Sicut in humanis non edet pro- 
portionatum in ratione ptzmij dare homini , mtum »*» 
qui totum feri fanguincra effudir gloriosi in mia^mst 
pugna; dare illi inquam occafionem vt iterum /*• 
pugnam cum eodem labore lubirct ; hoc enim 
magis effet fcruitiutn nouum ab eo exigere, 
quim antiquum prxmiare ; ergo non cft ad- 
xquatum prxmium a&us Chrifii mcrirorjj 
silius a&us etiam meritorius. Secundi , quia m 
adtu meritorio debemus confiderare & perfo- m ctumcrt- 
nam i piam infinitam dignificantem, & bonita- torieptrfe- 
tcmipfius opeiis. Quando ergo datur Chrifto n» infimet* 
in prxmium nouus a6kus , non datur illi per- 
fona, qtix dignificat infiniti ; hanc enim iam v r ' 
haber ance Chrifius ; ergo folum illi datdr cn- 
titasadhis, vtipfc eam dignificet : atqui enriras 
a dius non cft nec quidem phy lice condigna va- 
loris d peris meiitori) , in quo incladirur ipfa 
perfona; ergo non datur illi tunc prxmium pro- 
portionacum merito : in hoc enim induemur 
ipfe Deos, in ada veri qui donatur non inclu- 
ditur. 

Secunda eius antecedentis probatio fit;Quia 1 9 
fi per impodibilc Chrifius fub vnione peccadct 
contra Deum grauiter, non poruiiret tunc fatis- 
facere Patri per quodlibct opus bonum. Sicnim s, cirri fini 
Rex Regem offendat grauiter, non datim ei Ia- fui vmene 
tisfacit quolibet minimo opere, (cd debet ma- 
gnura aliquid efficere; ergo non quodlibaopus ^'1?' 
Chrifii habet condignitatcm ad larisfa&ionem 
pro omni peccaro, irtiid fortiori neque pro no- bttndu illi 
liro ; quia illud mortale Chrifii in eo calu im _ **(*/*/*• 
poffibili non effec tantum quantum nofirum, f tn 2 ** 
quod (vt dixi fuprd ) crcfcit cx vilitate nollra , * 
qui careret in Chrifto. 

Pater Suarez difpuc.4. feA.4. & cum eo non- F.Suter 
nulli Rcccntiorcs , contra quos fupri aliouid trnfetbmme 
diximus, cenlentcalum hunc non admittendum l *J m ^ 
(etiamfi in difputationibus fxpc admittatur ca- ten j a 
(iis impodibilisj rationem reddunt , qu6d in- 
cludat repugnantiam in ipfis terminis : ex vni 
enim parte Chrifius retinens vnionempcccanf- 
que mortaliter raanctSandlus,cx altera non ma- 
net San£lJs;maner, qdta manet Filius naturalis 
Dei; non manet Sandhis , quia peccator: vnde 
fcquitur rurfus, quid podit & noif poffit fatis- 
facerc: podee , quia Sandhis ; non poftet, quia 
* uon 


Expediuntur qia vabri operum Cirri/li po][. obejfe. Se&.). i o j 

w " lud opus mereri aliquid vitra prccdi&um vnio- 

etgo non haWt quodlibet opus Chrifti 


io non San&ns. Egoeimen cenfco.lteet argumenti 
Sed ptr hae ca fus,prout fupj&ttutlfjcflci implicatoruis , non 
p sutrim tamcn p atfcm 5mrcz difficultati fatisfaccre: 
fetet! di fi- poteil enim cafus paululum aliter proponi , vc 
enituit. non iplemet Chriftus qui peccauit Citisfaciar , 
fed alteta perfona vnita humanitati , 5: peccato 
carens , in qua non clTct ea repughantia j ibi 
autem obic&io habet fuam vip). Nam fi quis 
Rex grauiter alium offendat ^ non felini ipfc 
non latis facit minimo obfequto , fed nec alter 
Rex pro illo (atisfaciet per minimum obfc- 
quirim ; ergo pro OJfensagraui Chrifti in Deum 
non (atisfaciet etiam altera perfona vnita Ver- 
bo j ergo Opus pcrfoftx vnitar non fufficic pro 
omni Utisfklipne , im'& neque pro nollra, yt 
paul6 anti vrgebamus. 

Stlntio ne- Admiffa ergo cilu modo prxdi&o, rcfpott- 
Brsipefi <|co ^ (altera illam alteram perfonam de 
remperf*. condigno fatisfaccre ; quia (i Chriftus de faifto 
ntmdeee »- far is facit pro noftris maioribus, a fortiori fatis' 
digne fatit- faciet pro eo minori peccato. Sine dubio enim 
(*tm. ni inos eflet Deum offendi a tam alta perfona 
quAm A viliflimi. Inftantia dc Regibus non vr- 
get: Prim6,quJa filium (opponit: (i enim Rex 
faitsficit pro iniurii A plcbcio commifsa in 
alium Regem fe illi humiliando, a fortiori (aris* 
facicr pro iniuHS comraifsaab altero Rege* qui 
fine dubio eft multo minor. Secuod6 , quia li- 
cet in humanis, eo quodRegia dignitas fit finita, 
poffit aliquando fuperari grauitate iniurix , ira 
vt non fufficiat vnica Regis fausfa&io: at in Di- 
Uinis quia perfona eft tnhmte digna, non poteft 
fuperari pet vllaro offenfara , multb minius per 


nem ; ^ 

condignuatem ad omnia prxmia poffibilia. 

Pauci hanc obiedAionemdifcutiuntj ex quibus Tutant., 
quidam ei fuccumbunt , fatenturque pro vno ttitqm.a- 
opere Chii di aqualem eife rcmuneractoncm v- 
nam hypoftaticam vnionem. Quod vero dicitur rtemcbnfii 
communiter , opera Chrilh Domini extendere *ff* vnte - 


fe ad omnia prxmia poffibilia, folum intolligui 


hype- 


de prxmiis , in quibus non datur proprie iplc 
Deus. Dixi non Uutttr proprie ; nam in vilione 
beari datur in ptiiuium Deus; ille enim clt ob- 
icdum formale fpei, vt luo loco diximus; Sccx 
illo Sc ipsa vifione condatur vna integra beati - 
rudo; ac proinde ex hoc capite dicete foni ali- 
quis pollet , vnicum gradum vilionis beatx cllc 
adxquatum prxmium Vnius operis Chrifti : ft 
fchiro Deus dft qui meretur , etiam i contrario 
datui Deus in prxmium, Verum huic replica: 
occurritur per illam teftrittionem: Datur pro-; tu/fauc 
prii Deus ; nam Deusrcfoeiftu vilionis tantum ?M r>in>- 
le habet vt obie&mi» extrinlccum, & noneom- 
manicatur per phyficam Sc veram vnionem, 
ideo ea vitio non ccnfctur adxquatum prx- 
mium operum Chrifti; at hypoftatica vnio cft 
phyfica Sc rcalis communicatio Dei , idcoque 
ceufcri debet ptxmium infinitum , ac proin- 
de adxquatum cuilibet operi Chrifti lcotfim 
fumpeb. 

Alij vero abfolutfc docent quodlibct opus Alqdeu m 
Chrifti habere valorem ad omnia omnino prae- cto* 
mia poffibilia: id quod Cardinalis Lugo inde 
explicat j nam cum in rcmuncraiione debear VM i nrrr 
confidetari perfona Chrifti , qux clt camo ho- ad # 


eam qux in obiedione ponitur, qux effiet ex . . _ 

minimis: dccrclctrtt enim « magnimdinc of. '> or * ‘ . <l“ 1 * m ° Deus ipfc in le , pto Deo 

fendentis. autem th fc nullum prxmiura fit magnum jidco 

Refpondco Secundi» cum Patre Hunado , neque etiam vnionem hypoftaticam , im6 
Lugo,dc ahis, de quibus fuprA , eam humanita- 
_ tem etiam poft peccatum man furam infinito 
‘chrifti^ t- honore dignam Sc honorabilem per fummam 
>47» pofi adorationem latrix . Sicut filius Regis cuamfi 
peccatum offendat Regem , adhuc tamen manet filius Re- 


it 

Altera 
felutie. 
Humani! ac 


Istnahe- ^ venerabilior quira plcbeius , idcoquc cx 
ufu mfim- hoc capite potens dignificatc fuas adbones. 
te. Confirmo; naro ea dignitas quali fubftamialis 

non tollitur per culpam illam, ficut excellentia 
tnaior Angeli Cupra hominem non tollitur per 
peccatum tpfius. Et hinc apparet , miniis benb 
i Suario diflum , repugnare in terminis cum 
cafum fupra pofitura : nos enim non admitti- 
mus eam humanitatem futuram Sc non futu- 
ram fandam , fed pure negamus iUi eo calii 
fitndiuiem;dicimulqucob dignitatem infini- 
tam perfonx , cfto non eflet (anAa , fore fuffi- 
cientem ad farisfaAioncm , vt inftanciis allatis 
fufficientcr oftcpfum eft. 

SVBSECTIO SECVNDA. 

fortior preUtto tim ontecedentu, & vtrii 
illius folutitnes. 
ix 

RepUa Ad- ^ autem probatio defumitur inde: Nam fi 

opncC/rri. ^ daretur in prxmiuro operi Chrifti vmohy- 


neque omnes vniones polii biles ad.tquarc va- 
Ibrem vnius operis Chrifti , maximfe cfim per 
vnionem communicetur Deus finito modo, ac 
ptopterci illa noua vnio non detur Deo tpfi , 
led alteri humanitati non habenti Diuimtatcm. 

Hancvltimam folutionem fufius rciicioin- 14 
fra, oltendcns Dcuin in 1’c nec mereri, hec pix- 
mure, led vt hominem ; fub hac autem redu- 
pllutionc quia denotat comrounicationcmDiui- 
lutat is etiam per vnionem finitam, ficut hic Au- 
dior dicic , dum datur Deus in prxmium; inde 
colligo clari , non cllc diriorem Deum vt pro- 
merentem quam Deum qui datur in prxmium 
altcti per vnionem diftindlam. Vide rciu hanc 
fulius ibi dcdudlam. Quod vero additur, illam 
vnionem non donari homini Deo , fed alteri 
humanitati , non eft ad rem; quia fi alteri detur 
ad petitionem feu in gratiam Chrifti , perinde 
id eft ac fi ipfi Chrifto daretur. Imo cx noc ca- 
pite prxmium ilW videtur effic maius , quia 
difficilius conceditur prxmium perlonx diftin- 
dlx ab ea qux meruit , quAm ipfi metenti ; ex 
quo capite pater Vafqnez dixit nec dium itus 
polle per gratiam habitualem obtineri de condi- 
gno primam gratiam aut augmentum gratixptd 
tertii perfona. Eft etiam cx co capite illud prx- 
roium maius ; nam incredibiliter magis cft;na- 


fi!Tempt»‘ poliat ica cum aliera natuii creata , fieret fatis turatrt adhuc non dcificaum elctuii ad deifi- 

r ... -ii- . T\ J....... ... — - -- ■ rjnnnrm nuini iim d/ , ihr.:rjin ((.VUllilo 


fareiul ne- {m 0 pen : Deus enim qui daretur in primiiun, cauonem, quini iam fcmcl dcificaum Iccundb 
na vmene e £f^ c bonus, Sc valoris taoti quanti eft ipfc deificare ; ea ergo fulutio «x omni parte ell in - 
Deus digmficans meritum ; ergo non poffict il- iufficien*. 

trgt. 


I 4 


Proptcrei 



»o4 Rod. de Arjuaga Tra&atus De fine grmejfit.mjfter.Incarti. 


*s 

Fejfet quit 
diem, <»*- 
itgnttatem 
eperu fi- 
lum requi- 
rere pro- 
fere unum 
»m fre- 
me». 

Sed neque 
hoc mode 
fusu fit ar- 
gumento. 


i 6 

Rtneitur 
etiam iila 
rtiponfio 
dtilinguent 
valerem 
vnum a 
forfimaU- 
tat* , 6* 
•hum » 
ferfiatem 
»}rrtt *f- 


Solutio 

F.Ragufi, 


byfefiati- 

tamtffead- 
dquatum 
f rem tum, 
fidamen 
quidlibet 
opus Chti- 
pt merere 
flurtt v- 
tuontt. 


*7 

Solutio 
quoad prie- 
rtm partem 
e[l probabi- 
lis, nen au- 
tem quoad 
•Ua qua 
tomungit. 


Propterea pollet quis cum Patre Contnck, 
Wadingo de nonnullis aliis dicere , meritum 
condignum non rcqnircre «qualitatem cum 
praemio, fed poflecflc longe illo inferius: vnde 
erto vnum opus Chrifti non fu xquaie proprii, 
etiam poft diguiftcacionem Diuinitatis, niti vni 
vnioni hypoluticx, iuxtadidka; mhilomiinus il- 
lud opus ede polle condignum meritum om- 
nium vniotium etiam poflibilium , quia cft illis 
omnibus aliquo modoproportionatum. Verum 
neque hoc modo videtur latisfieri argumento; 
nam beet dato eo principio pollet cenlcn meri- 
tum condignum , etiam illud quod cft inferius 
aliquantulum ipfo prxmio , nullo tamen modo 
poteft dici condignum id quod cft infiniti infe- 
rius prxmio; ergo cum iuxtaobie&ioncm fupri 
potitam vna lola vnio hypoftatica rcfpondeat vt 
adxquatum praemium vmus operis Chrifti, de- 
bemus ncccUario dicere , fi fupra eam vnionem 
daretur habitualis gratia infimra , auc infinitx 
numero vniones, futnrum tunc prarmium illud 
infiniti maius quam fit dignitas meriti: id quod 
(vt diximus) non poteft prxmio condiguovllo 
modo connenire , quod non debet infiniti fu- 
perare fuum meritum. 

Hinc etiam reiicitur affinis huic rcfponfio 
diftmguens in opere Chrifti dtipliccm valorem; 
vnum ab ipsapcrfonalicatcDiuina fantftificante, 
alterum ab ipsi pcrfedlionc ac intenfiooc ope- 
ris. Primo valori vnius opetis dicit hxc folutio 
ficti fatis per vnioucm hy poftaticam; pro fecun- 
do veto adhuc deberi alia prxmia diftin&a: hxc 
inquam folutio ex didis reiicitur; quia licet ali- 
qua alia prxroia debeantur prxter vnionem, non 
poliunt tamen illa efle infinita; nam bonitas mo- 
ralis operum Chtilti , vt condiftinda a digni- 
tate per fonx, non meretur nili finitum prxmtum 
odo aut dcccm v. g gradus gratix , prout fucric 
intcnfto dc perfedto fpccifica eius operis , Sc 
prout mereretur, fi non fuifiet coniundum illud 
opus cum perfona Verbi , leu ptout de fadp in 
nobis meretur fitnilis intcnfto; ergo prxter v- 
nam vnionem hypoftaticam, qua fit Tatis primo 
valori,non poteft mereri alias infinitas. 

Refpondcri poteft Quarto exdodrina Patris 
Ragulx dtfput. t 8 . vbi cum fupponat donatio- 
nem vnionis hypoftaticx clTe przmium infini- 
tum , ait adxquari & inrcnfiue fieri per illam 
latis cuicumque merito Chrifti ; nihilominus 
tamen polle quodlibct multas alias imo infini- 
tas vntones meret i ; quia illa additio cft tantum 
extenfiuiquid maius; Sc non addit Srftimabili- 
rarem fupra alteram , ficut additio crcarurarum 
fupra Dcum:& ficut non magis valent tres per- 
fonxDiuiux fi mul fum ptx, quam valeat vna (b- 
la:denique addic, tunc folum meritum fupcrau 
quando additur aliquid intenfiui melius fupra 
ptxitiium condignum, non vero fi addatur ali- 
quid extcnftuc maius. 

Hxc folutio liccc quoad adxquationem cuiuf- 
libet Chrifti operis per (olam vnam vnionem 
datam in prxmium iit probabilis , vt infra di- 
cam, quoad alia tamen qux coniungic, cani in- 
dico omnino improbabilem : etenim princt- 

J iium hoc viomuin quodallumit, & »n quo tota 
blutio eft fundata, (cilicct tunc fotum luperati 
mentum , quando datur aliquod intenfine ma- 
ius, non vetb fi detur aliquid lotum cxiailiuc 


maius; hoc inquam eft omnino improbabile, & 
abonini rc&oprudcntum iudicioin genere mo- 
ris alieniftimum. Etenim fi homo faciat vnum 
opus, qoo metearut pr* altero v. g. decem gra- 
dus gratix ; profe&o nullus dicet illud idem 
meritum habete condigni tatem , vt rro mille 
aut pro infinitis iliis hominibus fimul Tamptit 
nouos & nouos gradus grati* mertat ur.co quod 
poftquam dati (une Petro centum gradus gra- 
tix, dare alios centum Antonio intuitu illius 
meriti, & fic dcinfinins aliis,non eft maius prz- 
mium intcnfiui , (cd folum extenfiui: quis au- 
tem id non iudicctabfurdiflimum? perinde ac (i 
diceret quis; Meo obfequio mereor ab Impera- 
tore monile aureum vt centum; ergo fimul eo- 
dem obfequio mcTeor centum talia monilia ; 
quia vntlm fupra aliud non facit quid intenfiui 
maius, fcd folum extenfiui. Ratio eft manifcfta, j 8 
quia multiplicatio prxmij cft prxmium verc& Multipli- 
proprie nouum; ergo fi priori adui datum lam 
cft prxmium illi adxquatum, profe&o fi adda- 
tut illi nouum, cfto priori omnino firoile, iam nouum pra- 
illudcx libcraiuate dabitur, non cx debito; pro mt*m *rg» 
nouo ver6 «quali prrmio debebit efle oouum 
meritum fimilc priori. Idem autem videtur 
adhuc clarius in lententia longe communiore furvae " 
ponente omnes gradus intentionis ciu filem ra- fumi», id 
tionis: in ea cmm licet qua ruor gradus fupra *"»"** , 
quatuor additi dicantur facere intentionem , ntn t 9,t ft 
qdia in idem fubiedum cadunt ;rc tamen ipsa in r f 
ieconfiderati prxeisi funt extenfiui maius quid 
qulm prrcedcntes t non enim habent intentiui 
maiorem pcrfe&ioncra : & in ordine ad meri- 
tum.iuxta firpe dida.idem eft mereri Petro & 

Ioanni pro quolibet quinquaginta^c mereri vni 
Petro omnes cemum;ergo fi adus habens virtu- 
tem ad dcccm habet etiam ad omnia alia vtginti 
excenfiuc fu mpta, mereri fane poterit profeipfo 
qucmcumquc nu merum graduum; quta lemper 
noui dc noui illi viginii noo funt nifi extennui 
plus quam fint priores viginti; ac proinde adus 
merens gratiam vt vnum mereretur eodem mo- 
do infinitas vnitates fiue pro fc , fiue pro altis: 
quo dici nihil poteft abfurdius. 

Quod verd hic Audor adducit in fui fauo- 29 
rem explicatur facillimi : dicimus enim , fiue Solustut 
vnio nona hypoftatica addita vnioni faciat plus iafiautta 
intenfiui, fiue cantumniodb cxtenfiui,eo tamen 
ipfo quod vna vnio exiliis fit adxquatum pr«- addita 
mium operis vnius Chrifti, non polle cum vili vmiomfi- 
probabilitate dici adhuc illud opus mereri plu- P im * 
res dc plurcs vniones ; id enim eflet habere du- {*“**•*- 
plicatum prxmium adxquatum j quod manife- "*'***' 

Ili repugnat , nifi multiplicetur meritum ; iam 
autem iupponiraushoc non multiplicari ; ergo. 

Quod dicebatur de complexo illo ex Deo de 
creaturis rcfpedu folias Dei, aut ex tribus pet- 
lonis refpcdu vnius folius , hoc inquam etiam 
non eft ad rem ; nam inde foifim probatur in- 
tcnfiue nihil maius eftein cis complexis quam 
in (ola vna parce illius. At tain cft probatum in 
ordine ad prxmium , idem eile date duo prx- 
mia vt duo , quam vnum vt quatuor, ac proin- 
de in genere moris dare intuitu meritorum 
Chrifti duas hypoftaticas vniones , vnam hu- 
manitati Petri, dc alteram humanitati Ioannis , 
e (Te bis folucrc illud meritum; quod tamen fup- 
pocumus adxquatc inccnliuc pccvnicam vnio. 

ncia 


5 ° 

JJmmI 
mhjs ftfil 
ttjpenJeru 
Vmtnim 


Dii'p.9. Expetuntur qmvalori operum Chrifti poff, ohcfte. Seft.;. 1 05 

nem rcmuncran ; pe uude ucm illas duas efle 
duplex prxmiunuac fi daremus per impollibilc 
vnteam aliam vnionem, qux eflec indiuilibilucr 

f irxmiiun, nobilius media ex pane, quam qux- 

ibet cx his qux nunc eaiftuut; ficui nlem cft praemium condignum non folum cile tllntl r ^u* 
dare Petro duo monilia, quotum quod libet va- 1 • 

lct mille, ac fi datetur vnum valens duo millia. 

Et de iuc (elutione latis. 

Rcfpondcrct quis Quinib, Quando datur 
alicui vnio hypoflatica, Iblum dan m praemium 


mul fumpu tam croca quam mercata: neque chrifti hn- 
qui hoc dicerer, minueret in ordine ad fafisfi- hn „ n /t- 
dionem pio uoftns peccatis valorem operum t*jt*t*m 
Chrifti. Poteft tamen adhuc ici ponderi alnei , * " r ' n,A r 


ipfam vnionem diftinctam i Verbo, quia illa 
fola eft qux producitur de ooup ; hanc autem 
,ft t ellc finitam Se improportionatam rclpcdu me- 
nti ChnlU, quoti eft infiniti valoris; vti dum 
trg» imprt- J Jtut V ifio, cuamfi per illam dicamur poflidcre 
fnrun*- i) cuni} non mineo datur nobis proprie in prx- 
Tcbnfti- niium Deus; alioqui quodlibct noftrura opus 


C*»firmA- 
lwA^rt• 
$iju* w- 

fient. 

f< rebabtlu, 

ftJ tamen 
non Admit- 
tenda hae 
ttfitnfic- 


mereretur praemium (implicitet uifinituro,nem- 
pe tpfurn Deum, de conlequencet e fiet noltrutn 
opus infiniti valoris (impliciter. 

Non cit improbabilis lolutio, (impliciter tv 
meo rrijcimdacx paulo ant£ di&i»;nam huma' 
nitau C irruti non (oluin cft daiavnto diftinfta, 
(cd mulio maxime ipfutnmcr Verbum : male 
enim confundit lolutio m vnum dare Si produ- 
cere ; fateor folum produci vnionem , nego ca- 
ram eam (olam dari ; imi illa non propue da- 
tur, fed per illain datur Verbum : licut quando 
quis donat alteri mille Horenos v. g. licet non 
producat tunc inoraliter mfi uomiuium , iplos 
autem flor eno» non producat , hos tamen for- 
imhtlime donat . Et confirmatur; quia in ipfif. 
met operibus Chrifti id oftctulitux: ea enim non 
funi vnita Verbo nifi media vmone creati; Se 
ramen (impliciter dicuntur habcie valorem in- 
finitum jergo fimiliicr erit donum infinitum dare 
alicui nature perfooam Diurnam, licet fise non 
coramunicaur nili medii vmone : id quod m 
alijs omnibus formis creatis patet : non cuim 
fubicdo communicatur lola vmo, fed praecipue 
forma que per vnionem recipitur. 

Ad inflatuum de vfiionc beata rcfponfum 
R tMittur ell paulo ante,vifionem, licet fu quodammodo 
poUcfijO Dei , folum elle cxtrinfecam Se iniro- 
nonalcm.idtoque non dici, (impliciter loquen- 
do, per eam nos acquucie prxmium infinitum; 
vnionem tamen hypoftaticara non improprii 
& mtcntionalitcr cJlc comgn&ionem cum l3ct», 
fed phyficam & realcm , non minus quam ip- 
famet vifionis beata vnio cft vera Se phyuca 
poficfiio eius vifionis, licet non Dei: vnde licut 
przinium rcfpondcus noftns adibus non eft 
lola vnio vifionis , led multo magis ipfamcc vi- 
fio ; ita »n prardido cafu non Iblum vnio hypo- 
ftatica creata , fed multo magis iplcmet Deus 
datus cllct prxmium ; ergo hoc ellct (impliciter 
infinitum ; ergo adaquaret valorem opeium 
Chrifti. 

SVB SECTIO TERTIA. 
Quii fit itftlali rtfiendtnthtm. 

H 


inflanti a 
itfmmpt* 
» vi fiant 
kin uficet. 


Tttbabtli- 


ytc obicdio valde difficilis fatis proba- 
biliter oftendit, vnum meruum Chrifti 


35 


quod in genere entis cft xqualc mei ito, fed 
quod morahter & prudenunn judicio cenictur 5'«”® '*■ 
«quale; videtur autem prudens iudicium di&.i- 

n i* L 

re, Deum lplum bene operantem & metentem (CV ^ m 
non iolum t-llc dignum ipfomet Deo (eme! iu tUni eft % 
przimmn, li (enrelillum petar, fed &c milites & quod m>- 
infioities. Sicut ra humanis filio tk heredi Re- raI ' 
gis feliciter pugnum non folum debetur fola 
digmtas regia paterna, qux cft illi «qualis phy- ^ flt 
lice (ad hanc entmqucdammodb iuve heredi- i* eft me- 
titis adtonrro habebat ) led vitra hanc multa v,l ° 
alia praemia (etiamli non infirttc.i, eo quod di- 5*fj** UT 
gnuas quaiu habet finiu fit;) ergo Cliti ito Deo , xt mp:o <4t- 
bene opcianti non folum debetur ex condigni- jum . 
rate vnio vntea Yerbt Dauini,(ed Se plurcs quot- humanet, 
quot petierit propter bonuj^opus; vti m deme- 
nto e contracto manifcftd xpparci, citam (ccld- 
deudo om i em indigmutcrn (ubicdli , i qui 
pollet peccatum cleuari ad imius demeritum. 

Si enim quis furatur 'alteri mille , non ccnltriur 
adzqujM pana, vt refundat illa milie; fed iult^ 
furtum illud puniri criaui poteft pritutionc vi- 
ix ; qua- pliylicc cft longe maius quam fuit ilU 
ablatio mille florenurum. Habet auicm hxc do- 
<ftnna locum etiam (eclusa latione oftcnlx Di- 
umx, qux m eo furto reperitur, &confidciatl 
pure pute Republica naturali , cui illud furtum 
conerariatur; eego a fortiori opus bonum Chri- 
ib, quod in luo valare indudit iptam Diu nua- 
tem vt illud diguificantcm , nou iulum, en: di- 
gnum vnadoiunonc ciufdern Dnunitacis media 
vntonc hypoftaiica pro altera alia natura, led 
etiam multiplicationi carum vmonum , fv .ilio- 
rum infinitorum prxmiorum etiam fimul lmn- 
ptorumjeiim niukib magis excedatur p.-yli.ft 
fuuum ruiile aureorum ab amilfione vui , ho- 
nori», 5cc. qux fuhi in aitiori ordine rupta illam 
pecuntani , quam opus bonum digni ficatum 
Diuinitaic excedatur ab cmldem Diuimtatis bi- 
na ternave donatione : hic enim exccfiiis non 
cft nifi cx cnliuus, qon intcnfiuus. Qra-lblutio c.ui »<»« 
mihi videtur valdi clara. Se maxime conformis l-ti 
prudentum iudicto : quod fi ramen ea adhuc filmib, A- 
abeni non ariiierit, (cd in rebus moralibus vo- ££’?*** 
luerit phyficam aliquam ex natura rei peiitam, efl l ,‘. fW 
quia hanc non inueim in pixlcnci, dicat, vnum mtr r, nifi 
Chtifti opus non mereri nifi vmcam vmoncon tmtcnm 
quod paulo and diximus ellc probabile. 


SECTIO QV ARTA. 
Obtcclto quinta explicatur . 


W eflndu ftjftJdenicrcompenfari voa vmone hypcttauca, 

htttbkau, & cl )oleqnemer non quodlibct opus habete n , ... 

ht \ pm condignitatcm ad omnia p«*ua poflibiiia fi- Patet JHyrudus ea ditput. 1 1 .§• 6i. ait diltan- t HurMtU 


3 + 

Ah* elu- 
ti m: Xtaitif 
in.it tnim* 
petAioeu 


Q v r u t 6 obi)cies : Ex maiou indignitate 

operantis non creicit peccatum ; eigo ne- K * ltf 
que e contrario ex infihui digmcite Chrifti ere- gnitai me- 
fcit meritum. Mirum cft quim torqueantur hac 
obietiione. aliqui, maxiuk ex his qui dicunt cx -J"” 
niaiori gratia habiiudli cielccrc merita : diffitil- 
limum enim cft aflignarc dilparijaicm meer de 
.formitatem homini a peccato vementem, Se, in- 
ter maiorem grattain quoad pandum prxlens 


T crtjuet 
■Jam 


Bio ■ 

Sf Sitii* 


Digitized by Google 


Sii lffUTM, 
*}** ntiat 
ahu, in if- 
fmm ifln- 
ttrjueitda- 


$5 


Jfl/ilm* 
reijtitur ft- 
hilit: Deu* 
x ia Ide tfti- 
mu pecea - 
ta in ge- 
ner t mali: 
Aritkmtii- 
ei » /nerim 
hahei iif- 
fiUttntum 
ex mula- 
flieatuni 
totum. 
Kefponfio 
veta, nen 
ertfcne^t 
menta tx 
maiori 

i ruta ha* 
Urnali. 


J7 

VUhna oh- 
it Eho: Sit* 
ttta non 
ttifeuat tx 


joC RoDiDE Arriaga Tranatus 

tiam vtiios peccatoris maioris prae alio minori 
reputari a Deo quafi nihilum ob infinitam 
vtriuique peccati diftanriam ii Deo ipfo-, rdeo- 
que ait ex eo capite non crcfccre iniuriam in 
gratia autem Deum valde xftimare , quod illa 
fu panicipatio natur* Diuinz, ac proinde ob 
maiotem gratiam magis jprxmiarc . Prefcdb 
cenfura, quam iplc adhibuerat $. ji* contra 
nonnullos dodos Rccentiorcs, docentes, inter 
perfonas eiufdcm fpeciei multum valere excef- 
lum perfedioms ad dignificandum opus, Iccii 
in perfonis diuerfx fpeciei ; cenfura inquam illa 
in hzc verba, Hre videmur fomma non poten- 
ttum vigilan in tuenda cenfequenha , tota 
quanta in ipfum potiori iure retorquenda nunc 
vidaur. In primis enim eodem motiuo illi Rc- 
ccntiores vtebantur pro przmio, quo hic Au- 
dor pro peccato, fcilicct quia inter Deum 6 c ho- 
mines cft infinita diftancia , ideo augmentum 
maioris grati* habitualis non facere opus magis 
meritorium ; hoc autem cft quod fuo modo in 
malitia docet hic, ideo fcilicct ex maiori vilitate 
maioris peccatoris non crcfccre malitiam, quia 
ambo peccatores infiniti diftant a Deo; in infi- 
nita autem diftantia pro nihilo reputatur diffe- 
rentia illorum inter fc. Vides in idem principium 
vtramque foludonem redire? Dixi autem po- 
tiori iure eam cenfuram in hunc Audorem re- 
torquendam, quia cum iplc dicat peccatum 
iqprcale infinite difplicerc Deo, idcoque iudicct 
infinite magis illud Deo difplicere,quam eidem 
placeat gratia habitualis ; profedb ncccfiarium 
cll,vt in ordinead difphcentiam Diuinam mul- 
to maioris momenti fit multiplicatio mortalium, 
quim multiplicatio graduum grariz habitualis; 
ac proinde fi ex horum multiplicatione crefcit 
przmium, a fortiori ex illorum multiplicatione 
debere crcfccre demeritum; multb ergo miniis 
hic Audor feruat confcqucntiam quam Rcceu- 
tiores quos ille reqcit. 

Ab(olut£ autem ca folutlo reijcitur ex imme- 
diate didis, quia Deus valdi xltimac in genere 
mali peccata; vndeex illorum inuhiplicatione 
etiam arithmetici ipfc auget difpliccntiam & 
auerfionetn ab eo homine tic pcenas;ergo ex hoc 
capite non poteft explicari , cur maior peccator 
non grauius peccet ex eo capite etiam ceteris 
paribus. 

Faci litis ergo ad obicdionera refpondctur ex 
dicendis liari ni , non crcfccre merita ex maiori 
fanditate iiabituali , ac proinde non mirum ii 
nec demerita ex pluribus peccatis; qux fune et- 
iam indignitas accidentalis hominis. Curautcm 
c contrario infinita fanditas Verbi habeat vim 
ad augenda merita, fufius cft a nobis decla- 
randum. 

SECTIO QVINTA. 

Troponitur obitUxo 'ultima , inde dt- 
/umpta,quod maior gratia habitualia 
non augeat tujiorum merita. 

V ltimo contra dignitatem operum Chrifli 
obijeitur : Ex ruaiori gratia habituali non 
crefcunt merita; ergo neque ex infinita crefcent. 
De hac obicdionc egi fusi Tomo 4. ia Tra- 


Defini ef nece fit. myjler.Incarn. 

datu de Merito,quia illuc vidciur proprii per- mutti fax- 
tincrc ratione antecedentis , quod in ea afllimi- Bitat*, ttgh 
tur; quod fcilicct ex maiori gratia habituali non 
crclirant merita, quoad conlcqucntiam vero in- tufem. 
de dedudam circa opera Chnlli huc diredi ea 
obicdio fpedat; fed quia occafionc cius antece- 
dentis tradata etiam fuit i me eo loci, ideo bre- 
uiffime me nunc ab illa expediam. 

6VBSECTIO PRIMA. 

Viri* dtftiritites rtitft*. 

R e 1 1 c 1 igitur ibi Primo lentendam quo- **"Ba n- 
rumdam , qui in concuifum efficientem . 

Verbi in adtones Chrifti;quem concurfum non 
habet maior gratia habitualis in opera hominis ftrmttam 
iufti.eam differentiam reducunt;oitcndi etenim txm^uhd 
Verbum non influere immediate vllo modo in 
eas adiones , quia neque pcrfohalitas creata in- 
fluit. Secundo, quia efto influerer, non idcp vi- J^ttn 
deretur vlla fpc^ialis rario meriri in casadio Chnfiiju» 
nes deriuanda: per concurfum enim eflidentem I™'**- 
qui talem non digniiicantur formalirer adio- 
nes ; vnde etiam in lententia Patris Suarec , qui 
concedit concurfum immediatum effcdmum 
gratiz in adiones fu per naturales , non ideo di- 
cuntur hx magis memori*, quam in communf 
fementu eum concurfum negantes ; quia gratia 
& fanditas fubicdi non aliter dignificat quam 
reddendo peribnam operantem nobiliorem. 

Replicabis tamen hinc: Si, quia perfona ope- ; S 

rans cfl nobilior, idcb opera lunt maioris merui, fi*« p*rfo- 
ergo i fortiori erunt magis meritoria eadem **‘*^"* M 
opera , fi ipfum Verbum , quod efl ipla infinita ** 
fandius, immediate efficiat ca opera phyficc; iUtm fuut 
ergo ratio concurfus effediui per fc immediare muorume- 
conducit ad rationem augmerici meriti. Rcfpon- r,, | l "t* fi 
dco.ob hanc rcplicam faris probabiliter dici 
poffc, cam efficientiam conducere aliquo modo 
ad dignitarem , ac proptcrci fecundam impu- op» , tnt. 
gnationem paulo ante politam a nobis non cflc Reffemdt^ 
omnino efficacem ; nihilominus ablolute non hMKt 
cft i noftra dodrina recedendum. Nam eciamfi _ 

Deus concurrar per feipfum ad adum aliquem „rctuJm- 
per auxilium extrinfecura,ad alium vero foiuin «n aliquo 
per habitum infufum;non tamen proptcrci di- ***** * d 
gnior erit ille adus , quem efficit Dais imme- 
aiatc per illud auxilium : quod auxUium non cft 
aliud quim ipfemcc Deus 1 non inquam ideo 
erit nobilior aut dignior adus , quiin alter qui 
efficitur medio habitu : id quod poteft adhuc 
melius declarari, fi pro przfenti qux Ilione fup- 
ponamus fententiam Durandi , docentis Deum 
non concutrerc immediate ad adiones crcatu- 
rx: non enim proptcrci cflet minoris meriti no- 
flcr adus quam lam fit, quando habet inhniii ?9 
nobiliorem concauflara efficientem, quam tunc D, S Kt,M f 
non lubcrec, 

Ad obiedionem ergo, dico, dignitatem per- 
fon* operantis libere & proprio nomine cflc *t*ra*t* 
cauflam dignificantem opera;qu6d autem fimul l* 1 "™ di ~ 
cum ea pcrloni aliquid aliud influar quafi con- 
caulfa, determinata tamen ab ipsi perfona, non 
dac adioni illi nouum valorcm; cum ergo per- tu aurem 
(onalitas Verbi qui talis non fit qux operatur 
liberi, non poteft ratione fui immediati con- ,mI " ”** 
curfiu uu flare eam digniutem operum Chrifh, 


ized by Google 



Difp.9. Expediuntur qut valori operum Christi pof.ohejfe. Sect.j. 107 

nili quatenus iplam pcrlbnam qux libere ope- 
ratur digni Ii car;hoc aurem non aliter facit quam 
efficiendo formali ter vt Chn Ilus, quatentis ho- 
mo qui operatur, fit Filius naturalis Dei infinito 


Alierum 
folutio, eur 
gruiiu hu- 
hiHolm 
rruuor non 
tnugu di~ 
gmfictt , 
quin fatum 
concurrit 
tollendo 
pteesuuta. 


40 

Solutio hoc 
fotfumfup- 
fomt. 


Confirm * * 
tmr exim- 
flo uBus 
conirtt unis 
qui iufii- 
fitut. 


Hiplico 
contro r- 
itsfmtdi 


Std hoc fo- 
Imtio ruqui 1 
Juflintriu 

Rtctntit- 

tibus. 


4* 

O /Itnditmr 
effcfulfum, 


honore & xilmutione dignus, &c. vti diximus 
fupenus. Confiet ergo immediatum illum in- 
fluxum efle omnino per accidens , idcoque ex 
illo non polle defunn differentiam inter Ver- 
bum & gratiam habitualem. 

Ideo lit aliorum folutio, qui dicunt maiorem 
gratiam habitualem non magis dignificarc,quia 
Tolum concurrit tollendo peccatum : ( putant 
enim hi, fi homo in pura natura efficeret adiun 
fu pci naturalem , eodem modo illum futurum 
meritorium de condigno gratiae & gloria: ac 
nunc cft:) cum ergo mortale tam beni de fado 
expellatur per vnum gradum gratix quini per 
tinnitos, inde fit,vt ex maiori gratia nulla noua 
dignitas accrcfcat operi ;quia vero hucufquc fo- 
lutio hxc nondum declarat, cur in Chrilto Con- 
ditas Verbi concurrat non folum ad impedien- 
dum peccatum, fed etiam ad magis dignifican- 
da Opera Chrilli.id vero ipfum nonprxllctur i 
maiori gratia habitualijideo dicunt gratiam ha- 
bitualem rcfpc&u Dei cfle perinde ac fi nihil 
ellct, ac proinde eius augmentum nihil facere 
ad augmentum prxmij, dignitatem vcr 6 Chri- 
fli, quia infinita efl, iufficcrc ad augendum in 
infinitum ipfum prxmium . Hanc lolutioncm 
ibi reieci Primb, quia falfum fupponit; oftendi 
enim condignitatem ad gloriam oriri in merito 
ex gratia dignificantc, ideoque opus fupernatu- 
ralc puri hominis non cfle meritorium de con- 
digno gratix.Id quod pollet forti fuadcriiNam 
de fado contritio fupernaturalis elicita ab eo 
qui in peccato exiftit , vere & proprii cft opus 
hominis non exiftentis in pcccatoj ic tamen non 
cll meritoria de condigno gratix, co quod non 
digni ficatur per gratiam : quod autem homo 
prxccflerit in peccato, videtur per accidens ad 
impediendum meritum condignum , iuxta ho- 
rum dodrinam : nam per hoc nullatenus effici- 
tur , quo minus eo inflanti , quo efl meritum, 
non fit vllo modo peccatum; ergo. 

Huic argumento rcfpondcrt portet , ideo 
adum illum non mereri de condigno gratiam; 
quia occupatur in promerenda remirtione mor- 
talis, quod tunc expellitur per illam contritio- 
nem difpofitiui. Qux tamen folutio in lenten- 
tia horum Rccfcntiorum non poteft fuftineri; 
nam hi fatentur remiflionem mortalis polle ca- 
dere fub meritum condignum purx crcaturx, 
licet non fnb xqualcm fatisfadionem ; inde 
enim euidenter oflenditur, quandoquidem gra- 
tia habitualis non auget valorcin operum , tam 
me polle de condigno promereri eam remiflio- 
nein pro me, quim pollit alius iullus pro me; 
quia tam potclt eam promereri non-iuflusquam 
iullus in hac fententia , dummodo , quando efl 
illud meritum , non adfit peccatum ; ergo tam 
bene poterit eam mereti lpfc peccator quam 
quilibet alius iullus . Vide qux lupra dixi con- 
tra hos Rccentiores, difpuuns, Vttum putus 
homo pollit alteri mereri remiflionem mortalis 
de condigno.Quidquid ergo de hoc argumento 
& eius folutionc fit , 

Inde efficaciter oilendo , eam refponfioncm, 
innuentem in eo quod Deus gratum habitua- 


lem non ita xftimee ob infinitam cius diftan- 
tiam ab ipfo Deo, nullam omnino efle : Primo; 
nam hac dodrini fuppofiu piofedo non fuit 
ncccflarium his recurrere ad alterum illud prin- 
cipium , quod gratia nihil aliud prxftct quam 
tollere peccatum : etenim criamfi gratia digmfi- 
caret politiui opus, poliet dici per cius augmen- 
tum non augeri prxmium ; quia illud augmen- 
tum rcfpcdu Dei quafi nihilum reputatur . Se- 
cundo argumcntorjQuia ficut ex gratia ipsa au- 
da quantumuis tnfinue di flet a Deo, augetur 
eodem omnino modo dignitas ad gloriam CSc ad 
maiorem auiorem dJc complacentiam Dei; cur 
quxfo non faciet idem in iplis opeubusiTcrnd, 
hcur hi dicunt , apud Deum exigui momeuti 
efle cxccfliim illum gratix;ita eodem modo de- 
berent diccrc, nullius momenti efle apud Deum 
addere nouum prxmium;cur ergo cx augmento 
gratix tantum valentis quantum gloria valet 
non augebit Deus etiam iplam glorum , quan- 
doquidem vtraque apud ipfum quafi nihilum 
repueeturf Quarto, in iplis operibus bonis idem 
argumentum habet totam fuam vnn ; nam ma- 
ior forte di flantia efl imer opera ipfa & Deum, 
qudm imer gratiam habitualem & Deum ta- 
men hoc non obflantc,ex augmento inccniiouis 
operis augetur prxmium; ergo erum prxmium 
idem augebitur cx maiori landttarc fubicdi, 
quantumuis ob diflantiam infinitam gratix a 
Deo videatur apud Deum parum x Ai mari il- 
lud gratix augmentum exiltcnsin fubictto me- 
rente. 

Quintb denique ratione a priori id rcijcitur: 
Nam cflo ille exceflus leuts fit 111 ordine ad 
comparandum hominem cum Dco;fcmper 
enim habet infinitam ab illo diflantiam ; in or- 
dine tamen ad xAimationcm Dei de illo maxi- 
mus efl : nam Deus ranto plus xrtiinat vnaiu 
gratiam prx ?lia,& vnum iuflum prxaho, 
quantum in re ipsi 111 fc vna gratia excedit aliam, 
ic vnus iullus cxcedu alium : Deus autem in 
ordine ad magis minufvc prxmiandum iuflum 
non monetur mfi ex maiori amore 6 c compla 
ccntia ac x (limatione quam habet rcfpe&u 1 pio- 
rum iurer le , quidquid fic , an per illum excef- 
fmn moraliter non magis accedatur ad Dei per- 
fc&ioncm,quam fi non haberetur. Id quod fal- 
fum quidem cil, pro prxfcmi tamen intento ad- 
mitti poteft ; quxrcnda ergo alia difparitas inter 
gratiam habitualem & dignitatem Verbi. 

£llam Audorcs quidam tradidere Tertio, 
dum aflcruniDiuinitarcm non folum coucurrcrc 
dignificando Sc deificando naturam humanam 
Cluilii, (cd etiam conferendo cis operibus valo- 
rem quemdam intrinlecum fupcriotiflimi ordi- 
nis, longe diftindum a valore quem ipla opera 
haberent cx fc; nam ficut natura fufcipit intrin- 
Icci vnionem ad Verbum, ua accidentia, qux 
phylicc ci natiiixinhxrent,fufcipiunt inrnnlcci 
& in lc vnionem, qua fune phy fici & intrinfecc 
cum naciua Verbi vnita, vnde habent infinitam 
dignitatem. At gratia habitualis folum concur- 
rit dignificando fubicdum, non vero conferen- 
do operibus valorem aliquem inrrinfcium;<fuia 
adus virtutum fupernaturalium licet phy lici 
fine vnili animx, non tamen fuiu phylice vnui 
gratix habituali ; ergo gratia folum concur 
dignificando fubieduru inoidinc ad capacica- 


qned Deui 
non itu 4- 
fttmtt gu- 
ttum tuti - 
tuultm,tx 
it quod hot 
di, i et infi- 
mi * Dto. 


4 * 

Rtijei/mr 
iUodoUri- 
■4 rutum 
A pntti. 


T)rw tntgu 
vtl miniis 
• hi icitur ud 
promi An- 
di iuflum 
ox maiori 
vel minori 
complu- 
ent is 6 - 
tenort. 
Dicunt t- 
Uj, Diuini- 
taiem net 
folum con- 
currite di- 
gmfitAndt 
noturum 
humanam 
Cht.fli, ftd 
tperilm 
ion ferendo 
valerem 
ordinis fts- 
ptruriji- 
mi. 

4J 

jtt gr ut tom 
habitualem 
folum em- 
turreie -e 
fuinettum 

do non ton- 
f Tendo vo- 
litem opi - 

ritm- 



ioS Rod.de Arriaga Tra&atus 

icm merendi , non in ordine ad plus minufve 
merendum. 

krittifu- Hanc etiam folutionem reieci , quia reuera 
pr» hanc n jgji continet nili pura puta verba; ne re autem 
/o tnmm- nu || am a flig nat dii paritatem : quod enim ftatirn 
ab initio dicit, perlonalicatem dare valorem fu- 
periorillimi ordinis operibus, gratiam verd non; 
hoc inquam eft ipfamet conclufio, quam impu- 
gnamus i id vero quod de vnione pcrdiucriilU- 
tnos terminos additur non cft ad rem; quia (tcur 
gratia vnitur fubicdo immediate, non vero ip(is 
operibus, ita perfonalitas Verbi vnirur natnrx, 
non verh operibus; defiem perfonalitas dfgnifi- 
cat naturam infinite, ita maior gratia habitualis 
dignificac magis in fuo ordine naturam. Item, 
ftcur opera Chrtfti vniuntur narurx dignificarx, 
ira opera hominis iuftioris vniuntur naturx ma- 
gis luftificatx; ergo quoad pundum vmoniscft 
eadem omnino ratio; ergo debebit etiam eadem 
ellc ratio quoad digntficationem opentm , nifi 
alia adignetur difpantas.. 

44 Quarto igitur : Alij nefeio quam vnionem 
Ahj vhm- hypoltaticam inter opera & perlonalicatem ad- 
***• byp+- mittere vidcntut;fed fit hos rcteci,quia talis vnto 
*dm-ttrrt ^ ct ^‘ a< ^ acc, dentia cenfctur communiter om- 
xi Jiaiur n ' no impoflibilisi quidquid vero de eius impof- 
iartr ptrfo- fibilitate fit, de fado certi non debet admitti; 
ttahcMiem quia prxter fenfum omnium Patnim & Theo- 

& tptrf, loporum nouam de fado vnionem hy poliat icam 
Jid bi rtit- 0 * . \ • . , i ' 1 

ili ahbi. p< jncrc » c ll plane improbabile. 

Ktqut ai- Sexto rcicci cos, qui ex perfedione fubftan- 
taijp illi tiali vnionis hypoitaticx conantur oftendere 
f n ‘ eam differentiam : cum enim nequaquam de- 
Mianria- c ^ arcnt c l u ‘^ faciat gratiam ellc accidentalem, 
li vnitnu aut fubftantialcm; quandoquidem quxlibet fuo 
/MMpfiru»! modo diguificct fubiedum; facile coiplo reij- 
i/firtn - ciuntur, vt omnino nihil declarantes, vti reuera 
uam. nihil declarant; quia gratia habitualis ctiamlt 
non fit fubltantia,dignificat opera ad meritum 
condignum; ergo quo maior cur, diguificabic ad 
maius meritum. 

S VBSECTIO SECVNDA. 

Quid ad eam obicclionem dicendam. 

45 T T i s ergo difparitatibus reiedis dixi Primb, 
tiaiirRra JL JL gratiam habitualem maiorem non dignifi- 
'taaluatH carc at * mau,s veruum, quia id videtur ellc pla- 
digmfiia* improbabile : fi entm ponerentur duo tufti 
ad mana* prope infinitam intenfionem gratix habentes, 
mimum, v. g. landus Petrus fit fandus loanncs,aut Pau- 
lus, qui vrerque ad finem vtrx xquaiiter labo- 
laflcm innumeros pioChrifio labores (uftinen- 
do, efficiendo etiam intenliffimos adus, fite. fit 
circa ipfum pundum mortis ad eam quam dixi 
intenfionem prope infinitam xquaiiter omnino 

Trebantr perueniffcnt : fi item ante mortem vnus prx al- 
or «yinrj# reroeliceiet infimum adum virtutis, quem. po- 
t,utd f** teft elicere ; eo tamen iplo haberet canrumdcm 
glorix plus altero, quantum vfque ad illud tn- 
llans ambo habuerunt, & adus ille infimus x- 
quiualeret laboribus totius prxcedcntis vitx, 6c 
grati js ex opere operato tota vita ad tllud vfque 
vlcimum pundum acceptis; id quod line dubio 
cft valdexlifficile creditu;id vero Icqui probaui, 
quia fi vnus indiuifibilis gradus digmlic.it ad 
maius prxmium,dcbcc ad vniciun gradum;crgo 


Dt fine 0- ncccfit.myfter. Ineam. 

duo gradus dignifirabuntad duos , & fic vfque 
ad rotam intenfionem cius adus; quia ibi digni - 
ficatio malcr fit arithmetici per partes diittn- 
das; varias autem etufiones qux adhiberi pol- 
limt rcicci ibidem. Vndc Pater Petrus Hurcadus Mati i»!Ut 
difput. m.$ 6 j. miniis fufficientcr rtffpondet, 
dum ait hoc argumentum non habere difficul- ,tmbm,{ 
tatetn in lententia ponente gradus inrenfionis 
homogeneos.fcu fimiles.quia poteff rcfpondcri, da*. 
iuftum vt centum operantem vt odo accipere 
foliim noucm gradus grati*, ita vt ille nonus 
detur ob centum gradus gratix quos habet. Di- 46 
co miniis bene hxc rcfpondcri ; nam fi Icmcl ftabmut 
verum cft, cx maiori gratia metita crcfccre, nt- vm 
ccflarium profedo co iplo cft, vt fi vnus iuftus J*" ‘ 
alterum fuperat, vel in lolo vno pundo indiui- 
fibili gratix ratione illius crefcat etiam meri- 
tum, cumque minus nequeat ercfccrcquam p<$ 
indiuifibile, neccllarium tandem eric vt crelcat 
tantum in prxmio ; quantum fuerit exceflus in 
grati&; ac proinde ci qui habet centum giadus 
debebunt daii alij centum ob folam gratiam 
ipfius fubicdi, prxter illos qui alioquin rclpon- 
derent ipfi adut; ac proinde quilibet iuftus bcnfc 
operans, quatuumnls remiflum habeat adum, 
debet plus quam duplicare rotam gratiam ; Sc 
inde fiet illud augmentum fere infinitum, qticd 
in rebus moialibus folct ponderari ; fi (ciiicec 
per centum numeros duplicentur lemper grana 
tritici , vix totius orbis grana furti cerent ad co* 
numeros implendos, li in primo vnum granum * 
in iccundo t luo, in terno quatuor,iti quarto 
odo,flcc. Idem amem fcquitur m noftrocafu 
quoad merita; cumque in magnis fandis,& qui 
diu viuunt , non folii ra centum , ftd milliones 
aduum bonorum reperiantur , profc&b, fi per 
quemlibet multiplicant adxquate prxcedentem 
gratiam , debebunt ad numerum prope infini- 
tum peruenire; tamoque grauius apparet hoc in- 
conucnicns , quanto per reni i Ili (limum & quali 
infimum in genere virtutis adum continget ca 
multiplicatione, ita vt minimus adus temperata: 
comeftionis in fine vttx elicitus mercatur de 
nouo tantum, quantum (vr paulo ant£dixi) in- 
itus ille tota vita ftia promeritus hietat omni- 
bus Tuis laboribus 5 c bonis opeiibus;i:em quan- 
tum gratix per Sacramenta ex opeic operato 
receperat : id quod nemini non debet videri 
promis incredibile. 

Vbi Secundo cx didis conflat, minus bene 4? 
etiam c contrario aliquos putare, hoc inconuc- Mir.it h- 
niens cellare , fi dicatur gradus gratix efle hete- ** *“**' . 
rogeneos , vel (olo numero diucrlos, iDxquales J jrt ^ 
tamen in perfcdionc;ita vt vnus primus fit per- tanamuai, 
fedior lubftantialitcr quam alter etiam primus; A mdmu- 
qua dodrina liippofita dicit,rationc maioris dt- t*™**i f *’ 
gmhc.itionis gratix no effe neccllarium dare tot 
gradus, quot lunt illi digmficantcs;(ed fufticeie, ^ 
ii dentur aliqui, & Innui illi fintex perfedion- 
bus. Hanc tamen (blutioncm non fufticcrc con- 
itar ex didis :nain licet ollendat furti tiemillimi, 
quomodo non fit iioccHaiium dare tot numeto 
gradus gratix, quot habuit fubiedum;ia ordine A(l 
tamen ad prxfcntcm dtrticultatem plane elt im- , tm 
pertinens , quia fiuc dentur numero tot, (iue tult*itm 
non, faiccm debet dari aliquid xqiuualcns om- bic 
nibus iili<; vndc xquiualentcr fumma illa meri- t!§ 

ta duplicantur per adum illum infimum,qucm 0l#l . 


jmficandi, di- 
contincns omnem 

Ctnfli ,j 1 
ftneiutu 


Difp-J». Expediuntur qu&valori operum Chrijl i poff. obeJfe.ScCt.y 109 

in argumento noftro pofuimus . In cl autem nem omnino modum pofli bilem dici 
dupl.cu.one eft totum ablurdum i nobis illa- quia cft fanOitas ipTa Diliina cont.nen, om 
tum : quod enim ea duplicatio non fiat per tot perfedionem pofiibilem, ac proinde etiam 1 
numero gradus (ed per vn.cum illis omnibus nem d.gnifitattoms.qu. fine contradidionc 
zqu tua lentem, adeo non impedit eum cxcef- cogitat, poteft; fine comtadiflionc autem exeo- Tf,Z. 
ium, quem dnm.ui mm.um , vt potius illuni g.tatur tllc fecundus dign.ficandi ad infinitum 
augcatiqnu melius cft habere perfcd.onem ali- praemium, optime fcqunur debere concedi C ra- l J l,m 
quam per pauciores gradus quam per plurcs; tix Chnft, , fine vili tamen necefliratc idcd id tZ?** 
vti melius cft habere vnara faciem «ntennona- ipfum concedendi grati* creat* accidentali fi. f 
lcai ; e P r *’ cnranrcm «cem ob.cda quam de- nu* & limitata-; quia non valet, H*c pcrfc&io 
cem rpec.es, quarum qualibet rcpr*lcntct vnum repemur in Deo.ergo aiam in creatura. 

Vbt obferua , ad hanc noftram d.fparitatem 
ftab.liendam per accidens eftc.quod iuxta non- ftr *tn~ 
nullorum fentemiam non debeat fan&itas Chti dn.t f t bu- 
fti vt hominis dici infinita (impliciter; nam licet **'• l uid 
eo quod communicetur humanitati per vmo- 
nein d.ftintftam, nuiulquc fit habere eam fan- 
(ftitatem per idcntitatem,vr eam habet Verbum, cbnjh w.n 
quam per vnionem , dixerint aliqui lan&itatcm dtbtmiiui 
Vcibi in fc c(lc mainirm I 1... 


cem fpecies.quarum qualibet rcpr*(cntct vnum 
tantum obieckum ; ergo iiuc per multiplicatio- 
nem tot graduun* ; fiue per tres aut quauiot cis 
xqiuualcntes,fcmj>er manet illud inconocmcns, 
qu6d fciltcct infimus ille a&us cius hon.inis 
iufti fa&us in fine vit* xquiualcat infinitis , fi 
infiniti prxcc(fi(Tcnt,infiipcr omni grati* habi- 
tuali onocumque modo infulae . Non ergo dc- 
bCT vllo modo admitti ciufmodi augmentum et 
maiori grana hominis iufti. 

48 Sccundft, quoad conlequemiam pncfenrem, 
MmU et»- qu* nos ita vexat, dixi eodem loco cani nullam 


Vcibi in fc cllc raaioicm quam ijmftitaccm liu- /T— 
manicatis , eo autem ipfo hanc non ede iuBni- 
• e ■ 1 ' . ,, 1 , — *• tam; quia nomine infiniti iolum intelhsunc 

fj! “p mfiniti gratia Verbi ad gratiam habnua- iummum quod poteft excogitari . Nihilominus 
Li 1 P |° «.«o biprofin, duoh« valde cllc m- id per accidens cft ad punctum praeiens . nan 

* tct ‘f dmctfa , pnmum cft digmficare ad me- mihi pro eo interno luffidt, quod Ihndlitas ipfi 
t rutum rendum a louid dmcrlo modo nu jm amni n. Ve-»*; ? . ■ 


Verbi in fc contineat (vt fic dicam) per modum 
form* cumcfFc&um j quia ipfa in fc cft fumnu 
fim&ltas qu* poteft excogitari ; inde enim ego 
infeio , eum fffcftum tribuendum humanitati 
& operibus eius.cfto non tribuatur In eo perfe- 


rendum aliquid diucrfo modo quam antei ca- 
debat fub meritumjalterum cft.dignificare tum 
J afl mcrtndllltl «dem quod antea nobiliori modo, 
hic dio Il,m at * ^«wul nouum przn.ium promerendum: 

dltju- hic enim ponitur duplex exceflbs; ,„us in mo- I. _ r pert, 

tZ, A iL altet In « ‘P« qmnn metetur ille fiiouis gradu propter vuiodis dlltinaiohcm , 

"E57 ; aus ■ t-enum cft aulem lumine na, urat, plus per quam communica, ut , ae tribueretur, fi p" 

^fq 0ln caulTandum vltumqUc hunc efte- identitatem tonu enitet ea fanaiias Chtlft, hu- 
<$•«4 •dem « u «^ qu»™ ad primum folum . Hinc vlterids manicati : fateor enim libcnriflimft.fi Deus im- 
»M,.ry intn t, ex eo quhd grana habituali, habeat vim mediat» Iu fui natura ellft capax tnctiti , Ione» 

CJU cu ™ ptioicin cftcdhuin,ideqque dica- plnr promeriturum, feu longe digniora fututa 
lc "f n ^'gnlhcet a thus eius merita , quin, merita humani, a, is vnui ei 
»»»■ ad de condigno Id , quod Diuinat natura:. Per quod non impeditur, 

™ um ^ congruo mereremur fine dia gratia, mmus eadem natura biuina communicet fiu- 
‘r., 2T h,nc "T m ” 0n r *S Di ‘Ilo 'nodo pe, legui- manitatis operibus vim infiuiiam etiam meten- 
Z.,,1 U ro “ conicquen.iam , e.iam illam habete v,m di, qui careret ea humahiiat, fi „ 0 n elfirt vnita: 
ad fecundum eum tftftum Cum ergo ex ficuii enim noli obftanteeavnibnecommunicat 
f «.a communi lententia ptaict,» habeamus, gratiam primum cUhaiim feu digmficationen, ad pra- 

cl,c neccllariam .,d cum pnmum eftectuui; ve mium infinitum. Inde et, tm colligitur, non va- e», 
,Z"i T'" mbuamus C1 fecoodom , Ilum, non fit Iere conlcqucmian, e, gratia vmoms ad liahi- - 

vUuna «gon^ntuminon quidem ex auitontaic, tualero gratiam , quia perinde cllit ac fic arnu- A*"»» 
feimndum 4 u, f V ««cptis pauculis Rcccntioiibus ) omnes memaremur , vt paulo amft dixi : Diuinitas (eu " 

»ll. potius fune « contrarii iertemii , idcoquc ex fanft.tas mfinira continet omnem modum iufti- TZm 

7Z\’l ™ J P ' K re, l clcnda ,lla ponus em quam alie- ficand, & lana.ficandi ; ergo fanflitas fime & Liu... 

.rj.- ‘ cnda • noa " cn ; d . “ ,l0 “ e > «jumentum a limitat aqualis eft gratia hahmialis, idem comi- n 

«..mj., n °^ ls P auli > “ii fidium ab abiutdo de ea mul- nebit: qmc confequemta ex ipfis terminis appa- 
ttpltcattone met, totum oftendit efte valde du- ret nullius momemi . Conila ergo nullo modo 
tum concedae eam vim graiw ; bcne concludi- pendere infinitam vim dignificandi merita 
mu, , ablolute omnino clleci gtame talem vim Chtifti ab eo quod habitualis gratia; quo ma- 
denegandam. iot eft.eo magiselcua ad maius mctliun,; ideo- 

Lienique , eo quod gtaiia vmoms eam vim que nec conlequemiie vi .nequeabfolute ex alio 
u , t Mbeat.nullatenusinicnur.deberc eam in gratia capitenos teneri ad concedendum illi hunc tffea 
nanuuab rcpcriii: nam cum digmfitauu Chnfti ftum. Et Catis de hoc punSo, & de obieaioni - 
/i. venut a laurtitatc infinita continente in fc om- bus conua dignitatem operum Chtiftu 

xtmtm» hjh 
ftflstittt 


Seejmi 

tuendum 


T o j 


Vti 


DISPV- 


.0 


no R,od. de Arriaga Tra&atus T)e fine & nece fit .myfter .1 'ncarK* 

DISPVTATIO DECIMA. 

Virum dignitas perfona ChriHi augeat drreffe tpfum valorenu 
operum, an vero joium indireflc. 


I citvr hi Rcccntiores curo Carpi infiouaflcnt 
fe communem ( quam ego vnicam indico 
veram ) in hoc pundo fcntemiam defendere, 
tandem nouam ingrediuntur viam ad explican- 
dum valorem operum Chrifli; dicunt enim per 
' fandiutem infinitam Verbi non reddi proprii 
. opera Chrifli maioris in fe valoris, meliora aut 
« nobiliora quam finr eadem opera fada ab alijs 
- iuftis; idcoquc docent diredefle immediati non 
• mereri maius prxmium, quam in alijs homini- 
bus mercantur ; quia vero prxmium, quod pro 
eis operibus retribuendum cft,dcb« eflc decens 


» a M c dirpuiadoncm inftiuio ex velle fibi inuicem donare aliquid tali tantoque 
propofteo propter Cingularem donatore fle donatorio dignum 5 certe quidquid 
aliquorum Rcccnriorum do- creatum alter alteri darer, cflet perinde ac fi Rex 
Annam ; qux eiii videatur re aliquis altcci Regi pomum vel nucem daret. Ex 
ipsa coinciderc in communem hac dodrina infert, luftos de condigno mereri 
fleveram, multum tamen ab ea per fua opera xternx vitx augmentum j nam 
diffcn,& dat forti occafioncm miniis beni dif- cum fint faiij Dei fandi ac iufti , prxmians au- 
currciuli circa dignitatem operum Chrifli. tem fu ipfe Deus Rex Regum fle potentiflimus 

ditiflimuCquc k quid mirum ft omnia opera iufti 
SECTIO PRIMA. ab ipfo mereamur augmentum grati* fle glo- 

rix j quia omnia opera fupcrnaiuralia Cum rami 
'Proponitur id fent entia. fplendoris , vt non vulgarem , fed xftimabilem 

‘ aliquam retributionem exigant iuxta qualitatem 


eis operibus retribuendum cft,dcb« efle decens 

' perfonam cui confcifbr, fle pro Deo ipfo omne 
prxmium eft , perinde ac li Regi darentur dux 
vel tres nuces, colligunt inde fieri, vt quodlibct 
opus Chi i Ili mereatur omne plani prxmium 
excogitabilcj opus ergo fupcrnaturale m horum 
Audorum fcncemia,adas v.g.charitatix vtodo, 
non meretur certum aliquid , fciiicct vnum aut 
«herum gradum gratix, Ccd meretur prxmium 
magnum. Vt autem iudicetur quod fit magnum 
prxmium, debet videri quale fit fubiedum cui 
conferendum illud cft; nam pro fubicdoparuo 
res in fe longi minor fortierur rationem magnx 
folucionis; pro fubiedo vero in fe maximo de- 
bebit res euc longe maior , vc ccnfeatur pro co 
magna; vri pugnantibus xqualiter in bello fle 
gregario milite fle magno aliquo Ptineipe prx- 
niium cru proportioiutum, pro gregario milite 
mille aut bis mille fioreni v. g. pro Principe 
vero id cflet perinde ac fi nihil ci daretur; debet 
ergo a dari aliquid longi maius, admitti fciiicct 
in familiaritatem Regis, aut etiam flabilibus ali- 

» quibus magnis bonis donari , flcc. Addunt au- 
tem hi Audorcs , quantitatem prxmij con- 
digni penfaudam efle non foium ex petfona cui 
datur , fed etiam 4 perfoni 4 qua datur : maius 
enim prxmium meretur idem opus, fi remune- 
randum iit a Rt-gc, quam fi 4 Prxtore aut fim- 

* plici patrefanulus ; quia prxmium habet pro- 
portionem aliquam cum perfona remunerante. 
Pro viroque vero capite , ex quo crcfcit illud 

■ prxiTitum, melius explicando fingunt hunc ca- 

* fum.cllc duos deos eiulcicm maicftaiis fle infi- 
nitatis, quam habet nofler Deus ; fingunt etiam 


perfonx operantis > fle attentis viribus fle potc- 
flate prxmiantis. 

In priorem partem dodrin* k qubd fciiicct $ 
opera ipfit in fc non reddantur magis xftima- Vkdt ini W- 
bilia ex vnione ad Verbum ( id quod tamen * 
nulla audomare aut ratione dtrede confirmat) 
videntur mdudi primo ex eo, quod ob maio- 
rem amorem prxeisi erga perlonam bene ope- 
rantem non debet ille, qui iuft£ diltnbuic prx- 
mia inter duos milites xqualiter laborantes , 
plus dare ei , quem magis diligit , fed vel iuxta 
diucrfitatcm laborum , vei certe iuxta exccllum 
nobilitatis; cb quod pro petfona nobiliori, ce- 
teris paribus , reputari debebit parum id quod 

S ro ruflico eflee fufticfcanflimum . Altera ratio JUers*- 
poftcricti , quxque maxime induxit hos Au- r**»™'»* 
dores, ca eit ; nam fi quantitas prxmij non de- 
beat defumi ex dignitate fubiedt, fed ex valore 
operum Chrifli, Icqueretur, opera Chrifti Do- 
mini non efle {impliciter infiniti valoris ; nam 
cum eis fandius Verbi non communicetur per 
identitatem , fed per vnionem di fluidam , non 
poceft reddere ca opera fimpliciter infinita, 
quandoquidem poffunt excogitari alia maioris 
nobilitatis, nempe opera ipfius Dei in fe. Con- 
firmatur, quia meatum qua cale dicit non foiiim 
dignitatem perfonx, fed bonitatem moralem 
operis ; hxc autem bonitas cft finita , fle in hac 
poceft efle magis fle minus -.maior enim bonius 
cft in adu chaxitaus quam in adu temperatx 
comcfiionis , etiamfi vterque fu a Chnfto fa- 
dus ; ergo meriu Chrifli qua merita non funr 
in fe fimpliciter infinita , quia vnum poteft efle 
maius altero : pro qua tnxqualitate in ratione 
meriti adducunt Theodorum Pekanum dc Sa- 
tisfadionc Chrifli concluf. iu §. ftc/tn - 

dum , fle alios dodos Rcccntiores . Hinc infe- 
runt, merita Chrifli moucrc ad infinitum prx- 
mium, non ttmen mouere infiniti, fcu obfinir. 
tam luam virtutem. 


SECTIO 


Digitized by Google 


Difp.io. V 'rum dign. fer fons Chritti augeat direfte,&c. Sc&.i. n» 


SECTIO SECVNDA. 
Reijcitur bec fentcmta. 

4 TT an c rationem puto nec libi nec rationi 
btdnn* XjL clTe valde cohaerentem, plani autem con- 
btc mtfibt i rar , anj omnium fere Theologorum fenfui, ex- 
tfi In- tep 10 Scoto , ailercnte opera Chrifti Domini 
non habere ex fe valorem infinitum, fed folum 
uatfMriM ex acceptatione extrinfeci Dei } cui fementi* 
eemmunt * a ldi faucnt hi A udores; oportet autem omnia 

/, 7 l * 1arc P** P artc * clari oftendere, & nonum hunc 
Thteitgi. modum cxuifccrare, nc fortalle (olis phralibus 
tum. innitens alicui arrideat. * 

SVBSECTIO PRIMA. 

Dua priores impagnattones citu 
doffriru. 

J "C kgo Primo oftendo hanc do&rinam ede 
o fltndtmr, Jfj contrariam communi lcnfui Patrum & 
t*ucef > Theologorumjnam P.itre$ t dum efficaciam mc- 
teairJrtmm ritoruro Chrifti commendant , extollunt maxi- 
eemmmu mi pretium ipfum quod Chriftus obtulit , il- 
ludque dicunt e(lc infinitum , id coque fuiffc 
'rum&*p ^’§ num maiori praemio i id autem valde alie- 
nurn eft ab horum mentej nam in hac do&rini 
non dedit pretium maius Chriftus Dominus, 
quam poteft dare quilibet iuftus , imo quilibet 
peccator per adum fupcrnaturalem; efto qood- 
* libet praemium poftea tefpedu Chrifti dicatur 
leuc propter 'magnitudinem fubicdi . Vnde 
mnnquam Patres vel Theologi recurrunt ad 
hoc , quod pro pertona illa infinita quidquid 
daretur eller paruum, vti dcbuillcnt dicere rax- 
ta hos Au&otes ; fed quia pro pretio & operi- 
bus eius per lonse omnia edent parua : & ia ma- 
ximi fignificat Paulus loco luperius citato, 
dura au ad Hcbraros Chriftum clamore valido 
ac lacrymts exauditum ejfefis nc id differentiam 
denotat in ipfic operibus & eorum merito : vn- 
de Audor de Operibus Cardinalibus Chrifti 
apud Cyprianum Sermone dc Alccnfionc Chri- 
fti > alludens ad hunc Pauli locum ait; InieUtgi 
voluit m pretio, quod pro eo datum eft, & m eo 
quod ipfe dedtt pro mundo , quanta fuerit dijji- 
mihtudo, vt dubium nen fit quin fretq magni- 
tudine Ju per et , &'c. Vide hunc Dodorem in 
ipfifmct operibus ponere eam excellentiam , & 
altitudinem fumini ordinis, quo clariffimi reij- 
cituc opinio, in qui vcrfamur;ea enim exprcfsi 
ait me tam multum dare Deo quam dedit Chri- 
ftus ; quia in operibus ipfic non vult agnofeere 
f pcculnn excellentiam , quam <3 Paulo citata 
verba vnici intendunt. 

Earadcm phrafim ieruat Agapitus Papa in 
P^raa *d Anthimum , vbi au : Effufio 
Brina tx tmm '"ft* fonguinie tam fuit diuos ad pretium. 
Patribm Vbi iter hin pondero vim poni in pretio iplo 
viter Ut. oblato Deo, & in ipfis adiombus Chrifti, ita 
vt illi infiniti maiores dicantur quam noftrsr. 
Idem oftendit Chryfoftomus Sermone n.in 
cap. j, ad Romanos, vbi ait : Quemadmodum^ 
fi quu m carcera cuftodiam nummos decem de- 
bentem coniecerat , vernat vero aliut , qui non 
Tomys VI. 


filum filmat decem ittos nummos , fed ettam in- 
numera auri talenta largiatur ; ita nobtfcuma 
failum eft t multo fiqutdem plura quam debeba- 
mus Chriftus pro nobu fohett . Hunc locum ci- 
tat pro comruuni (ementia line vlrcriori dedrf- 
dione Vafquez difp. y. cap. a. Ego illum ad 
rem noftram fic vrgeo : Non enim dixit Chry- 
foftomus , V emt aliquis valde nobtlu, qm dant 
decem promeritus eft noftram Ubertatem-, fed ad 
pretium ipfum datum merito recurrens dixitt 
Vttot qui innumera taUnta auri largiatur. 

Ecce in ipfis operibus i Chrifto oblatis diffe- 
rentiam luinmam talentorum agnofdt Chry- 
foftomus . InlPumdem fenfum loquuntur om- 
ncc Scholallici ; Sc (ani his Recenuoribus ex- 
ceptis, nullum vidi nec audiui qui dc dignitate 
iplorum onerum Chrifti in fc ratione vn io nis 
adeb abiedi fcnrirct. 

Dixi autem paulo fuperius , hos Audorcs 7 
te ipsa in Scotum relabi; quem tamen fxpc re- ofendUnt, 
ieccrunt ; id quod iam efficaciter ofteodo: Etc- 
nim Scotus non fuit tam fimplex , vt ncgauerir ** 
vmquain pro Clinfto ipfo operante, fcu pro q Uim tM . 
Deo ipfo operante exiguum vel leue ellc quod- 1 mn tope 
libet prxmiura : qnis eram Catholicus aut hae- resuerunt. 
rctiais admiisa feroci vnionc vera Dei cum 
humanitate Chrifti poffit id vel in dubium ver- 
tere ? ergo dum operibus Chrifti negauit valo- 
rem infinitum, folum voluit dicere , ipfa opera 
ratione vnionis non cfle in fc infiniti raoucniia- 
Deum; quia pntauit Scotus per vnionem Verbi 
opera humanitatis non ficti aluoris oidinis, nec 
Deo magis placentia . Scotus aurem & ab his 
Cc i reliquis Andoribus rei jcitur in hac dodri- 
na^qute iota quanta eft re ipsa do&rina horum 
Auaorum. Vides ergo quam dc Chrifti operi- 
bus per hanc femenuam minus benb & minus 
conlequemer lenuat hic Audor ? 

Quod prsrtcrca ea dodrina fibi non conftet 8 
oftcnHo manifefte : Nam «x vni pane dicit , fi Ofleniitm 
lorjuaraur dc prarmio promerito, opera Chrifti 
cllc (impliciter infinita, ita vt nihil maius poflit pi, Hcn 
excogitari; aliunde veto cftm dicat ipfamoom- empte. 
ratem operum conducere ad illud meritum, & 
admittat aliunde in operibus Chrifti inxquali- 
tatem in ca bonitate ; profedb eo iplo debet m 
illis admittere inaequalitatem in valorc. Vt vero 
id clari oftendatnus, pono duos iuflos in fcom- 
niuo xquales, & conlcqucntcr xque magnos, fi 
vnus eliciat adum duritatis vt odo, alter ca- 
ftitatis vr duo, fine dubio inarqoal rcr mere- 
buntur; non quia idem prarmnim fit pro vno 
paruum , pro altero magnum ratione inaequali- 
tatis catum peifonarum; cum enim pcilonas 
fupponamus omnino «quales , cati ex hac 
pane «qualitas deberet efie in piatmio;crgo lo- 
lum ratione inaequalitatis operum merebuntur 
tnxqualc praemium. Hinc igitur argumentor p num 
efficaciter : Ergo efto ratione «qualitatis ex par- chtpi pra 
te perfonz idem mercatur Chriftus per opus altero mo- 
leuiffi muro, quod meretur peropus perfrdius; w " m 
quia tamen opera ipfa ita merentur magnum ^ 
aliquid , vt in ipfo magno habeant inzquali- babeiina- 
latera , & maius magnura mereantur odo gra- 1 ** *?*- 
dus quam y nus » & canum maius quam odo; "f* 
fine dubio magis merebitur perlona eadem 
Chrifti cum centum gradibus, quim eadem gr.nate pat 
6Um VUO gradu. aqualia, 

% a Rcfpon- 


Digitized by 


in Rod. de Arriaca Tra&atus Definc&ncctpt.mjftcr.Incarn. 


Rcfpondcbis.hoc argumentum habere tantum 
locum,qu*ndo perfonz ratione (ui non debetur 
totum prxmiura poilibile ; vt cumChriftus , 
quia eft Deus,mcreacur per quodltbet opus om- 
ne prxmium poilibile , nihil poiTe amplius re» 
liare, quod per alia opera quantumuis nobilio- 
' ra mereatur. Sed contrA , quia aliud e(l , nihil 
r dati plus re ipsa quod illi aaus mercantur am- 
plius } aliud verd , quod ex (e illa opera non 
i hnt magis meritoria , magis digna, Admitto 
nuncpiimum, nego vero fecundum :vt enim in 
■ lententia docente , quodlibet peccatum mortale 
cllc dignum omni poena poflibili. nihilominus 
dicitur vnum habere maiorem vgnitatem ad 
illam pcenam, quartv aliud habeat iuxta luam 
grauitatem : id quod per hanc conditionalcm 
nobiliflime explicatur , fi prxrer torum quod 
meretur peccatum leuius, ellet per polii bile vel 
impoflibilc aliquid aliud, illud meretur pecca- 
tum hoc fecundum grauius ; vnde dicimus ab- 
folutc, In fe , 6 c in ratione merendi .fortius eft 
hoc fecundum quam primum ; ira dicimus , Si 
per poilibile vel impoflibilc , prxtcr ea omnia 
prxmia, quz ratione aftus infimi fadi i Diurna 
perlona Chrifti cifiint proponionata , darentur 
adhuc alia polii bifia, etiam pro illis eflet condi- 
gnum hoc tccondumopus. Profcdko hzc per- 
t ciftio radicalis fine dubio fufficit , vt ille pri- 
mus a&us etiam in ratione valoris non dicatur 
fimpliciter zqualis alteri, & coofcquenter iuxta 
modum difeurrendi huius Au&ons non dicatur 
infinitum. 

Confirmo hoc meoiudicioclariflim^ Prigib: 
Demus per poilibile vel impoflibile vnum opus 
adeo perfectum , vt habeat condignitatem ad 
omnia pvzmia polii bilia, ita vt per illa fiat ei om. 
nino fatis adzquatc,adxquatiirune;profe&dil- 
lud opus dicetur ab hoc Au&orc & ab omni, 
bus minoris valoris, quam de fa&6 dicatur opus 
Chrifti • quia huic nec quidem per omnia prx- 
mu poflibilia poteft fieri fatis ; ergo etiamfi v- 
rrumque opus Chrifti habeat condignitatem ad 
omne prxmiuin poilibile , 8 c nullum abfoluti 
re ipsa & dc fadfco poflit inferre plus quam al- 
terum ; quia tamtn verum cft ablolutc dicere, 
iis przmus , quibus fieret fatis vm operi , nullo 
modo fieret alteri , erunt eo ipfo de fa&o abfo- 
lutc etiam in eo valore inzqualia ; ficut illud, 
quod lotum meretur omniapollibilia, eflet in- 
zqualc ci , cui nec per poflibilia omnia fieret 
fatis. 

Id ipfum Sccundb o flendo ex do&rinS eiuf- 
’ dem Auttoris pallim hic repetita; ait enim in 
c quolibet opere Chrifti cllc valorem fimpliciter 
infinitum * quia habet valorem fuper omnia 
. prxmia poflibilia. hinc argumentor : Ergoiam 
hi Au&orcs explicant magnitudinem valoris 
* operum etiam in ordine ad impoffibilia ; alio- 
J quin loium debebam dicere , quodlibet opas 
habere valorem prxcisi ad poflibilia ; dicunt 
autem exprc(x£f nec per omnia poflibilia fatia- 
tum iri eam condignitatem j explicant ergo in 
ordine ad irti poflibilia eum valorem per hanc 
condicionalem s quod fi vitra ea omnia poffi- 
biiia adhuc alia cflcm , c flent ea opera eu 

Q omonata; cur ergo quzlo etiam mihi non 
it per aliam fimtlem conditionalcm expli- 
care maiorem aoiolute valorem vnius operis 


Chi i llt prar aliis , co modo quem fupiadixi ? 
quod fi per impeflibite vitra ea quz Chtifto 
operanti vmyn a Cium vt vnum c flent adzquaca, 
darentur alia poflibilia , adhuc illa deberentur 
eidem Cluilio propter fecundum aChim nobi- 
liorem duritatis , ergo ablolutc debent come- 
dere eamdem inxqualuatcm in openbus.ac pro- 
ptcrca dicere, non omnia cllc mhnita, quia po- 
tcft excogitari radicalis valor in vno maior 
quam inaltero. Hi autem Au&otesnihil volunt 
ablolutc dicere infinuum.rnli id quo nihil ma- 
ius poteft excogitari. Vides ergo ros non cllc in 
eo principio fibi conflantes! 

Quod vero attinet ad hoc fundamentum dc 
infinito, alibt illud reicci cflkaciccr, oftendendo, AUhojltn 
non idcb fotmalitcr aliquid cfl'cinfinitum,quod 
refpici.it omnia quz in co ordine funi pcllibi- 
lia; vnde dixi, fi per impoflibilc Deus non con- «f 

oneret nili vnam creaturam ,non propterea vi- finitum, 
lionem illius crcatuiz in Deo fututam infinite 9*“^ 
perferam, fi dicamus de fa&o vilioncm eiuf- Cl ** *?' *'* 
dem crcaturz non cllc infinitam ; quia ea deno- 
minatio, quod fine alia plura vel pauciora pelli- jofiiui*. 
bilia videnda, cft penitus cxtiinlccum huic vi- 
fioni: quis enim dicet, fi repugnaret vllus alius 
color illo excepto, qiicm nunc video , tunc nc- 
cellanam fore potentiam infinite pcrfc&am in 
genere videndi, quia ca vnoadtu tunc tungciec 
omne vifibtle poilibile i Ego (an£ a tali n.odo 
difeurrendi alienus omnino lum. Vudc mento ttn.i efitn- 
Patcr Petrus Hurtadus difput 1 1 . $. 1 5 . often- V.Hnr- 
dit, etiamii homo contineret formaiiter iSc cnii- “fi 

nenter omnia animalia , non propterea cum fu- timtrnffr. 
turum animal infinitum , Icci oinnmo finitum . , ^httrvtl 
Vnde etiam in prxlcnti,vt infciihs dicemus, fa- •mnwrter 
tcor polle concipi e contrario infinitatem in ah- amn ' 4 ***• 
qua rc , etiam li illa non fit ituxima omnium T^f"*** 
quz excogitari polfunt; & ex hoc capite ad nut- 
um merita Chnlb inzqualia, cfto quodlibcc Iit 
infinitum: vnde obiter telpondetur argumento **"*• 
aducrlx pams , inmtentc eo principio pro quo 
citauic Pcltanura, quod opera Chrifti cum ha- 
beam unione obicCti inrquahtatcm, non polliut 
reddi infinite meritoria a Verbo. 

SVBSECTIO SECVNDA. 

Ksimplius cjiendttur defectui confcqucnn* 
in ea doctrina. 

T ertio oftendo eam lentendam non efle 1 j 
fibi fatis confequemem ; etenim dicit, ope- 
ra Chrifti, eo quod non lint identificata pctlo- t>**cd« 3 ri'- 
nz Verbi , non polle cllc infinite meritoria ,Sc 
tamen addir.ipfum Chrillum cllc dignum mfi- ctnftqutn* 
niti quocumque przmio. Et vero vt hzc duo rtm. 
non cohzreijg inielhgas aduerte : Efto perlona 
Chrifti vcriTit Diuina,idcoquc lit iplcDcus& 
honore Diuino lummo poflibili dignus ; nihilo- 
minus in ordine ad merendum oportere nos ibi 
in Chrifto diftinguerc naturas, drrtinguereuem 
inrer ea prxdicata quz foliim tribuuntur Deo 
per communicationem idiom.it uro ,& ituer ea 
quz vere & proprie tribuuntur ipfi Deitati j 
oportere item in ea diltiudlione pizdicatornm 
dilcurrere confcqucntcr in vna& altera maiciia; 
ex quo capite oltcndam iam cius dc&smx in- 
coniUntum. Hoc igitur luppolito dico.ul quod 

veri 


Digitized by Google 


'Difp.io. Vtrumelign.fi erfbru (hriffi augeat JireBe,(*?c. Sc<5t'i. n} 


veri proprii m Chrifto o»erctur , id quod 
veri & proprie operatur laudabiliter , id quod 
vere & proprii remuneratur , non efle nili fo- 
Uni hunutiitatem Chrilli: licet enim Deus di- 
catur humiliatus , mortuus ■, merens, prxmia- 
tusAc. omnia tamen illa funt tantum prardi ca- 
ta, qux per communicationem idiomatum tri- 
buuntur Deo; quia Verbum ipfum propni po- 
14 titb cft remunerans , prxmians,&c. Hmeinfe- 

U futd ro ,Ergo id quod propni meretur non ell tnfi- . # p 

•ruretur, id ^ fimpliciccr luinmum ;quia humanitas operans lirinfiniu, limitari tamen ad nonmeren- 
au hl u4atfi etiam vt fanflihcata a Verbo non cft tam (ancla dum limplicitcr infinitum , eb quod mereatur 
infimi & quam ipfum Verbum; quia hoc eft landlum per a&um (impliciter finitum; qualis cft a&ufc 
pmfluittr per identitatem , humanitas per vnionem di- creatus amoris aut iufticix. 
fummum. ftindbm; vt hi merito Gtpi docent; ( ex quo ta- Neque huius argumenti vim labefa&at do- 

meo vltetius,& forti in hoc non benc.infctunr, «ftrina, quam bi tradunt num. i}. ex Patre Vaf- 
- -iT- infinira ^ rrtm qucxCc Patribus , fcilicer Chnftum habere 


nitatur ; nec video quomodo poflir difciimcn SuUuvt 
vllum «fligiuti inter hxc duo quoad dlgima- difcnrrtu 
lem, 'Dtm communicatui , & Dtut communi- 

candui, vt dicatur nobilius quid efle Deum 

_ communi' 

communicatum merentem , quam Deum com- catuSi & 
municandum dandum io prxmium. Adde, fic* Deuscom- 
ut hic Auflor docet cx modo finito , quo Deus ww.ican- 
ipfe communicarur per vnionem, fdlicet diftin- xrlSr»!/*- 
ftaro, limitari illud praemium ad rationem fini- nmobiiior. 
ri, multo potioii iute debere dici , efto perlona 


17 

Stc obitat 


fana* humanitatem non cfTe infiniti fan&un 5 ) ergo 
quam Vtr • humanitas non habet omnem dignitatem exeo» 
b*m. gitabilcm , ergo neque omnem roagnijodmem 
poflibilem ad hoc, vt refpe&u ipfiusomne pr^- 
mium reputetur exiguum ; nam (i refpc&u Dei 
proprii & non dcnoininatiue tantum compara- 
tio Hat, conftat illam dignitatem efle maiorem; 
ac propterea illa, quae rei pedtu humanitatis dei» 
ficatx non eflent exigua, eflent rcfpcdu Dei in 
(e immediate. Vndc concludo , 5 i pet impofli- 
bile edee alius Deus noftto squalis , & nofter 
immediati per fe , & non in natura allumpta 
mereretur apud illum , futurum tunc noftrum 
Deum dignum maiori prarmio quam iam fit 
Verbum mereoa ; quia Vetbumnon in (c pro- 
prii, fcd m natura humana aflhmpta meretur: 
id quod a nemine negandum credo ; ac propter - 
ca infero, male hunc Auctorem dixtflc , Chri- 
ftum merentem tam dignum ede omni prae- 
mio , quam fi Deus apud Deum in (c mete- 
retur. 

Idem explico fub conceptu remunerati: Cer- 
itctiur /»- tum cn ’ m non rciu V ncrari Verbum m (c 
lh#"prr & formalirer , fcd rerounerari naturam 

numanam ,qux cll vntta Verbo ; & inde per 
communicationem idiomatum Verbum iplum 
dici remunerat um.V iule clare colligirur^d quod 
proprii remuneratur non eife Ium mu m ens ; 
quia licet per Verbum fandlificetur , habet ta- 
men ui per vnionem diftindam , id quod Ver- 
chrifiifrt- bura babet pc t identitatem. Hinc fit v heri iis , 
elargitur, vt minus etiam b«ic dixerit idem A udor , ma- 
id quod ius quid clle in genere merentis Chnftum 


Vtrh/m 
non tn f* 
proprii mo- 
retur, jou 
in natur» 
ajfump/d. 


»5 

Verbum 


commum - 

(Aliorum 

idiomatum 
remune- 
rari, 
Humani - 
ta* anum 


eam dem Maicftatem & vencrabilitatcm quam chrifto 
habet Deus, cum omnes adus & tituli , quibus tniuiom- 
fuprrtnam maicftatem veneramur & recogno- ntm cm [- 
fcnrras, tribni poflint Chnfto; qualis cft adora- JJ 
tiolatrix,& fimiles; vndc inferunt, cum Chri- tribuitur. 
fto homine agendum ac fi cum Deo ipto agere» 
mus; ac proptetra eam folam cire magnam re- 
ncrentiam erga Chriftum qux magna cenlc- 
retur erga Deum immediati in fc. Hxc inquam 
dodrina non labefadat in minimo noftrum ar- 
gumentum: Primb, quia etiam ego ex P. Vaf- 
quex fle ex Patribus pondetabo , illum Chr* 
ftum dandum inprxmtumob merita huius al-. 
tcrius Chiifti, efle etiam dignum honore, ado- 
ratione, xftunaiionc , &c. dignum quo ipfe 
Deus , (eu quo ij dicunt de Chnfto exiftentej 
vnico denique verbo, quotquot exaggerat tonet 
(fi ramen exaggerationes diccndx fune ) illi fe- 
cerint ad Chiiftum exiftentem & meicntcm 
extollendum, caidem faciam ego eodem omni- 
no modo ad extollendum illum Chriftufti ; qui 
d ambas cft in przmium; ac proinde concludam 
id qulu prxcisc hucufque intendo, icilicct tain 
magnum quid efle Deum datum in prxmium , 
quam Deum mercnrem ; ac proinde nihil per 
eas exaggerationes obtinebitur. Secundo , in ea 18 
dodrina videtur aliqua comfhitti xquiuocaiio; 
aliud enim cft loqui de Chrifto in jordinc ad Miudtjti 
adorationem fcu latrbm , aliud loqui de ilk> in l»«ui do 
ordine ad merendum , 8 c ad hoc vt prxmictur: 
in Chriftocnimcum veri &: proprie fit Deus, 

.procul dubio ex ea pane habet Chriftusquid- trdmi ad 


cut ui gtiitit iiivivuii» , ,|nuvui uuuiu c* ta pauc iiauct m mu-> 

proprii n - quam in genere prxmijcflct alteri homini dare quid Maicftatis cft in Deo, idcoquendn mmpii mmndum. 
muneratur vn i 0 ncm nypoftaucam, (eu, quam alterum cfli- Chriftus cft dignus rcucrcntia quim Deus; 

OOn tjfl U-J.,w.n.r kunn. «lia Tk..!)... .11 1).... X/ .1» J »» mi 


funrmum 


cere Deum; ideoqiwpcr vnam vnionem hypo- 
ftaticam conceflam m prxmium operum Chn- 
fti non dari tantum quantum eft ipfe merens. 
Colliges inquam hxc miods efle vera ; nam fic» 
ut dicu hic Audor ^Efto, quando Deus datur 
in prxmium.res data fit infinita, quia tamen non 
datur infinito, fed finito modo , uempe media 
vnionediftinda( ficut etiam licet Deus (c det 
Beatis in prxmium , quia tamen (e dat finito 
nfodo, nempe media v ilionc finita) non eft prx- 
mium fimpliciter infinitum ; ficut inqu.im hoc 
dicitur dc Deo communicato alteri natu rx , ita 
fine vlla prorfus differentia idem debet dici de 
Deo merente , (eu de Deo prxmio afficiendo , 
fcihcet illum non mereri immediati proprii m 
(c.uec remunerari in fe, fed ratione humanitatis, 
cui per vnionem finitam fcu humatam comrnu- 
_ Tomvs VI. 


quu Chtiftus eft Deus , & aliquid aliud, nem- 
pe humanitas; non ctbautcm minus honorabile 
noc complexum Deus Sc humanitas quam 
Deus fdus ; quia humanitas fuperaddita illi 
complexo non tollit quidquam de ea excellen- 
tia Dei : Sc in hoc fcnfu loquitur Vafqucz & 
Patres: fi aurem loquamur diChrifto vt meren- 
te Sc vt prxinio afficiendo, longi alia eft ratio : 
etenim m hoc fcnfu non cadit proptii 6 c in ri- 
gore illud prxdicatum fupracam paucra , qux 
in co concreto, Chriftut eji Dtm , (cu fupra Di- 
uinuateni,fed cadit fupra naturam,& per (olam 
communicationem idiomatum fupra Verbum. 
Vndc fit , vt Chriftus vt proprii merens Sc yt 
remunerandus non fit quid tam nobile quim 
Deus in (c; hic enim habet locunuotadiftindlu 
a nobis fupra tradita. • 

K 5 Confirmo 



>9 
Vtrbum 
no» Miner 
dicitur me- 
rens r«- 
muntraii 
tju.tr>> mor- 
tuum, paf- 
fum, frc. 


Dum rtt 
adoranda 
in Chrifie, 
Ver hem ip 
Juminfe. 
O-buman i 
t* s propter 
vntomm 
aiVerbum. 
trima me- 
retur om- 
nem poffi- 
biltm ado 
rmtionem: 
ulter. * non 
•fi digna 
tanta ado- 
ratione. 


20 

Si fnb hae 
t toto <^br- 
ftu- snttlli - 
Itrttnr 
Dem o> 
nutum 
tre.ua fine 
i vntci.e in- 
ter /t, ad- 
huc*«gre- 
JA tum hrc 
jortt tum 
bsn.,tn 
fuam De tu 
tpfe, tan- 
to ff cultu 
dignum. 


Cur Luma- 
mtiu non 
r eduntur 
pervio- 
nem tam 
fitnffa 
•jitiern Ver- 
**tt»t0 f. 


H4R0D. de Arriag a Tractatus 

Confirmo hoc meo iudicio euidenriffimc in 
hoc prxdicaco. Verbum mortuum, palliqn,&c. 
E:cniin non aliter Verbum dicitur merens , re- 
muneratum , &c. ejuam dicatur mortuum, paf- 
film,&c. quia tamen hxdenominationes folum 
funt per communicationem idiomatum, nemo 

rudens negare poterit , cafu quo per impofli- 

ile ipfa Deitas lc proprie tradidiflet morti tn 
Te ipsa, futurum id longe maius & maiori xfli- 
mationc ac prxmio dignum , quam fc folum 
tradere in carne libi vnua; quod principium ex- 
plicaris terminis cfl cuidemiffiirauro ; vude cla- 
1 illimi infertur , non polle etiam dici nunc in 
genere merentis dcbeie nos confideracc Cbri- 
itum , perinde ac fi Deus in fe immediate me- 
reretur, & clTct pixmiandus. Vides ergo minus 
heni adduci illud pundum de adoratione fum- 
ma debita Chriflo ad pundum merendi : & vc 
«n ipsa adoratione quid (it ientiendum clare in- 
rclligas , oportet dillinguere duas res adoran- 
das m Chriflo: vna clt Verbum ipfum in fc; 
altera clt humanitas propter vnionem ad Ver- 
bum. Pruna cfl intinua & fumma adoratione 
& amore poffibili digna ; quia clt fummum 
bonum , & fumma excellentia : altera verboon 
clt digna canta adoratione; quia humanius et- 
iam fi dignificctur & fandincccur per fandita- 
tem Vcibi, non tamen redditur tam excellens, 
64 tam fanda & tam amabilis quam ipfum Ver- 
bum ; quia cum cticdfcum formalem accipit per 
vnionem dillindaro : id quod libcntilBmc fate- 
tur hic A ador. Cum ergo meritam proprii 
otiatur non a Verbo in fc, fed ab hunumuce 
fandificata per Verbum & ilh vniu.iine datwo 
Chnllus qua merens , & qua prxmio proprie 
afficiendus, non e 11 tam infinitum bonum quam 
Verbum ipfum in fe. 

Vc vcio adhuc diilindionem earum rerum 
in eo complexo melius nuclligas, ponamm iub 
hac voce Cbrtjhu auc fub aliqua aha Lillfplici 
/igmiicari & Deum 6t natuum creatam , line 
vnionc tamen vera inter lc; (neque enim repu- 
gnat vmca voce fignificari complexum aliquod 
duarum rerum inter lc non vnuaium phy lite, 
vi acetuus lapidum, exercitus, ficc.) ccrtc etiam 
in co calu vciiilimum ellct d icere, CJuifimn leu 
aggregatum illud effictam bonum quam Deum,* 
idccquc dignum fumma latria & amore , &c. 
id tamen intcUigi deberet ratione vmus tantum 
rci.qux in co complexo includeretur, non vero 
alreiius; ac proinde male inferretur tunc , rem 
alteram merentem & prxmiandam cfle infinito 
amore &latua dignam ; cfto tunc ratione illius 
alterius partis merentis denominaretur etiam 
Cluilius merens , & beni opcians: quod ergo 
tunc digeremus dicendum etiam nunc, cura 
hac folum differentia, quod ineo cafu quia nul- 
la crtit phy fica vmo inter Vetbum & eam hu- 
manitatem , nou effiet communicatio idioma- 
tum Verbi ad naturam humanam , & naturx 
huinanxatf Verbum: ltcmcunc humanitas nul- 
lo modo dignificarctur a Verbo ob ei u Idem 
vmonis defectum; at nunc Si datur ca commu- 
nicatio idiomatum , 6c humanitas digmlicatur 
a Verbo: qued autem attinet ad pun&um prx- 
frns, quod humanitas , qua proprii meretur & 
pixmidtur, non reddatur tam famula qudm Ver- 
bum^ dc tam excellens , caderu plane clt ratio ; 


De fine & mcefiit.myfier. Ineam. 

quia liem per ilium vniopcm humanitas non fit ** nt *flo 
V cibum , :ta nec tam excellens, &c. Quxdo- T^mantttu 
«Urina ab omnibus Catholicis ncccffiatib concc- fer vmo- 
denda videtur ;cx ea autem claic apparer non ne» fit 

lubfiilcre eam recentem dodrinam.quod fcili- Y trlmm * 
cct phyfici plus fu Chriflus merens , quam fit ^tamexctl- 
Dcus per vnionem hypollaticaro dandus in prx- Uns,&c. 
mium; quia, tuxta fuse hucufque deduda ,6c- Ume ruit * 
uc Deus datur mediavnione, datur modo fimeo; 4*8 rite» 
ita humanitas dura digmlicatur ad merendum, 

& clcuatur vt fit magna, vt fit digna magno prx- chniium 
nuo, clcuatur & digmhcatur per caindera vnio- merentem 
nem diffindam, finitam & limitatam, quidquid tjudm De» 
(it dc communicatione idiomatum : qux coni- dandum 19 
municatio ficut ponitur in Chrillo merente, vt 
Deus ipfcfit qui meretur; ita eadem communi- 
catio ponitur in altero fcnlu , vt fimilitci Deus 
fic qui datur: id quod videtur explicatis lolum- 
uiodo terminis per fc notum. 

Forte dices, fi ca vitfo noua hy poAatica, qu« 2 1 

in ptxmium dicitur danda, datui Chriflo, qui Repi un. 
iara habet vnam, non cile cain rcfpcdu illius 
magnx xftimanoms; quia per priorem vnionem 
habet xquiualcntcr & iotct.ltui quidquid per 
fecundam poteA optare : fi vero darur alteri 
pcrlonx , tunc non prxmiabitur ipic Clmflus ; 
ergo non fier ei fatis pro bonis litis < pcnbus. 
Rcfpondco, fi tcitix perfonx detur ca vnio ad 
petitionem Chrifli r perindc effie ac Ii iplimct da- 
retur ; ac perinde cx*co capite um bene polle 
habere rationem ptxruij rcfpcdlu Chi iU 3 , quam 
illam habet de fadio renii Ilio no fi rorum peccato- 
rum & gratia nobis conccfia per merita Cluilii. 

SVBSECTIO TERTIA. 

V It imo rryciiur ea fententia. 

T ertio piiccipalitcr impugno cam fen- 2; 

tcutiam.quia per illam vocem ahquuima- V*x tlU 
gnttm plane reducit rotura pundlum rocrm gri- n | ia o llttm 
ux dcglorixin inccniffiimum: etenim cum uia- *’*!“*“ 
gnuin Sc paruura fint rcfpcdiua, quia re ip^ ttumei.trui 
vt lic dicam , in fc illud folum cfl magnum , reducit ,» 
quod cfl fummum, & illud folum clt paruum, 
quod clt infimum ; ficut in quantitate numerus 
lextus v. g. cft magnus refpcAu primi, & par- 'iplutu*.' 
uus rcfpcdu ccntelimi. Item intra ipfum con- • 
ceptum magni fit infinita prope inxqualitas; 
nam numaus centefimus cfl magnus refpedu 
primi, & rcfpcdu eiufdcm primi millefimus cfl 
magnus & rcfpcdu hominis iufli vt odo fit 
magnum addere illi alios odo gradus graux ; 
fu etiam magnum addere illi vnum, fit magnum 
ilji addere viginti ,fit magnum addere triginta ^ 
uo quzfo fundamento mfi pure pute diuinan- 
o dici potcfl , adum charitatis produdum ab 
hommciuftovr odo mereii cx eis prxroiis ma- 
gnis dcccmgiadus, & non dicetur mereri cen- 
tum , aut £ conrrano folos duos , cum omnes 
hi fortianrur etiam rcfpcdu cius hominis ra- 
tionem prxmij magni ? Vides quam aibirra- 
tiam relinquam catu materiam per linnlcs ter- 
minos. 

Idem 'vltctius declaratur : Nam magnum po- 24 

refl dici tale rclpcaiuc ad duos terminos, 6c ad Idem enn- 
fubicdum ipfum merens , & ad alta pixmia 
nuuora, qux eidem fubicdo polium concedi; 

v.§- 


Difp.io. Vtrum Sgn.perforuChriJli augeat dire(ie,&c. Se&.i. 115 


v.g. vnus gradus nouus grarix, qui refpedu 
fubie&i habentis centum dici forti pollet res 
parua ; eft tamen magna , fi' comparetur refpe- 
du honorum & aliorum bonorum : iam ergo 
nirfus ex hoc capite incerta redditur ea digni - 
tas bonorum operum : cur enim , quzfo , non 
fufficicr, prxmium illud efle magnum refpedu 
aliorum praemiorum temporalium , quia rcuera 
refpedu illorum eft rUaximum f ac proinde cur 
non fufticier, vt proquolibet opere fupcrnaui- 
rali detur vnus gradus gratix , quia hic etiam 
lblus cft: maximus rdpcdu aliorum primio- 
rum i 

x f Dices: Si Infimns adas. fopernaruralis me* 
Okitcho. retur faltem vnum gradum grati*, neccfiarium 
efle, vt ajter adus eo perferior mercatur plus. 
Stdetntr*. Sed concri, quia tara deferitur dodrina horum 
Audorum, qui nqp volant aliud praemium vni- 
uerfalitcr tribuere illi adui fupcrnaturali, qudm 
illud quod dici poteft prxmium magnum; atqui 
efto omnes adus rqualiter mererentur , mere- 
, rent tamen fimplidrer prxmium magnum; ergo 
vel debet alia regula amgnari, vel omnes xqua- 
les erunt. Dicere enim , qu6d vnus mereatur 
magnum, alter maius magnum, eft omnino in- 
certum: Priinb , quia fi non fcitur tunc deter- 
minati, qu^je fit illud magnum , quod refpon- 
dere debet adui duritatis v. g. quomodo po- 
teft fciri, quale fit minus magnum, quod debet 
Centr* St- rcfpondcte adui patientix? Contra Secundb ad 
‘itOri* hominem > *! u ' a “* c Audior docet , proximam 
ifi/btrum mcn ^" uram feu taxam prxmij non die vmquajn 
Amitarum, nifi ipfum fubtedum: atqui ex hac inxqualitate 
aflignata contrarium euidcnter fequitur. -Pone 
enim duos arepialcs i uftos bcniopcrame$,vnum 
elicientem adum charitatis, alterum fobriecatis; 
ptofedo hi debent inxqualuer praemiari : huius 
autem inaequalitatis non poteft efle ratio ipfa 
dignitas fubicdi , quia in lue duo illi funr x- 
qualcs; ergo erunt iptx opirationesinxqualcs. 

16 Dices adhuc, duo efic in eo prxmio; & quod 
Rtflic* , V nus a du$ (u petet alterum quatuor gradibus ; 
iwnmmi»'- ^ oc auiem prouenic ab ipfis operationibus; aliud 
MuuUtutt verh » <1°^ vni lu ^° a»ndi funt quindecim , 
sdhuefitt alteri vndecira. Id quod diuerfum eft i priori 
temumfuio exceflu jnam cum eodem Acclfii vt quatuor po- 
lcrant ^ari vn ‘ * u ^° °&° » a ^ tcr ‘ quatuor , vel 
rum digni- vni fex, alteri duo;& fiede aliis numeris inter fe 
tmt. diftantibus folum quatuor vnitatibus : illa au- 
tem determinatio dandi quindecim potius quam 
vndecim cft vlrima , qux neceflario requiritur 
vt Deus fciat quantum debeat dare cuilibet ia- 
fto; Bc hanc dices (emper oriri vlrimb ab ipfo 
StdiMtrk fubiedo. Sed contra Pnmd, quia in hoc fenfu 
Irimb. non magis ea determinatio venit vltimo d fan- 
ditate lubtedi qudm ab ipsa perfedione ope- 
ris ; pone eumdem numero iuftum vt odo , 
fuppofita iam in Deo tota notitii de quan- 
titate fanditaris ipfius , Icu magnitudinis, ad- 
huc non fcit Deus quantum fit ille promet i- 
rurus , etiamfi fciat illum operaturum beni fu- 
pernaturaliter ; non inquam fcit, donec etiam 
IcftccumrfFedurum adum charitatis, non ve- 
ri* patientix: tunc enim Primb fcit Deus quot 
gradus gratix fit ei daturas in prxmium , duo- 
decim v.g. daturas alioquin odo , fi ieciiTct 
adum virtutis inferioris tcmpcrantix. vndear- 
gumentof manifefte : Ergo ca dignitas fcibicdi 


vt odo non minus determinatur vhimo i di- 
uerfita te aditum , quam idem adus determi- 
natur adiuerficate liibiedi. Cumque aliunde 
dignitas fubicdi ordinarie fit prior naturi 
nam adus ipfi , non video qua probabilitate 
ixerint hi adum vltimo determinati per di- 
gnitatem fubicdi , & non potius contrarium 
lubicdum vltimb determinari per adum ; auc 
faltem,quo<l vtnufque perfedio xqud vlcim6 
aut xque primo deberet cortfiderari ad decer- 
nendam prxmij quantitatem cetum. 

Vbi nona rutius inducitur per hanc femen- 27 
riam intere itudo circa ca prxm ia;nam cfim adus Sotuiit- 
charitatis mereatur plus quam adus iuftitix rummetr* 
v.g. non poteft vllo modo determinari, quan- 
tum debeat cfte illud plus , vnde fieret , vt fi e 
duobus iuflis ambobus vt ccmum vnus effice- Umdttiri- 
retadum charitatis, alter veto iuftitix, deberet »•**. 
proci foii differentia virtutis plus illi dari fu- 
pta illum alterum mftum , qui haberet adum 
iuftitix , quim daretur , fi ambo lubuiflctK 
gratiam vc odo , <& c licui flem cofdem adus ; 
ita vt non folum ratione maioris gratix plus illi 
detur, fed etiam ratione ipfius adus xqiialis: 
id quod omnino videtur abfurdumjnam iuftus 
vt centum habens 'adum charitatis vt odo non 
magis excedit alterum iuftum vt centuni ha- 
bentem adum iuftitix vc odo , quam iuftus vc 
quatuor habeos eamdem chancaccm vt odo ex- 
cedat mftum vt quatuor habentem iuftuiani vc 
qtutuorjcrgo luxra omnem mitimm prxmian- 
di non delKt illi ratione cxccllus in adu plus 
dari , quam detur huic aiten ratione ciuldcm 
cxccfliis. ' 

Non dico iam tantum grarix dandum ob fi- ig 
milem adum charitatis mfto vt quatuor ac iu Nt* die* 
fto vt centum; hoc enim pehinet xi pundum, 
de quo fufiiis Tomo 4. Oc nonnihil ftiperius ; 
quia tunc ratione maioris dignitatis lubtedi 
poteft refpondere ille exccftus qui haberet io- tburiuuu 
cum.ctkmfi omnes illi quacuot iufti habuiftene in ft 9 vt 
eumdem adum charitatis; fed loquoc de ex- * 

cefli» prx altero eoam iufto vt ccmum , qnem 
folum fuperat in quatuor gradibus ratione vir- 
tutis charitatis: in qbo pnndo etiam vnus iu- 
Ihis v; quatuor fuperat illum alterum iuftum 
vt quatuor in tifdcm quatuor gradibus vittutis; 
vnde dico ratione huius ex ceftus abfurdifliinum 
efte dicere , debere plus dari iufto vt centum 
quam iufto vt quatuor. Iam vero (cqtteiam Prtittur 
probo euidenter; nam cum adus charitatis non nidtmur 
habeat in hac lententia exccllbm determinatum 
fupra adum iuftitix, fed folum in prxmio ma- 
gno & notabili, iam habet locum totus difcar- 
fiis Aduetfanorum, quod debeat etiam quoad 
hocccnfiderari ipfum fubiedum*, nam pro ha- 
bente centum gradus gratix nihil eft , fi procx* 
ccftu illo ipfius adas charitatis fupra adum 
tempcranrix dentur quatuor gradus, ac pro ha- 
bente folum quatuor auc duos ampliti$,profcd& impugn * - 
valde multum eft illi duplicare illos quatuor.: tur$o*'t) 
qux ergo Atithroeiica poterit eo cafu omnes jenitn- 
has ptopornones conliderare, taxare 8 c combi- 
nare? Et ex quot capitibus crefcet tunc illud 
prxmium ineo homine magis iufto. Vtrhvnjt» 

Ouart6 impugno eam Icntcntiatn ratione a 
prioTT, quia fanit itas infinita Verbi vnua hu- 
tuaniuu reddit illam fandaminfiniie, feu fum- * utti 

K 4 «ni» 


n6 Rod. de Arriaca Tra&atus 

me, faltem m ratione fanditaiis participat*. 
Drii fuit em , quia cum ille elfcdus communi- 
cetur per vmonem diffindam , non poicft efle 
ram nobilis quam in ipfamct natura Diuina; 
vnde aliqui non volunt illum efFedum vocare 
{impliciter infinitum : id quod ad (olam qux- 
ftionem de nomine videtur pertinere , vi dice- 
mus inferius, & Cupra tetigimus : ad rem autem 
noftrain fufficit , quod illa fit fandi r as infinita 
in genere Cantitatis participat* , & communi- 
19 ceturafornu infinita in omni gcnerctinde enim 
Vndedig m- infertur, opera Chnffi Domini dignificari ad 
fitMnntr jnfinitum valorem in genere meriti : nam meri- 
v ” tum non poteff ede nili in genere fanditatis 
Ureminfi- participat*; quia Deus vt Deus non poteff me- 
rtuHtn. rcri. Quod vero ex ea Cantitate fubicdidcri- 
uetur in opera ipCaralis dignitas, facili Cuaderur 
ex vnionc ipsa phyfica eorumdem operum cum 
Chnfii humanitate; vtienira illa cft ver i & in- 
finito modotanda , ita opera ei vnita vniuntur 
rei eo modo infiniti fandi; ac propterea etiam 
eis operibus communicatur illa fanditas, valor, 
dignitas ac luminum meritum : opera enim in- 
finiti Deo placentia in genere meriti debent 
etiam ab illo extorquere omne pnemium pof- 
libile. • 

Rtflied Quod verb ab Adilerfarib dicebatur , male 
"T/-: fadurum in crearis cum Iudicem qui maiori 
prislUtA prxmio amcercc fiimn amicum, eo quod ami- 
v*Ut tn cus effer , fi cetera paria cllcnt in alio non ami- 
humMu. c0 . hoc inquam non cft ad rem nam fi amicitia 
illa non fundatur in maiori valore perlon*, fed 
fi eu t ordinarie Colet in amicitia creaturatum 
contingere , vt folum oriatur ex frequentiori 
ConUerlatiOne, ex conCangumitatc, fi* e. qui tituli 
funt impertinentes in ordine ad prxmium ; fa- 
teor libenti llimc ob eam amicitiam non poffc 
Sueme» j u( li CCm augere prxminm illud. Si tamen illa 
Mtnitiil/i m am * c * l * A maior fundetur ih maiori dignitate Se 
hum»nu metitis eius peifon*, negamus omnino , non 
in dignitati polle inde Iudicem afficere talem amicum fiium 
ntAion e* in4 j or j pixmio : Se quoad hoc dodrina huius 

rwrun , ne- ... * J i \ i ■ 

4r ve- Audoijs, contra quem agimus, plane rclabuur 
ruat repti- in noffram (enccptiam; quia illa nutor dignitas, 
e*. fiue efficiendo opera in Ce magis niciitom (vt 

nos dicimus cum lententia communi omniom 
feri Dororum) fiue efficiendo ipfutn lubie- 
dum dignum maiori prxmio , ablolute auget 
meritum ; ergo quoad hoc nihil qos dicimus, 
30 quod illi eriani non fateamur. Vnde tota ea in • 
liantia de Indice tam eff contra cos quam con- 
tra nos j quia ctiamfi merita non crcfcant ex 
maiori nobilitate aut amicitia , ac proinde ex 
eo capite plus non debeatur nobiliori aut ma- 
gis amico cius ludicis , Ciltcm quatenus nobi- 
litas maior , Se maior amicitia cum ludicc , facit 
Ve prxmium , quod pro ignobiliore Se nunus 
amico reputaretur magnum, reputetur paruum 
pro eo nobiliori Se maiori amico jnain etiam 
maiora dona debentur magis amico ; debebit 
tunc ille ludex plus dare illi nobiliori cuius 
contrarium fuppomt hic Audorin obic&ionc, 
vt ' nc ^ e noffram fententiam redarguat. Vides 
tAtneentrA cr fi° obicdioncm efle xqualircr contra ipCum? 
Adttrj*- Quod adiones morales honeff* reddantur 
ties tttfi. .j n Ce maiori prxmio dignx ex maiori dignitate 
nwm., eft (j u (andkitacc perfonx operantis, videtur plani 
„ aJi0 , cfle ex mente omuuira Scholaftieorum (vrlu- 


Deflne (fl nece flit.my fler. Ineam. 

pra offendi; ) inter homines irem id fupponitur 
apud omnes tamquam primum principium. " n i* rtit x 
Etenim quod Rex v. g. Ce humiliet plcbcio , „ iM eiijan- 
non Colum facit, vt przmium, quod in fc tiustaper- 
magnum erat pro plcbcio , ccnfejtur paruum / >M 
pro eo Rege ; led multo raaxtmi conducit , vt 
ea humiliatio in fc ipsa magis laudetur, maio- , ur merati 
rem caullet admirationem, Se propterea iudi- exempte. 
cctur maiori prxmio digna . Qux dodrina 
adeo vera eff » vt numquam homines in ma- 
iori ea xffimatione operum perlon* nobilio- 
ris pr* ignobiliore recurrerint aut recurrant ad 
hoc , quod homini illi fit paruum przmium , 
quod pro aliis cflet magnum , fed ad intrinfc- 
cum, proprium Se immediatum valorem illo- 
rum operum. Quod enim ego honorer v. g. i 
Regemagis xltimo,non ob confidcrationcm vl- 
lani maioris prxmij,fcd qui^ille honor Se amor, 
quem mihi Rex offendit ,cff in fc maioris mo- 
menti : hoc enim ratio naturalis didat, fcihcec 
honorari a plcbcio parum cllc , honorari verb 
a Rege maximum : Se idem Cuo modo dico , 

Deum honorari Se amari a vili creatu 1 a parum 
clCe , honorari vero d creat 11 1 a Cumma Se Cum- 
me gloriosa fummum ;Sc idem luo modo ad 
alias adiones honcftas meritoiumChri 111 trans- 
ferri debet . Scio in aliquibus ex his cafibus 
cumcalorcm adionum maximd prouenirc ex 
cognitione ipfius amantis aut fe Cubiiciemis ; 
nain fi Rex ignoraret le efle talem , non magis 
xfftmarctur eius in me amor, Se mei honoratio, 
quam fi cflet plcbcius : Ccio inquam id; nihilo- 3 * 
minus tamen fofficientiflime inde offendo , fiue 
interueniente cognitione, fiue alio quocumque 
modo , ipfas adiones reddi in fc potentius mo- 
uentes , Se magis placentes ratione maioris di- 
gnitatis pcilunx. Vnde lurfus concludo, Efto Cmr tyei- 
ahx dignitates crcacur* humanx, quu nnitx m0B 
Se hnucarx Ium , non augeant valorem , nili vAterem 
quando cognofcunrur, infinitam ramen fancki-* «perit n$n 
tatem Verbi, quia in omni genere landiratis eff «i»"*-"* 
in Ce (umma, Se continet omnem perfectionem K™ ****** 
poliiDilcm, etiam tribuere hunc enectum ror- e^ntram- 
malcm , vtopcra.ab humanitate fibi vnita red- flntt*]*»- 
dat in le fortiora , cfficacioia , flec. Se fjn&iora. 

Et ex hoc capite diaumus Tomo 4. Se fupia 
brcuitcr aliquid inlinuauimus , ctiamfi maior 
gratia habitualis non eleuet opera ad plus de 
prxmio promerendo*, clcuare tamen ad idem 
prxmium fortius. Se magis de condigno me- 
rendum , infinitam autem (an&icatcm Vc bi, 
qui in omni genere infinita eff , clcuare opera 
Cliriff 1 Se ad uihnicum prxmium. Se ad infinito 
modo promerendum ; neque conCcquentiam 
cllc legitimam affirmariuc quoad vim venufi- 
que huius effedus a fanSbtace finita ad infini- 
tam Se hmiutaro, qualis eff fandheas Chriiti. 


SECTIO TERTIA. 
Illatio quadam ex diclit. 

P r 1 m b ex didis infero contra eos Aude- 
res , minus bcn£ abiifdcm doceri, in Pur- 
gatorio, ceteris paribus, ob eadem pcccara ve- 
nialia aur mortalia iain remifla miniis torqueri 
hominem iuftiorcm quim minus luftum ; eo 
qubd^etna , qux pro homine riiinus iufto 

non 


51 

Minus httl 
datent tu, 
hami nem 
tufltorem 
nunht ttr- 
q ne nilum 
tn Puraa- 
ttrte ejtearn 
muni »»*• 
flwn ei tA» 
d-.m t tttMA 


Difp. io. Vtrum dign. perfona Chrifti augeat cbrctte, &c. Sefl.j. 1 1 7 


non cftec magna, (It magna pro homine inftiore: 
difcurrunt enim hi Audores eodem ferd modo 
in pccna hac , quo fc contraho diximus eos dif- 
currere de praemio. Probo igitur eam dodri- 
nam mali tradi j Primo, quta videtur ede con- 
tra fenfum omnium Theologorumi in re autem 
tanta aliquid aflerere communi lententia; con- 
trarium , maximi cum praecise hi fundentur 
in valde lcui congruentia , durum cenfendum 
eft. Porro idefle contrariam pater, quia om- 
nes fupponunt certam efle & determinatam 
poenam qu* refpondet mortalibus & veniali. 
•JSMmiU* bus jam rcraiflis 5 neque vllus vmqoam docuit 
<x cx f°I° incremento fandiratis hominem fatis- 
ftl* mers- facere partialiter pro fuis venialibus aut morti- 
meme ftm- libus um remiffis , fcd id fieri vel pier opera 
Hitstii/. pinalia, vel per dolorem & contritionem deeis 
tlrnal/ter £* ccal * s » vel p er Indulgentias aut aliorum fuf- 
frt f«*A fragia. Hinc ht, vt 5 c omnes Audores, & puto 
f tcauamm hunc etiam in eadem efle lententia , dicant ali 1 
fuorum. quando concedi augmentum grati* habitualis 
hne vila remilfione temporalis pcen* t id au> 
tem omnino repugnat in lententi! qaam im- 
pugno, quia cum ille , qui plures gradus gra. 
ti* habet , miniis torqueatur quam fi non ha- 
buiflet tot , profedo eo ipfo quo auxit gradus 
grari*,dimtnuit poenam^ vnde non facili ea duo 
conciliari poliunt. 

3) Qubd vero pro fe ad ferti nt ex humanis 
nullo modo vrget. Fateor quidem farpe idem 
fassbbt p“ n * r ‘ » n nobiliori perfona leuius 

manu rui * q uam in ignobiliori ; nam ob idem delidum 
V rgtr. plcbeius fuipendetur , ob quod Kex aut Prin- 

Ranodif- ceps 161 um recluderetur in cuftodiara ; hoc in- 
fswstu. quam non vrget , quia licet homines ob eam 
dignitatum diucrfitatem attendant ad pernam 
imminuendam i id tamen apnd Deum locum 
non hab^ refpedu peccatorum. Addo, nobilio- 
rem perlonam ratione honoris , in quo maxi- 
mi patitur , io eis pcenis fatisfacerc facilius 
quini minus nobilem: amittit enim untum 
ille dum mittitur in exilium, quam plcbeius 
Ali* difis- dum ad triremes . Deinde vira nobilioris eft 
maioris momenti in Republica quam plebei) j 
ideoque non debet tam facile diamnan ille ad 
mottetn quam hic. H* autem omnes rationes 
cc liant in pcenis inflidis luito in Purgatorio ; 
qu* ficuti non con Ili tuuntur ratione infami* , 
ita neque per eam crcfcunt aut minuuntur^ ne- 
que in eis confideiatur neceffiras vitae iplorum 
pro Republica , fcd puri puti defutnuncur ra- 
tione doloris phy fici ex tortura defumpti; in or- 
dine autem ad illam torturam per accidens fe 
habet imenfio maior aut minor grati* habitua- 
lis. Qubd fi diceremus eum iuftiorem magis in 
Purgatorio fentire cos dolores, quia fperat ma- 
iorem vifionem , & impeditur a maiori bono, 
adhuc noftrmn intentum fubfiftet ; iam enim 
concederetur aequali^ poma proxima & imme- 
je diata, licet ea cx ipfo dolore formali , non vero 
jit fnUum cx phyfica tortura dcfumcrctur. 

^uod mit Secundo oilendo ratione id efle abfurdum j 
nam ex ta dodrmi fcquitur , pofle aliquando 
vituiiut venialia nullam penitus in aliquo (andiifimo 
uhqusnJe viro mereri pernam: etenim adeb aliqua vema- 
f Une nui- 1,* f,mt ieuia iiuc cx inconfiderationc , .fine cl 
lampterum matf t j£ §p$a, fiue ex exigua duratione, vt etiam 
Utm^is- lu homine iuito vi vnum non funi condigna 


nili poma valdi rem i (ia , & per mediam forti 
horam : da alium iufium vt viginti , hic fanc 
prxeise merebitur pernam vnius quadrantis, suc 
certe fefquiquadrantis : da alterum habentem 
millenos & millenos gradus grati* , aut , iuxea 
probabiliorem (enrenriam , airerentem infini- 
tum in intentione efle poffibile ; da illum ha- 
bere infinitos gradus grati* , (ani nihil penitus 
iam ille merebitur pcen* , ettamli immedutb 
ante mortem commutat illud veniale ; quia ille 
exceflus infinitus extioguit totum debitum : 
fi enim qub iuftior ell , eb aliquid aufert dc 
poena medix horx , profedo ex augmento illo 
infinito illa finica poena medix hor*, imo et- 
iam fi eflet infinita , tota debet diminui. Neque Quiipefltt 
hic habet locum •, quod in augmento maiori r» jfltudm, 
grati* in ordine ad maius prxmium dicunt Iu 
Audores , fcihcet illam 'grati jm non augeri 
arithmetici , eb qubd ahiores gradus, qui dan- 
di funt, finr nobiliores, ideoque ii darentur nu- 
mero tot quot pcxcedcbant in fiibicdo , prse- 
mium efiet maius qudm deberetur. Hac in- jj 
quam (olutio (quidquid fit de eius bonitate) Sabuiakac 
non habet locum quoad pernam, quia (ariditas 
inhuiu diminuit line dubio infinttb dignita- 
tem pernx j quia quo intendor clt gratia , eb ea F 
dignitas minor j ergo vbi in infinitum crefcit 
dignitas deftruct omnem dignitatem ; quando- 
quidem ea dignius dellroenda erat non fo- 
lli m finita , fcd valdi exigua, Vt verb claribs 
probeturea confequentia , fuppono iplum mo- 
dum loquendi Andorum : Pccna quatuor die- 
rum v. g. qu* eftzqualis iufto habenti vnum 
gradum grati* ,cft ma^na pro iufto vt viginti , 
cui eo iplo ttes tantum dies debebuntur in 
Purgatorio. Hinc dare fle efficaciter argumen- nsidtut- 
ronExccflus nouemdccim vel viginti graduum trgt caneri 
grati*, his A udor ibus tcftibus, aufert i qua- 
tuor diebus pcen* vnum } ergo fi graiia lu vt 
odoginta , auferet omnes quatuor dicsj quia Ultrum fi - 
quilibet exceftiis vt viginti extinguit vtum f«Wvr. 
diem j ergo quatuor tales excelius vt viginti 
extinguent omnes quatuor dies : quid autem fi 
ponamus millenos & millenos ? Eli autem cer- 
tiilimum , ex maioribus i 11 Ilis multos eftequi’ 
excedunt etiam millionibus graduum alios in- 
fimos iuftos; ergo talis excelius non folilm ex- 
tmguet quatuor dies Purgatorij debitos d mi- 
nori iufto i (ed 6 c menfes , & annos , iuxta dif- 
cutfum hotum Audorum : quis verb non de- 
bebit fateri , grauiffimum cllc abfurdum di- 
cere , hominem , eb qubd eflet fummb lan- 
dus , accidentaliter non promeriturum vllam 
pernam pro fuo veniali , imo &pro multis ve- 
nialibus m Purgatorio , efto mereretur etiam 
non remiffis eis venialibus ncc quidem quoad ,g 
OiljPWO* AUuiab- 

Sccundb argumentor: Nam i contrario fe- furtum, he- 
quitur, in inferno hominem, qub maior ell pcc- miatm^ui 
cator, eb magis torquendum pro quolibet pec- *"**"?“' 
cato in particubri , quam pro iiimJi torquetur ‘ WM p f 
alius paucionMabcns peccata . Hoc autnn cft q nendum 
manitefte falfum; ergo mirum ell, quam hi la- in infimo 
borent in hac confcquCntia quam libi obicce- 
runt neganda ; dicunt ergo, aliud efle comparare p Art i CH lati, 
perfonam honorabilem cum honorabdion.aliud quimpto 
vilem cum viliori : etenim perfona honorabilior ttdtm mltt- 
retiuee fuam cxccUcntum , ratione cuius magis 

refiUu “ * 


xiS Rod.de Arriaca Tranatus De fine & nece fit . myft er. Ineam. 


}7 

Stlmtie d»- 
t* *>* pU- 
ttt\ tuum 
(ontTAnum 

i» ipfit 
txemftu 

pMiti. 


Quidymid 

fit dL> 

txtmplii, 
Pm itntrdo 
fteesiinm 
m*ncr»m 
mereri ptx- 


rciin.it contemptui Si poenae* quam refidat mi- 
nui nobili s , dio Iu notabilis iit; ac propterea 
minor ptena fufficit pio eo nobiliori quam pio 
minus nobili : vnde th, vt quando per dcii&um 
ipiuin nobilior pcrlbna amittit ius in luam no- 
bilitatem, xqoali perna afficiatur nobilior quam 
ignobilior : vt patet in ciimine Izfx Maiclutis, 
& in herefi : in hac enim zqualitci punitur poe- 
na- ignis nobilis ac plcbeius » Sacerdos ac fxcu- 
laris , Epifcopus ac Empicx Sacerdos. Quod ii 
comparatio hat vilioris cum vili periona, quia 
vtraque caret omni titulo relidendi poena-, icu 
omni titulo reuerentix, vtraque xqualiter puni- 
tur. Quod E vigeas, Edo illx dux perfonx x- 
qualitcc carcant titulo rcuereucix, non tamen 
eas xqualem contraxiflc infamiam; quia ille ho- 
mo qui minor cd, adhuc cft minus tnfamis;crgo 
adhuc retinet ius vt minus puniatur. Keipou- 
debunt Secundo , repetendo eamdem doctri- 
nam , 1'ciliccc vtrumque ex illis ainiEUc totam 
fuam dignitatem, ac proinde eiiam totum ius ad 
hoc, vt minus puniamur, ac proinde Ibliim 
debere confiderari quantitatem deh&i; idco- 
que E in co lint pares, xqualiter. etiam ede pu- 
niendos. 

Hxc folutio mihi nullo modo placet;Primb, 
quia etiam in tpEs exemplis, qux allunm.olleu- 
ditur contrarium claii . Etenim ceteris paiibos 
ad viliorem & crudeliorem mortem damnatur 
plcbeius qui Regem voluit occidere, quam E id 
tcntalTci Dux aliquis, vel Marchioihic enim fo- 
Ium decollatur; ille veib & raptatur, & forcipi- 
bus candentibus dilaceratur Ac. &. in ipsa po?na 
hxiclis licet Ecclcfia vuiucrfaliter petnam ignis 
llatuerit in omnes, facilius tamen Epifcopo hx- 
retteo rcfipilccnii v. g. tam condonat quam ple- 
beio: item rcligiolo hxrctico rcEpilccnti non 
inurit eam infamum, quam alicui ordinario fx- 
culari, tam quoad vcilitum in poderum quam 
quoad carceres: plcbcio enim imponitur in per- 
petuum aut ad aliquot annos mfamiHima illa 
vedis,qux laccus benedictus dicitur: rccludiiur 
itera ad publicum catccreui: Rcligiolo vero aut 
Sacerdoti nulla talis vedis imponitur ; & lum- 
inum includitur in proprio monaUeiio. t^uod 
vero in calu obdinationis xquali morte dam- 
nentur, non obed tcplicx fa&z; nam c uin hzrc- 
Es,in quocumque ht, mercatur priuationem vi- 
tx , potuit iultc Ecclelia cllc contenta ea priua- 
tionc criam m homine viliori,non minus quam 
in nobiliori; per quod tamen non odcpditur, et- 
iam tuxta proportionem dcli&i non potuide 
Eccldiam grauiorcm mortem ignobiliori inHi- 
gere quam nobiliori : & idem dico de ijs deh- 
Ctis,dc quibus in lolutione,& dc omnibus alijs; 
qux etiam nobilitatem dcduiunt in operante. 
Quidquid autem Et dc illis exemplis , ideo lo- 
lutio non valet , quia in mea obie&ione non 
contendo ego, minorem peccatorem ob illud 
peccatum , m quo cum alio conuenit, punien- 
dum minori pccna,e6.qudd iplc habeat aliquod 
ius, pioptcrquod fu ci perna^itiganda : nihil 
enim dc mitigatione ptrnx in eo volo ego pto- 
bare , quin potius dico totam grauitatem pocux 
iclpoudcntis cilc adtmiccndara, nihil tamen am- 
plius addendum . Sicut e contrario hi dicunt, 
intimo ludo v.g. dandum prxeise qued actus 
iplc ex fe exigit ; quia lubicdtum cum non Ec 


magnum , non efficit vt prtmutun alias ex fe 
magnum Et leuc iclpc&u illius. Ac litui cum 
hoc dat,vt ille, qui elt nobilior, efficiat pci luam 
maiorem nobilitatem , vt Et leuc pio fe prx- 
miura lliud , quod pro alio cd magnum; ita ego 
dico c contrai 10 in pccna ob pofitiuam infamiam 
& indignitatem maximi peccatoris ficu, vt pto 
ipfolic ieuis pixna ea, que pro minus pcccatoic 
lcu minus infami edet proportionata . Cui dif- 
curlui non obcd‘, quod etiam minus peccator 
amiferit totum fuum ius ; propterea cnim"cgo 
non dico illum grauius toiqucndum . At noo 
ideo odenditur maiorem poli ciuam indccenriara ' 

alterius non reddere lcucm proco illam poenam, 
qux cd pio alrcro proportionata; & (vt verum 
fatear) non video qux pedit hic probabilis diU 
paiiras adigoaii : tam enim cxccllus peccatorum 
reddit hominem viliorem pofitiuc, quamcxccf- 
fus meritorum fan&iorcm h conuario; ergo. 

Condet ergo pixnam huc in maioii hucin mi- CcnfUt *r- 
nori peccatore cllc lemper xqualem ipE peccato, V 
& eodem modo dc iuIIo & ludion duendum 
quoad pamani pro vcnial bus vel pro mortali- 
bus iam rcmilli$;cur autem ex maion indignitate itS» ijj* 
fubieiti non crclcat grauitas peccati , dixi To- p*^a*. 
mo j. & infra dilput. (cquenti aliquid ad icm 
nodum prxfcntcm tnlinuabo . Nunc dico m 
mea lententia docente, neque c conuario cx ma- 
iori gratia habituali crclccre merita, non ma- 
gnam in prxlcnti cllc difficultatem, cum xqua- 
liter dc vtraque dilcurramus. 

SECTIO QVARTA. 
viltera illatio ex deflrina fuperiori. 

P ro fecunda illatione fupponendum cd ab $9 
ijldcm doccfi , ad radicandum qux debeat Ditem M 
cllc ptrna qux intligitur , conlidcrandum cllc 
datuin , quem habet homo dum a&u punitur, 
non quem habuit quando pcccauit; nam edo uSi^nae* 
tunc luerit peccator , & cx noc capite debticru $jt . u„nd t 
graucm pernam I ulli nere, fi tamen, quando iam f unpn»*- 
debet lullincre adhi poenam , ell fanc-tillimus, '“J’?** 
debebit tunc leui pana puniri : Ecut fi quis 
dum ciTet plcbeius comrailit culpam , ^ntc ta- uw. 
men quam puniatur fa&us ell Punccps, mitius 
cuin eo agetur, quam E edet plcbeius . Funda- Fuadtmt»- 
mentum autem horum inde defun.itur , quod ,mm M- 
ratio minuendi poenam ell macnuudo ipla cam r ’ ,w ’ R *" 0 

,■ n- * ° 

lu Umentis ; nam punire magnum virum ma • ^ atntmt p 
gnum quid cd; ad hoc autem non attenditur ttugnmU* 
qualis fucric homo ille, fcd qualis lit, quando «//<• '«*> 
punitur. At in ordine ad prxmium folum debet 
confiderari datus quem habebat quando bene 
operatus; nam licet podea amitteret gratiam, E 
tamen maneret Enc peccato, non amitteret ideo 
ius ad prxmiuni;ticut e contrario licet augeatur . f 
gratia , non idc6 crc^ct prxmium feu valor 
priorum operum . Hxc illi. Sirum v»- 

Ego vero cx didlis fupi i infero hanc dodri- lu tjumuU 
nam minus bene tradi, cum hi Audlorcs dicant P tr J***<t*i 
sdlui meritorio, v. g. adui charitatis , deben 
pratmium magnum ; ad hoc autem, vt videatur 
an Ec magnum, debere conlidcran pcrlonam miiMmum » 
cui d^tur; hinc enim dico ad id maximi dcb?rc i*"* tr*Ji‘ 
cam pcrlonam conlidcrari , quando ei datur 
prxuuura uunc enim habet locum dilcurfu»^ tn ~ 
horum 


lized by Google 




Difp.io. Virum dign.fcrfcm Cbrtfli augeat Ure Cie, &c. Sed. 4. 110 


horum Aurorum, quod pro tanta pcrfoni vi- 
deatur parum , id quod pro alijs magnum eft. 
Da humanitatem Chrifti ante vnionctfe fccifie 
adum,ob quem merebatur magnum prxmittin: 
da item illud prxmium conteri i primo, quando 
iam ea humanitas eft vnita Diuiniuti , i deoque 
illud prxmium conferri Deo j profc&o cum 
iuxta hos Auftores dare Deo odo vel decem 
gradus gratia; lit perinde, ac dare Regi lmpcra- 
rorive vnam nucem j dicendum erit, cos o&o 
gradus grauz clfc rcfpc&u Cbrifti iicut nucem 
rclpedtu Regis ; cumque etiam tunc retineat 
hoc quod ctt , debett illi przmium magnum; 
debebit fani confuierari , vt Hlud prxmium 'fit 
magnum quando datur. Neque obeli huic dif- 
curfui , quod per gratiam lubfequcntcm non 
reddatur nobilius opus prxccdcns; nam hi do- 
ccnt,etumfi gratia tunc ex ut i liet, non ideo filtu- 
. rum opus nobilius;qu64 fi dicant non opotteie 

confidcrari magnitudinem niti pro prxccdenti 
tempore, in primis idem ego dicam ratione pce- 
nx, non debere confidcrari an lic magna niti re- 
fpc&iue ad tempus prxccdcns : vnde dux illae 
cio&nnx non conxrebunt inter fc. 

40 Secundo plane id videtur gratis di&um,quia 
CrMtu pr». rcuerd tunc confideratur , an fit magnum, an 
P aruura r r * n),um refpc&u perfonx, quando ea 
illud tim accipit illud ptxmium , chm , vt dixi, 

mAguutuU magnitudo cius perlonx non fit necciraria ad 
p*T,tu* non digniticandum opus . Vndc vel ex hoc ipfo ca- 
f“ *“•(!•- piie dottrina tota rei jcitii r,quia cx ea fequeretur, 
P urum hominem mento luo polle mereri tan- 
opm. tum, quantum promeritus elt Chriftus, fi pott 
illud opus factum ea humanitas vniretur Deo. 
Vbi clarius apparet* eam doctrinam c(Te etiam 
in hoc capite contrariam fenfui omnium feri 
Outmcdt Theologorum . Quod autem dicebatur in ea 
inttlitftn- di (par tute, iu itum bene operantem non amit- 
*" tere ius ad gloriam , etiamfi amittat gratiam, 
ftmuforunt d uinnKX jfc non peccet: hoc inquam debet di- 
hu udglo- “ingui; non amittit ius ad gloriam,quantum ad 
rMm, otfi id quod refpondet i pii a&ui ratione fui , tranf- 
«m «« i, cat;quantum vero ad id quod augetut cx digni- 
grunum. tate p Cr ( ontfj nc g 0 : nam ctfi ille ludus fit pro- 
memus przmunn magnum, & licet amilla gra- 
tia maneat cum tota ea dignitate; quia tamen 
magnitudo premi} dandi debet conliderari in 
ordine ad magnitudinem fubie&i ; ea autem 
confidcratio maximi habet locum , quando da- 
tur prxmium, vt o(iendimus;fit,vc quia homini 
nullam gtatiam & nullum ius ad gloriam ha- 
benti magnum fit prxmium dare fex gradus 
■ >. gratix, ideo fufficiemcr ille tunc prxmictur per 


eos fex gradus ; fi verb habuiflet tunc mille, 
quia (cx refpc&u mille eflent pauci , dg^uiflent 
illi dari muftb plures, immutata omnino quan- 
titate prxmij formalitec in ratione prxmij ex 
fola materiali variatione . Id quod oftendo ipfo ojteuiiiui 
exemplo, quo hi vtuntur de ptouentibus Et de- dedw,* 
fiafiicis ; dicunt enim licitum dic habenti bene. *•$'» in 
ficium accipetc inde quantum di fibi nccclla- 
riuro ad congruam fulicntationem ; cdngruam 
autem fulieniationem debere confideran iuxta Aduttfortp. 
naturam ip!ius,vttum fciliccc maiori vel minori 
dbo indigeat , Hcc. Atqui hxc tota confidcratio 
non fit reCpcdiui ad tempus , quo beneficium 
ille accepit, fcd poltca, quando vtitur eis fru&i- 
bus,lcu,vt iic dicam, quando tecipir prxmium: 
vnde fi quando accepit benefidum erat Piin- 
ceps, & iuxta eam dignitatem pro congrua fuf- 
tctuarione repuubantur necdlaria decem mil- 
lia; poftcd vcc6, antequam ad frudus accipien- 
dos veniretur, iam erat depofitus cx Puncipatu, 

& rtdadus ad (latum fi rapheis Sacerdotis; pro- 
fedto iam non erit ei licitum ca dcccm millia 
accipere , fcd debebit confidctari magnitudo, 
quam habet tunc : idem dico dc magnitudine 
prxmij ; debet enim confiderari quando perci- 
pitur prxmium, non quando ponitur mentum, 
fcu quando acquiritur beneficium. 

Denique minus etiam bene hi docent, ad 4 1 
ponderandam magnitudinem prxmij recurrcn- f** 1 */^ 
dum etiam e(Tc ad magnitudinem iplius Dei L, 
prxmiantisjinquiunt enim prxmium debere ef- n>*imt'Jdi- 
fe tale quale Deum donatorem dccct ; vti Ale- «* pumj 
xander refpondit olim in donatione puri libe- r " UTTtn - 
rali . Pono id miniis beni doceri oftendo Pri- 
rao : Nam licet ea confideratio habeat locum in g, ntm ooi 
his quz donantur liberaluer, vbi maximi con- frumuniu. 
fiderantur diuitix & dignitas donantis, at in his 
quz funt per modum emptionis & venditionis 
ob luflum pretium , non attenditur ad donantis 
diuitias, fca ad valorcra rei ad rem . Secundo, 
iterum per hanc dodrinam fit inceruffima 
quantitas prxmij , & datur occafio, vt dicamus 
etiam nummo operi virtuofo corrcfpondcrc de- 
bere millenos & millenos gradus graux in 
przmium : nam pro Deo infiniti diuite, quique 
nullum penitus detrimentum donando patitur, 

& cuius thefauri adhuc manent infinite pleni, 
perinde elt dare mille gradus gratix , ac vnum 
Regem dare nucem alteri ; ergo ex hoc capite 
iterftm manet incerta quantitas prxmij , & om- 
nia penitus reducuntur ad puras dininationes: 
id quod fine dubio debet judicari abfurdum. Et 
frus dc ei fentcmia. 


DISPV- 

' • 


Google 


Digitiz» 




no Rod. de Arriaga Tra&atus Defme & neceftt.myfier. Ineam. 
DfSPVTATTO VNDECIMA. 


Virum inter nos & Deum fofit vera iujlitia iniu- 
siitia intercedere^. 


I 


v^tsnoNSM hinc videor exa&i 
dccidilTc Tomo i. difput. $o. 
& } i . ide& breuius mc hic ab illa 
expediam , illa folum addendo, 
qoz occafione aliquorum Au- 
rorum, in quos ab eo tempore 
incidi, maiorem exigunt declarationem ; cetera 
quas ibi fufius dilcufla fune Iblbm infinua-- 
bo breuiter . Quia vero in prxfenri non lol&m 
qt unitur , An in genere pollcc dari inter Deum 
& creaturam vera iuftui.r, fcd etiam , an de 
fado inter Chriftum Sc Deum ea intercede- 
dt ; podiintque ibi difficultates aliquse fpeciales 
orin , eo quod fufficiemer non videarur diftin- 
gui Chriftus fatisfadens ab eo cui fit fatis fa- 
ctio, &c. ideo oportet prius expedire ea qu* 
funt communia omni creaturae, vt deinde qua: 
ad Chriftum petunent,quxque funt magis pro- 
pria huius loci, melius nuci ligantur. De priori 
punito in hac difputariotie» dc lecundo in fe- 
qucnri. 

SECTIO PtlMA. 



QtuccUm fup ponuntur. 

i bservavi ea difput. jo. num. j. Id 

H»t tot» V-/ quod sl nemine video notatum, feri totam 
f * ufiio d» quantam hanc diflenfioecm inter negantes Dei 
mfiitt* ntt cr ^ a n oftri in Deum veram & rigorofam 
Dem inferi iuftitiam, efle de fola voce, circa fignificationCm 
d» vttt i /?. tc ilicee cius vocis tu (litta ; vnde hinc ab affir- 
mante Suario cumque feqticntibus, inde a Vaf- 
quc 2 di afleclis negantibus, difputarur line fine 
nonas dc nouas voctbus lignihcationcs adden- 
do, vel, vc melius dicam, quolibet iuxea fuam 
fignificarionem vel explicante conditiones ad 
iulitciam t equi litas, vel t contrario caldcm rrij- 
ciente. Quomodo aurem ih particulari oftenda- 
tnr hanc cllc qtiarftioncm dc nomine, dcc lararii 
difput. j i. tota feftionc i. exponendo in parti- 
culari condiciones, qua: ad iuftirix rigorem, re- 
guemodo quiri ft>lenr;vt v. g.quod iullitia fit ad alium; 
« v»rifi vbi nonnulli dicunt nos non elfc alios a Deo, 
txfUitmr q U j a f amU j cius & ferui & filij j oftendi cniin 
JZTi nec Suarium nec vlliim alium adftrucntem iu- 
xt, 9 . ; ftuiam negare nos elfc feruos Dei , inftos vcr6 

cfTc etiam filios adoptiuos ; ergo cx hoc capite 
Suarius non pomi re ipsa magis nos elTc alios 1 
Deo quam Vafquez . Sed Suarez dicit per ri 
nUmm folum fignificari alietatem in voluntati- 
bus; quam ttiatf» alietatem re ipsa Valqucz ad- 
mittit : vides ergo re ipsa omnes idem docere, 
& lolii m circa ligni fi cat Ionem vocis differre? 
Quomodo autem hic rurfum noua infti tuatur 
quxftto de voce trahendo ri ed altum ad alte- 
ram ligni ficarionem,fcilicet ad alterum emanci- 
patum, &c. ibidem oftendi; Sc alias conditiones 
«plicui, oftendi que fpcciatim lectionibus li- 


quentibus ; omhes illas habere locum inrer 
Deum & nos;fi qux autem in eis conditionibus 
reperitur de re ipsa dHTenfio, eamdem ibi tra- 
6bui , Sc oftendi , quomodo inter nos & Deum 
etiam quoad rem ipfam habere locum poflit iu- 
ftitia.idco pro huius celebris quxftionis tnrcUf- 
gentia videnda omnino erit ca dilputatio. 

Secundi oftendi difput. jo. polle dominium 
dnorum in (olidum pro eodem inftanci in crea- 
turis reperiri , in Deo verd fimul cum creatura 
pro tota aeternitate confifterc illud polle ; quia 
actus liber Dei pro vno in lianti exiftens nccef- 
farib manet pro tota «tern itare , perinde ac fi 
hxc eftee vnicum tanrfim inftans. Porro domi- 
nium illud in folidum polle fimul clTc pro vno 
inflanti in duobus, oftendi ex inftaoti donatio- 
nis, In quo & donans habet dominium; quan- 
doquidem eo inftanti quo donat habet poteila- 
tem moralem donandi; & iuxea receptum Phi- 
lolophorum principium , nemo dat quod non 
habet: quod item habeat dominium ille qui ac- 
cipit co inftanci , cft etiam cerrilliraum ; quia 
ficut co inftanti , quo res producitur, habet ve- 
ram exiftentiam; ira eo inftanti; quo dominium 
datur altcn, feu producitur in alccio,verl cft in 
illo : aliquas item obic&iotics, quae contra hanc 
do&nnam fieri polfunt , folui eo loco, & fimiil 
examinaui quorumdam fundamenta , qui cum. 
nobifcum m condufione hac de dominio duo- 
rum in iolidum confentiant , non volunt tamen 
vlla ratione eam polle probari ex co inftanti 
donationis , fcd recurrunt ad cafus nclcio qua- 
les, in quibus (vt ibidem probaui) etiam fi detur 
fimul dominium duorum in totam rem , non 
tamen in folidum, v. g. io cafu tnatrimonij fi- 
mul cuni duabus vxonbus : ibi enim ecfi quali- 
bet marinis habeat dominium in rotam vxo- 
rem , diri tamen non poteft qnod illud domi- 
nium fit in folidum , (cd ( vt probaui ibidem ) 
cft vtrtuabrcr quafi medium dominium . Hxc 
ibi fufitis,ex quibus deduxi, criamfi Deus do- 
naret alicui creature dominium verum alicuius 
rci,ira vt Deos dicerer. Nolo cara i tc repetere, 
manfurum nihilominus vetum & proprium 
dominium illius rei^adeoque ex co capite locum 
habere polle iuftitiam Dei tn nos, & noftri In 
Deum, fcu,vt mcluis dicam, ex eo capite, quod 
deberer Deus a fc abdicare Ilium dominium, 
non repugnare eam iuftitiam inter ipfum Sc nos. 

Tertio oftendi miniis bcnfc dici, Deum futu- 
ram (erutmi creatura:, eo iplo, quod prrvdirio 
modo in eam transferret dominium ; licet enim 
Rex transferat dominium vnius monilis in mc, 
nullatenus poteft vlla inde (eruitus inferri in 
iplo Rege, ergo multo miniis Dei erga nos,et- 
iatufi totum dominiun» operum nothorum in 
nos transferret. Qu6d fi propterca doceant 'hi 
Audlorcs fcruitiitem aliquid amplius dicere, 
iriliccr,qu6d feruus omnes luas aci umes in do- 
minium 


? 

O /lende 

Tome t. 

>o. ■ 

dari dorrri- 
rnum dae- 
rum i» pe. 

Udem fre 
vae tn fime- 
ti ituo* 
creat uret, 
in Dee ve- 
ri tam 
erraturi 
frte toti 
iterniiMlH 


4 

Oflenfum 
et tam ejt 
meli infer, 
ri , Demm \ 
fer* fer nam 
cafu que 
damim um 
fuam tr ef- 
ferret. 


by GoogI 


DiCp.U.Firiito int. nos & Deum pofi.vera iuft.tfiniu.in{.Sc&. 


minium alterius ttansferar,ita vc linoiniuna ni- 
hil pollit facctc conrra voluntatem alienus ; di- 
can.quc hoc etiam Iccuturum in Deo, fi detur 
intci u#um & nos iufiitia : fi inquam ita vr- 
geant m Au&ore* , oportebit iuxea fufius a me 
co loco di&a.vrgcre illos rurfus .inquirendo. 
Virum ca tranfl.uio domini j in omnes Tuis 
pfdpms a&ioncs includat fpccialem aliquam 
repugnantiam, leu indecentiam, vitra hoc quod 
efi transferre fimplicitcr dominium alicuius al- 
terius rei, an non . Si prxtcndant (pedalem efle 
ibi rcpugnaiuiagi, profcdb male cx primo cafu 
ad fecundum argumentabuntur hi, vt plane ar- 
gumentaretur inepte in creaturis qui (ic di (cur- 
rerer. Impertior aihil faciens contra decentiam 
fax dignitatis potefi mihi donare aureos mille , 
imo m hac ipsa donatione exercebit aliam fe di- 
gniffimam-, qaia beatim efi dare qadm*accipcre\ 
ergo etiam idem Imperator mbU faceret contra 
fmam dignitatem ^ fi fnat e mna ail tones, faaejuc 
, omma /nbijceret ruJhco t & tine fieret fermm & 
j m+ncipmnp . Profe&o qui ex co antecedente 8c 
donatione inillc aureorum hanc inferret confc- 
si m vna quenttam ab omnibus cxfibilarctur . Ratio au- 
mBtm* effit tem a priori debet dclurni ex his qux immedia- 

t in*almA ’ ** £ ^ XI * *l uu ** Vna * nt l cccnt ‘ a » in 

ntnjmala *l ter * vcr ° non » ptofc&b inepta cft h*c confc- 
fertt ttn- quentia : Illa a&io non fepugnat MaiclUti lm- 
frqutmtd: peracoris;CTgo altera etiam non repugnat : qux 
illa sBto conlcquenua: malitia inconcufia manet , quan- 
xnar^trrt lu,nu * i '11* dux adhones conucmant m aliquo 
nee alsero, prxdicato communi donationis,fcu tranfiationis 
domini) ; quia ex ca coouenicntia folum infer- 
tur , ex ratione communi vtrique non efle fpe- 
cialcm* repugnantiam in vni prz «Itera : at quid 
inde quoad rationes Tpccificas ? Nuraquid non 
efi primum principium in moralibus , etiam 
adiones ipfas vittuofas coolillcrc in medio) an 

2 uia moderati bibere conue^^ in ratione hau- 
us cum ebrietate , inferre licebit. Polium ho- 
nefte bibere vnum vel alterum vitrum vini ; er- 
go polium honcftfc ebibere vnam vrnam)£crtc 
quam gratum multis edet hanc confcqucntiam 
legitime inferri, tam apud omnes, etiam i pios 
* fuinmos hclluones , confiat efic ineptifiimam. 
6 Cum igitur lumine naturx notum & nonlli- 
nuun ut, non efic vllo modo indecens, fed po- 
tius multo deccntiflimum , fi magnus Princeps 
> donet aliquid amicis; confiet etiam i contrario 
elfc indignum, fi talis Princeps fiat eorum man- 
cipium profecto ab vna a&ione ad aliam nulla 
Indeeem omnino reputanda erit confeqaentu:quod idem 
font Dtnm io Deo dicendum erit, fcilicet, lumine naturx 
tjji mana- videri efic cerrum , dedecere Deum cire manci- 
em *re *"* P‘ um crealur * i at eodem lumine naturx etiam 
At ne» ve efle notum, non dedecere ipfum, quod ipfe do- 
nttienei . net crcaturx dominium in a&us proprios crca- 
tr tat uro turx; ergo quam umu ts donationes hae conue- 

^VrtdoZ* niant m genere dandi cqpturx dominium, quia 
v * T tamen vna cx (e dicit indecentiam , alia ver 6 
ffen pottft non , minus bene infertur huius unpoflibiliras 
iut.nfn ejjt cx impofiibiluate alterius. 
wuiottm Hinc vero rcicci alteram partem eius refpon- 
tndeeinam . nequ* enim ab Im Angoribus dici vllo 

n« [natam IYi0i ^ 0 p otc fl » non efle maiorem indecentiam in 
afhtnmr » donatione (uarum asionum prx donatione 
prt ima- y mus alterius rei} vnde abfoliuc oficndirur nou 
none rti c fl c bonum illud argumentum de feruitutc. 
alimus. Tomvs VI. 


1. III 

Sccundb tamen circa illud ibidem addidi 7 
vocem ferum vt apud homines vfurpamr, oftedi et- 

quando tudicatur efic indigna homine honefto, ,A,M vcetn * 

‘ r . r i » V i Istu', vi v- 

non vfurpan lolum pro donatione quaheum- p t . 

que Illarum aifiionum , fcd importare alias mi- i „ 4 m apud 
perfcdiooes,qux in Deum non cadunt, etiamfi mmn. 
ille omnium luarum adiionum dominium in yf* 1 "»* 
creaturam transferret: icruus cmra cenfirtuf mi- 
non honore dignus fuo domino , vel ex defe- q UA i t m.ftd 
diu natalium, vel quia venditus, vel quia ca- importate 
ptus, &c. item potefi puniti i domino, cafiiga- 
r i, in rebus vilibus occupari; debet cibum, vc- 
fiitum,&c. a domino emendicare, vigilare, aut tM 
dormire , loliim quando dbminus permilcrit: vtn m. , 
nihil horum omnino cadit iu Deum , etiamli in 
omnes luas a&ioncs dominium concederet ho- 
mini: folum enim infertur, Deum debere facere 
quz homo vellet, fi diceret , v. g. Volo vt hoc 
vel illud crees, &c. Deum teneri ul creare : quo 
cafu non ideo pofier cogi Deus ad aliquid in- 
decens auc inhoneftum laciendum : vt enim ad 
ciufmodi res non habet ipfe potentiam , nec 
proprium dominium ; ita nec poruifict illud in 
creaturam transferre : fcclufis ergo his indccen- 
tijs peto ab his Aadoubus, ne nos terreant vo- 
cibus illis feram, mancipium ; agunt enim cum 
viris dodis ; qui prtus debent confidcrare quid 
fignificetur per vocem , quim eam dicant Doo * 
autgraui pcrlona indignam: rogo inquam, cbm 
rota ca difficultas trahatur puri puti ad hoc, 
quod Deus co cafu reneretur facere quidquid 
licitum ab co peteret homo ; quid qiixlb abla- ^ **' 
ta 'voce ferat oftendere puiliint indecens in ttm tn f*~ 
Deo tunc fecutuni, quandoquidem fupponimuS w"** 
hanc obligationem loliim efic cx liberali \o-» ii,«, f, t» 
luntate ipiius Dei, ita vt ctiain ninorciincar ve- literoU vo- 
tum dominium in fuas ipliw a&ioncs, quia co !•***•%[* 
ipfo inftanri vtitur eo dominio , dum illud 1 

donat l oii.galon 

Confirmo id meo indicio cuideniitTimc,quia vt p ul at» 
faltem cx liberali promiflionc inducente in profiertt. 
Deam obligationem fidelitatis , &: quidem ta- 

■ . r ° _* „ atatuta 

lem, cui li opponeretur, peccaret Deus, potefi inmuA/H . 
Deus homini promittere , Faciam quidquid d 
me feturis, & mkil amplim : fi ergo Deus in co Confirma- 
cafu iu ligauic fuam omnipotentiam &: (iias otot*- 
adiones , vt nili peccando nihil pollit facere 
prxter volunutem Petri j profe&o non repti- )m ^ 
gnabit Deo, quod nihil erum pollit facere cor.- in Orthiam 
tra volunutem Petri, nili illi faciendo inturiam. imponat* ■, 
Probo hanc conlequentiam meo indicio cui- 
dcntcr,quia fi fcmel damus Deum polle fibi ita 
ligare manus vt nihil facere pofiir, nili pcccan- p tT tatot. 
do contra vnam virtotem , ceiW nec in minimo 
repugnat, quod fibi cafiictn manus liger,vc non 
pollit idipluro facere nifi peccando contra duas 
•virtutes ; qnia cum Deus tam lit incapax fa- 
ciendi vnum peccatum contu vnam virtoretn 
quim contra duas.non magis ligabimus ei ma- 
nus per hoc, qood dicamus illum eo cafu efic 
obligatum ex juftitia & fidelitate , quam fi di- 
caniu} ex Cola fidelitate; cumque iufiiiia ex ge- 
nere luo nobilior virtus (i< quam fidelitas, non 
cft cur ctparreDei fit repugnantia exercendi 
a&urn influi* *. quid ergo quxio potent obefle 
qub minus eam mfiuiam illi Mibuamus f 


SECT 1(5 


111 Rod. de Arriaca Traftatus De fine &nccefiit.myflcr.Incarn. 

aliquid irrcuocabilurr a fc; ergo mulio minus 


SEtTIO SECVNDA. 

Examinantur quadam qua in contra- 
rium obijci pojfunt. 

9 /'"'*Ardi n alis Ioanncs Lugo difput. 3. 
Omnis [tii V—/ fortiter 8 c fuse rcuccrc conatur iuditiam 
ntdieLu^o inter Deum Sc creaturam ; & licet feri omnia 
sbtieit de- °pp°nit , quia funt defumpta cx eo con- 
fum-t* . ceptu (cruitutis , quem Deo repugnare docet, 
vt dentur videantur iam «x didis i nobis loluta, lubet ta- 
ex conceptu mcn j n f c &i on fc oAcndcrc magis diftindi» 
qMmllcit non co S‘ nos vllo modo obicdionibus huius 
Dttrtpu- Audoris ad deferendam no Aram fententiam. 

gnsrt. • 

SYBSECTIO P R I M A. 

Rcijcitur primum eiw fententis 
urgumentum. 

10 “Catet va igitur hic Audor fedione primi , 
_T dominium duorum in (olidum limul in v- 
nam rem non repugnare , idcoque etiamfi Deus 
crcatiuz donaret dominium in adiones illius 
creaturae , adhuc manfurum Dominum earum 

Ltaiwdi- adionum ; vnde argumentum commune , quo 
c*t iff* tffi oftendicur repugnantia 1 11 (Uti* inter Deum & 
illud srgu nos> qujj fcihcct amitteret ipfc dominium ,iu- 
— , dicat e (Te lene-, ac propterea ex alio capite incipit 
smittertt inum.ax. eam repugn inciam quxrcr?; Pnm6, 
quia Deus non potcA manere perfediflimus 
•Dominus , fr in creatura (it aliquod ius contra 
ipfum Deum ^ ficut cum perfedidimo dominio 
*eTmsdmit- * n feruura^epugrut, feruum acquirere aliquod 
tsuifft do - ius in dominum ; natn licet (cruus polTit ex 
r mr.ium m pado iplius domini aliquid habere propiiura, 
** ,am umcn eoipfo definit e(fe ipfius (citius ; 
Stdnslh a i'°<l u in omnia quae acquirit debet acquirere 
tsfito ton. domino; ergo cum creatura ncccllano Iit torali- 
fsnoi s- ter &i adxquatc leruus Dei , non porcA aequi- 
gtt.Dtum rcrc vllum proprium & verum ius , quod non 
Trf eiiOi- acc l l, * ratur Domino. Id quod putat optimi de- 
mtunDomi - clarari exemplo Religiofi, qui dum per folemne 
num.fi in votum paupertatis tiansfcrt omnia fua iuta in 
Religionem , non habet deinde capacitatem , vr 
per contradum vllum ciuilem, aut per promif- 
(io nem Religionis etiam ab lpfo acceptatam ma- 
neat ipli Religio ciuilitcr obligata, quidquid fu, 
Csnjirmst an maneat naturaliter obligata ad dandum pro- 
txtyplo^ mjjjjj. dc ergo creatura, qua* includit ctTcn- 
tiahter quali votum quoddam lcruitutis in or- 
dine ad Deum , non poted ex promiilionc Dei 
acceptata obligare ipfum Deum vllo modo cx 
iuAitia, quia non poted abfoliti ab illo cflen- 
lialiflimo datu. Et licet poflit Rcligiofus natu» 
ralitcr obligare Praelatum in aliquibus contra- 
dibus;cius tamen ratio cA,qubd Rcligiofus non 
(it clientialitcr & in omnibus Rcligiofus; &: ve- 
ro nec Praelatus poted validi pscifcicum Rc- 
ligiolb, ita vt fc obliget ad dandum ipli aliquid, 
ita vt uon podit illud eidem auferre ; nam fa- 
cultasaufcrcr.di a fubduis quod habent ed ef- 
fentialiter annexa datui Religiofo & voto pau- 
pertatis , ccde Thoma Sandio lib. 7. de Statu 
religiofo cap.S. num. 1 S. ergo Deus, qui multo 
maius habet ius iu creaturam, non poterit* dare 


dominium, 
fislifUuL 
trtsturs 
donaret i 


erratur* 

foret itu 
Slttjuod 
eontrs 
Deum. 


Rei tgtop 
frejo/fi. 


dare potciit creaturx ius in fe. 

Ante huius argumenti folutionem aduerto , , T 

vel in eo deleri dodnnam prius ab hc? Audio- velhicAs- 
icudmidam , vel corie confundi in vnum duo, 8 tr deferte 
quae (unt* valde diueifa : crenim (i difeurfus 
noder fupra fadus, quod in indanti donationis 
cd verus & propuus dominus ille qui donat, minum 
fcmel concedatur ede bonus , vt & hic Audior duo . 9« < 
admittit cflc bonum j protedo non folum Deus f* nt 
manebit pod obligationem Dominus, fcu, non 
folu m non abdicabit a fc dominium j id qued 
hi libenter admittent ; fed nec abdicabit a fc 
pcrfc&illimnm dominium. Nam addito eoier- Mt J ”>»- 
mino fterfeilifiimum repetam omnia argumenta 
i me (upra fada, ad probandum pofle dari do- ^ 
minium duorum in (olidum : quod fle edendo eskir domi- 
brcuitcrfloannes v.g. eo indanti quo donat pal- mum.fid 
lium Petro, dat Petro pcifedidimum & tigo- 
rofiflimum dominium (vt arguebanrus fuprade 
dominio dmplici fundato eo principio viuuer- trunAu. 
fali , qu6d nemo det quod non habet;) ergo 
cum donator non folhtn donet dominium vt* 
cumque, (cd pcrfedifljmum, haud dubii debe- 
bit etiam petfc&iliimura co indanti continere; * * 
ergo cum refpc dku Dei pefiude fe habeat tota 
aeternitas ac primum indans donationis, habebie 
non folum dominium pcrfe&uin , fed etiam 
pcrfcdtidimum.quaiuumuis donet illud crcatu- 
ix t ergo miuus confequcnter , luppofto quod 
per donationem non amittat dominium ibfolu* 
te , poftea dicitur quod amitut pci fcdilTimum. 

Secundo ratione 4 ptioti id ipfum odendo T t 
elati: Nam in indanti donationis prius natura o fit nictor 
fupponttur 4pnans potens liciti vti fua rc in rstums 
omnes vius poiTi biles citra iniuriam alterius : ? nc ’ 
atqui hanc potedatem non amittit in eo indanti 
per vfum cius rei ; quia licuc aidus lecundus domm» t» 
libertatis non libertatem in a6u primo*, foiftfimul 

ita vfusdomini non poted de Aruei e dominium tosfiUtrt. 
inadlu primo; ergo donans Petro pallium non 
cd igne folum deminus petfcdus , fed perfe- 
didunus illius pallij; ergo Deus, qui iuxtadida . 
eodem modo tota zternitate cd Dominus ac in 
indanu ipfo quo donat , in indanti autem quo* 
donat cd perfcdiflimus Dominus , femper erit 
pcrfcdilTunus Dominus ;vcl certi A fcmcl dica- 
tur per donationem ortam cx pcrfcdiAimo do- 
minio dedrui perfedidimuin ipfum dominium, 
i quo huiuliuodi donatio oritur, eodem modo 
debebit hic Audor concedere, per abfoiutam 
donationem domini) dedrui dominium ipfum 
abfolutum , dquoca donatio oritur ; idcoque 
dux illxdodiinx huius Audotis non videntur 
beni cohxrere. 

Quod (i propterea ipfc repugnantiam iuditix t ^ 
inter nos & Deum non tam velit deducere , cx g^ttotmh 
eoqubd Deus non At pcrfcdidimus Dominus, confundo: 
fedex co quod. creatura non pollit habere vllum d " 0 
ius in Deum , quia in hoc videtur cAc indeccn- 
tiaaliqua; protedo iam tunc videtur confun- 
dere in vnum duo didinda , nempe oriri eatn 
repugnantiam ex co qu6d Deus non maneret 
pcrtcdiiliinuj Dominus , cum hoc, quod ed 
eam repugnantiam defumi ex ture creaturx in 
Deum non obAame tota perfedione domini) • 

manentis in Deo. HocfuppoAto iam ad aigu- 
mentiabfoluum folutionem. 

Rcfpon* 


tized by*Go.ogIe 



Difp.n/W trimi int. nos & Deum pofi.vtraiuft .& iniu.mt.St&.i. iij 

Refpondeoergo, illud non habere vllam fpe- tkor admittit) pon video cur non pofik retenti 


«4 - , 

Valla efi culem difficultatem,nift quam lupra tetigimus, 
trgofacia- & (oluimus de ei femitute , & , vt immediati 
tni * » *P^ C ar g umcntan5 tenetur fateri, 

rHtfafrtn, niancre cocafu Deum perfeci (limum domi- 
Ducum nam; fed quia non libenter dc vocibus contcn- 
bmnu. «io, & nefeio quid per vocem illam fuperlatiuam 
ftrftthffimmm dominium velit hic Au&or in- 
telligerc : folii m enim illud fupeilatiuum ipfc 
ponit dc nouo fupra argumentum .quod reiccc- 
Ktntfl Deo rat># D, c0 non e Uc cflcntialc Deo,habere domi- 
bobtrode- n ‘ um * n 60 lenfu quo hic Auckor vfurpat eam 
mimum to vocem. Explico folutionem: Hic Audor nomi- 
/tnfu^uo ne perfedidimi dominij Dei nihil aliud tncen- 
bu Auctor j lt q U i m dominium ule , vr creatura non ha- 
ujurpat. ^eat cl j am dominium in eas adiones ; hoc ego 
nego necclTarih & ellentulitec conucmrc Deo. 
Quxlqiatn , vnde ipfc poterit pfcbare debere 
illud Deo conueniro , mii iupponcndoid ip(um 
de quo eft tota lis ! 

1 5 Dices, quia Deo debemus dare omnia perfe- 
O bieffto, ** - *• ’ ' * 


danda Dto 

omnia por- 
ftdtgima 

fto dari 

BjffenJio. 


diflima qux potiunt ede. Rclpondeo dillin- 
guendo ; omnia perfcdiilima qua ego ex mea 
(igniheatione ad libitum dico pci fcdidima, ne- 
go ; omnia quat liando ratione naturali funt 
perfedidima , concedo ; alioquin ego dicerem 
eodem plani modo repugnare omnino, Deum 
fe vlla promiflione obligare etiam ex fola fidc- 
luatc crcaturx, formaremque vno termino mu- 
raro idem argumentum : Per fcdidima libertas 
c(l, vt (it Deus femper omni modo expeditus ad 
faciendum qux libucrint , ita vt nullius virtutis 
obligatione impediatur; ergo necetlario debe- 
mus eam ei femper concedere ; ergo non pote- 
rit nec quidem per fidelitatem catn libi liberta- 
tem auferre. Quod fi dicas , mali me eam ora - 
nimodam libet tat em vocare pcifedilTiinam ; 
idem ego dicam contra /ormain argumenti cir- 
ca quod verfamur. 

Deinde vltcrius rcfpondeo , potius efle magis 


tota feruitute crcaturx Deus illi aliquod ius 
donare. 

Secunda inftantia de Rcligiofo multh miniis 17 
nos premic: Primo, quia nimiiim probat, & con- inflatori* 
«aiilius Audorcm : etenim tora ea repi gnan- 
ria in SupenoreRcligionis non lolium (t ex vir- 
tute luftitix (dc qua fola nobis (crmo) led etiam minui *fe~ 
ex fidcliuie & promidionc, qux vere dc rcalitcr 
obliget fub peccato Superiorem ad non aufe- 
rendum rem aliquam lubditd, qUia totitm td 
clfct contra (lacum Religionis: dc in eolololcu- 
fu loquitur Sanchcz , qui non dilputat ibi , cx 
qua virtute futura edet ea ccfiio. Et Cane (i ego s ' 

(lue ex voto liuc ex iuramento mei Superioris rs[ 
ita eflem quali dominus mearum ad Ionum , vt mujuorum 
Superior non mfr peccando mortaliter pblfet actionum, 
mihi quidquam mandare, aut auferre, Ckc. (Ia- y iM f tr,or 
tus Religionis omnino deflrucretur. Atqui eo 
fenlu liuc ex fidelitate; fiuc ex promillione Di*- pojjttmon- 
uina iuramento firmara , pdtcll Deus fe obligare dan, dt- 
ad nihil a mc petendum. Vides ergo indant iam P r * tr * ,Hr 
eire contra cos Au&orcs » fle vero Esitas cius JJJJJ R, , ~ 
principi), quod alfiimuiit, nullatenus pendet ab 1 
ei altera quxdione , Vtrum Kcligtolus cx lolo 
voco , an etiam ex virtute rcligiolx iuiti.ix te- 
neatur obedire Superiori. Iam ergo explicent 
hi, quomodo cum nos (imus erg» Deum quafi 
ellcniialncr Religiofi; nihilominus Deus pollit 
ex fidelitate quali extrahere no> ab ci Religione 
fine indecentia ih Deo , dum fe obligat cx fide- 
litate ad fe gerendum nobifeum ac-li non ede- 
mus Religioii refpcdu lui; & ego dicam, Dcutn 
etiam ex lulluta polle fine indecentia nos ex- 
trahere ab ei Religione , id ed obligando fe ek 
iu Ilii ia ad nihil i nobis petendum , led permit- 
tenda omnia quz ex fc funt licita nolltx vo- 
luntati. 

Sccundb , ideo ea indantia nonvrget, quia 18 
tota illa incapacitas Superions Religioii adhu- N$nvrgtf 

. .. I ... .. a . — - - . . . I . j 1. — - - — - - enamt /M- 


quam da- 
retur ,fi 
non pojfot 
abdicaro. 


Magnper- p^fcdum dominium Dei , li concedamus ip- iufmodi contrarius cum lubdito ptouenit po- 
^dedurdo-* Ium polle illud dare crcaturx ,quam ii nege- tihs cx impcrfc&ioncipfius Superioris quam cx 
mimum, fi mus ipfi cam potcftateni; dc huc ego volo trans- pcrfc&ione ; vnde mmhs benb adducitur ad orna, acuat 
fojjit illud ferre exemplum Religioii : vt ennn Rcligtofus, probandum , idem in Deo reperiri. Porrh id iiltuc RjI »- 
Abdicaro, q U , p Qlc ft donare alteri rem aliquam , edo maximam cilc Superioris imperfirttionem inde Vopbupo- 
auamda- pofiefiioncm illius habciet ius domini) , ed parci manifede; nam folemnttas voti , vnde ca 

longc minus perferius dominus, quanr ille qui repugnantia oritur , proucnic a Summi Pomi fi- tl ±, K 
potcd cam rem & pofsidere, 6 c (1 placet donare; cis confirmatione, dc cius lolemnitatis au&orc ; hu* imper- 
iti Deus potens donare mihi aut retinete pro Ce idcoque Supcnoi in eoipfo pundlo.vt fubieAus [•&***•'’ •* 
measariiones,ponituramcexceUeivi»is,Domi- fcu lubditus vcib Gc proprii Pontifici, non 
sus, quam fi dicam eum non pofic eas donare, 
fed foihm quafi pro fc polliderc. Qux ratio in- 
de maximi roboratur, quod per hanc donatio- 
nem non amittat in illas dominium. Vidcfnc 
per illos terminos non vexan no» magis quam 
per primos l 

lam hic ad indantias fupra allatas facillimi 
efpondcbitur ; ad primam dc feruo * fateor id 
/iantia do- repugnare in creatis : cuius ratio cd , quia in 


potell cx fua fola voluntate quldqttam facere , 
quu cohibetur ab alio fortioii & altion fe. 

At fi indantia ponatur in Superiori plane ha- 
bente fupremam au&oricatcm , negandum cll 
omnino illud 1 uppofi tu m : etenim abi que vlla 
dubitatione dicendum eft. Papam polle ex ple- 
nitudine potellatis formalem contrarium cum 
Rcligiofo ipfo inire. Denique ideo Tertib ea Tahitm 
indantia non eft ad rem, quu (latos Rcligiofus »<”» valet. 


'dure >»- rcfpondcbitur ; ad primam dc feruo * 

flantia do- repugnare in creatis : cuius ratio eft . ^ o 

nanono a- crcatisqui donat alteri aliquam rem, licet ha- eft quidam (vtlic dicam ) (latus artificialis ex 
muror do- jaftantt donationis dominium , illud ta- acceptione hominum, -ex qui maximi prouenlt, 

""'"daiam mcn tunc P r0 fcquentibus initantibus ; quod hasvcl illas impotentias aut ligamina re- ^uaf! fba- 

’ ideo dominus feruo in aliquam rem concedens quirar , quibus deficientibus non manebit ille tm anifi - 
dominium , coiplo in fcqucntibus inflantibus (tatus ; inde autem nihil infetturde impollibili- 
delinet efle dominus cius tei , & contcquentcr tate rcfpcttu Dei in ordine ad hanc virtutem iu- 
non ciit amplius ex integro dominu scius fcml.%liiix;qtiiapro ei non fimilitudines ex rebus ad tM rdttm- 
At cum in Diurnis per cam donationem non placitum , led ex ipsa natura rei Sc rationibus i pojJUulitatt 


neu vero 

Dem. 


■, per 1 

perdat Deus fuum dominium ( vr hic Au- 
T v m v s VL 


ptiori dcduccndx funt; alioquin ftatwn vno v«- 


l x 


bo refpondcbo inflantis , dicamque , rcfpcdu 
Dei nos non polle confidcrari vt Religiofos 
maximi in eo pundo : oportebit autem tunc' 
relicla fimilitudine ad rationem ipfam recur- 
rere ? id quod brcuius & compendiofius po- 
tuiflet ftatim ab initioficri ca fimilitudine rc- 
ic&a. 

SVBSECTIO SECVNDA. 

^Alterum contra nos argumentum 
dtfc utitur. 


videamus quid dicatur in fecundo argu- 


114 Rod. de ARRiAGATra&atus De fine & titceftt .myfier. I ncarn. 

Vt autem melius adhuc intclligas argumenti n 
imbecillitatem obterua, inter homines multare- biultam- 
putari abfurda valdi , qux rcfpc&u Dei funt 
noneftiflima. Si enim auisdiccrct Imperatorem 
iuuarc lixas io culina ad vertenda verua, ad abf- qua rtife- 
tergendas fcuiella*,&t. haud dubii rem fummi Doe bo- 
indignam Imperatore aflereret : at Deus totum 
hoc Facit line imperfedione vlla,im6 fumiDam'* 111, 
ib eo oftendit Maieftatcm ; facit inquam con- 
currendo tamquam cauda generalis ad omnes 
quantumuis primo afpe&u viles creaturae asio- 
nes: quodadeb verum eft, vt communiter ne- 
gent Theologi etiam diuinitus polle Deum ab - 

cocobcurfu ceflarc, committendo alteti vtloco 
fui concurrat. Hinc dico , Etiamli ex eo capite Bluc etfi 
edet in me v. g. iraperfe&io, quod deberem 
tcriobediendo letturucius derncte.fcutellas la- 
uare, &c. q#a haec omnia i nobis non fiunt fi- mttt . nt, r 
ne defatigatione, fineinfc&ione, flcc. mhilomi- bommoi. 
nus cum Deus tara honorifici producat mu- 
fcam quim hominem , non cft.cur licut poteft 
ipfecx fui pura voluntate dirc&i velle huiuf- ftdm u. 
modi res producere; non cft inquam, cur ratio- 
ne ipfarum ailionum tamquam indecentium 
negetur cum pode illas Hicere, obligatum i fui* 
met voluntate qua mihi dtxic ; Volo etiam ex 
iufitia me tn pojlerum obligare, vt producam _ 
quacumq-, voi*eru\ licut dixi illunf^ofle falcem 
ex fidelitate ad id ipfurn fc obligare. Ecce quim & # 
leue inde deducatur argumentum, ac propterei 
Vafquez & alij, etiamfi iudicum ncgauerinr, 
his tamen exemplis non funt vfi. Vrgco id ip- Vrgttur, 
fum manifedi: Poteft Deus (altem ex promil- Dommfat- 


jtliiul eo- ^ mento principali, in quo iteritm volunt pro* 
Tumargu- bare hi Audores, Deum futurum feruum ho- 


minis; id quod omnino repugnat, quia Deus cft 
perfifliffi- pcrfediflimusDominus,idcoquc non poteft fieri 
mus, eri» valallus vilius, neque in ipfurn cadit virtus obe- 
nutUm va- dientix; vt verd oftendant feruitutem fccuturam, 
fidi"* fi* ri fupponunt de ratione doraiui non eflcvllara iu- 
fottft. ritdidioncm in feruum , fcd iolum dominium 
proprietatis, i dcoque hominem, qui fuas opera- 
tiones line vlla iurifdidione venderet in totam 
yitam alteri , fore feruum verum illius ; ergo fi 
Deus ex iuftitia fuas operationes omnes vendit 
crcaturz , erit eius feruus : tenebitur enim ad 
ftcrnendutn creaturae lcdum,ad porrigendos 
• cibos, ad abluendas ci fcutcUas , &c. quid ergo 

noulolhm ^ ecr * t ad feruitutem perferam? Addunt autem, 
totaUm.jii non Foltitn repugnare Deo totalem feruitutem, 
etiam far led etiam partialem , qux confidit in locatione 
tuUmftr- aliquarum adionum ; quia illa eft inchoata fer- 


qwa/ftmtft u ‘ cus : & Vcr ° nu ^ us ^ cruus omnes fionefeu fidelitate fe ita obligare, vt peccaret 


locanone omnino operationes debet domino. 
quarum Huic rationi i feruitute defumpt* , quxque 
vix a przccdcnti differt, abundi feceram latis 
coTomo 1 . vt & fuperius infintuui ic&ionc pri- 
ma ; nunc brcuiftimc dico, etiamfi debere meas 
operas fcu meas a&iones fiuc in totum , fiuc in 
partem , dicat aliquam feruitutem ex fe indi- 
m*ai oBio- gnam homine ingcnuo;ficut inter homines Im- 
*** f*** '* peratorem dedecet etiam omnis feruitus ; at (vt 
'infTrJm*, ,am P r °b au 0 inde minus bene deducitur, Ergo 
Ucu dicat * dedecebit Imperatorem donare mihi monile , 
feruitutem imaginem, 6cc. etiamfi inde refultet , quod iam* 


ailionum, 

Dee rt fu 
ffeare. 

W 

Solutio 

Debere 


mortaliter, fi per impoflibile tunc fafla promif- - !^^*^! 
fionemthi petenti non fterneret ledum, verreret que rami/, 
cubiculum , calceos purgaret , &c. Qitbd fi hi vt £t r *' 
Au&orcs admittunt fine indecentia vlla dari ex 
fidelitate in Deo ad has adiones viles in mei fn^ia- 
gratiam exequendas obligationem , fine vllo ci- tet merto- 
iam fcrupulo aut terrore ego dicam elfe illum 1 “**- 
ad eafdcin asiones obligatum ex iuftitii; iam *£•/** 
autem quofriodo quxfo ex vilitate earum adio- nt^f, 
num fternendi ledlum, magis quim dandi mi- u A obligan 
hi gloriam , terrebunt me ad negandam iufti- peccatum 
tiam, & non Icipfos terrebunt ad negandam fi- 

• . * . . . _ 0 _ neaue erit 


*aH^mtn> * mc non au ^ crre - Qii is dclitatem } quandoquidem adkionum vilitas ea- 

TranfUt”’ Rc g cm Smarum dixit meum feruum vel cx to- dem eft , fiuc obligatio ad illas ab hac fiuc ab>/*i eiU- 

1 frt ..v . X nn a/1 nAn aa (Ti F i 1 1 ^ l.nrl 1112 h — . 1 ’ ^ — * — ... 


At no» do- to, vel ex parte , co quod non poffic ille liciti 
naro oli- a ine accipere meum librum i ergo etiamfi Deus 
amd,mom- J 10c ra odo mecum pacilcatut cx iuftitia , Dono 
iumltilud oroncJ tuas adiones ita , vt cx iuftitia te in- 
femtl pro- u ‘ ( ° cas p ctcrc non poftein , non habebit vllam 
mtffum non nec integram nec partialem feruitutem ; quia 


illa vinute proucniar. Vides eos efle terminos gtt. 
primo afpedlu vt fpedra ad terrendum obie- 
dos jqm tamen re ipsi non funt communibus 
aliis terribiliotes. 

Hxcdida funt occafionc earum inflandarum 25 
i pueroculinx defumptarum ; led iam tantillum «• 


pofftt ab per fi oc uon obligauit fuas operas , fed donauit pedem retrahamus , <S c quid hi rcfpondeant ad Q°»*** r 
mihi racas aaioncs - Vnilc ,lla «* cm P la de fter- inftantiam noftram pauld fuperius allatam dc 
nLc allata nendo lcdo,&c.ctfi plaufibilia videantur; rc ra- «Imperatore aut quocumque alio , qui fine fetui- tiuntolla- 
txtmpia , fi men diligenter difcufsa non vrgent , quia cx tute ncc quidem inchoata , imd cum magna tam.pofi 
roiptd di- priori donatione non fcquuntut; vc enim fupri gloria fua poteft mihi donare monile , aureum tmperme- 
tftpmda- dui » in eis fupponitur indecentia numifma , gemmam , &c. ei igitur his formali- 

' F fpccialis , quz noninuenitur vllo modo in do- bus verbis rcfpondenc num. 48. citatx difpuca-^fcj^ 
nationibus aliarum rerum: vnde Imperator , tionis : Rcfpondetmr negando confecjntnttam : ftruotwe 
qui non poteft fine indecendi efle obligatus tameaim repttguat Deum none fe Dominum frea- mih,mtmi - 
mihi fteiucrc lcdum , & verrere cubiculum , tnra , quam tfe feruum iO,m ; imo ideo rtpu - Jjjy*** 
poteft tamen omnino mihi donare nummum «ii effe feruum , quia eft efentialiter Vomi - \rioufio 
aureum, vel torquem auream; quxdpnatio po# nm ommum , & non potejidfe abdicare domi - Aduerfa- 


tur, 

vrgtnt. 


tius cft illi honoiificemiffima : lut idem dico dc ntum alicmm creatura. Poft qux iterum addu- 
r-!*Aic <lii. ffv^mniie CUQt cam Religiofo ; quam fupra 

letigcraut. 


Deo relidis illis exemplis. 


tized by Google 


In hae do- 
ttriaa pri- 
mum arga- 
nuatum 
dt feritur , 
fjr lomtmt- 
tuur (irw* 
1 * 1 . 


‘4 
Redeunt 
iafuptr hi 
Auctora 
adeam ab- 
dicationem 
dommij : 

quod »T£U- 

tnt/tturn ah 
ipfit fuit 
nitiiuM 
vt rntjficax 

ttsufii- 

tuantur 

X #- 

ta.iZ, [al- 
tem ptrft • 
itijjimt do- 
» <- 
tcndinuu 
fuprh tot 
mm«t co»- 
ftqutntrr 
doare. 
Protere* 
[apponunt 
in,cmnt tus 
no fi tum in 
rem aliquM 
pofitam in 
connexum 
fhjfiti 
[fusali. 

*S 


It eam 
Ut tu ha- 
beat omnet 
mulos pre- 
li inarui ita- 
taralu, fieri 
aonpojjevt 
(Ttotur* 
aequi r at 
sus iaihtie 
titraDtum 
Xhfturjut 
illornm. 


DtfpM.Vtrumintofioj e*r Deum pop.vera iuft.tf iniu.int. Sed. i. iij 




tetigerant. Circa qtiam do&rinam non polium 
non obfcruare,iara in ei ex integro deleri rotam 
prius argumentum , & circulum clarum per ii- 
lam commicti : etenim lectione prima tori fue- 
runt hi Audorcs, vr probarent, ideo Deum non 
polle a le abdicare dominium pfcrfcdi (limum , 
quia inde fcqucrecur cura fieri noftrum fetuum: 
id quod repugnat, lam vero hi c contrario 
ideo probant, Deum non polle clle feruum, quia 
non poceft i fe abdicare dominium ; ergo & ar- 
gumentum dc feruirute iam omittitur , Sc cx 
cius abdicationis repugnantia , qux lolum ex 
Icruitutc oltcnfa fuerat, iam probatur fcrunuris 
repugnantia: qui eft clari (Iimus circulus. Eftcr- 
iam valdtl mirum, hos Audorcs iterum rediro 
adeam abdicationem domini) : quod erat argu- 
mentum commune, & abiplis rcicdum fuit vc 
inefficax , c6 quod in initanti donationis non 
amttcatur dominium in donatore r quomodo 
ergo hic probatur repugnare eam tranflaiioncm 
domini), qnia pet illam delineret Deus ellc Do- 
minus crcotursc? Vides rediriiamad argumen- 
tum delectum! Quod fi forte dicant, loqui fe de 
abdicatione folum pcrfcdifiiim doiqjnij , jam 
offendimus prxcedcnti fubfcdionc, hocipfum 
dici miniis confequencer,& tam durare etiam in 
imlaim donationis perf edillimum dominium in 
donatice, quam durat abloluic doimnium; ergo 
per hoc non vitatur defectus confequcmis. 

Adime tamen dtftindtus videamus quid vi- 
ter i iis ea occalionc Audorcs hi pro le contra nos 
adducant; igitur fupponunc ius omne nothum 
iuftuix iu aliquam rem fundari m connexione 
aliqua phyfica fpeculi , ratione cuius ea res (it 
mea potiat quam alterius. Exempli gratia, an- 
tequam fera iit in meis bonis , capitur i Petro ; 
iam liabat icta peculiarem connexionem cum 
Petro ratione capturae Se poiTeftionis; tatione 
cuiusPerrus moralitcr ptzfcrcuralijs hominibus 
in vfu huius fer* : quod fi eam Petrus donet 
loanni, iam inde fera habet fpcctalem connexio- 
nem eum Ioannc; ratione cuius loannes prxfcr- 
tur aliis hominibus omnibus ; & inde conclu- 
dunt hi, ius iuftitix elTc prxlationem moralem 
eius qui habet iusiufticix in rem illam; & hinc 
oriri , quod fi ea res contra voluntatem dorinni 
accipiatur, fiat ipfi iniuria. Cura ergo Deus ha- 
beat omnes titulos naturalis pizlatiouis erga 
alios in ordine omnium rerum vfum, con- 
cludunt , non polle fieri vt vlla creatura ptx- 
frraturDeo, & confequemcr, neque vt vlla 
creatura acquirat ius militi* contra Deum. 

Quod fieisobricias ; Sola fua voluntate po- 
teft vnus homo le vendere alteri, ettamli ex na- 
tura rei non fit vllus mulus, ratione cuius poll- 
ponatur alteri ; rclpondcnt , ideo id fieri polle, 
quia homo ille potuit in bello ab altero capi, 
ideoquefuit capax cius (pedalis connexionis} 
pncelt autem per voluntatem fuam liberam 
velle vt perinde fe habeat ac fi reuei a captus ef- 
fer in bello : cum autem rcfpcdu Dei ( exclu- 
dendo iam i pii us Dei donationem ) oou fir vlla 
connexio phy fica,ratione cuius pollit homo lu- 
bereius in Deum , inde citam fit, vr repugnet 
in Deo omnisialis donatio } quia non perdidi- 
cere , y oh vt creatura perinde fe habeat acaft 
creatura non ejfet j aut vt ego perinde me 
habeam ac fi Dem n«nejftm* Quidodiini fatis 
Iom v * VI. 


cxptefse fupponunt nullam creaturam polle per 
Ibiam voluntatem fieri alterius feruum , nifi *- 
phylice loquendo prxfupponcrctur podibdis . 
aliquis titulus, feti ad io ahqu^phyfica, ratione 
cuius pollet aliqua connexio rcfulrare , & per 
quain connexionem fpecialiter haberet iltaciea- 
• tura ius in alteram; quia(vc ibidem docent) 
non potell vllus conuadus dare ius ad ea , ssd . 
qu* ahundecll incapacitas : neque enim potell 
homo pe c vlium coiuradum dare ius altet i, vc 
iuftt^amquant dominus pollit fe line delido 
mutilare ablato iurc fe defendendi; quia hoc itis 
cll naturale. Ratio vniuct falis cius dodrinx eft 
quam inlinuauitmis ,qu6d per contradumnon 
poliunt poninifi illi etfcdus ,qui per alias vias 
aliunde poni poterant. * 

Denique addunt,m materia iflftitix credito- Denique 
rem femper c fic lupor iorem debitore , Se ratio- *^* B '\ r * 
ne huius iuris polle puniri debitoicm , fi non 
foiuat: vnde vUcritls infcctum , Regem alteri in- -Jr credito - 
iutiatn infer en tero fieri iurc natui* inferiorem rem effefu - 
altero, Icu ferdum illius j imo , quod grauiusf' riprr/ ""* 
eft , fi Rex fubditum inuadat iniuftc, eoipfo ,ort ' 
Regem fieri fubditum fubditi : h quibus omni-' * 

bus concludunt, Deum non polle clle debito- 
rem crcncurar, quia inde creatura habcicc ius in 
Deum: liibdetctur enim Deus foro'crcatur*i 
qux omnia ibi ab his fusi deducuntur. 

Nollem veritates cenas facere dependentes 
a conditionibus plane difparatis ; niuitb autem DifiUtets 
minus cupio per lolos terminos ineam conci u- baeiolln- 
fioncra oftendere : ex quo viroque capite mihi 
difplicct fupta polita dodtina: 

Primo quidem , quia nemo dide , (i per im- djfiar*iit 
polii bile repugnailee omne bellum, vel nos d * facit deptn- 
illo nihil fciuilfemus , eo ipfofore vt non polii* 
vnus homoalteti fe ex iuftuia fubiicere, aut lo- /#/ ‘ 4 
care alteri fua* operas , aut vt iit vinea pro pe-* t ji m ttr* 
cunia laboraret: quis enim quzfo, dum fe hoc m»u. 
modo ad diem vel annum alteri elocat, habet tl-* 

Jam cogitationem , Pole vt perinde mecum hoc 
anno te gerat, ae fi me cepi fiet in bello iufio j ua „ 

vt fi bellum tufium non fuifilt pofiibile , ego non 
pojfiem.tibt meat pro hoc die operat locare l Pro - 
fcdo vel ex hoc folo capite ex integro iciicicn- 
da eft iota illa fuppofitio,quod rem eam facilem 
imelletftu , vr ,Loco tibimcat operM t cx p licet pet 
belli poftibilit.uem. 

Secundo eam reilcio, quia minus In ea con- 
fcqucntcr proceditur ,iu vc plane deferatur de- 
inde exemplum hoc belli} dicunt enim, nemi- 
nem ideo polle voluntate lui le alteri ita tradere, muumsdh 
vc pollit ab alto mutilari; eo qu6d independen- oltqmm 
ter ab co comrafhi uon polTit dari talis cafus,in >** V r 9 Mn fi 
quo illud ius acquiratur. cx quibus fic argumen- Munita* 
tor : Nam in iplo bello , quo vtuntur hi Audo dtn. vt ah 
res, contingere poteft , vt ego iuftl alterum mtomutda- - 
capiam, vt Se occidere liciti pollini} na vtnecfe '*'•*’?*** 
ibi vllo modo defendere pollit} et go Ibi iam da- 
tur titulus phy ficus , ad quem alter alludere centralia 
poflit tradendo fe mihi , ac dicendo,^/» vt tu noopofir 
habeat tn me idem itu , aut connexionem illam. ^ 
phjficam , quam habutjfcs,fi me verem tufio bel- w^tqui- 
hcepijfu yfuijfettjiec ibi potent ad mt occiden - raiur, 
dum licite, egocjuc nullo modo potmfiim mt de- 
fendere; ergo m ea dodtina non leruaut hi Au* 
dures conicquentiam. .-v 

Eam Tertio renuo, quia fio* dubio poteft 


l J 


Deus 


y Google 



. . • 

* 

12.6 Rod. de Ariuaga Traftatus 

Tertii ten Deus licite & validi dicere milii, Bgo tibi fubij- 
tri. Dt:a* c io Angelum Gabrielem , verbi j>ratia , vel da- 
fttejt nubi xtonem , vt teneatur ex tufhtiu quidquid ab 
iu n tm m \ ? e,,tru ^ ic,tt f accre ' Qux enim duo contra- 
mamtmtif didloria ex hoc lequuncur i Rogo autem, quo- 
mtn anti modo antecedenter ad hanc voluntatem Dei ego 
nullum me poteram fieri Gabrielis illius dominus , an vero 
eumitUt P°®bile, phyfici loquando, vt ego in bello 
v g.f„pt- iuft° capiam pugnando Gabrielem} quis quatio 
rarem. id fomniabit ? Ergo illa voluntas Dei non rc- 
£rft vt- fpicic vUam connexionem phyficam prius ftlli- 
bilem , (ai vellet fe rquiualere. 

TlUmcon- Dices j Refpicir alias fimiles quae inter me Se 
ntxitmm Petrum polTum reperiri. Sed conua euidentert 
fhyfieam hoc enim ipium dicam plani ego in Deo rclpe- 
ftfihUm ^lu nollti: Licet enim connexionem nullam pny- 
^ nt> £ 9 ficam ego poflim habere cura Deo , aut e con- 
Diett 'tu- lt3r ’° Deus mecum , quia -in bello iufto non 
Jhtit mIim poffum illum captiuare , nec polium illum in 
fimiUi filuis occupare, &c^ nihilominus poterit Deus 
tui 'dent et fc ^P‘ c ' cn ^° fimiles titulos in creatis dicere fi- 
* *“ . tT ' ne vlla impcrfcdl lonc. Nolo ite petere tuae attto- 
na perinde ac fi tu ejfet liber , feu, ac fi non e fies 
• mea creatura: qux quzfo in hac voluntate vel 
vmbra repugnantia:? imo ex hoc capite etiam 
pollet dicere, V tlo ex mea libirahtate ubi meae 
etiam alhontt donare perinde ac fi me i u bello 
iufto cepijfes: qnbd enim ea captura fitimpoffi- 
bilis in ic non obeli, quia etiam eft impofiibilts 
a me refpe&u Angeli j Sc tamen potell Deus 
transferre illius dominium in me. 

Centra Se- Contra Secundi, quia adhuc vrget mea ob- 
eundi: icdiio} nec per eas fimiles conditkmales defendi- 

condiens- lur principium ab his politum: quid enim inter 
/« nende- homines lint polii biles tales connexiones phyli- 
fenditur cx, non probat cllcpoflibiles inter me Sc Ange- 
frtncifium Jumj ergo vel dicendum erit, falfum efle , non 
J"f T * f’ porte dari domihium, nili vbi poliunt efle ciuf- 
J * ‘ modi connexiones j vel certi debebit negari , 
polle Ic Angelum mihi ita fubiicere, vt teneatur 
cx iultiria facere quod ego ab illo petiero : hoc 
aurem vltimum abfque vlla probabilitate plani 
diceretur. Taceo, facili portem illo eodem ex- 
emplo ab his allato inueniri alios cafus, in qui- 
bus homo eam portit connexionem habere; ete- 
nim reus , qui promeritus cft patibulum , & ad 
illud adiudicatus , non valet liciti vim vi re- 
pellere, ergoex eo capite facili etiam dicere pof- 
lemus , eum qui Ic vendit in mancipium pofle 
alteri dicere fine vlla imperfe&ionc ; Ita me tibi 
in feruum dono , ac fi ratione delilli ejfet mtue 
Judex , &poffti me patibulo aut rota adtudi- 
care ; ergo ex hoc capite miniis bene hi docent 
repugnare, fe in feruum ita vendere , vt pofsit 
i domino occidi , ne libi licitum fit fe defen- 
dere } ergo cotum quantum exemplum illud cft 
•xtra intentum noltrum. 

SVBSECTIO TERTIA. 

Vlterius retjcitur e* doflrina, (fi re fronde- 
tur eius obtetttontbut. 

;o 

Rtiiciimr vaxto illam do&rinam reiicio cx eoriim- 

amfliMt dem Au&omm principiis, qui agentes de 

°^* cCto voluntatis Dium* condonantis iniuriam 
herOm e"' docent hac citata difput. num.87. illam volitio- 
HUrnm nem Dei ferri ad vnum obic^um impoflibilc. 


De fine & nectfit.myfier.Incxrn. 

perinde ac fi crtet polii bile , & coipfo morali ter ftincifm # 
cllc cfiicacem ad delc&dum peccatum , dicit deobtoa* 
enim , Vellem vt tllud tuum pracedent pecca- 
tum non caujfajfetm me vllum tue ad odmmfiic. fwri4W , frw _ 
Vbi cxprclse docent, etiam vniuerfaiiter polle dennmu. 
quem volendo aliquid impolfibilc, perinde ac fi 
ertetpofsibrtc,cauUare aliquos etfetlus morales. 

Hinc autem manifeftfcrciicio quod in hoc loco 
iideui docent, Sc argumentor fic: Elio fit impof- 
fibiic vt peccatum, quod extitit, non fuerit ptfe- 
catum, fcu non cauflaucrit iaDco tus odij,&c. 
nihilominus volendo inefficaciter hanc condi- 
cionalem repugnantem perinde ac fiertet pofsi- 
bilis , tollitur peccatum j ergo licet repugnet me 
non efle creaturam Dei , l>eus tamen volendo 
eam condicionalem , perinde ac fi crtet potabi- 
lis , poterit mihi dare perferum ius militi* in 
meas adhones etiam contra fe hoc modo: Nolo 
magie d te exigere bae atttonee , quam fi non ejfet 
mta creatura, t^uae poterit quzloin hoc pun&o 
adferri difparitas ? Ratio alam a priori facilis Ratio uo- 
efl, quia Izpi inter homines per fi m i les voltra- fl r *do&ri- 
tates de obiedlis inlc impofsibilibus caullantut * Am l T,tru 
ules efferis ; vt quando in nccctatate fit mo- 
neta ex corio aliave fiinili materia : habet enim * 
tunc Rex voluntatem hanc , Volo vt perinde fe 
illud corium habeat, ac li cllct argentum vel au- 
rum, 6<c. haud dubi& autem omnino cft im- 
potabile, vt re ipsa ita fc habeat , 6c vt curium 
fic argentum ; ergo non poceft cx hoc capue vel 
in minimo labefadUri luftitia noftra: quod ma- 
xime locum habet, quando inDco ipio (vtol- 
tendimus) manet vcriflimum 6c perfciftifximura 
dominium , perinde ac fi nihil donaflet cxcatu- 
rz, vt lupid oftenfum eft. 

Circa alterum verb pun&am horum Audio- j X 
rum , quod repugnet Deum fieri zqualem Sc 
a fortiori inferiorem creatur* , id quod tamen 
ficra, fi daret illi dominium in luas adlioncs -, 
rcfpondeo , cx eis terminis, aqualu , inferior , j it^ewie» 
ablolutd didlis nihil fchobftice inferri, aiamfi md biurum 
fortd aliqui indodli eis terminis terrcrentar,vc •**>•* trv - 
6c fupri dixi de illis , Verrere cubiculum, &c. 
id quod in przfenti longi certius eft: etenim £1) mbii’ 
Deum in aliquo prxdicaio dici zqualem crea- ,nfer„jiceo 
rurz aliquo modo , nec vmbram habet imper- tndoatedi- 
fcdlionis , nam in hoc, quod cft non habete f*‘toi*or- 
de fadlo finem, zqualis cft anima Deo : quod fi rtAatmr ' 
refpondeas, in hoc ipfo efle differentiam, quid 
Deus id haba 4 fe & mdcfcdlibUitcr, mea verb 
anima id habet ex Dei voluntate ; fi inquam id 
dixeris, optime rcfpondebis : all eo iplotc mo- 
nebo, vt idem dicas in pundfco iuftittx: licet enim 
in hoc, quod eft,non polle petere a me eas adlio- 
nes , fimus pares Deus & ego; cft tamen adhuc 
infinita ea differentia, quam in duratione po- 
fuilli , & vero longe maior : nam anima femel 
piodu&a naturaliter exigit eam du rationem , 
at in pundloiuflicic* non folum habeo ego dc- 
pendenter i Deo , Sc cx ipfius Itbcralitxtc hoc, 
quod eft, iam a rac non polTe peti meas a&io- 
nes ; fed ita id habeo, vt uuila penitus fit in me 
huius rei exigenda non folum eflentialis , fcd 
nec naturalis. Hoc ipfum pollcm oftendere iu 
aliis prxdicatis, fi verbi gratia ex fidelitate Deus 
fc obligaret ad non petendas meas a&iones : eo 
enim cafu zquales crtemus in eo pun^lo, quod 
non pollet abloluti licttc illas a me petere : 

.quod 


lized by Googli 


DiCpAi. Vfrummt.nos & Deum pofi.veraiuft.&iniu.intScfr. 1. 1 17 


quod fi adhuc ad alias differentias recurreris, 
etiam ego recurram in pundo iultitiz. 

$1 Quod denique vltim6 dicebatur, unram effc 
$*U ii- vim turis iuftttix, vt etiam Princeps fc faciat 
uuu.vuh- fugitum liiorum fubdnorum.fi ea violetur; 
Irnnptm <l u ^ ' tcm dicunt Regem facientem iniuriam 
j ini fukii- alteri, iam eo ipfo fieri ipfitts lubditum; hoc in- 
tumfit- quam nos non vrgct^ncc abfolure verum eft. 
t»m fuUi- Dixi cn j m a libi debitorem aut imuiiantem non 
vtJ*. ^ cr ‘ v ^° mo ^° alterius fubdiium, fcd puri te- 
Mi noi *r- ncr * ad refarciendum damnum : id quod longi 
ga.uuab- aliud eft quam eius fubditum fieri , nifi abuta- 
jtiutivt- mur plani nominibus, & velimus dicere m» 
nm tfi. i na j X q Uat ^ feruum Petri, eo ipfo quod ab 

illo accipio vel vnum libellum muruo , quem 
reneor illi reddeTe : id quod alieniffimum eft i 
communi modo loquendi. 

c»r D rui Ne vero toties de vocibus contendamus, di- 

nm fui co,in Deo id non fequi;quia ipfc femper manet 
ftrum. Dominus illius ciufuem mris quod dat Petro; 

vnde non poteft intclligi, illum reddi feruum 
Petri ; quod verb dicitur, cum , qui facit alteri 
iniuriam, polle cogi ad refarcicndam illam, ve* 
riflimum eft : aft inde folum fequitur, Deum, 
fuppofita illa donatione , non polle a Petro exi- 
* gere ea opera; quia Deus non poteft admittere 
aliquid, quod fit contra rationem; vt cllet facere 
Petro iniuriam: quod ver6.fi per impollibile id 
admitteret , pollet cogi , non habet vllam diffi- 
cultatem , quia data illa impoflibili hypothcfi, 
ficui Deus delineret effc Deus , quid mirantur 
hi Au&ores, fi tunc polfct etiam cogi ad refar- 
ciendam iniuriam. Ex his omnibus colliges, 
nullatenus labefadacam noftram & communio- 
rem dodrinam, admittentem iuftitiam tam Dei 
erga nos quim noftram in Deum, quam eo pri- 
mo Tomo cxprcfsi tradidimus. 

Obfcruaui autem eodem loco primi Tomi, 
n MP""" vt polfimus i Deo gloriam promereri, non effc 
a Di»gl»- nccc ff ar j umt Deum nobis ccdctc ex iuftitia ius 
'mertn*»»- pe«ndi i nobis noftra opera , fed firfficerc, fi ex 
ttffunu Ktn lola promillione feu fidelitate fe obliget ad ea 
«p.Drmm n on petenda; quia eo ipfo quod Deus iam liciti 
non poflit ea opera petere, vndecumque ea im- 
UufuniU P°tentia oriatur, tam multum gaudij & volu- 
« ntln nr ptatis liberi illi adfero dando illi eadem bona 
flru Optra, opera, quim fi reucri ex iuftitia non potuiffet 
V ca P etcrc - ^ cc l aro id hac initantia meo iudicio 

'uutffte efficaci Ili mi, fi Petrus ex voto ( & pro maiori 

jt ublfgit efficacia pono illud votum effc omnino indif- 
aa m non penfabile, Sc fimul Petrum efle incapacem pcc- 
ftuoda. candi ) fe obligaffet ad non repetendum a me 
pallium , efto dominium aliud non tranfluliflet 
in me; profero in xftiraatione reda hominum 
tantam vtilitatem Petro adfetrem reddendo illi 
pallium illud, ac fi nullum planfeohabcrct in ip- 
fmtams iuftitia» ; quia illo cafu illud iusiuxta 
prudentum hominum zftimationem cenlcri 
deberet perinde ac fi nullum effet : quod fi ro- 
garetur tunc Petrus , an fibi tam grata effet ea 
reftitutio proprij alioquin palli), quam donatio 
alterius palli j ei omnino xqualis , ad quod nul- 
lum haberet ius ; nemo prudens dubitare pollet 
re ben6 perpensa rcfponlurum Pctrum,omnino 
eff- libi zqut gratam hanc ac illam; ergo ique 
ex iuftitii pollcm ab eo per illud pallium tunc 
emere aliquid zquiualens . Qux dodrina fatis 
clarV>ftcndit,pcr hoc, quod ponamus iuftitiam 


inter Deum Sc nos, non cogi ad dicendum; 

Deum debere ius iultitiz feu dominium in no- 
ftras adiones a fe abdicare, non folum quia eo 
inftanti donationis , vedidum eft , non abdica- 
tur; ted quia , etiamfi abdicaretur, id non effet 
neccffarium, fed folfim fufficeret , Deum fc cx 
fidelitate obligare ad eas adiones non petendas; 
quia tamen licet non in ordine ad eas adiones, 
faltem in ordine ad dandam nobis gloriam vi- 
deretur efle obligatus ex iuftitti; vnde in ipfain 
faltem gloriam deberer abdicare i fc dominium; 
ideo abfolutc loquendo priores folutiones vi 
plane vniuerfales defendendx funt. 

Iam ad caqux obijeiebant , Deum futurum 34 
vafailum de fubditum creaturz, ac ad illi obe— Rtjftnii- 
diendum obligatum iri; ad hxc inquam omnia 
vno verbo rclpondco cx didis fupid,ficut non 
fequitur , Deum futurum noftrum feruum , ira fatuam 
nec fequi, futurum vafallum & fubditum : vt uigaaiafi* 
non eft meus valallus vel fubditus Rex Sina- 
rum , etiamfi careat omni titulo iultitiz ad pe- 
tendas ineas adiones . Secundo addo, cum hi 
Audores merito di (linxerint rationem domini 
rigorofi ex iuftitia a ratione fuperioris , feu ( vt 
clarius dicam) dillinxerint iurifdidioncm a iu- 
Airia;& in creatis eo ipfo quod aliquis vel iu ra- 
mento, vel ex voto, promi Ilione aut fidelitate fc 
fubijciat alteri in ordine ad omnia facienda qus 
imffoata ab eo fibi fuerint , iam eo ipfo fiat ip- 
fius vafallus & fubditus, etiamfi non fit manci- 
pium & feruus , feu , etiamfi eg virtute luditis 
non reneatur illi obedirc;c6m hxc inquam bent 
docuerint , dc aliunde ijdcm Atidorcs Sc omnes 
omnino Theologi admittant,cx fidelitate & iu- 
r amento poffc le Deum obligare ad faciendum 
quidquid licitum Sc honeftum ego voluero; 
profeci 6 aduenere debui flent, rotam eam diffi- 
cultatem dc vafallatu & fubicdionc indepen- 
denteni effc i pundo iuftitix , & omnibus in-' 
cumbere, oftendere, cur eo cafu Deus non effer 
vafallus hominis. Refpondeo ergo vniuerfaliter j j 
Sc pro me Sc pro illis , eas voces vafallm ,fub~ 1IU vut, 
dum, ferum, dicere multas imperfediones quz Vj*}! as » 
in Deum non cadunt, quantumuis poflir vel cx * 

fidelitate vel cx iuftitia fe obligare ad facicn- muhat im- 
dum quidquid licitum ab homine petitum fue- pnftiiionti 
rit 5 illx autem imperfediones confiltuhc vel in ditum. 
hoc, qu6d feruus, vafallus, Scc. femper minori 
funt digni honore quam dominus;quod cogan- 
tur multa efficere cum magna propiia molcftu 
& labore ; quod dum funt ferui , iam am- 
lius non retinent dominium quod prius ha- 
uerant, vnde poffunc dolere le effc venditos, 
aut fubicdos alteri fuiffc.Nam lket,iuxta dida 
fuperius, eo inftanti, quo creatura donat aliquid 
alteri , aut fcipfam vendit , retineat dominium 
eius rei,& fit veri dominus, pro initantibus ta- 
men fequentibus omnino amittit dominium in 
eamdeni rem, ac definit effc dominus; ideoque 
in eo ipfo inftanti donationis includit ea dona- 
tio deltrudionem dominij pro inflantibus fe- 
quentibus ; ideoque tunc eft imperfeda ratione . 
effedus fecundo inftanti- futuri . Hxc autem 
omnia cx integro cellam in Dco.vtfufius fupri, 
qui neque minori dignus eft honore quam ego, 
co quod fc obligaucrit ad non petendas i uie 
meas adiones ; neque ideo cogcnu ad facien- 
dum aliquid dedecens infinitam cius Maiefta- 



uS Rod.de Arrtaga Tra&atus De finetf nece fit. myfler. Inc/trrt. 


»« 

W* i|imr 

& MllA 

tn 

•pendunt 
illmt vecti 
tniiiia hui 
md litum 
(r«k 


Omitte 

Ali» , 4 » 

vtdebtet 
in neti»nli 
denmnonu 
nirqu* fit 
ditendm 
fetum ml~ 

ttnurim. 


57 

Snpfo f ui- 
— 1*1* 
dari demi~ 
ntum due- 

rum in ft- 

iiduni pr» 
eodnn in- 
fanti. 
Ctnfent i i 
jlmiloret, 
donarcrtue 
fttiffe da- 
minum en 
tnfiAHti 
fraudent» 
denatitai, 
new m iff» 
injienn dr 
ne freni*, 
time de- 
n nt, hemi- 
ntm ut frit- 
rt neture, 
que tfi in * 
different md 
don urent. 

ncn ctnttfi 
po itiuc de- 
minum r»i. 

Obqulmr il- 
li» prierrlm» 
fetn v jj 
qui erdem 
infimati 
quo amet, 
fetent fr 9 
fittui tfi 
•itffe. 

»s 

re- 

<guund» 

tmfednne*- 


rem, neque vllam plane molcftiam lubibit, ne- 
que pto vilo inftanti fumn amittet dominium; 
neque erit locus , vt polfit dclcrc,qudd id pro- 
mtlctic , vel quod (c obi igaucric etiam ex lulli- 
(ia; ficut non potcll dolcre.quod fc ex fidelitate 
obhgiuctix.* 

H.r Sc forte alix differenti* , quas operofum 
non edet rcpcnre , oltendum eas voces minus 
bene ad Deum trahi, quidquid fit de obligatio- 
ne ex militia; oltendum etiam eam difficultatem 
oodem modo vtgere contra fidelitatem ac con- 
tra tu (litum ; ac denique probant", longe cfle 
probabilius , nullam penitus polle repeuri loli- 
dam repugnandam in przdi£lx t militi* inter 
hps Sc Deum polii bil itate, ideoque, vt diximus 
eo primo Tomo, debere eam alioquin vt nugis 
conformem etiam Pattibus Sc Senpturx defen- 
di . Omitto alia quz hi Auiftores rui (iis docent 
difcuncndo, an in primo inftanti , quo vnus (e 
alteri hbci e tradir, tine ambo dicendi (erui alccr 
alteiius, an vero vnus tantum, & quis; hxc in- 
quam omnia omitto, quia ad noftrum intentum 
non pertinent ; & um oftendi , Deum non fore 
feruum creatur*, vel certi eo foliim fenfu, quo 
non dicat vllam jicnitus impeifectionem ea Icr- 
uiius. 

Alia quar hi Audores obijeiunt difeutiendo. 
An Deus & homo cflent dicendi ferui inuicem, 
an vci6 vnus illorum , Sc quis ; id qued qpam 
inter homines habet locum pro primo inflanti, 
quofe quis alteri tradit; hxc inquam non exa- 
mino, quia iam tollendi Deum non fore feruum 
creatur*. Efdcea lententia laus. 

SVBSECTIO QV ARTA. 

Qui alij reijcunt eum iujlitum ex repu- 
gnanti* donnmj duarum tn folidum. 

S vrposviwvs in prxcedcntibus Sc alibi paf- 
lim , polle dari dominium duorum in (oli- 
dum (imul in camdcm rem: id quod fusi Sc ef- 
ficaciter eo loco primi Tomi probauimus ; quia 
vero ab eo tempore nonas video quorumdam 
Au diorum obicdlioncs, oporrec eas breutter ex- 
pedire, vt nulla plani lit rauo dubitandi cicca 
cam vciitatcm. 

Ccnfent igitur hi Audlorcs, donarorem non 
efle dominum eo inftanti quo rem donat, fed in 
ptxccdemi; putant enim per donationem iplam 
formalitcr delitui illius dominiifln , cum lup- 

f iofiia donfttone nonpoffit vti re illa pro omni 
ibitu citra imuriam alterius , prout requiritur 
ad rationem veri domini). Hincdicunt,i» priori 
natur* , in quo concipitur homo indifferens ad 
donandam rem, vel eam retinendam, non con- 
cipi politiui dominum illius, fed przfcindi a 
dominio Sc carentia illius. Cum vero fibi obic- 
ci lient , in eodem inflanti rcali , quo concipitur 
homo amare, cft etiam pofitiu£ potens ad odio 
habendum, etiamli fimul non poflit eomuugerc 
odium cum amorc;crgo ci dem modo in initan- 
ti, quo homo donat rem, habet potentiam veram 
cam non donandi fine iniuria aherius;& confc- 
quenter habet verum dominium, quia hoc Co- 
lum coufillit in ea poicniia.RcCpondenr, Quan- 
do impedimentum ad ahqu.im aiUionem tolli- 
tur per iplammct a&ioncm, non cfle vllo modo 


necetlarium , vi in pnori natur* , in quo conci- tu 
pitur |>oicntiaad cam adionem,cuici| iaiur iaiti *£££" 
ablatum illud impedimentum ;& huiiiimodi di- n9 „ debet 
eunt efle amorem icfpcttu odij: dum cmni quis , n pr, fi „ 
liberi ponit amorem, ponit carcnuam odi),qo* **•*'* cvn- 
cft ad amorem ncccllatiajidco in priori illo,quo 
concipitur potentia ad amorem,' non cll nccclla- * * tum * 
rium pofuiueiam concipere carentiam odij, led 
fufficit (i ab vtroque prxfcindatur; quando veto Serii veri, 
impedimentum cll talis natur*, vt non pofGc qnnndm m»- 
per operationem formalitcr colli, debet nccclla- 
no in priori natur*, in quo concipitur potentia f^^utet 
ad aliquam rem, concipi impedimentum illud pereperm- 
iam ablatum : huiul modi autem dicunt efle im- ttmim. 
pedimentum quod oritur cx donatione rei; nam 
vti rc illa non tollit iplam donationem : ii enim 
eam (cmcl dono, cllo deinde pollcnus naturi 
vtar illa re, non propterca tollam cam donatio- 
nem ; feu, non pioptcrea vtar illa re liciti; ergo 
vt concipiar habere potentiam proximam veendi 
ca rc heue fine alterius iniuria, debei concipi in 
eo piion carentia iplius donationis ; ergo in in- 
flanti rcali , quo cii donatio, non potclt cilc ve- 
rum Sc proximum dominium. Hinc infeamr, j? 
Deum non polle nobis donare dun.inuim vilius Hintimfm 
rei: quia fi ab ztctno dedillct nobis ius in clo- r *" K * fi,. 
riam,numquam habuilict potentiam proximam M i dtirm 
negandi nobis camdcm gloriam. Quod lic vite- didifjit tm 
liua confirmant : Quando aliqua res cllprxie- ad [lenem, 
quuita cum ncccllana connexione & adxquata 
caufsa ad aliquod munusjtunc co lplbcarcmia * 
talis rei cll pi*rcqiiili:a ad cjucntiain eius mu* patui um 
netis : atqui obligatio iultitix cft requifita, vt temdtm 
Deus negans homini gjatiain faciat illi iniurum; *ti**di 
ergo i contrario, vt non faciat iniutiam, debet ****’ 
prxrequiri politiua carentia cius obligationis : 
hxc autem carentia non fuillct ab xterno, (i 
Deus ab xterno dedillct nobis ius in gloiuni; 
ergo non potcll illud daie retento pertego Sc 
prepno dominio in gloriam, Hxc illi hiufiimc. 

Opinor >utcm hos Auctores graucm pa(Ids AuBmt 
zquiuocationem,& in primis, per hanc docln- 
nam nullo modo encrualle vim nollii argumen- 
ti.quod kilicct in eodem initanti, quo Angelus ntnem.m 
Michacl donaret Gabiieli pallium, exempn gra- enetnermt 
tia, pollet Gabncl dicere , Ego illud dono Ka- 
phacli ; atqui tunc tempous Gabiiel , vtpote in 
Kaphaelc cau lians dominium, debuit illud ha- ofienditne 
berc non prius tempote, quia co inftanti pti- extmpl», m 
mum cll donatum ei a Michacle^eigo in eodem nfimmn d»- 
in danti, quo donat icmalieti,cil illius dominus; 
cumque iuxta horum do£lrinam etiam ipfc qui ^ dm»tm- 
accipit fit dominus eo inflanti , ncccflum cll r i«M «/« 
virumque clfc dominum , Sc qui donat, Sc cui demuium- 
donatur . In donante autem id maxime apparet 4° 


quod nou habtt\ti£Q non polium inhoc inftanti ^ 

donare dominium quod non habeo co inftanti; „ t mt 
ficut cauda non potcll hoc inftanti donare cftc, de**t q»$i 
quod hoc mftanti non habet, cfto in prxccdeuii 049 ***!*!- 
habuei it cfle. Vei iim h$c fuse <5c diligenicr dif- 
cufla vide eo loci. 

Icctn ad ca qu* fingulariter hic obijerantut; Demimm » 
Ccvcro fupponendum cft, dominium non con- J« r — ly 
iiftcre formalitcr in ipfo vfu nec abloluto nec 
donditionaio, (cdin potentia hcitavfus finein- vU»,/ed m 
iuna alterius; (liuc iam ca potentia declaretur in pninn» 
oidincad vlusabfolutos,(iuc ad condiuo^uos; *fm*. 


by Google 


Difp.n. Virum int.nostf Deum poff.ver a iujl.tf imu.int.Sc&t. i. 119 


dc quo non Tum valdb folicitus, e flo hi ea de re 
. fulillimc difpuccnt; ) quia potentiam ad vfura, 
& vfum iprum,ncmo terminos intelligens non 
Akttvm diftioaii:. Nemo item audebit dicetc,vlum, non 
* V d!mT VCf ^ pocentum ad vfum eflc ipiura dominium: 
fiu infer- ertet enim id fummb A veritate aberrare . Vbi 
malit tt m obiter , vehementer miror hos Anciores $ aam 
vf» ui cura dominium fic in mc a&u , & de praefenti 
'etiam quando dormio, & quando eo nullo mo- 
do vtor, non videtur vllo modo polle explicari, 
quo fenfu hi dixerint dominium conlrilere in 
vlu conditionato, quandoquidem vfus tue con- 
dttionatus non exiliit dc fa&o, fedcrifterct , (i 
poneretur conditio; ex quo vltctius fcquitur,do- 
im^frn proprii non cue vmquam , nifi quao- 
dpWet iiic condirionatus vfus. De hoc autem 
ucis. 

41 Hinc iam argumentor : Dominium in *&u 
rtrbMur primo confiftic m potentia illa vtendi re citra 
rniM » injuriam alterius: atqui co iplb initanti, quo do- 
n ® rcm a * ic I aam » ^beo veri & proprii eam 
ri rfiit- ’ potentiam ; quia co ipfo inftanti , & pro eodem 
punum i» priori, quo polium illam donare, non faciendo 
inpMii i»- alteri inituiani,poirum illam retinere etiam non 
faejendo vili imuriam ; ergo pro illo priori ha- 
beo dominium j illud autem non polium pro 
Ttrnti* poftciiori eiufdem initantis amittere , quia po- 
bktr 4 4 d rcnria , quo fupponitur prius natura , vt cauda 
dtnmadum a £ us j 0 aliquo inftanti , non poteft vllo prorftts 
modo deftrut eodem inftanti per ipfum aitumj 
ficut potentia libera cft in eodem inftanti quo 
dtflruifn exercetur adtus liber, etiamfi limul cum vno 
mtium. aftu libero non poflit eflc alter . Qua do&rini 
cbm nihil clarius eflc poflk , non videri, cur hi 
nodum qusfietint in (cirpo. 

41 Quod autem dixerum,impedimentum illud, 
quod tollitur per adfcum , non neccflarib debere 
jU**r(*nj p rac fupponi ablatum prius natura , quando cft 
t ** fjjjj potentia ad aduro, eft veriflimum principium: 

/ hnmau at q uo & iugulantur; nam impedi mentum, quo 
imptiLmtn- ego polium impediri nc vtar licitb meo pallio 
tum 1 Umd contra voluntatem alterius , eft ipfa donario, vc 
»«a & ipli fatemur ; atqui ea donatio, lea illud im- 

tri p e dimenturo formaliflimb tollitur per actura 
meum liberum , fcu per meam non-donatio- 
tum^uU nem ; ergo vt in prion natur* ego fim liber ad 
fnmtltttr vten( j um rc pro meo libitu , non debet pr*. 
m 'uhi*'* cc ^ eK carcnt ‘ a C1US donationis , fed fufticit li in 
H 1 ’ mea potcftatc fit ea carentia, duro tollendo, (eu 

non ponendo eam donationem, pono carentiam; 
ergo polium tunc velle vri licite ei re : & verb 
multo certius eft impedimentum vfus liciti tolli 
per carentiam donationis , qudm impedimen- 
tum odij tollatur per ipfum odium ; nam amor 
cft tantum contrarium pofitiuura odij; ideoque 
non tollitur formaluar immediati per odium, 
fed per omiflionem amoris; ac proinde dubitari 
poteft, an faltero diainitus vterque adus valeat 
eohxrere. At impedimentum vius liciti cft ipfa 
dotutiojhzc autem formaliftimb tollitur imme- 
diate per non- do natio nem ; ergo in priori , quo 
fupponor liber ad eam donationem, multi» mi- 
nus debet prxfupponi non-donatio, qtidm in 
priori , quo furo liber ad amorem , non debet 
prxfupponi carentia odij. 

41 Hinc daris verbis conftat, fi dominium fit 
Mmiffi tr- porcnti* vtendi ei re citra iniuriam alterius in 
Kn^mmm * CD ^ Q ( vt icueri iu hac poccr.ua conli- 


ftic) illud eflc in eo inftanti quo rem dono;quia tfl, Jtmi- 
tunc eft in mei poteftate eavtinon dando il- *i»mccn- 
lam; eftque in mea poteftate non facere frnfum /*/'" .J 
compofmim,& non ponere donationem : in in- 
ftanti verb fcqucmi, quando iam non cft in inea 1,1 
poteftate impedire donationem , ceflarc meum tUmm tft 
dominium ; quia iam ceflat in mc poteftas fa- mi r ff f **- 
ciendi fenfum diuifum , & confcquencer ceflat rti 
poteftas vtendi re pro meo libitu liciti . Vr fi ‘*J, 
odium efler ralis natur*, vtfemcl produdum drnt. 
non pollet iam i me annihilari eo ipfo in primo 
inftanti, quia potui facere fenfum diuifum non 
ponendo illud odium , poflem eo ipfo intelligi 
liber ad amandum 5 at in fecundo inftanti iam 
co ipfo libertas illa ceflarct. Quod fi hi Audo- £* Uf,h j 
res velint intelligi nomine dominij poreftaccm Au&ntt 
vtendi lititb mei re etiam in fenfu compofito >n 
donationis , tunc neque in co inftanti donatio- 
nis, neque ante illud.neque vmquain poteft eflc mjJrTHMCj 
dominium vllum;quia numquam ego habeo dM/uutm 
potentiam coniungendi eos duos vfus;hoc enim '&* dom, ‘ 
eft in terminis implicatorium ; ficut numquam uHuiir. * 
habeo libertatem ad odio habendum fimul cum 
amore aut cum carentia amoris ; hoc cft , Non' 
habeo poteftatcm ad duos cos adus coniun- 
gendos fimul. Quid hoc clarius? 

Iam ad iliarionem illam de Deo, vbi clari&s 44 
apparet abfurditas cius dodrinx : quis enim 
ftatim non videat improbabilcclfi: dicere, Deum ** 
dantem libetb nobis ius ab *tcrno non habuifle 
tamen poteftatcm illud non dandi ? quomodo n j m Dru m 
enim non eft*potcftas non dandi , fi dat libere? 
quod fi potuit non dare, ergo habuit potentiam 
proximam vtendi ei gloria pro fuo libitu citra 
iniuriam meam. Qu6d verb refpondent, Deum 
habuifle quidem potenriam proximam ad cara bubmffcj 
voluntatem non dandi ius, quatenus ea donatio 
eft aliquid phyficvm, non verb quatenus cft fi- t rntwum 
ne iniurii alterius ; hbc inquam fateor , mc non r m ^ 
capere quid fignificet : an non hoc ipfum, quod ,i [Uni, 
cft dicere,Ego non teneor tibi dare glotiam,nec mpniu* M 
ius in illam, volo ergo vti meo iure,fic nofo dare 
illam ribi, nec ius ad illam ? An non hoc ipfum 
eft formaliflimb citra iniuriam Petri? Aut rogo, ot/iNrw* 

Si non eft citra imuriam , per quid quxfo con- & mptra - 
ftituitur in hoc, qubd fit citra iniuriam ? aut ftibiiufn- 
concipimus in Deo aftum aliquem liberum, & 
non co ipfo moralem ? Jdcm clatiflimb in crca- 
turis patet : quando enim aliquis i mc petit vt ntn 
donem libi ius 2d pallium 5 profcdlb eo inftanti Tjt unt$- 
in priori natur* , antequam mc determinem ad » 

dandum , aut b contrario ad negandum , habeo 
poteltaiem vt dicam illi, Nolo tibi dare ius in m, 

eam rcm ; hanc autem negationem dandi ius, fi t ,,p /4 ron 
ponatur, quis negabit eflc formalilHmb per fc- 
ipfam citra iniuriam alterius ?crgo in eo inftanti ofimdiimr 
habui potentiam ea rc vtendi immediate citra ^ </- *i** 
iniuriam , efto pribs natura non fupponcretur '"Zmr*- 
alia voluntas non dandi talem rcm: idem etiam r«s>. 
patet in ordinatio modo vtendi rc proprii : ne- ‘ 
que enim vt dominus rei , antequam cirra iniu- 
riam alterius dicat, Volo ex meo pallio facere 
thoracem, neccflum cft prius dicar, Nolovlli 
dare ius in meum pallium , prout vidcnrur hi 
dilcurrctc : cft enim hic modus procedendi in 
praxi plane ridiculus; & beet concederetur ne- 
ceffimus adhuc, quia illud ipfum , dare 
uu aIkh, cft nobiliflinius vfus rei & domini); 

ideri 


w 

i}o Rod.de Arriaga Ttadatils Defirie&necefiit.mjfler.Incarrt. 


_ 4« 

totluimr 

e torum con- 
firmatio. 

Vt fim im- 

fiditw a4 

Amandum 
frartqmrt- 
tmr citam: 
At vt fim 
aw mim- 
*uu ai 


non frart- 
quiritor 
fofitima 
cdtj cartn- 
ua. 


47 

Cami» na- 
fltAftua- 
" . >" 
loquanda , 
frofni , 
fatu centra 
infimam 
Dti. 

Media fin- 
ttmtia Pa- 

truHnrta- 

iil tXAMI- 
OAtA A 
Cardina! t 

SE— 

t am pro- 
bAhltm tfi • 

tnftqutn- 
likt multi 
difcurrt- 


idco dum habeo potentiam proximam ad id 
dicendum, habeo etiam pcrfe&iflimutrt rei do- 
minium etiam ante omnem altam prioifcm vo- 
licionem; alioquin abireturln infinitum fuppo- 
nendo priores & priores vol itiones. 

Denique, quod in confirmarionc dicebatur, 
quando aliqua res cft przrequifita ad aliquod 
munus cum ncccflana connexione ad illud, &c. 
eft propofino valde obfcura & falia } nam vt ego 
fim impediius ad amandum, requiritur vc prz- 
cedat prius natttra odium j ( ficuc vt fim impe- 
ditus ab v fu licito rei citra iniuriam Petii-, di- 
cunt hi requiri meam donationem ; ) atqui non 
propterei lequitur, vt i conrradi&orio fim liber 
ad amandum , requiri prius natura pofitiuam 
carentiam odq : fufficu enim fi przlcmdatur in 
eo priori ab odio, & fu in inca potcftate illud 
impedire; ergo eodem modo,vtiim potens (eu 
liber ad vtendum meo pallio citra iniuriam alte- 
rius, fufficit, quod in priori naturz non prree- 
dat donatio , tk quod in mea potcftate fit eam 
donationem non ponere, ficut cft non ponere 
amorem: vr enim polium me immediati deter- 
minare ad odium , & per hoc ad non-amorem; 
ita polium immediate mc determinare ad vten- 
dum re pro meo libitu , & pet hoc excludere in 
a&u excicito donationem omnem . Ratio huius 
cft , quam ex ipfis Au&oribus paulo anti teti- 
gimus, fcilicet, quando impedimentum alicuius 
ctfettus ell in potcftate agentij liberi ( vt often- 
dimus e fle hoc quod oruur mea donatione) 
non cfle neceflanum vt in priori naturz fiippo- 
natur ablatum; fed latis cfie, fi tunc fupponatur 
potentia proxima ad illud impedimentum non 
ponendum : eo enim ipfo habeo potentiam et- 
iam prOximam ad cani rem, quz per hoc impe- 
dimentum potuiflet retardari . Et fatis de nac 
lingulari do&rina excogitat^ gratis contra do- 
minium duorum in lulidiun. 

SECTIO TERTIA. 

Vtrum dari in nobis pofiit iniufliti a 
in Deum. 

H ac de re dixi edam Tomo i. difpur. jx. 

Ic&. 6. per totam, vbi oftendi, per fc lo- 
quendo, omnia peccata noftra cfie proprie iniu- 
nam contra iuftitiam in Deum ; examinaui au- 
tem ibidem fententiam quamdam mediam Pa- 
tris Hurtadi , quam* nunc eodem plane modo 
deductam iimenio apud Cardinalem Lugo, di- 
xiqaccam cilc probabilillimam; ea autem ade- 
rit , polle quidem dari in nobis iniuftitiam m 
Deum , fi (cilicec titulo domini) i nobis Deus 
exigat noftra opera , per fc tamen & ordinarie 
non cenlcri ipfum eo titulo a nobis illa exigere: 
contrariam tamen do&rinam, quz id vniucrfa- 
liter affirmat, dixi cfie probabiliorem, quam in» 
de confirmant £rimb , quia cum Deus zquali- 
rer habeat dominium , ac habet iurifdiftionem 
in noftra opera, & ea a nobis petat; multo con- 
Icquentius difeurritur, fi dicatur vti in ei peti- 
tione vtroque titulo, quam fi vno tantum : cur 
eaitn potius titulo folo iurifdi&ionis , quam £ 
contrario folo iuftitiz , cum fuerit in potcftate 
Dei vti hoc, vel illo, vel vtroque fimul) Secun- 


do idem probaui , quia homo ex fc non habet 
; r..— .n..j a **■ 'fi T + 


ius in attiones fuas , nili illud a Deo fibi donc- 


uo dnrt.it. 


rur^non habemus autem rationem ad dicendum 
Deum dixtfic homini , Etiamfi tibi prohibeam fmjji denk- 
hanc vel illam a&ionem, nihilominus dono libi '*■" infii- 
iam titulum iuftitizjergo homo non habens ius 
m ms a&ioncs peccat per illas contra iuftitiam. f re p„£** 
Tertio ex contemptu Dei in omni peccato in- a *» 
clulo: vt fi quis Regi alapam daret, peccaret 'petant-, 
contra iuftitiam , cfto nullum in alijs honoicra ‘°* /r4 *** 
amittctgt Rex. Quz argumenta vide ibi fufius 
dedafla. rm.i <« ; 

Ex hacdo&rini intuli ibi, oriri in nobis obit- ttmtmftm 


oportet nunc breuiter faris fice re . Prima cft , Hau 
quia homo poft peccatum non poreft teneri ex terni * »#- 
iuftitia id reddendum Deo idem numero quod htobbi»- 
abftulit ; neque item tenetur reddere zquiua- ttom,m[A- 
lem,quia cx iniufta acceptione priterita tunc 
folum obligat iuftitia ad reftituendum zquiua- comrmmt 
lens , quando creditor habet minus in bonis tfi Carit. 
qndm deberet habere. Atqui Deus ex cmifiione "diLtga. 
met a&us folum habet minus ntir.c aliquam 
gloriam cxtrinlecam , quz ex illo adiu rclultal- 
lcr;hanc autem Deus fibi poteft pro libitu recu- non i*.'»/»- 
perare mouendo me efficaciter ad aftus e£rc- ritadnd- 
gios,cx quibus zqualis vel maior gloria ipfi 
Deo refa Iter; ergo. Confirmatur: Si Petrus cu- 
ram habeat totius mez fubftanriz tc pecunia- n/.jat ai 
rura, iu vt pro libitu poflit ex mea pecunia rem afmum ftt 
fuam rccuperate;protc&6 non teneor ex iuftitia n i 0 * m 
illi rclarcirc damnum i mc ipfi illatum : creo f utmmu 

, j* ■ r» * * b ramitA ta- 

eodem modo in Deo. fiuiAm. 

Rcfpondco negando fecundam partem ob- CenfirmA- 
ie&ionis; dico enim teneri me ad reddendum *** uem ~ 
zquinalens pro iniuria: vt qui Regi alapam de- /k**»*~ 
dit, etiamfi forrfc nullum re ipsa in henotedam- 
nura ei intulerit, tenetur tamen cx iuftitia ali- 
quam ei latisfadioncm offerre . Quod veto di- mt umn 
cicur, ldc6 nos non teneri ,quu Deus poteft alijs *i nidm- 
modis fibi fatisfacere, non cft vllo medo ad dmm 
rem . Non enim tollitur obligatio reftitutionis 
inter homines , in me v. g ex co qubd creditor 
meus poflit fibi faiisfaccic : etenim etiamfi ille tue abitpr 
poflit cx mea domo accipere per fc pallium , /«*/•• 

quod ego furto ab illo accepi ; non tamen pro- £ 
picrca ego liberor ab obligatione illud oei me frt ^ er fi. 
immcdbtc reftituendi. Ratio d prioii cft, quia hpejpiia 
ille habet ius vt ego ipfi per me vel per alium mtafiuif- 
reponam pallium; cui iun non cedit vllo modo, f Mn - 
etiamfi non quzrat alias vias fibi fatisfacicndi: 
iniuftitia enim mea non obligat creditorem ,*vc uStivt 
teneatur eas vias quzrere : certe etiamfi ille me iffi tep- 
non citet coram Magiftratu ( quo cafu facili Kam rtm 
compenfarc fibi pollet damnum; ) non tamen 
Dioptcrcd ego eximor ab obligatione foluendi. ^ TuJm, 
Dico igitur , c6 qubd Deus habeat vias alias, neqme tmu- 
quibus i mc poflit extorquere folutionem , roe tmvnaoUA 
non exculari,quta iplc potclt pro fuo libitu, non vi *> 
cedendo tiiulo iuftuiz, velle non vti eis vijs, fed 
expcAare vt ego a mc ipfo illifatisfaciam. Quz 
raoo in genere moris cft exrra controuerfiam. 

Ad exemplum contrarium rclpondeo, po- yo 
tius co meain Icntcntiain probati ; nam fi ego 
debeo Petro m ille, etizm Ii cafu ille intrans meam 
domum , & inucniens apertam ciftara haberet F lM „, *’ 



fcifp.ti. Virum irit.nos& Deum poj?. vera iufl.& iniu.irit. Sc&.]. ijt 

commoditatem fibi ea mille accipiendi , nollet quod habee in fuutn debitorem ; qiiandoqui- 
ramen id facere , expcdkans quoulquc ego per dem omnino nihil poteft ipfi obetlc , ficenrurti * 
mcilli farisfacum; profedo non ideo libeiarer ducatr, qui ipli debentur, non folua^rur; (fup- 
Genjirmx- vllo modo ab obligatione illi fatisfacicndi. Id pono eum ede fumroi diuitcm; )& tamen mfi 
t»r itlntio quoJ cfScacifsimi confirmo etiam ex dodriui conflet etimadu cedere , non debeo ego ex cis 
«ufdcm Cjidimlts Lugo: nam iofe optime do- titulis vllo modo inferie cum re ipsa cedere. 

** cct hac eadem difp.feft. 4- Se \ . aliud plane e fle, Tertio adhuc eam dodnnam rciicio ratione jj . 

legiflarorcm velle, vt alrcr fit obligatus , aliud a priori : Nam illae vix omnes diucrfir , quas Tertii U 

vero velle , vt re ipsa mihi det id ad quod cft Deus habet ad lacisfacicndum fibi , debent ede delirium 
obligatus; vnde optimi admittit, mento pofle ad a&us liberos meos ; nam per adus heccila- 
Iudicem optare vt 1 'ubditus transgrediatur prx- rios ngn datur Deo ea gloria, qua; per dbfcqufa q U *Mdf+- 
ceptum, & nihilominus velle vt Iu obligatus ad libera : atqui eo ipfo quod adus illi fint liberi ttijMtu» 
non transgrediendum. Item, poteft- dominus mihi, iam poflum non ponere a bfolutc , ctiamfi dumkntet 
nolle impedire latronem ne furetur , ctiamfi Deus det mihi auxilia efficacia ; nam Se illis 
pofsit facili vnolblo verbo id przftaic; im 6 auxiliis limpliciter pofTum icfiltcre, licet reipsi Uhereexeui- 
poteft pofitiui optare vt furetur ; id tamen non & de fadto cis non rcfiftam; ergo nili iuftuia me Lui emni- 
proptcrca tollit ab altero obligationem non fu- obliget ad eos aiftus reddendos Deo, mihi eflet *«' P*IT*t* 
randij neque ideo dat illi ius in tulliam aut pe- ablolute licitum fine iniuftiria ctftm illas om* £ e v ^ ltt Z 

Im htcsr • cuniam. Hzc ille optimi: i quibus ego non mi- nes vias Dei reddere inutiles; vnde confcqucn- 

gumtntk' folidi argumentor; Ergo ctiamfi Deus pof- ter fieret , vt hi Auttores , dum volunt com- lujhun u - 
m, ^ c mo “ ,s habere eam compenlationem , mendatis mutus illis viis auferre i me obliga- neretur *d 
*Uiet Dem & n °ht illis vti ; im 6 ctiamfi per impoflibilc tionemex iuftiiia , facerent , vt vi* illx omnes 
ex ft per nollet ex (e ve Petrus fibi fatisfaceret rcipsa, eo eflent fimpliciter i me fruftrabiles , Se quidem 
impejfbilt £ n e vt haberet occafionem illum puniendi ; non fineiniufticia in Deum ; ac proinde fimul tollc- 
notleijik 1 p r 0 p tcrc i liberaret illum ab ei obligatione , fed rent obligationem ex iuftuia , & vias ipfias , pet 
Fetre!*Jt P 0 *!^ adhuc velle, vt eflet obligatus ad tcllitu- quas dcbuiflcmus cxcufati ab ei obligatiouc f 
tum pojfet tioncm i quia voluntas relaxans obligationem quod cft implicatorum). 
fumre: alii eft i voluntate dirc&e volente ipiam rem ; 

Tumiunm c ' j d cuj m ,n c lncx |i s ducdU pollit ha- 
tbiigauoni here eam rem , non tollit a me obligationem , 
futufecte» quo minus ego eam rriftituam eo modo quo 
4 i » rare, polium ; non tollit inquam , mfi Deus niihi di- 
cat: Ego tibi eam obligationem aufero. 

5 1 Confirmo Secundo ex eorumdem Au&orum 


SECTIO Q-V A R T A. 

Rephe* ahqux folut e, 

H in e tamen replicabis difficulter: Ergo ^ 
peccator tenebitur cum primum reftiiucre j uplu* 


C*»firm*- doctrina; qui meritb culra docent , fi Deusti- fcu latis facere Deo pro peccato: qui enim iniu- efteed- 
jpflnwif tuloiuftmx a me exigeret a&um ainons Dei ftc retinet rem alienam, tenetur cilm primum 
k erum Au- * ntra hioc medum horam, 6c ego illuni non fa- poteft eam rellituerc. Quid fi refpondcas,idc 6 n ~ 

Borum *f- cerem , me peccaturum tunc contra tuftitiam ; peccatorem non teneri lbtim ad reftitutionem , a, 0 p r e 
ferenuum, quando autem fibi obiiciunt, potuiilc Deum quia ex ea dilatione nullum Deus rfbuum dam- pecuteft • 
f litui exi- C;U(U tunc intra illam mediam horam illum num patitur, in humanis veri idei non obii- 
»*j>*rnw affunJ mille modis a me habere, fi vellet ; ergo gari cum primum ; quia ex dilatione noftra au- fjitend^ 
titule 'mfi' non tetiebor ego illum ex iuftuia dare ; rcfpon- getur damnum terit) : fi inquam Td dixeris, in- 
/it, me fert dent (& veto valde bene) Deum habete ius ad iurgent hi Auftores : Deus non aliud damnum Sed repli- 
iniuftum, cum a< ^ um non ibiutn pet alias diuerlas vias , palius cft*primo , quando conimillum eft pec- w 
tUternu* quas iple quzrcrc poteft, fed aiam per illud de- catum , quam iam patiatur ; ergo fi ob illud Autl,r,, ‘ 
terminatum auxilium ^uod tunc donat: vnde fi damnum fuit tunc peccatum ipfum contra iu- 
ego per illud non operor , iam eo ipfo opponor ftitiani , profecti eodem modo iam in dilatio- . 
titulo iuftitix quem ipic Deus haber. H«c fo- ne poenitentia: peccabitur contra iuftitiam. For- 
lutio, qux opuma cft , habet etiam in prxfenti tallcportct rurius huc applicari doilnna itnme* rejfendtri. ' 
locum contra illius Audores , nam ( quidquid duranti allata, quid cim Deus |.x>fiit libi fa- 
fitde aliis modis quibus Deus poteft labi latis- tis facere mille modis , non reneor ego illi cim 
facocc) profecti ille habet ius ve per auxilia or- primum fatisfacere. Nihilominus vt i m medi a- *ed rv hec 
' «binaria, qux mihi dat ad poenitentiam , feu ad te ante reieda cft ea do&rina, debet Se hicrcij- Mrni» 
fatnfadioncm , ego illi latisfaciam ; ergo fi id ei; quia non tollitur mea obligatio dire&a exeo 
ncgligo, cenfeti debeo pcccais contra iuftitiam, quod poffit creditor aliunde habere , aut a me ,* s ‘Jmt- 
peunde ac fi reuera nullam aliam Deus habe- accipere rem Tuam. ttm», 

ree viam qua fibi compeuCarct debitum illud Melius ergo re fpondcrur, ideo nos non teneri jj 
meum. ftaiim fatisfacere Deo , quia obligatio hzc ori- V tr * 

Rcfpondebis in primo cafu, cftm ipfc expref- tur przcipui non ex eo , quod Deo honorem 
gtplit*. p Ctac a ^ uin ftl am determinatam viam , aut exiftimationemabftulaimus , fed qui>d in-« 
non polle me eam fubteifugere nifi peccando; iuria affecerimus eo modo ,quo iniutia afficit 
at in prxfenti non conftarc nobis , quod Deus Cxfarem qui ei dat alapam ; cfto per hoc nulla 
exigar determinati , vt ego illi per hanc vi.ttn Cariam xftimatio apud alios fuerit amifia , ne- 
fans faciam, idcoque poteft ccnferi cedere huic que m bonis fortuna: vllum fit palfus damnum; 
tU titulodctcrt^naio. Sed contra , quia inde non & tamen eo cala tenetur ille homo haud du^ii 
p obatur, illum re ipsa cedere huic titulo : val- ad fatisfa&ionem ; quia tamen caobligario non 
de enim diucrfa lunt, Pciefi ctdere , Se Re tfui y tn ex rc.quam apud le renuet, quam ex iniu- 
4 1 cidit : etenim etiam poteft Rex cedere luri moritur , ideo nou unctuPiUom fatisfacere; 


) 


15». Rod. de Arriac a Tra&atus De fine necefiit.myfier. Incarrt, 


Ir.iuri.tm . ca enim obligatio ftatim reftituendi folii m eft 
mmDtaui- riU i onc rci*ablatz , & a rac retent*. Vndc dixi 
peccatum, 00 primo Tomo, Si quis apud alios fuo peccato 
non tjft ’ imminulflcc xftimationcm Cc honorem Dei , 
rem *ltent fore vt teneretur citm priraiim apud illos cum 
honorem rcfarcirc. 

Adhuc tamen replicabis : Quando ego pccco 


allatam ne- 
rufie, aut 
fit retenta. 

\ 6 

IU fluatis t 
Omitten- 
do Atfum 


f nuptum 
detine» rem 


peccato omiffionis, co ipfo retineo contra mfti- 
tiam apud me a&um illum , quem Deus i me 
petiit titulo iuftitix ( vt fupri diximus; ) ergo 
tunc crO obligatus chm primum porero^refti- 
tucre illum adtuin , vel certi zquiualentcm . 
De» debui, Refpondeo , fatis probabile efle ex natura rei 
erit /altem dari ctufinodi obligationem redimendi feueffi- 
tahctjieam- ciendi illum a&um , quem Deus imperauerat * 
unetorre- ^ cUtn Mn > cn fupponi ccfllilc fuo iuci ; dc hac 
fi, tuere. autem voluntate leu ceffionc nobis conftare ex 

Solutio Eccldix fenftr. non enim fi negleximus dic Do- 
frim» : minico Sacrum , tenemur propterea dic Lunz 

fatMr * Drff *^ u< ^ audire. Id quod verum cft , etiamfi nobis 
t*menrnn conflaret certo Deum przccpific titulo domini j 
fuajafjfa : rigorofi eam Sacri auditionem. Sccundb rc- 
i i quod ex fponderi poftet cx fupetiorido&rina Cardinalis 


lu no ex dc- jwccm iam non podum dare; ergo. Verum hzc 
? r “r C ,‘* r ’ folutio non fatisfacic , quia fi Petrus ime rc- 
io ; fed bit P ctat ‘ uum c< l uum > hic autem iam fit mortuas, 
non fatis - ideoque eumdem numero non poflim reddere, 
facit. debebo dare illi xquiualcns. Qubd item vl te- 
ri iis po flet refponderi cx eo Audtorc, Deo facile 
efle per diuerlas vias fibi fatisfacere , reic&ura 
Xenia ft- cft cfticacircr paulo ante. Tertiam folutionera 
Inuo peun- videex dicendis ad fequentem obic&ionem. 
d» <x dicae- Secundo obiicics : Efto obligatio Deo faris- 
faciendi non oriatur ex eo, quod retineam rem 
Alia h- *I*quam, quam ab ipfo ego abftuforim,fedpu- 
tuite-. r£ pute veniit cx eo , quod ego contra illum 
Licet Du inaniam comraifcrim ; nihilominus eo ipfo 
ffiUala- 9°"^ * ara ” fit quomodocumque 

rit tamen 4<bita cxluftitia , non minus cam efle ip- 
e/Jaimm- fias Dei, quam fi ego eam iniufti ab ipfoabf- 
riofus fuit, tuliflem , & apud me dc fa&o retinerem ; ergo 
eo ipfo u- non ramus tenebor cam flarim Deo reddere, 
7JUpr?- 9»*™ teneor ftatim reddere pallium , quod i 
miim fatis- Petro iniufti accepi. Declaro id : Furatus fum 
factit. Petro pallium j ponamus prxttrea ratione iniu- 
rix a me m illum comiuiux me debere illi cen- 
tum , iam non minus fune Petri ifta centum 
quam illud pallium ; quia quoad pofTcfficnem 
aftualcm vrraquca&u ille caret ; quoad ius ha- 
bet zqualc in vtramque rem ; cur ergo quzfo 
magis tenebor illi ftatim reddere palliura.quam 
* centum illos , quos illi debeo talione folius in- 
iuriz l 6c vrgetur ; nam tam citb teneor foluere 
mercenario pecuniam, quam illi debeo ex labo- 
re in mei vinea, etiamfi cam pecuniam antei 
ille non habuiflipt , quiin reneor ei reddere pal- 
lium quod accepi; ergo. 

Refpondeo, Lumine naturz conftare, maius 

. ' us ,n l * m ver e & a&u propriam, quam 

Intadetm ‘ us *Uud quod quis habet , vtego primfim fa- 
iam aequi- Ciam illam rem propriam illius : pallium i me 
fitamquam furto ablatum veri & in rigore eft aftunieum ; 
^ZZm vn ® c ^ oIct commumtcr dici.fi illud pereat apud 
ah oie*. furem, eodem plani modo apud me periturum^ 

quu v. g. ille in via*furatus eft illud mihi , 


5* 

Suppono 
maius tffe 


ablconditum ponat; ambo autem fimul iter fa- 
cientes fpoliamur omnibus omnino rebus ; in 
hoc inquam cafu dicitur ille non reneri ad quid- 
quam pro eo pallio mihi foluendum, quia tunc 
cen fetur domino periidc. At fi ego deberem illi 
centum , & haberem illos mecum in equo tunc 
vt foluerem ; fi tamen a&u non rranttulillem 
dominium illorum in Petrum .eifque tum fpo- 
liarcr, non perirent illa centum Petro , fed mi- 
hi; ideoque renerer deinde alio modo ei foluere. 

Hoc ergo fuppofito dico , rem , cuius iam alter , 
a&ueft dominus, me teneri ftatim reftituere pjlto re- 
cum prim&tn polium , non fic illam quam ego ffondto.mt 
debeo primo facere illius ;cuius vltcrior ratio ex '**• t rtm * 
didis inde defumi poreft ,quia prior res iam 
proprie erat illius ; vndc in me omnis pollellto tjutAOm 
& detentio illius eft iniqua, iniufta , & ille ha- € fi alterius, 
bens iam ius ad poftellionem iniqui eadem non qua 
poircfsionepriiurur: at in fecundo cafu non eft P"»**- 
adhuc illius, ideoque non eft tanta obligatiocam Ifithul/e- 
ilU ftatim dandi. Hinc fit vt communiter cen- r e. 
fcant Do&ores.furem potentem rcfUtucrc, con- 
tinuate peccatum , fi non ftatim reftitaat; illum 
vero qui debet alteri pecuniam non peccare, et- 
iamfi non ftatim det cum primum poreft, nifi 
alteri damnum aliquod inde accrefcar , vclgra- 
uis fit ei valde ea dilatio. 

Replicabis , hinc fcqui , fi haberem apud me j f 
pallium furto acceptum , teneri me ftatim illud B.eptieuhie t 
reftituere; fi aurem mea culpa iam illud pallium 
confumpfi,& folum fit n obligatus ad compen-^^',^ | rf# 
fandum in pecunia , non tenen me ftatim com- tonftem- 
penfarc; quia tunc apud menon habeo rem vi- pfsff*m,nou 
Iam cuius ille fit a&u dominus ; fed folum te- 
neor eum facere dominum xqualis pretij ; hoc 
autem viddtur abfurdum, quia ad obliguionem tH era. 
ftatim reftituendi per accidens eft , quod reti- 
neam pallium in indiuiduo , aut in pecunia z- 
quiualcnte. Refpondeo concedendo fcquclam , Xrftenieo 
the negando in confcaucnti vllum efle abfur- '"******• 
dum. Ad id vero quod obiicicbarur , per aed- ^^rotSa 
dens efle , qubd apud rnc adhuc fu cqufls ipfe a abfur- 
in indiuiduo furto ablatus , vel qudd folum z- dum, 
quiualenter in pecunii , quam pro illodcboo , 
refpondeo ntgandoid efle per accidens: etenim 
quando habeo equum , gerfeuero moraliter in 
iniufta ablatione rei alienx, vtendo re in quam 
ego nullum habeo dominium, fed Petrus, cuius 
eft ille equus ; & ccmfcquenter perinde me ha- 
beo ac fi illam a&u furarer. At quando res illa Quando ns 
non amplius exeat, iam non fum poflcflbr ma- quamdehe» 
lx fidei , fed debitor, nec retineo rem alienam j ^ 
debitor autem crfi pofsit a creditore obligari ad flfijfer 
foluendum etiam cum primfim , non tamen ad mala fidei, 
id tenetur ftatim e* fe.nifi (vt dixi fupra) quan- J im 
do creditor inde aliquod graue damnum pate- **"*"• 
retur, & ille exprcf$£ folunonem peteret; ad rc- 
ftirutionem vcr6 rei ablatx , Sc adhuc exftantis 
apud me , teneor etiam creditore inftio. Et hxc s ’l**i* 
mihi videtur fufficientifsima folurioeius diffi- ^ 

cuhatis.Qubd fi omnia ea non arrifcrinr.dici ad- fuSatm. 
huc potcrit.etiamfi ex natura rcieir« ea obliga- 
tio ftatim Doo fatisfaciendi.ipfum tamen ccnfett 
cefsiflc iuri, idque , vt in pnoris obie&ionis re- 
fponfione dixi, conftare nobis ex fo»fu Ecclefiz, 
cui Deus commi fit determinare tempus ad ptn- 
nitentiam faciendam. Et fatis dehoepumfto & 
tota iuftiua in communi. 

^ISP-Y- 


t)ifp.u. Virum inChriflo jit aliqua Specialis reptsgn. &c. Scoti. 

DISPVTATIO DVODECIMA. 

V Irum in Chrislo fu aliqua Specialis repugnantia pro conditionibus 
ad iuflitiam requifitis. 



i 

Ctnditio- 

nnadfntiti 

factionem 

ex imfiittd 

necejfaru. 

Trima: 

Secunda: 

Tenta: 

Quarta: 

Quinta: 

Sexta. 


Sei qua- 
dam exhit 
diducuntur 
ad aliae. 


Cur prima 
sorduit re- 
quiratur. 


idiruth efi 

if", 

■tselmiffi et 


et onera Dee 
negare r*s 
forefum 

fatis faSta- 


. vas hucufquetradatiimtis com- 

• munia funt tum Deo refpedu 
► cuiufbbet creaturae rationalis , 

* tura etiam 4 contrai io omni 
■ creator* rationali ref pedtu Dei; 
f iam nunc oportet fpecialiter age- 

rede conditionibus illis quz in Chrifto Domi- 
no habere poflum fpecialcm difficultatem: for- 
tafle enim in ipfo ob vnitatem perfon* repu- 
gnat eaiuftiua, cftoin nobis admitti illa queat. 

SECTIO PRIMA. 

Quid de primi conditione. 

Q vatvor. condirioncs ponuntur coitimti- 
niter (quidam «iara duas vel tres alias 
addunt) ad fatisfadionem ex iuftitii ncccflari*. 
Prima eft, vt fit ad alterum. Secunda, qubd non 
fiat ex bonis creditoris. Tertia , qubd hatab ip- 
si perfona ofFcndente. Quarta, qubd non pof- 
fit non acceptari. Quinta, qubd liat ex aliis in- 
debitis. Sexta, qubd non fu ex acceptis ab ipfo 
creditore. Septima , qubd fit aequalis. Hae lex, 
vt dixi , communiter dicuntor umbra quatuor, 

3 uia fexta, qubd non fit ex bonis acceptis i cre- 
itote , coincidit plane cum fecunda, qubd non 
fit ex bonis creditoris; vel certi (vt inferius di- 
cemus) ponitur fine apparentia probabilitatis, 
lrab quodammodo ad hanc fexum reducitur 
etiam qointa , qubd fcilicet fiat ex aliis indebi- 
tis: etenim ideo videtur non pofle ficti fausta- 
dionem ex alias dcbitisjquia illa alias debita iam 
funt quodammodo ipfius creditoris , non qui- 
dem qux adu fint iam fub cius dominio , fcd 
qux remota funt , quatenus ei funt debita, lea 

J iaatenus ipfe habet ius ad illa. Quidquid vero 
it de cd redudione , explicandum erit , an in 
Chrifto ratione hatum conditionum aliqua fit 
difficultas propda , ob quam debeamus eius 
operibus negare rationem iuftitix propiix. Et 
quidem de prima conditione hac (edione , dc 
aliis in fcqncmibus. De his dixi aliqua Tomo 
primo diip.jt.fcd.i. & 4 . 

Pnmaergoeonduio i vt fatisfadio fit ad alte- 
rum , fcu-vc fatitfeciens diftinguatur ab co cui 
Ikisfecit < fundari videtur ih iplonarurx lumi- 
ne : nemo enim ad feipfum exercete iuflitiam 
potefti Ob hanc conditionem docent multi \ 
non polle dau iuflitiam inter Chriftom &c 
Deum;qui*eft vnaeademque perfonacum ipfo 
Deo, cui debet faruficri. 

Vt verum fatear, ego vehementer miror alP* 
quos mouitfe difficultatem vllam fpecialem ti- 
tione huius conditionis: vti enim himen natura- 
le didarc videtur, neminem fecum habere pofle 
iuflitiam ; ita tam elati , fi non daribs , idem 
lumen natur» didat , neminem apud fe polle 
mereri , neminem ede fibi fubditmn , nemuicu» 
Tomvs VI. 


feipfum pofle adorare, neminem fibi obedire , 
8cc. Sc tamen nullus inter Catholicos vd venit, 
vd potuitin dubium vertere, Chriflum Domi- 
num promeritum fuifle apud Deum , Chri- 
ftum Dominum obediuiflcDeo,Chriftura Do- 
minum adorafle, orafle Deum ; quomodo ergo 
ex co capite , qubd non fit perfona diliinda a 
Deo, inferre poiuCrun^cum non futflc capacem 
fatisfadionis cx iufticii in ordine ad Deum , 
magis qulm qubd non potuerit Deo obedire, 
efle fubdirus , &c. Vbi fimul miror Patrem 
Vafqucz, qui tacito nomine videtur in Patrem 
Suarcz inuchi, quafi hic minus beni coniunxe- 
rit duas has opiniones ; vnara , quod Chriftus 
fatisfcccrit de rigore iuftui* ; alteram , qubd 
adiones fint fcu dicantur efle fuppplicorum ; 
putat enim, nifi humanitas dicatur clle qu* fa- 
tisfecir , non pofle in Chrillo fufficientem di- 
ftindionera reperiri, vr queat dici fatisfcciflc 
de rigore iuftitiz , ac proinde duo ea i Suario 
tradi inconfequentcr j miror inquam hzcd Pa- 
tre Vafquez obiici , cum ad pundiuu ptzfens 
plane fip impemnens ea dodrtna , quz docet 
adiones efle fiippofitorum : etenim , vt imme- 
diati ante notaui, non rainusobedieotiarequiric 
efle ad alterum ( idem dico de humilitate, do 
oratione, imb de utisfadione, etiam (i non dica- 
tur cx iuftitia ) quam id requirat fatisfadio ex 
iu litti* j ergo quoad hoc pundum cum etiam 
obedire , orare , humiliari , &c. fint adiones , 
idcoquc etiam debeant efle fiippofitorum , non 
minus aut non magis cx hoc capite repugnabit;. 
Chriflum , fcu perfonam Diuinam, feu Deum 
obediifle Deo , Deum huiniliatum coram Deo, 
&c. quam fatisfccifle Deo Cx rigore iuftitiz ; 
ergo non eft hoc ex capite maior aut fpccialis 
difficultas in conciliandis cisdodrinis^dwic; 
funt fuppojiiorum, & illa altera , Qjrtjlm fatu- 
fecti de rigere wftttta ad alteram , quini in 
concilianda eadem prima dodrma cum hac , 
Chrtjlm abcdiuit rigere fe alter t , Cbrtjlm hami- 
lutat rjf altertiScc. Si vero eodem modo poflu- 
mos argumentari «iam in aliis przdicationibus, 
quz non requirunt eam diftindionem : etenim 
h adiones funt fiippofitorum , non poterit dici 
proprii qubd Chriftus fit mortuus , quia fiip- 
pofitum Diuinum non eft mortuum. Refpondc- 
bis , eam dcnomifiabonem tribui quidem fiip- 
poiico , fed tamen per communicationem ldio- 
matiJtn ab Humanitate. Bene ; ita eft ; at id ip- 
• fum formaliflimi doc« Pater Suartz tum in 
pundo fatisfadionis dc rigore iuflinz ,turo ad 
alias omnes denominationes ; dicetque.fc, dum 
docet adiones efle fiippofitorum, aiiud non in- 
tcildere, qudm fuppoiita denominari operanna, 
forti «iam , fi vClis , dicer adiones pcnd«c a 
priori vt a conditione ab ipsa lubfiftcoui *. pci 
noc autem quid quxfo tollitur de dillindionc 
naturarum in thufio, ratione quarum poteft 
M cx 


adorntie , 
rtlft- 
ciunt almi 4 
quam m- 
pitia ; 

Et tamen 
Chrtilus 
aderatur, 
mtrmt,e- 
btLuit 'Cr* 


4 

Meli at. 
fuit ur Sua- 
rius a Vaf- 
quet., quid 
admiftabae 
in Cbrtjld 
influi* di- 
xenra&it- 
Hes ChrtjH 

fejut. 

Hat enim 

adpunilnni 

(rafimeSb 

imperti» 

aem. 


flent ) f ob 
het maior 
autjfttialk 
diffcahat 
in fattsfa- 
ffime i 
quam aliti 

Cknflt 
altibus ad 
alterum. 

h ftqut- 
tur non 
tjfe ■verum; 
dut reChrt- 
flum mor- 
tuum-, quia 

DiMuatn 
mu efi 
irtertnum. 
Quid rt- 
Jfendtrtj 

qutt. 

Sed hte if. 
/umdeitta 
T.Suaum: 


Digitized by Google 


ij 4 Rod.de Ariua'ga Tranatus De fine & nectfiit.myfter. Incarn. 


Miftil beni 
ru£*t F»ttr 

yfrfV 

fimus ftflt»- 
ntm Cbr)- 
fie tx t$, 
q uid Cbri- 
Jim tn bonis 
nonfitmlms 
k D4*. 

Sed htc 


imm trmnfii 
sdmlttrrnm, 

ve fimtisfm- 

8‘o nen 

fijUtX bo- 
ms crtdue- 
riu 

6 

Zxplicmtu 

qumrumUd 

Umfimtisfim- 

tiiontChri- 

Jh in e* 

>-.?* u 

i' t reum 

luris ft 
rtmlietr sU- 
J1 inflo fit» 
tufettnt. 
Sed de&ri - 
n* hmt rtq- 
t iinr tem 
muniter. 
Rmtte.quim 

t"f"‘ , 

Datim ob 
iintitsetm 
voliettnie 
junul effies- 
djevtur , 
jimuifls- 
esntnr. 

7 

jtlij tiets 
ia Cbrtfi * 
perfenms 
mersluer 
t i fide tau. 


StdnuUo 

medohmnc 

dedrmmm 

freh. 


ex iuftitia fatisfacere Deo ? ergo fiue cum Patre 
Suario denominatio ea fatisracicnris tribuatur 
tantum perfoiue ; i deoque humanitas non dica* 
tur fetisfaccre , fed Chriftus ; fiue cum Patre 
Vafqucz ea denominatio tribuatur etiam Coli 
humanitati, ccrnlt» aperte camdcm quoad quse- 
ftioncro ptxfcmem effe difficultatem , nec ma- 
iorem in fatisfa&ioneex iuftitia, quin? in fatis* 
factione extra iuftiuam , prout docet ipfc Pater 
Vafquez. 

SecundS aduerto etiam contra eumdem An- 
torem , minus bene eum alia vii velle proba- 
re, non effe locum in Chrifto etiam ratione 
huius conditionis in ordine ad fatisfa&ioneraex 
iuftitia, co quod Chriftus in bonis non fit alius 
a Deo, quatenus valor operum Chiifti prouenit 
abipfo Verbo,aut i natura Diurna; aduerto io- 

S iuam hoc minus ben£ dici, quia ca conditio co 
en fu explicata iam tranfic ad illam alteram , 
quod fatisfa&io uon fiat ex bonis creditoris ; 
non ergo cx duabus conditionibus , fed ex vna 
tantum fumcoda effet repugnantia, fi quxefler; 
feddcca alia conditione paulb inferius , nunc 
ad priorem. 

Pro eius explicatione opinati funt nonnulli , 
Verbum Dei tdeh ex iuftitia farisfeciffc , quia 
fatisfccit Patri artemo, i quorcaliter diftingni- 
tur: paflim enim in Scriptura fatisfa&io Chri- 
fti relpcctiuc dicitur ad Patrem , iuxta illud 
i.loan. a. Aduocaium habemsu spud *Tstrtm, 
dcc. Hxc tamen do&rina meriti» communiter 
reficitur , quia cum noftra peccata non miniis 
offenderint Verbum ipfum & Spiritum fan- 
dum quam Patrem , non minus fausfa&io 
Chrifti debet exhiberi ipfi Verbo & Spiritui 
fando quam Patri xterno. Ratio autem a priori 
poicft caede, quia cum omnes tres Dminx per* 
foux camdcm numero habeant volitioncm , 
repuenar, vt vua quali offendatur , & e contra* 
rio placetur , nifi formaliflimi onanes rres of- 
fendantur, & placentur per difplicentiam , aut 
condonationem, quar formaliter ad voluntatem 
pertinet; ergo cum Verbum non diftinguatur i 
natura Di unia, non poterit fufficicmer lamfa- 
ccrc ei natura: & fibi pro nobis. 

Alij Secundo conuderant in Chrifto duas 
perfonas , non quidem phyfic£, fed moralicer, 
vnam Diuinam,& oftcnfam,alreram humanam; 
quatenus Chriftus tamquam fidciufior homi- 
num moralicer omnes homines reprxfentt(;hoc 
autem dicunt fufficcre ad fatisfadiouem ex iu- 
ftitia: fic tutor, quia fuam & pupilli periboara 
agit, poteft fibi iatisfacere ex iuftitia quafi no- 
mine pupUliexeius bonis, ca fibi dans qux fibi 
antea debebantur ; finuUtcr publicus quxftor 
poteft fibi fatisfacere accipiendo ex pecunia pu- 
blica id quod Refpublica ei debebar. 

Hanc dod tinam nullo modo probo; nam li- 
cet, quando funt dmerfa botu , polfit eadem 
phyhea peifona moralicer ellc duplex ; vna 
prout habet dominium in vna bona, altera prout 
nomine terrix perfonx habet quaG dominium 
in illius bona ; vt contingit in exemplis politis ; 
quando tamen bona non fune nifi vnica , non 
poteft intclligl ca diuerficas perfonarum : pone 
v.g. pupillum nulla penitus lam habete trana, 
non poteft intclligl tunc tutor accipiens de fuis 
propriis bonis fibi futi facete cx iuftitia nomiac 


pupilli : & ratio a piiori eft , quia tunc deberet | 
quatenus dans bona ellc alius moraliter 4 1'eip- 
Io quatenus accipit : quod pruuenh ct formali - 
ter ex eo, quod vt recipiens reprzfcntarct fuam 
propriam perfonam , lub cuius dominium ca- 
dunt illa bona ; vt dans reprxfemarct pci- 
fonam pupilli , ad quem ea bona data in lolu- 
tionctn antei pertinebant; hoc autem repugnat; 
fi fupponamus pupillum nulla penitus habere 
bona: tunc enim non poteft reptxlemati per* . 
fona illius ad foluendum, quia nihil habet quo 
foluac. Confirmo; Si perfona Dmina non affum- 
pfifict humanitatem, noo pomi liet fibi fausfacc- 
rcjnecmoraliie^ pofiemus ibi duas quali dtuide- ciriBm 
te pcrfonas.vtum lxfam, alteram latufacicntem; n» ptttj i 
quas in humanis etiam fub vmca natura conci- 
pimus ob bonorum diuerfuarcro, vt dixi: ergo fJJSJ". 
cum Chriftus non habeat bona qux fint piQ- u/m ' & * 
pciapcccaioris, &, vt fic dicamus, pupilli , non Uit m: 
poteft moraliter ccnfen perfona pupilli , & di- vr 
ftinfta i fcipfo, dura donat fibi iua opera ; ergo 
non habet hiffiticoccni diftiniftioncni i fciplo, p„f rui ) 
quidquid fic de exemplis pofitis ia bumanis ; quibus fiU 
vbi etiam non recurrendo ad pupillum aut tu- vt W*/** 
torem porctt fibi quis fatisfacere cx iuftitf! ob *"(****. 
bonorom diucrfitatem. V.g. mado in pecuniam 
Petri, qui mihi centum debet, nec vllo «lio mo- 
do polium abeo folutionem habere; fi tunc ac- 
cipio illa centum , latisfacio nnhi cx tnftitia. 

Fort alie, vt ftatim dicam, poteft hxc folutto m 
bonum ienfum trahi, quem iam explico. 

facilius ergo & elatius rcfpon detur obicAto* T 
ni fupra pofitx, Aaftotclcm & Philolophos , v * r * r *- 
imh & Theologos ac luriftas, ia aliis materiis 
requirere diuerlitarefn etiam pbyficam perfo- tuf*Unni 
narum ad fatisfaiftioftemcxiuftmi, vti ad fatis- exissfiseiJ 
fotftionem etiam late fw raptam , imo ad meri- dilh*Si*at 
iuin,adobedicmiam, ad adorationem, Scc. quw 
(vt dixi fupra) eadem omnino in his eft diffi- f n J ur shttr 
cultas , qux de fatisfaftionc cx rigore iuftitiv; 
nam ad omnes has a&ioncs fcu vohuones cC- R * ,i§ lMr 
femiaiitet requiritur diftmdlio volu nutum , 
qux non repetitur naturaliter fine draerfiiarc rM * r ’ 
petfooarum; mdc tamen nihil fequi contra prx- 
lcntcm quxftioncm ; namfiib vna Chrifti per- 
fona funtdwcifx natur* & voluntates. In hunc Na» ttmtn 
fenfum poteft trahi fiftutiofupti pofitx, vt eam *" 
perfonam , quam in genere moris dicit effe in * 

Chrifto duplicem perinde ac fi eflet duplex, ex- rJ» dijhn* 
plicet ratione naturarum diftin&arum, hoc eft, rtqm- 
vt vna perfona moraliter fit Verbum, prout tcc- n,ur ‘ 
minat naturam Diurnam , alia pcr&na moralicer 
reputetur ipfummct Verbum , prout terminat 
naturam humanam , eo quod (atisfiuftio ma- 
ximi confiderctur ratione naniraruiu ;quiafol* 
illae polium placari per voluntateno,& per caa*- 
dera fc odio habete. Poitb eas duas voluntates 
requiri manftefte pater , quia vna deber acce- 
ptare faii*fa^ionfiin,& tecunda per eam placui; 
vti vnxdebcr mandare , altera obedi re , Otc. id 
quod nullatenus impeditur per vnjtatem pedo- j utUtfi, 
nalitaus. Rano vcio iprion.cur ea volumarum f m* *d 
diuerfitas fub vni etiam pcrfonahiatc fitfficiac, 
ca eft, quia ad rigorem iuit»ti*( ficui Sc aliarum 
virruturaqu* dicuntur ad aUctnm) folum re- f/mUutum 
quirirur vt polfit effc diuerLum libitum , Sc v- rtquirumr , 
nuiu fc accom irradar c alteri , aut refiftete j Irae ** VSMai 
autem repetitur, co iplb quod dentur dmerfie y?* s 
voluntates 


Difp.ii. Virum in Chrifio fit aliqua [pecialu repugn. &c. Scft.i. 135 

voluntates inter fc independentes quoad volitio- iere ex iuftiria cantu mdem de mercibus j ita nec 
nem}hoc vero line dubio darur in Chrilto:poceft per modum mercedis aut prxmij polium ab eo 
«nim i pie fecundum naturam Diurnam exige* tunc fperare merces «quiualentes illis rebus, 
re aliquid ab humanitate non expe&ato huma- Vides ergo difficultatem feri cx mtegro ede in- 
nitaris conlenfu ; quem dum polted humanitas dependentem a ponito rigotofx iuftitix : id 
prxftat , poteft fic obedi re , dc etiam ex hoc ci- quod obfcruaui xtiam pt imo Tomo difput. j t . 

. pitede iuftitia promereri apud naturam Diui- mini, 54. 5 . 

nam. Vnde(vc dixi fupri) eadem eft difficultas Iis ergo fuppofitis prima folutio cllc pollet, 1 5 

de fatisfa&ionc ex iuftitia , qux dc oratione , quam Pater Suarez mlinuat difput. 4. (ctft. 6. Prima fo- 
obcdienria, adoratione, dc c. $. sid priorem partem, quamque poftei Pater 

10 Hinc colliges, humanitatem Chrifti non fatis- Ragufadifp.i j. $. 4' dilatayit , ac Recenti, ires 

Hmtmftt- feci (Te fibi pro iniunis vt in ipfam formaliter nonnulli fequuntur ; ea autem eft,adiones hu- charti 
ittrCbrifti f 4 &j s . quia vt fi c n on habet ipfa vt faris&cien* manicatis Clmfti fuilTc quodaramodb fa&as f»ifit'*- 
TaliiftciB * dioerlam voluntatem aut placitum a Icipsa , vc proprias Verbi, eo quod Verbum fuerit huma-* 
fx» orturus eft id cui fatis faci t; nec poicltibi fubirc perfo- nitati vnitum ; 6 c confequentcr qux ad huma- 
tpfihtma- nam offendentis fecundum vnam conlidcratio- nicatem f pedabam eflc quodammodo piopiu vtrlmm 
mrati illa - BCm ’ vc farisfaciac fibi ipli Iccundum alteram} ipfius Veibi; cumque pcrloirialicas Vctbi non Iit anttmmn 
ta ' vti etiam in humanis, vbinon cftdtftin&iovo- lub dominio Dei 6c fandidimx Ttinicatis.tdeb 
luntatum, non poteftidem Petrus v . g. offenfus etiam illas a&iones non fuidc fu b dominio Dei} 
fubirc perfonam offendentis , vc libi ipli ia- ergo potuit per illas Deo fatisfieri ex iuftitia. 
cisfacui , licet polCc condonare offenfam : Declaratur amplius: Valor moralis a&ionum 
quod fine dubio prxftitic humanitas Chrifti formaliter proueniebat ii pcrfonalitatc Verbi , 
luos etiam exculaps apud Patrem perfccuto- qux non eft fub dominio Trinitatis j ergo opera 
res dc homicidas. £t hxc circa condiuonem illa fecundum valorem non fuerunt lub domi' 


primam. 

SECTIO SECYNDA. 
De fecundi condit cone iujhtt*. 

*» irc a fecundam verb conditionem, qubd 

Difficabat V—/ fatisfa&io cx iuftitid ede debeat cx iis bo- 

inf eundi n ‘ S < 1 U * 1C 11011 ,UIW cre< ^' l 9 r,s > IHCUCtUr DOlli 

tendite ot- e difficultas in Chufto pr.Ttcr communem aliis 
fpteiaUs.tx hominibus j nam Opera Chrifti Domini toijpm 
to quod ope- f uum valorem accepetunt dDiuinicarc,qux erat 
totum va- 0 ® rn k P 01 " n °ft ra peccata, dc qux placari debe- 
lortmaitt- hat » ffg° <h*m Chriftus latis fccic , fatisfa&um 
ftnnt tx eft creditori Deo per ipfummet creditorem 
Doanuat*. Deum j hoc auteid videtut efle contra rigorem 
„ iiiftttix; ergo. 

SVBSECTIO PRIMA. 

Explicantor quorumdam folutienes. 

i t \ yf vltA dicuntur circa hanc conditionem, 
std non jLVA. qux longum eftec ex propqfico examina* 
m Ic> Ego piuniriu iudico, ii res bcn£ pondetetur, 
non ^ a ^ CIC difficultatem maiorem in lausfa- 
tnUM afis &>°ne cx iuftitia quam in vcio dc proprio me- 
ab *m qna rito, & quam in vera ac propria fatisf a&ione ; 
tfl mmo- quam tamen Vafquez & ali) admittunt , (tue ea 
***'• dicatur & fit ex iuftitia, fiuc cx quacumque alia 
virtute: vti enim lumen naturale di&are videtur, 
neminem polle obligare cx iuftitia Petrum v.g. 
illi dando qux funr ipfius Petri} ica idem lumen 
didare videtur, nec polle me per eam dationem 
veri apud illum mereri ; & ficur non poftum 
formaliter per ipfum offenfum farisfacere , ita 
nec prxmium videor polle mereri per ipfura 
prxmiantem : quomodo enim quxfo , fi ninilex 
meo do, polium tamen vere mereri vt alter prx- 
mium mihi donet , prxmiando , vt fic dicam \ 
feipfum prxusc , licornon poteft ex iuftitia ob 
feipfum quidquam dare? Si enim non polium 
i a mercatore reddendo illi pecuniam fuam pc- 

Tomvi VI. 


nio Dei} ergo potucrunr ede fatisfa&oria ca ri- 
gore iuftittx. 

Solutio lucc omnino mihi difplicet} 5 c arbi- 14 
rror in ei defendenda non tenuiile conlcqucn- Difpluttj 
tiam ipfius Au&ores : nara omoes hi impu- folutio tfta, 
onancdodtinam,de qui nos arca primam con- "**^*^* 
ditionem, quod iciiicct Verbum tamquam per- Uqauntur 
fona diltinda a prima } fcu i Patre , habuerit in ti con- 
fufficientem di/hn&ioncm , vt cius (ansfadio ffmuUr, 
fuerit proprie ad alterum } hancinquamiolii- 
tionetn impugnant, & beni, quia non fola^ri- ormnipn- 
maperfona Patris, fcd omnes foimalillime fue- 
runt offenfx per peccatum; jdeoque omnes tres 
efficiunt formalifttm^ vnum creditorem. Vndc r ,,f vnum 
tandem concluditur, nullam cx illis polle fim- craUtottm 
pliciter creditori latisfacere , quia quxlibet eft eonfiitnMt 
creditor. Hinc ergo argumentor euidenter in 
prxfentitErgo licet adiones Chrifti fiant pro- 
prii pcrionalicatis Verbi, & fub dominio illius, • 
non ramea proptervi extrahuntur i dominio 
creditoris j quia iplamct pcrforulitas eft cte- 
ditot: nec ponuntur fub dominio debitoris auc 
fatisfacientis qua talis; nam rc ipsa perfonabtas 
Verbi non eft debitor & fatisfacicns ; (etiam Ii 
per comroanicadonetn idtomat^n Vctbum di- 
catur fatis faciens, ficut dicitur mottuum; de quo 
iam non curo;) nec poteft quis relpondere, per- 
fonaliratcm vt dtftindam ab edentia Diuina cfte 


debitorem , clientum autem creditorem ; hoc 
inquam dici non poteft probabiliter ; Primo , 
quia omnes tres pctlbnalitatcseodcm modo fune 
offcnfx 8 c iniuria aftcdx. Secundb , & magis Porfina 
ad rem, quia ii petfonalitas prxfcinditur d na- 
tura Diuina, & confequentcr i voluionc Diui- pXurdno» 
na omnibus communi; ci^m Vt fic prxeifa non tfihlmra, 
fit volitio, auc natura Ubera Sc rationalis , non lr t c nr 1 ut 
poteft cllc formaliter neque creditor , neque 
debitor , aut offenfus , aut fatisfacicns : hxc 
enim omnia non cadunt nifi pixeisi m naturam, 
rationalem vt talem ; idcoque dixi fupra , c6 * 
quod in omnibus tribus perfouii eadem for- 
malillimi fit natura dc volitio, non pode vnam 
prx aha placati, aut offendi, aut Vnam alteri 
farisfacere. 

M a Secundi 



Digitized by Google 



ij6 Rod.de Aeruca Tranatus 

Secundo principaliter rcijcio eam folutio- 
Sid t.h* nem: Nam a&iones hununiuns Cluilii fine 
m chnjli, fiant propnx Verbi » fiuc non , femper manent 
mimfimm f u jj don , |nlo Dei & totius Trinitatis i pocctl 
Imipt^mm- cn ‘m eas petere, imperare aut prohibere pro li- 
mhiI-1 bitu: in qua potclhic formalitet confiftit domi- 
d»tijni» nium . Quod veri dicebatur "In declaratione, 
valorem qui prouenientem a Verbo non efle 
rem iutrt dominio San&ilfim* Trinitatis, non eft ad 

i rem . Primo, quia eo fenfu faltcm.cnt ille valor 
Verbepre- propuus perfonx offcni.-e.vt offcnfx,id eft per- 
utmmtm fc>nx Verbi, vt paulo ante dixi, fecundo, quia» 
dummodo adio ipfa , feu res qux offertur , fit 
fub dominio creditoris , etiam fi valor non fit, 
non poteft creditori per eam rem fatisficri; fic 
licet valor mcx pccunix proueniut i Rege, & 
quodammodo non fic fub mea potcftatc in eo 
fenfu, nullus tamen poteft per meam pecuniam 
mihi 1'jtisfacere ex iuflitia. 

Fortalle ob has rationes inuerteret quis fblu- 
Std fmi tionem tantillum , diccretquc pcrfonalitatcm 
miujun * Verbi fieri propriam humanitatis, &confcquen- 
ttntrsrio ter> q U j a perfonalitas habet dominium. in eas 
Immfitri asiones , illud etiam habere ipfam humanira- 
hnm»mt*- tem , ac confequcmer illam ex proprijs fatisfe- 
rii, Hdf*r ciile. Sed contra, quia hinc non probatur, hu- 
i/lmm [»t$f- manitatem faiisfccifle ex bonis qux non clfcnt 
jttijft tx dominio £) e i > liccc latis fecem ex proprijs: 
duo autem in prxfcnti quxrimus pro hac latif- 
fadione } vnum, vt ex proprijs, alterum, vt fiat 
cx his qux non eflent fub dominio Dei. Adde, 
fi perfonalitas fic idem moralitcr cuin humani- 
tate, profecto cum ea perfonalitas ficcffenla, vt 
dixi , impedietur omnis fatisfadio : debet cnira 
ede diliindto inter oifenium & (atisfacicntcm 
laltem quoad naturas. 

Secunda folutio fit eiufdem Suarcz fupri 
Pera finienti a. vbi air, Licet in folutione pro 
iitnifif ^ KX1 ' S rcalibus requiratur vt pretium non fuerit 
iitivntm fub dominio creditoris, non tamen id requiri in 
ar n tinniri fatisfadione per obfequia: ad hanc enim lolum 
imi n fit attenditur, vt tantum honoris exhibeatur offen- 
P r fo,quanu fuit iniuria, fine in illum transferatur 

> r...- . — «t, u — ; „ r.. ^ t c -j 


AUtrm fe- 
tui io Sum- 
rif. 


0jUU* , 
felium 


'ifii p>c 


L» 

Itiiut. 


Std ntt}* 
fer htUii 

/w» 


, dominium, fiue non; & hoc ipfum $. fcqucnti 
extendit ad meritum, quod dicit polle reperiri, 
ctiair.fi nihil ponatur lub dominip prxmtantis, 
fed lolum ei offeratur oblequium. 

Adhuc tamen non foluitur difficultas : Nam 
fi quis , Petrus v. g. teneatur ex mftiiia ob ali- 
quam caufVam exhibere loanni hodie honorem 
& oblequium, & poli hanc obligationem inter* 


\ZL ‘ cerdae grauis offenfa eiufdem Pcui in eumdera 
^ loannnn ; ccne nullus dicet, per illud cbfc- 

quiuni , etiam Ii alioqui otfenfx xqualc , polle 
fieri iqcis ex iuftuia ioanui ram pro priori de- 
bito, quam pro offensa pofteriori . Idem eft in 
(eruo, qui co iplo quod fuas asiones & opera 
debear domino,hicqucilla petat (olo titulo do- 
mini], non potelt fimul lenius fatisfacere & ti- 
tulo cius domini], dc iniun.e.quam antea com- 
milit in dominum jetiamfi labor ille aut opus 
fwfTct rcqiiale debito, Sc cafti quo exhibens non 
fuillet imius, faris feci tfcccx iuftirisl pro ca in- 
iuria.. K^tio a priori eft j quia offenu fnpetuc-* 
niens videtur dare iniuriaro nouum ius in adlio- 
nes aut res qux antei ipfi non debebantur :ficut 
enim aliquid eft illi dc nouo ablatum , ita ali- 
quid de oouo reponendum vidctur,vt fiat com- 


De frit & nece fit. myfier. Incarn. 

pen latio ; ergo non fatisfacir offerendo id quod 
antea debebat, ctiamfi duobus titulis illud offe- 
rat . Dixi, efftnfam fupernementem caujfart i m 
m nonam fatufaSienem’, nam beni admitto ali- 
quando polle per vnam canr.dcmquc rem & pro 
offensa & pro altjs titulis fatisfieri , quando illi 
tituli cadunt dirc&c fupra eamdesn omnino 
materiam . V. g. debeo ego Petro centum, pro- 
mitto eidem cx fidelitate, itnb etiam ex iuftitia, 
ita vt fi antei non deberem , adhuc vellem illi 
dare illos centum; aut clarius, Vouco quod ve- 
lim foluere cos centum; fani in prxdi&o cafu 
virique titulo fatisfacio pcrfcdU per folos cen- 
tum, quia fuperucnientcs tituli incidere dite&i 
fupra eamdem materiam; hoc autem non intd- 
ligitur pcr-fc in offensi fuperueniente, poft de- 
bitum v. g. centum :Jicct enim offenfa foluna 
valeat centum , non poteft tamen poffea folis 
centum & priori debito & offcnfx noux fatif- 
ficri. Sed dc hoc adhuc infra redibit fermo. 

SVBSECTIO SECVNDA. 

Per* citu conditioni* explicatio. 

D ico igitur , Etiamfi totus valor operum 
Chriffi fit iple Deus, eo tamen ipfo quod 
hic & nunc nihil ille valor effi ciat , feu nullam 
adferat vtilitatem, nifi ego liberi applicem mea 
opera tamquam materiam ,cui comundus va- 
lor efficit obie&um fumme Deo placens, Sc per 
quod quali infiniti ditatur Deus ipfc ; dic< in- 
quam iam in morali xftimatione illum valorem 
ccnferi perinde ac fi clfct quid omnino diffin- 
ffum a Dco;idcoque ficut cx eo capite fum di- 
gntts prxmio infinito, ita mepoflc efle dignum 
cx iuftitia eo prxmio, fi alix conditiones non 
obftenr. 

Explico id meo iudicio cuidcnrer tum inflan- 
tia, tum ratione a priori: inflantia quidem; nam 
etfl valor omnis pccunix fit formaiiter ipfa vo- 
luntas Principis cum defignantis hoc vd illo 
modo;po(lquam tamen dchgnauit ille vt aUreus 
v.g. valeat decem florcnos,lane iam ipfe (vt fic 
dicam) eft valor ille ; quia cius voluntas eft va- 
lor : at fi Rex non habeat vlium aureum, nec 
materiam, ex qu4 illum cudar, ncccudcre eum 
pofljt ; profcdlo tam efl ille incapax ad emendas 
res pro dccemilorenis, ac fi ab alio Rege veniret 
ea determinatio valorts fSc tam pauper ( vt fic 
dicam ) ille erit quam foret alius Princeps, aut 
ego, qui antecedcnter non dedimus pccunix vl- 
lum valorem, feu qnorum non erat valor ille. 
Hinc ergo fir,vt ego cx meo auro cudens liberi 
pecuniam, eamque cufam offerens Regi, tam 
multum illum ditem in morali xfliniatione , 
quam ditarem alterum, qui eam valorem noo 
dccerminaflct : habet autem hxc ratio maximi 
locum, quando ea determinatio valoris fa&a eft 
prius quam cuderetur, & daretur pecunia Regi: 
nam fi poftquam ego iam dedi ei pecuniam , 
ipfc taxaret valorem, tunc nec cenfcrcr ego gc- 
uciose megeflifle, quia tunc dediflem Principi 
fem nullius momenti, nec ego dici poflem mo- 
raliter ditafle Regem; nam ad hoc oportebat vt 
ea res, dum a mc offerebatur, haberet illum va- 
lorem, non vero vt ipfc Rex primum eam tunc 
clcuarcs ad tamam xftunatiooem. Cum ergo 

hx« 


i9 

Vnm (n- 
dtitenu hmi 
tm exple- 


Txplicatut 
bet euulen- 
ttr Primi 
inflmntidk 

mdiuBA 

m vmlere 

ficmnim. 


*5 


jifp.n. Virum in Chriflo fit aliqua specialis rcfugn.&c. Se£hi. 157 


jtfUcauir Jrc circumdantia in Chrido Domino optimi 
" luetur; nam ea xftimatio operum Chridi, cafu 
quo produccrcntur,non folum erar antea d«cr- 
iniriata a Deo, fcd naturaliter cis operibus de- 
bita, imo in hoc fcnfu independens omnino d 
voluntate Dei;profc&o Chridus Dominus ha- 
bens fub fua potedate facere auc non facere ea 
opera , habuit ex integro in fui potedate dare 
Deo eam voluntatem lummam, cumque ditare, 
non miniis quam (i ea opera obtuli det ali) Deo, 
i quo non veniret illorum digni fi catioj aut per- 
inde ac li ea dignificatlo operum Chridi non ex 
ipfoDco vt forma, fcd aliunde dcliimcretur. 

0 Secundam indannam,eamquc nobilidimam , 
in - defumo ex fentemia docente peccatum ede fim- 
flMr.fwx p|, c j tcr jnfininim ; ( nam licet ex alijs capitibus 
danm*m ca do&rina & fal Ia, tamen pro przfcnti qux- 
fn t»tn dionc admitti potcd:) ibt enim infinitas peccati 

<3 f* t*ju- explicatur per hoc, quod Deus quali moraliier 
tum. afficiatur eo peccato,& quaf» inttinfecc ilh vma- 
, tur : vnde formalitcr ea grauitas infinita prouc- 
nit ab ipsa Dei grauitatc;at hoc non impedit vllo 
modo, quo minus ipfurn peccatum infiniti difi- 
pliccat Dco,& habeat fufficicmcm alietatem ab 
ipfo Dco.vt podit clfe rigorofidima iniuria con- 
tra Deum ; (liuc aliunde repugnet ratio iniurix, 
fiu e non; ) ergo i contrario licet operibus hu- 
manitatis Chridi formaliter proucniat totus va- 
lor ab ipfamet Diuinitatc; quia ian\jen opera illa, 
qux proprii funt fatisfadkio, habent didin&io- 
nem diffidentem a Deo, (impliciter fuffidubr 
Vt podit ede ex rigore ad aliuin,flc confcquenter 
ex luditil. 

11 Obijcics,Exdo&rini primx indantix fcqul- 
oti/ho. tur, hominem ignorantem valorem fuorum ope- 
rxntUnri* rum noo p 0 ffc a p U j Deum mereri de iuditia: 
4*** diximus enim requiri vt valor monctx fu iam 
ntm ne n a dignatus, antequam ego eam monetam offeram 

ffft Regi, vt ptoptcrca ccnlear ego generosi me ge- 
4 JDtB rere cum Rc & c ' cr £° ** '^ um v " orcm 'gnofen 1 * 
fi va ltTtrrf non mc g cram generosi, ac proinde non merc- 
tftrum bor . Rclpondco ad hanc obic&ioncro, d quam 
(utrum vim habet maxime ad probandum, nec quidem 
irntni. proprii me pode mereri ctianf extra materiam 
* nam ‘I 01 dat mercatori vilem aliquam 
mtquiJrm rcm » reputatam vt talem , non folum non obli- 
rxir* ma. gat illum ex iuftitil , vt pro illi re det fibi mer- 
tnUm m- ccs magni momenti} fcd nec per modum meriti 
fiiUpcffi rc dditur dignus cis mercibus, vt per fc pateti 
mtrtr ‘ ergo argumentum cd commune contra omnes. 
Htfttafii Refpondco ergo abfoluri, idc6 requiri raxatio- 
ntfira di- nem fcu determinationem |wcti) fle valoris ede 
antequam ego offeram Regi eam matcriam;non 
mixtu* quia 'd debeam nofccre, led quia fi quando 
[tu taxant ego eiin rem do non habet valorem, haud du- 
mtrtra bic ego non poffum dici aliquid donade;quia 
rt^u,ratnr rfcs hodie non xftimatur , eo quid cras fit xfti- 
dktrdtm •- mant * a » ergocu* tempus meriti non fit nili in 
rt.fainfa- « n d ant > quo opus bonum fit,rcliqua qux poftea 
ttrt ei aduenient iam erunt per accidensjnccedarium 
ergo ed vt tunc illud fit* alicuius Valotis & pic- 
ti) , vndecumquc ille valor ei proueniit ; iam 
enim hoc eft per accidens ad pun&um prxfcns. 

Xi Da enim monctx illi feu matciix.quam donairi 
Regi, valotem illum, deinde non proucnirc ab 
ipfo Rege, led ab aho didin&o; profc&o tam 
non potero ego per eam obligare Regem ex iu- 
ftuia.aut mereri, quam tu dicis me non pode ex 
Tomvs VI. 


iuditia obligare, quando valor proucnit ab ipfo 
Rege. Atqui fi ea pecunia edo Don i mc,fed ab 
alio habui di^valorcm quando illam dedi Regi, 
hon minus potutdem a Rege aliquid ex ludioi 
emere, quini fi cum valorem habuidet a me, Sf 
quini de fado polium a mercatore emere per 
pecuniam cui ipfc Rex dedit valorem ; ergo 
quod pecunia debeat iam habete fuum valo- 
rem , quando ilhm ego do, impertinens cd ad 

3 uzdionem prxfcntcro; in qua cant&m agimus 
e hoc pundo , an per rem habcnccm valorem 
ab ipfomct Rege podim ego mereri de iuditii 
apua cumdcm Regem . Fateor , d ego ipfc da- si 'ff‘ 
rem valorem pecunix, non fore neccdarium vt l,r,m **' 
quando do pecuniam iam illa haberet valorem , 
fcd liiffcdurum , fi data iam pecunia ego ipfc nrltffarmm 
adderem valorem, quia tunc moralitcr ccnlcrcr vnffabu- 
vtrumque dedi de ; per accidens autem edet, ,mc 

3 dod lemel aut fucccffiui per partes . At quan- 
o valor ab alio conceditur, oporte» vt iam fic in j M , 
ipsa re, quando hxc a me conceditur, vt podim tam Juta 
ego vere dici vtrumque donafic , quia iam •ddtrtm 
vtrumque erat meum. Vbi tandem aducno, non " v * ioT,m ' 
aliam ede difficultatem in hac conditione circa 1 $ 

Chndum , quam fit in ea alia communi omni- 
bus creaturis, quod (cilicec fansfa&io non firex 
bonis acceptis i creditore : etenim fiuc ea bona 
fint ab ipfo crcduore didinda, duc fit ipfc cre- 
ditor quali per modum formx donatus huma- 
nitati, idem ed quoad prxfcns pundhim jidcoque 
debet rcfpondcti eodem modo quo diximus 
prima Parte difp. 3 1. Et fatis de ea replica con- 
tra nodram indantiam i peccato defumptam. 

Quoad prxriptiam vcio obiedionem de- ojlnditur, 
fumptam ex ea conditione fecundi iuditix of- •buBttmm' 
tendi eo primo Tomo (id quod etiam fupri no- 
raui) eam etiam impugnare non folum iuditiam 
propriaili, fcd omne omnino meritum j quia fi nSn uium 
dando creditori quod ipfc mihidonauit libera- iinfugnart 
liter, non obligo illum ex iuditia, profr&d nec 
etiam merebor ab illo vllum pramium^quod fi 
prxmium podiim mereri, potero etiam certi ex 
iuditia; quia deuti ad iuditiam requiritur qu6d 
ego quan aliquid ex me offeram , ira id eodem 
modo ed neccdarium ad meritum ; & , vt frpi 
dixi , non pofium vllam in hoc punfto videre 
difparitarem. 

Secundo, eodem Tomo dixi, quando ea bona, 
qux erant creditoris, funt donata mihi liberali- viQmm 
ter, non cum obligatione ea redimendi pro de- 1. ^ 
biro, pode me deinde ea venae in (atisfa&io- 
nem cius debiti : tunc enim ea bona iam funt j lltril 
moralitcr perinde mea ac fi ab alio di (Undo d danat at i- 
crcditore edent donata i aut a mc acquidta . Et kralnir, 
hxc fit ratio a priori , qua probatur non elle •** 14 
contra rationem iuditix, eam fieri ex bonis ac- 
ceptis efficienter a creditore, aut etiam formali- 
ter, ipfo creditore dignificantc noftra opera : cf- tum. 
fet quidem , fi ipfc creditor ita ea dedtfTet , vt 
Obligaret ad ea fibi reddenda pro folutione prio- 
ris debirimonenim tunc daret mihi proprie do- 
minium in illa; fcd potius idem moralitcr edet, 
ac fi quis dcdillet mihi librum ad manus, ve 
cum futim fibi rcdituacimquo calu nihil pofi. 
feni ego per eam redirutionem promcicri, aut 
nulli ali) acbito fatisfacere. 


u 


S VBS E* 


J 


ijS Rod.de Arriaca Tradhtus De fine & nece fit . myfter. T ncarn 


S VB S E C T I O TERTIA. 

Neu a replica felnitur. 

V er vm hinc oritur noua in przfenti difti- 
culras . Nam Deus humanitati Chrifti 
Domini dedit v itionem hvpoftaticam eo animo, 
vt pro hominibus per illam fatisfaceret; ergo 
iam impcdiuueoiplo rigorem omnem ex iufti- 
tia . Refpondeo Prunb, ii impedit iuftiriam ea 
obligatio, etiam impedite meritum proprium ob 
fxp£ diAa. Refpondeo Secundo, licet Deus in- 
tenderit vt finem eam fatisfaAioncm , non ta- 
men inde fequi, obliga fle vllo modo Ghriftum 
ad illam : potuit enim reliquiflc idChrifto libe- 
rum : de quo fufi&s infta. 

Replicabis tamen: Elio in donatione vnionis 
praecellent hbcrahtas, & potuerit Chri (lus non 
operari, in orcline tamen ad fatis faAioncm, feu 
ad voluntatem ipfam fatis faciendi, necefiario 
habuit Deus cum finem, & quodammodo obli- 
gauit Cluilium ad aAum illum dando ei auxi- 
lium, quod pizuiderat futurum congruum ;imb 
■ luppolua ea przuifione fcicntiz medix morali- 
ter ita fc habuit Deus, ac fi donaficr opus ipfum 
Chti(li,ac proinde etiam noftram falutemexco 
opere fccutam. Refpondeo, hanc rcplicam extra- 
here difficultatem a Cluilio ad meritum crea- 
turae, & habere difficultatem fupra notatam, 
c quod per illam non folum iuflitia , fed omne 
omnino meritum videatur reijci;quia tam re- 
pugnat merito ea libera donatio, quam repugnet 
iuftuiz. Secundo dico, Elio Deus det auxilium 
congruum, nihilominus totam relinquere liber— 
taterti ad operandum;& licet ratione cius auxili) 
t dici etiam aliquo modo pbfitt donare qpus ( in 
. quo punAo minus bene magnam vim facit 
- Cardinalis Lugo ea difpuc. nam. 35.) non ta- 
* men ita donalIc,vc adhuc non iutetueniat in 
citis operis effcAjone tota humanitatis Cluilii 
libertas 6 c laudabilitas; & confequenter vt non 
eriam humanitas re ipsa ita faciat illud opus, vt 
habeat omnimodam poteflacem non faciendi; 
’ idroque illa dat quod poterat liberrimi non 
dare. Vndc non placet quod eo loco idem Au- 
Aor dicit , Deum non minus nobis concedere 
• Opus dando auxilium congruum, quam fi ad il- 
lud nos prxdctcrminaret ; minus inquam beni 
id dicit; quia prxdcterminatio tollit & libcrta- 
I tcni &c laudabilitatem in fententia huius Au- 
Acris & nollra; auxilium autem congruum ni- 
hil horum tollit : vndc ficut ob hanc differen- 
tiam impeditur per prxdeterminationem phyfi- 
cam meritum , quod tamen non impeditur per 
auxilium congruum ; ita dicendum eft per prx- 
> determinationem impediendam iuftitiam, non 
per auxilium congruum. Er miror hunc AaAo- 
rem non notafie tam claram contra fc inlbm- 
tiam. Addo (blutionem,quam hic AuAor n. 3 6. 
ponit , ideo fcilicet auxilium congruum non 
■ Obcflc iuftitix, quia neque Deus per illud rc- 
mictic debitum vllo moao , neque minorem fa- 
tisfaAionem exigit quam pollet 5 quia non po- 
tcflDeus ab homine exigere ex iulticia fatisfa- 
Aioncm non faAam per auxilium congruum; 
hxc enim cft impoflibilis; ergo etiam li faciat 
gratiam m ca donatione, non oberit iuftitia. Ad- 


uetto inquam , hanc folutionem non efie ad in- t? 
tentum argumenti quod loluit : nam efio pcr*«»</# 
auxilium Deus veri non condonet debitum , • 

aut panem illius,dat tamen pecuniam (vt obic- f ma ^ !tr 
Aio dicebat) qua ipfi loluitur; ficut fi ego debe- i„hru- 
rcni Petro ccnturo,& ipfc daret mihi monile, vt tmLu tu- 
fibi per illud fatisfacercm, non condonaret pro- ■* 
prie pattem debiti immediae;fed quia dat roo- 
nile cum eo onerc,ccnfctur mediate condonare; 
ergo cum Deus dans auxilium congruum co 
iplo per illud donet monile , feu bona nollra 
opera, quibus debemus latisfacere; profcAd ct- 
iamfi non condonet immediate peccatum, con- 
donabit mediate eo modo quo Pctius in calu 
pofito . Quod vero in eadem refponfione dice- NtqiiU*i 
batur , Deum non habere ios nili ad opera 
congruum auxilium faAa, non fatisfacit ; quia 
inde dicet Vafquez , & alij qui negant militiam Me f*~ 
dicent inde ptouenirc, vt non fit poffibilis fatif- r* /2 m 
faAio ex iuftitia; quia non poteft nifi ex bonis a fifrmxi- 
Deo per illud auxilium congruum datis lati f- UMtun ~ * 
fieri; ergo hac folutione rdiAa recurrendum ad * rnm ' 
id quod nos diximus, nempe, illam donationem 
operis ira efle Dei propriam , vt mearo laudabi- 
litatem & libertatem omnino integram relin- 
quat , non minus plane quam fi Deus r.cfcicn; 
quid faAurus ego cficm donaret mihi auxilium 
illud congruum, & nullum fpecialcm f auctem 
feciflet : iam*enim probatum cft, ctiamfi totum 
omnino pretium donetur d creditore debitori, 
fi tamen in huius poteftate relinquatur vti eo 
pretio ad folutionem , co ipfo intercedere polle 
latisfaAioncm ex iuftitia, neque obede quod 
per volitionem fimpliccm ca fatisfaAio inten- 
aarur ab iplo creditore. 

Fortatfc adhuc replicabis,Efto Deus creditor 
non obliget Chriftum vc fibi ca opera refun- 
damur ; nihilominus porrft femper, quaado- 
cumquc velit, obligate ad id ex ruftitia;ergo 
non poteft Chriftus per ea opera fatisfacerc pro 
priori debito. Refpondeo, a me fuse & meo iu- tote fi tx 
dicio euidenter o lien fu m ca difput. 3 r. ad rigo- infimi fu- 
rem iuftitix non requiri , ne opera , quibus fit 
fatisfaAio , fint fub dominio aut lurc creditoris 
Dei, fed fufficcrc, fi Deus vel folo titulo libera- dcmiaio 
lis promiftionis c u nolit a mc exigere; nam curo Dti indi- 
co iplo tam fit iam ipfc Deus fimplicitcr inca- ,#r **"*^ 
pax etiam diuinitus ad habenda ca opera, quam 
li nullum omnino ex iuftitia in illa haberet ti- i M fnmif- 
tulurn ; profcAo co ipfo ccnfcor ego moraliter /»w #«*#- 
Dcum ita ditare dando illi ea opera,ac fi nec ex btiMitt- 
iiiftiiia haberet vlhim in ea utulum.Nam fi rttx, i t9$ ' 
quis per votum non repetendi pallium fuum i 
me ita ellct incapax vtendi luo pallio, vt ncc 
diuinitus quidem vn pollet , nifi ego liberaliter 
vellem; ptofcAo moriliter iudicari deberem 
non minus ei dare reddendo pallium, quam ii 
vere & realiter nullum in illud haberet ius , aut 
quam fi tx iuftitia fc obligallcc ad illud a me 
non repetendum. Et da hac conditione fatis ; & 


1 repetendum, fct d« n. 
>ra hanc inftantiam de 


y VjOOgl 


Difp.ii. V irism in Cbrifio fit aliqua Specialis repugn. &c, Se&. 3, 159 


SECTIO TERTIA, 
Explicatur tertia @r quarta conditio. 


habebat petendi ab ipfo homine farisfa&ioncm» 
non inquam putat cfle contra pcifc&am (atif- 
fc&ionem, quia deinde ad aequalitatem cft Deo 
fatisfa&um; ita dico nec fuille impedi. um rigo- 
rem iufttciz, licet debuerit prxccdcrc liberalis 
aliqua acceptatio . Id quod etiam poteft inter 


T ertia conditio cft, vt farisfa&io Hat ab homines contingere; nam fi Petrus me offendit, 
ipsa perfona offensa 1 ad hanc reducitur habeo ius petendi ab iplo immediati fatisfa- 
qunrta , qubd fcilicct fatisfaA» cx iuftitia non dionem ; U autem ego cedam , permittam que 
pote ft non acceptari . Dico ttduenmr , quia eo eam faci$fa£ionem mihi exhiberi per alium 
ipfo quod Deus habeat ius, tc ipfetnec peccator nomine ipfius,vcr£ erit ex rigore tuftitix, dum- 
offendens fatisfaciat, poteft haud dubie refpuc- modo aliunde fit xqualis grauitati offcnfx ; ne 
rc fatisfadionem Chrifti; ergo eadem via de vero in quxftione de voce diutius hxrcamus, 
i vtraque conditione agetur. Vbi, antequam quid habebit Chrifti fatisfadfio quidquid in cafu 
t de ea fit fcniiendum explicem , aduerco miniis polito haberet humana , de qua dixi d nemine 
benfc quofdam Rcccntiores dixilTc,idc6 Deum dubitari qum fimpheiter fit vocanda cx iu- 
polTc non-acceptare fatisfa&ionem Chrifti, quia ftitia. 

nullam cx ea accipit vtilitatem ; etenim cftm hi Recentiores nonnulli dicunt , ad farisfa&io- j r 
ipfi fupponant eam cllc omnino squalem pcc- nem cx iuftitia requiri , ne poffit illa rcfpui a Obit 8 it 
cato, & xqufc Deo* gratam , im6 infinite fer£ creditore, feu ab offcnfo, ad meritum vero dc / w “"" r * 


magis qudm fuerit peccat tfm ingratum; ac pro. 
inde, vt ad terminos horum A udorum acccda- 


condigno id non rcqniii: iuppono hos loqui et- 
iam dc merito ex militia, ahoquin inepte oppo- 


mus, tantum emolumenti eam DeoadfCrre, fuilfcnt laiisfadionem metito; nam etiam fanf 
quam i contrario atruletatpeccatum damni; fa&io adaequata, fi non fit cx iuftitia, poteft rc- 

E rofcdi H alia ratio non dlct , omnino fuiffet fpui ab offcnfo : ipfi enim fatentur fatisfa&io- 
'eus obligatus ad eam acceptandam; vti in om- nem Chrifti adxquatilfimam & pcrfedilfimam 
nium fententia fuiflet obligatus, fi ipfe peccator fuifle,non tamen cx iuftitia, quia non tenebatur 
eam offerret ; Sc tamen etiam tunc non adferree Deus euin acceptare; ergo vt eaoppofitio fit lc- 
Deo emolumentum; ergo ea ratio non cft ad gitima, debet metuum Sc fatisfadio accipi intra 
rem noftram : qua reiecta, arca illam conditio- terminos iuftirix; hoc autem pofiro quis' non Tantum ai ' 
nem vno verbo dicimus, reduci totam quantam videat gratis eam differentiam alficnaii : cui +tritmmda 
ad qutrlboncm dc voce; nam fi AdueiUrij di- enim meritum erit ex rigorosa iuftitia, efto pof- 
eant , fc id folum imcHigere per fittsUdionem fit non -acceptari, id vcr6 non conucniei fatisft- 
ex iullitil , procul dubto conicqucnter dicen- dioni ? Dices , quia vt merirum fit intra termi- ptnntnum 
dum erit, Cbnftum non Carisfecifie cx iufttaA; nos iuftirix, fufficit fi fit xqua!e;cfto,quia nemo rtquiruur, 
Dicimus ergo abfoluti eam conditionem cfle tenetut venderc.vt fic dicam, fuum ius, poffit tl- f" 4 "'* 1 ? 
accidentalem: habet quidem offenfus ius vt non lifd meritum non acceptari ab offcnfo . Sed 
poffit cogi ad acceptandam faasfa&ioncmqaan- contra , quia fi meritum illud offertur ab ipfo frtbttnr. 
tumui* x qualem, nifi ab ipfo offcnfo ea offera- offendente , falso id dititur; nam fi offendens •' 
turpt per hoc non impeditor,Gud minuspoAir, det offcnfo quantum fufficit , vt exiorqueat to- 
fi velit, clTe contentus vt alios loco offenfi latil- * tum ius contra fc, profc&o iam ndn potet u of- 
faciat : fateor euro ninc in hoc pundo graciam fenfus iure retinere offenfam,non minus quam 
aliquam & fauorem faduram reo, qux tamen fi fuiffet oblata fatis fad io xqualis quia u ego 
non impediet deinde rigorem iuftirix ; vt fi ego do quantum debeo , non cft in potcftatc crcdi- 
fu ratus fum i petro equum , habet ille ius vc tons dicere. Volo vt per modum fatisfa&ioair, 
poffit 1 me exigere equum , ita vt, eciamfi illi & non pet modum meriti, 6cc. Si vero bi lo- 
i offeram miHioncm amplius quam valeat equus, qnantur dc merito oblato ab aha pcrlbna di- 
non teneatur illum acceptare , fiad in rodioidcio ftmdi ab ipfo offendente, tunc verum cft polle 
1 debeat illi equus rcftiuu : ar fi lemcl fit conten- illud refpui; at idem dico dc f^tisfadione ab 
tus facere permutationem , licet in hoc exerceat alio quim ab offendente oblata,fcilicet eam, eifi 
aliquam liberalitatcm ; fi tamen deinde illi do pofict refpui, effc tamen dc rigore iuftitix.quan- 
iultum & aequale aut luperabundans pretium do cft adxqtuta;(tcut hi dicunt meritum ede 
pro equo, haud dubii latis facio illi ex iuftnia. de rigore iuftiriz, quia eft adzquatum, efto, eo 
Idem cft in omni emptione Sc venditione : Vt quod ab ipfo reo non offeratur , poffit refpui; 
cnira cx itaftirii emam ego a mercatore aliquid, quia offenf us habet ius in ipfum offendentem, 
non cft neceftarium illum teneri ex iuftiui ad ideoque poteft velle, vt folus ille foluat, quando 
vcndendura,fulfic« fi ipfe fit concernas pcrm«- foluuo non eft in materia pecuni* ; ibi enim d 
care ; eo enim ipfo venditio erit ex toto rigore quocumque tenetur eam acceptare, quia pecunia 
-iuftitix, fi tunen dedero tantum quantum va~ moraHter eft eadem, fiue ab hoc fiue ab illode- 
lenc merces . Ctrin ergo Chrifti Domini opera turjin mateiia verb honorum res aliter fc habor: 
non folum fuerint zqujde fed Sc iupcrcxcedews quidquid veib de hoc fit, ego non video, cur in ji 
pretium pto peccato-, profc&o eoipibquoDei» hoc pundo aliter de merito quam dc fatisfa- s "^ 10 
fuerit contentus admittere Chtiftura ad farisfa- Aione difeurrendum fit. 

ebonem loco ipfitts hominis, illius fatisfa&io Aliqui amem Recentiores dicunt , Deum , jgf 
etit ex toto ligorc iuftiti* : 6c ver 6 vti Pater fuppomo quod Chnftus fuerit noflcr fidciuf- flw.tm»- 


Vafquez ptnat non fuifle contra rauonem fanf- for, obligatum fnifle ad fatisfadfioncm acce- ttu Dtut 
fadkionis adxqoat* dc pcrfed*,debuiflc Deum ptadam:qtioad inftantiam vero venditionis, qua 
libecalicer inclinari ad reminendum ius quod Ixpi vfi lumus, qubd fcilicct venditor non tc- 

M 4 


ized b; 


140 Rod.DE Arriaga Tradlatus De fine eJr nec t fiit. mj fler Jnc arfa 

neatur vendere; & umen fi vendat, potcft id ex Chrido pro fideiuffbre nodro; & ad hanc libe- jUmufi* 
iuditia facere ; ergo ctiamfi cffcnfus non tenca- rahtatcm explicandam allatum cft a inc excm- n, fl T " m ' 
tar acceptare fatisfa&ioncm , poterit ea cfl*c ex pium vendcmi$,qui exercet libcTalitaiem invo- 
iulliria: ad hanc inquam inftanriam rcfpondenr, (untate vendendi, iu (lit iam vero in voluntate 
difparitaiem ede magnam 5 nam ad vendenda non dandi merces, ni 6 pro pretio iudo;fuo 
fua nemo obligatur, ad acceptandam tamen fa- enim modo idem contingit in fatisfa&ionc : li- 
cisfadiionem rui oblatam omnes tenentur. Hzc beralitatcm enim excreet Deus acceptando 
do&rina ctfi ver i (fima, nullo tamen modo nobis quod Chridus (it noder fideiullor , deinde iu- 
contraria ; etenim quando dicit , co ipfo quod ftitiam,non remittendo injuriam nili pro pretio 
Chridus lic fideiullor noder, teneri Dcum,&c. omnino aequali. Et faris de hac quzftione: fuf- 
fupponit iam , Chriftum a Deo acceptatum m ficientcr enim explicatae ftmt omnes conditio- 
ordine ad fausfa£tionem, petinde ac (1 edet ipfe nes iuditiz , qua; fpccialiter in Chrifto habere 
cffcnfus ; eo autem ipfo , ficut diximus , teneri poterant difficultatem: nam illa, quod fatisfa&io 
Deum ad acceptandam zqualcm fiuisfa&ionem bat ex indebitis , Si reducitur ad cam altam , 
ab offendente oblatam, tenebitur edam cam ac- quod non fiat cx bonis creditor is, & communis 
ccptarc oblatam i Chrido; quia iam fupponitur cd etiam nodris operibus ; qua: non minus dc- 
/»«««- Chridus moraliter idem cum offendente. At bentur Deo quira Chridi opera; ideodcca me 
ft§ 00 ^ liberalius intcrceilit in acceptando videas loco citato ex prima Pane. 

DISPVTATIO DECIMAT 'E RTI A. 

fPro complemento influit Chrifli Domini explicatur , 
quomodo illi fuerit liberum redimere homines. 


i ^ procedentibus, ad explicati- 

dum quo pa&o non obfuerit 
SraSS rigori iuditic , qubd Chridus 

• IfegO Dominus acceperit vnionem i 

Deo co fine , vt liberaret ecnus 
humanum, addidimus, fui fle ta- 
men relidam liberam ipfi Chrido eam redem- 
ptionem ; id quod hac fe&ione pro comple- 
mento huius materio de iuditii cd paulb dili- 
gentius examinandum. • 

SECTIO PRIMA. 

'Proponitur quorumdam "Recentiorum 
difcurfiu in hoc pando. 

Kn ite T) os s Et Igitur datim refpondcri quardloni 
L ptopofit* cx do&rini multorum, Chri- 
fS/ lff duin Dominum clfie decretum quoad fubltan- 
Mst». quis tiam vnionis etiam ante praruifuni peccatum, & 
deerunt vero indcpcndcntcr omnino ab illo ; hinc enim 

f*it amt clari condat non datam ei vnionem i creditore 
prtuifmm cltnB obligatione fittisfacicndi , ac proinde opri- 
* * m£ ipfum potuifle liberi offerre fua opera in 

fatisfa&ioncm pro nodtis peccaris dei n Jecuris. 
Eco tamen hanc (blutionem non adhibeo, quia 
vel non defendo abfoluti eam Icatentiam de 
Chridt aduentu independenter i peccatis ( de 
quo difputarione fcqucnti;) vel quia alligari 
nolo ci dubiz opinioni ad defendendam aliam 
longi magis rcccpram ; qualis cd hxc de fatifi- 
fa&tonc cx iuditia. 

a Secundi ergo poted refpondcri ex do&rina 
quorumdam ingeniolorum Recentiorum in nia> 
nuferiptis , qui ( vt infra dicam ) ex Ruperto 
Abbate docent, etiatnfi Chridus non fuerit de- 
cretus a Deo nifi przuifo peccaro,& ex dclidc- 
rio Dei erga redemptionem generis humani ; 
Pftep dui, nihilominus tamen I urfle in pnmo humanitatis 
Z /,'7 Chcilti creationis inftanu ei humauruii, raiioae 


& libertate iam tunc prsrdine, fa&am i Deo cnademk 
hanc optionem , Si vis carnem habere impalfi- bumauum 
bilem non redimendo genus humanum, con- J 
tentus fum ; contentus item, fi in carne padi bili 
velis effe hominum fideiullor ;quo cafu liberum tar- 

tibi relinquo (cedendo omnibus meis alijs tt- 
tulis ) hzc aut ilia opera exercere . Pod quod 
padtum dicunt hi,humanitatcm Chriffi accepta 
carne padibiti, ac acquifito dominio in fua ope pafhlmm 
ra ex przdida ceffione Dei , eidem Deo podea 
cx iuditia farisfecilTe ea opera illi offerendo , & •***■ 
quafi dominium ipfius Dei (oluendo,quod an- 
tei ligatum erat ex ipfiufinet Dei voluntate, de 
non petendis eis operibus. Ad probandum verb prel*m* 
optionem vit* paflibilis tftimpaffibilis Chrido « 
Domino datam vtuntur loco 1H0 Pauli ad He- ai 
brzos ix. vbi cum Apodolus Hebraeos horta- ' u ' 
rctur ad perferendas patienter moleftur huius ' 
vitae , adaucit Chriftam in exemplum his ver- 
bis: tsifftcitut* m Rufiorem Fidet, & confum- 
matorem lefum, qtet propofto fikt gaudio fufli- 
nutt trucem, confmfonc contempta . Qux verba j 
dicunt habere duplicem 8 c litteralem fenfum; 

Primus cd,Chridum fudinuifle patienter igno- 
miniofam mortem crucis, proponendo fibi ante 
oculos hominum (alutera,& Dei fummam glo- 
riam , quam per mortem cettifiimb confccutu- 
rus erat s ita cum locum intciligunc plurcs ex 
Latinis Interpretibus. Secundus lenius, quem 
etiam litteralem dimnt,eft,qubd Chrido Domi- 
no propofita fuerit ex vna parte vita immorta- 
lis, &: gloriola, ex alia verb vira morulis, cruci 
laboribulquc lubicdla; Chridnro vero pr* cor- 
pore glonofo & impallibili clegide vitam pafli- 
bilcm , Sc ignomintofam mortem ; putamque 
przditdi Rcccnriores hanc clle cxpofiti&nem 
omnium Patrum Grzcomm , quos ex noffra 
Societate fcquunrur duo inlignes viri,Salmeron 
Sc Ribera 1 ille enim Tomo j. dilput. xi. in re- 
fponfionc ad quartum dubium au : ' Tropo fuit 
tiit Vcw gaudium , ft maRtt illud ; tpfe autem* 

lecu 


oogle 


Difp.i$. Qgpmodo Chrifto fuerit liberum redimere hominScGt. 1. 141 


loco etm pontis maluit crucem propter nos. Ri- 
bcra vero in cap. 1 1, ad Heb. ad ea verba, Pro - 
pofito fibt gaadto,in j Cum fibt gaudium propo- 
jimm ejfet ejfugiendi videlicet dolores mortis , 
C?' communicandi ccnttnuo fuo corpori immor- 
talitatem & gloriam, noluit gaudium, fed ern- 
4 cem. Quam expolitionem Ribera ibi nnm. 6 . 
confirmat; eo quod licet in libris Latinis cx li- 
brariorum incuria fuerit omilla panicula pro, 
in Grxcis tamen codicibus l?gitur, Pro propojito 
fibt gaudio : & cumharc particula folcat apponi, 
quando vnum tollitur, & aliud loco eius lubfti- 
tuitur; vt in Ffalroo 44. 'Pro amrtbtu tua nati 
funt tibi fila. Sc Maithad a. ^mtens quod Ar- 
chelaus regnartt in Jadaa pro Herode patre 
fuo, 6 cc. putat fignificari ibi,Chtiftum loco gau- 
dij Ubi propolin, & loco vii® impaflibilis, jle- 
gifTc vitam padi bilem. 

• Vbi tamen obirer obferuo , noftrum Corne* 
lium ad hunc locinn meritb indicare, priorctn 
expolitionem clle lcrtgi probabiliorem icumfjuc 
' in vulgaribus Biblijs illud pro non addatur, 
fupponendum ait genuinam ieftioncm clle fine 
ea prxpofitione pro : citat tamen ibi pro hac 
do£hina RecemiOtum Chryfoftomum , Thco- 
'dorctum, Theophyla&um , dc Oecunienium: 
imo att a Kupctto Abbate cxprcfsc poficum il- 
lud paulum , prout diximus a Reccntioribus 
iradi,& quidem eo fine pofitum,vt explicaretur 
uomodo Chridus fathfccerit ex iuftitla. Vndc 
ui fupra hanc opinionem non ede ab his Re- 
cciuiotibus excogitatam, fed ex Ruperto acce- 
ptam. Explicat amem ibi optimi Pater Corne- 
. luis .quomodo potuerit Chuftus efficaciter prx- 
dcftmari anteccdcnter ad redemptionem gene- 
ris humani ; & nihilominus poftea potuerit et- 
iam dari illi ca optio ; id quod nos inferius tan- 
gemus (oluendo quorumdam obie&ionem. 
j Pro eodem pa&o Secundo ijdem Reccntio- 
proUmr rrs vcuntur loco Plalrni 39. Sacrificium & 
Sttundi ix filat tsncm noitnfit: aura autem perfreifii mfht. 
/•*. J 9 - JJoloCaufium & pro peccato non poflulajli : tunc 
dixi. Ecct vento. In capite libri feriptum efi de 
me , vt facerem voluntatem tuam Deus . Nam 
licet Hcbnei,quos fcquuntur Eugubinus & ali}, 
putent hsec verba ad omnes homines lic refe- 
renda : T u Dem non requiris a nobis vitlimas 
Of faert ficta , fed virnes tuts parere mandans, 
confirma- Ccnfent tamen hi Recentiores eam explicatio- 
’* T ex , nem aduerfari Paulo , qui ad Hebr*os cap. 10. 
jub.\o. k*c VCf b» r*fc« vt di&a ab ipfo Chrifto in- 
gtedicnte mundum, hoc cft (vt notauit Salme- 
ron fupra dilp. 1 9. ad tertiam difficultatem) in 
' primo inflanti fu* conceptionis . Ideo (ait Pau- 
lus ) uigreditns mundum dicit : Hofham & 
ablationem nolmftt , corpus autem apiafit mihi: 
holocautomata pro peccato non nbi placuerant. 
T une dixi ; Ecce 'vento : m caput , &c. Hinc 
inferunt eorum verborum fenfum ede iuxta 
Paulum , Chrifomr in primo inflanti fu* con- 
ceptionis cognotnfle non placere Deo (acri li ci a 
veteris Legis , eo fenfu , vt per illa tollerentur 
peccata , & reconciliaretur hominibus; fed ip- 
ium volulfle nobiliiis redimi homines, ideoqu# 
Chrifto Domino jWJpofuide fuum defidciium 
faloafldi,homines per mortem ipfius Chrifti, 
hunc vero , eifi potuidet eligere corpus glorio- 
lam , dixilfc , V olo Domne mundum redimere. 


De qud voluntate putant hi Paulum locutum, 
quia eodem loco ait; /* qua voluntate fanthfi. 
cati fumus per oblationem corporis lefu Chnsli 
femel-, adduntque denotati ibi,in eodem inftanti 
poft eam acceptationem Chrifti ipfum agno- 
uiile datuffi fibi a Deo corpus aptum , vt poflet 
immolari in -cruce ad explendam voluntatem 
illam , qna Deus hominum falutcm cupiebar, 
tu neque dixidc,£crr verno, id cft: Libenter me 
offero in hoc corpore padibili, vt in eo excquar 
tuam voluntatem. 

Dicunt aaym obferuatione ede dignilfimura 6 
ad hoc propolitum ; Primo, qu6d verba illa 
Pfalmi 39. vndc Apoltolus deiumpfit citatum 
rcftimomum,e^*ra aurem perfecifii mihi, fue- 
rint ab eodem Apoftolo cominut^ in illa,C«r- 
pus autem aptajh mihi : vbi Gencbrardus ait 
fuide Paulum locutum per figuram fynccdo- 
chen, per quam in Hcbrxo ponitur pars pro to- 
to , videlicet aures pro corpore ; cuius caudam 
fuide ait , quia agebatur de corpore , in quo 
Chnllus pollet immolari pro redemptione ho- 
minum ex obedientia erga Patrem implendo 
cius prxeeptum . Secundo dicunt, obferuatione 
dignum quod in Hcbrxo non legitur , esi ure* 
autem perfecifii, fed, perfodi fit , aut, ptrforafii 
mihi , Vbi Ribera nam. 33. confcnticns cum 
Salmcrone fuprd verticulo. At fi quis obijetat, 
docet allulionem ede ad Legis ruum,per quetn 
olim dabatnr optio fetuo Hcbrro expictis fc- 

C em leruitucis annis, vt fi vallet, poder exite li- 
:r ; fi ver 6 in antiqua feruitute manere jplace- 
rct, perforaremur fubula eius aures,6c iam dein- 
ceps maneret feruus in perpetuum. Ex qud ob- 
feruatione lic colligit Salmeron fupra ; Et ita 
Chnfius cum hbtr tffi potutfftt , voluit tamen 
Tatri perpetuus tffict ferum, & nofiram Itbtr- 
tatem & Jdlurem Jit A feruitute <?■ morte pro- 
moutre , ita vt fieret feruus obtdttns i/fqut ad 
mortem crucis, 

‘Hanc (pontaneam Chrifti elc&onem dicunt 7 
indicatam per verba illa, Ecce vento, vt faciam 
voluntqtem tuam , &c. Qu* (vtfAtauit Ribcta 
fuprd ) non fignificant Cbnftuh^PgilH- venite 
in carne pUlfibili obediendo voluntati , qua 
Deus pnrcepcrit illi vt alliimcrct padibilitarem, 
fed a le libere voluille venire in ea carne pafti- 
biii»ad hoc vt in illa poflet obedi rc Patri iu- 
benu vt mortem fubirctjficut ille qui fpontaned 
ingreditur Religiotlfcm , non ingreditur ex obe- 
dientia,aut oblequendo Superioris mandato; 
iubenti vt ingrediatur; fed ingreditur; vt deinde 
obediacprxceptis poftea tibi imponendis a Su- 
periore. Ide o in Hebraeo dicitur; Polui ad fa- 
ciendam voluntatem tuam-, 5 : clarius in Gr*co; 
Ecce venio camfid faciendi voluntatem tuattu: 
fed clari llimc Apoftinaris, quem Ribera fuprd 
ita vertit : Hac ideo veni "Pater , vt tua tujfa 
captjfarfu. 

Tertio idem probant ex Patribus , maximi $ 
CI11 yfoftomo & alijs , quos nos cx Cornelio 
paulo ante retulimus : addunt Nastwnzenum 
apud Oecumrtiium; deinde AnlcJtlwn^ Iib. a. 

Cur Deus homoc. 19. vbi, ad probandum la» 
dsfadtioncm Chrifti fuifle cx aliis indebitis,fie 
'argumentatur : Omnis crearura debet Deo ro* 
tum quod eft,& quod fitj&Cvqnod poteft;ergo 
Chriftus debet Doo fuas afliones • Rcfpondec 
autem 


141 Rod. De Ariuaga Tra&atus De fine necefiit.myfitr . Incani, 


v 

Obi* fh» 

primsHur- 

taii. 

Rtfponde - 
tur ebtt- 
Hioni. • 


Obticli* 

fuunda 

Hurtuii. 


IO 

Hafpondt- 
Tur frimb 
Titerqntn- 
do argu- 


tetur a Hur- 


aurem Anfclmus fic : Quamuu creatura nihil 
habeat a fe\ quando tamen concedit illi Deue ah- 
quid licite facere & non fatert, dat tlluta fuum 
effe vtrumque , vt licet alterum fitmeltus, neu- 
trum tamen exigatur determinate : fle cum id 
aliquibus exemplis declaraftct , conefhdu : Do- 
minue itaque Jefue cum mortem ,fcut dtximut » 
fujlinere votuit , quoniam fuum erat pati & noti 
pati , debuit facere quod fecit ; quia quod vult 
Jieri , debuit & non debuit facere, quia non ex 
debito. 3 c Aatim: Quoniam ipfc idem efl Deue & 
homo,fecundum humanam naturam, ex qua fuit 
homo, fic accepit d Diutnd natura, qua alta efl 
ab humana, effit fuum quod habebat, vt nihtl de- 
beret dare mfi quod volebat . Anfclmum fc- 
quuncur Bon|ueniura , Scotus, flcahj. Hxc illi 
Rcccntiorcs fuAus. Quafle autem de hac fen- 
tentia iudicium ferendum At , dicam inferius ; 
nunc priAs oportet aliqua examinare qua; ad 
retjcicndam eam optionem funi a nonnullis de- 
inde excogitata. 

SECTIO SECVNDA. 
Qm 4 b 4 hd contra bant, Jcntenlidm 
obliduntur. 

P rimo ergo obiicies cum Patre Petro Hur- 
tado difp. ia. §. 1 96. Deum non potui Ae 
pa&um illud inire , quia id fuiflct abdicare a fe 
dominium: id quod Deo repugnat. Rclpondeo, 
et Ii illud pa&urn vocetur aliquando ceilio, non 
ede tamen cefllonem proprie; vocari autem ccf- 
lionem , quia fe Dcusobiigauit ad non petenda 
opera perinde ac Ii dominium tranAuhAct in al- 
terum. Idem autem Hurtadus ct Ii neget Deum 
polle d fc abdicare dominium, admittit tamen 
polle limul donare Chrifto fuum dominium , 
ita vtin vtroque Iit in folidum in Chrilto qui- 
dem expeditum, in Deo vero proxime ligatum. 

Sed conti^ Secundo obiicit $. 197. Deus 
nihili xfiimat eam proximam capacitatem peten- 
di opera , q^mi Deo ipA fecit ChriAps , quia 
cum fu imr^Pb! optate fle voluntate maneret in 
caccllionc ,&c tam gratum dlct D*o Chi i Itum 
non mori, quam mori: nam Ii ego non volo ali- 
quid facere , um gratum eA mihi illud non fa- 
cere, quam alteri facienti facere: quod fuse^iro- 
fequitur ibi per duos aut tres paragraphos. Rc- 
fpondeoin primis hanc obie&ionem ede contra 
eius Au&orem,nam ex eo qufld Deus non obii - 
gauertt Chriftum ad moriendum , iofert ipfc, 
illum potuille fatis facete per mortem : hoc au- 
tem clt quod Reccntiorcs ab eo impugnati di- 
cunt. Deinde, Ci impugnatio Hurtadi valet, de- 
bemus diccie, Dqp tam gratum fore non mori 
Chuftum, quam iplum ultori ; quandoquidem 
prius voluir Deus obligare Chriftum ad mor- 
tem. lam ergo quxfo , quomodo ipfc ex ei li- 
bertate Chrilto data inferi $.10). Deum ca- 
n tui um honore excrinfeco libi ex morte ChriiU 
proucnicntc , & complacentia inde defumpta , 
cum antei dixerit hoc ede per accidens, quia in 
carentia monis rantumdem Deus Abi compla- 
cet: Fateor me nOn polle fufAcienter intelligere, 
an omnino eam obie&idhcm approbet Huru>- 
dus , an cam pqnat Iulum dtlcutiendi gratia. 
Quidquid vciu At dc illius confcqucmii , r«- 


fpondeo: EAoDeus habuerii voluhtaric fle cum *efpoude % 
voluptate eam volitionem non obligandi Chn- 
Aum, totam illam voluptatem rciiuuiflc Deum Dtmt nfm 
etiam poft oblatam ipft a Chrilto mortem; quia voluptate 
etiam tunc manAt in ea voluntate non illum •• velitum* 
obligandi : prxtcr hanc autem voluptatem ad- **"f W *r. 
ditam fuillc illam, quam ex ipsa morte Chn Ai tx 

fufeepit ; qirx haud dubie maior eA quam qux mont ta- 
ex carentia illius mottis venite pollet. im uCtrifH 

Contra hanctamln loluiioncm argumentan- **** & 
tur nonnulli interrogando , An opera ChnAi t 
dato eo pa&9 fuerim fub dominio Dei tAnpote 
quoexhtbita iimfefi enim hoc dicatur, (equitur, morus vt > - 
per ea non potile Aeri folutioncm ex militia : lupiat ae- 
hxc enim requirit, vt quando pretium exhibe- '*T 
tur creditori , non fit fub eiu^dominio; f> vero Htnruurn 
negptur ea opera tunc fui Ae fub dominio Dei , quidam ]»• 
obiiciunt,nil poffe exiAere abtu, nili a&us fit fub inorum 
dominio Dei. d§iarm. 

Lcuis obie&io, cui tefpondeo facili , Licet in ( , 
rebus permanentibus, v. g. in pecunia & bonis 
aliis, requiratur, vt , quando exhibentur credi- tu r. 
tori, non Ant fub eius dominio ; de quo Aatim; 
at in pretio aut folurione, qux conii Itit in a&io- Toufi quit 
ne aliqua humana , non .polle cam do&rinam ,x ‘uptia 
Jocum habere , vt fcilicct quando exhibetur illa 

-ai*. r. r..u j r„i otfi ailto, 

qua fatu - 


acbo, At prxeise fub dominio Ibluentis, non a 
tem creditoris, y. g. exhibet quis oblequium 
Regi, vel ipfum proprix viix periculo defendit; for.et am 
hx adiones Ane dubio in omnium fentemia funt J "J** 
capaces merendi aliquid apud Regem , aut ei 
fatisfacicndi cx toto rigore mAitix ; Si tamen 
quando exhibentur, non funt fub dominio fo- 
lo merentis , Ac txtra dominium Regis , a quo 
quis meretur, (cd ipsa formalitiiroa produdto- 
ne illud obfcquium At Regis , fle illa a&io de- 
fendendi ipfius vitam etiam formaliter fir ipfius, 
quatenus per ipfam formaliter conferuatur eius 
vira; fle tamen (vt dixi ) fuAicit ad hoc , vt ali- 

a uid noui promereatur cx luAitia talis actio, 
ammodb non fuerit alioqui cam exhibens 
obligatus alio titulo ad illam exhibendam : er- 
go cum fupponamus in calu prxfcnti Chriftum 
omnino fuilfe liberum ab obligatione offerendi 
Deo talia opera fle cblequia, poterit optimi lo- 
cus e(Te, vt per illa mercatur cx iuAitia , etiam A 
per iplam oblationem , aut tempore illius , ea 
opera litu fub dominio Dei ; imo vei 6 A res be- | x 
nc perpendatur, eo quod illa pomt fub domi- 
nio Dei, metetur cx iuAitia. Addo nunc, hanc 
impugnationem non tam elTc comta iuftuiam 
Chiilti , quam viiiuerfalitcr contra iuAitiam 
omnium hominum, dc quo vniuci (aliter primi 
Parte. Dixi initio huius folutionis, forti in ma- 
teria pccunixjAc in bonis aliis rcquiri,vt id quod 
offertur non At tunc fubdominin creditoris, iam 
nunc addo.ncc quidem id ibi ede nccedarium. 

Poncelfc in mea porcllatc facere pecuniam, aut 
producere aliqua bonajqux tamen, eo ipfoquod 
producSntur,(inr fub dominio Petri , An non.co 
ipfoquod liberumihi omnintMiccam pecuniam 
denouo creare, aut ca bona producere, potero i 
Petro ex iuAuu aliquid obtinere , fi in gratiam 
«ipfius producam ca bona! aut illi gratius erit, ft 
dem illiipli bona.qux prius exi flent ia non erant 
ipfius,quam A ea dem qux tunc primo ego pro- 1 

duco, 6 c qux cAm primum cxiAiinr,*ncccfljri& 
AuonlliusJ Haud dubii quilibet .prudens di- 


j by Google 



Difp.i ]• Quomodo Chrifo fuerit kbtrumrcdimerc homin. Seft.i. 14$ 


»5 

Tetejt et- 
iam tx ite 
J litui fati i- 
jieri pr 
pecuniam 
altavt be- 
na. oue Jint 
Jubiemmee 
creiuern. 
Alterum 
Tjetnttaru 
emfugnano 
tttitUHT. 
ChrtRut 
frnpbcUer 
& abfehui 
d»t Dre fa 
sitfaiheni 
etiam exe- 
mi fmbjlAn- 
tUm. 

Tertii iM 
A maeret 
rtunuat 
tUuifadi. 


»4 

Rttyenie- 

teef. 


Qumitfe ia 

mliqueji- 

£«« nature 
prejanit- 
tur «iiih 
que tuite 
©• caren- 
tia, e tuum 
prtfcmdi- 
tmrabeft- 
'etu Jermali 

tfr* * tm- 

*miti i- 

Utre. 


referat*, 


Jiet Prt 
prien mm~ 
tetre ejfu 
l-g artem, 
»" «•»- 
*itrt [oiut* 


cct, toum illam differentiam, vti eft per acci- 
dens ad hoc, vt Petrus fit ditior, & veinon of- 
tendit miuus meum libcraliuucm, iuad iufticix 
pun&um nullius efle momenti; vnde ccrnllimb 
condar , fi liberum fit homini opera aut pre- 
tium ponere , polle ex toto rigore iuftitiz per 
illa & fatisfacere, & emere, quantumuis ca ope- 
ra illudvc pretium , eo iplo quod exiihnt , de- 
beant clfc lub dominio illius cui fausfacio , aut 
i quo emo. 

Hinc reiicies fecundam eorumdem Rtccn- 
tioruin impugnationem, inde dcfurnpiaoi,qudd 
Chriftus nlldct Deo pretio zftimabilc ; nam 
dare illi nouo titulo eam ktisfa&ioncm non eft 
zftimabilc ; hoc inquam reiicies , quia non fo- 
lura eam dat Chnlius nouo titulo , fed fimpli- 
citcr & abfolute illam donat Deo chara quoad 
fubilanciara , cum ad id non fuifict obligatus ; 

3 uia dat Deo eaopeta qux antea non erant fub 
ominioa&uali Dei, nuo nec poterant efle, nili 
Chriftus ca libcr|litev donallct ; quia Deus fe 
obligaueratadea non petenda. 

Tertio lidem Audtores reiiciunt illud pa&um, 
quia im polii bihs-cft ea fatnfa&io , vt a priori- 
bus Do&oribus tradebatur ; ex ca enim (equi- 
tur, in eodem inftanti rcali dominium Dei cfie 
lolutum & ligatum; id quod omnino repugnat: 
ligatum; nam prius naturi , antequam dhnfius 
oficrat lua opeta , non poterat Deus ea petere ; 
ergo habebat ligatum luum dominium : folu- 
tum vero , quia ui eodem infianii poft oblatio- 
nem Chtifii lam poterat liber £ habere ea opera. 

Argumentum hoc videtur procedere cx mala